Postanowienie II C 203/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- sygn. akt: II C 203/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Głogowska Protokolant: st. sekr. sądowy Dorota Król po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa małoletniego S. T. , R. T. , B.T. przeciwko Skarbowi Państwa - (…) o zapłatę 1.oddala powództwa ; 2.nie obciąża powodów obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt C 203/10 Uzasadnienie Powodowie w pozwie skierowanym do tut. Sądu domagali się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa (…) powód S.Tkacz kwoty 150.000 zł, a B.T. kwoty 50.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W uzasadnieniu wskazano, iż S. T. to syn powódki B. T.. Jest dzieckiem chorym na mózgowe porażenie dziecięce objawiające się m. in. czterokończynowym porażeniem spastycznym, dodatkowo cierpi na epilepsję, zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej i dotykowej znacznego stopnia, wtórne deformacje układu kostno - stawowego, refleks żołądkowo przełykowy, dysfazję rozwojową, a jego rozwój umysłowy jest w głębokim stopniu upośledzony. Powód wymaga stałej opieki i pomocy osób trzecich. Nie potrafi utrzymać samodzielnie w ręce przedmiotów, nie potrafi nawet siedzieć bez pomocy, nie potrafi samodzielnie jeść. Powód objęty jest stałą opieką Poradni (…) od grudnia 2002r. W 2007roku kurator społeczny działający przy Sądzie Rejonowym Katowice-Zachód w Katowicach złożył wniosek do tego Sądu Wydziału VI Rodzinnego i Nieletnich o zmianę zarządzeń opiekuńczych dla syna powódki. --- STRONA 2 --- W ocenie kuratora dziecko ( powód) było zaniedbane pod względem zdrowotnym, zaś wynikać to miało z nieodpowiednich warunków bytowych rodziny powodów. W związku z powyższym dnia 01.02,.2007r zarządzono wszczęcie sprawy o zmianę zarządzeń opiekuńczych, a dodatkowo w trybie natychmiastowym postanowiono umieścić małoletniego powoda w placówce opiekuńczo-wychowawczej pogotowiu rodzinnym w Katowicach. Dnia 07.02.2007r zmieniono postanowienie Sądu i umieszczono małoletniego w domu pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży. Swoje postanowienie Sąd uzasadnił tym, że dziecko przebywa w warunkach zagrażających jego prawidłowemu rozwojowi, zaś rodzice dziecka nie uczestniczą w jego rehabilitacji. Twierdzenia te okazały się gołosłowne. Sąd dopatrzył się również zaniedbań zdrowotnych o czym świadczyć miała duża niedowaga powoda. Sąd wytknął powódce, że razem z mężem nie zgodzili się na zoperowanie refleksu u syna. Nie wzięto jednak pod uwagę tego, że w tym czasie S. miał wyznaczony termin zabiegu laparoskopowego a więc znacznie mniej inwazyjnego. Sąd nie zbadał rzeczywistej sytuacji zdrowotnej powoda, przyjmując opinię kuratora, który nie potrafił zrozumieć, że stan zdrowia powoda wynika z jego ciężkiej, nieuleczalnej choroby, a nie jest wynikiem zaniedbań. Powódka nie godząc się z postanowieniem Sądu Rejonowego zaskarżyła go. Zażalenia zostało oddalone. Powódka doprowadziła do wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia decyzji o umieszczeniu powoda w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, co zakończyło się zwolnieniem powoda do domu 31.08.2007r Powodowie wskazali, że działania Sądu Rejonowego doprowadziły do wielomiesięcznego przetrzymywania powoda w domu opieki. Zabierając powoda z domu rodzinnego Sąd nie polepszył jego warunków bytowych, pogłębiła się jego niedowaga, zwiększyły przykurcze mięśni, doszło do powstania odleżyny. Największą krzywdę było jednak zerwanie więzi z rodziną. Powód mimo głębokiego upośledzenia reagował na obecność i bliskość rodziców. Na skutek niekompetencji kuratora powód stracił jedyne sygnały jakie były w stanie docierać do jego świadomości. Swoim działaniem Sąd pozbawił powoda jedynej wartości dostępnej powodowi w jego stanie zdrowia, a mianowicie egzystencji w poczuciu bezpieczeństwa. Działania Sądu Rejonowego wyrządziły również szkodę powódce. Nie do określenia są bowiem cierpienia matki której odbierze się dziecko, twierdząc, że nie potrafi o nie należycie zadbać. Największy ból sprawiła powódce świadomość że jej dziecko, zostało wywiezione z domu, że nie wie gdzie jest i dlaczego nie ma przy nim rodziców. Powódka odwiedzając dziecko z przerażeniem stwierdzała, że jest ono zaniedbane, co potęgowało jeszcze poczucie jej krzywdy. Powód R. T. wniósł pozew p-ko Skarbowi Państwa – (…) o zapłatę kwoty 76.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Uzasadnienie pozwu R. T. zawiera taką samą argumentację jak uzasadnienie pozwu B. T. i S. T.. Postanowieniem z dnia 5.07.2010r połączono sprawę z powództwa R. T. ze sprawą z powództwa B. T. i S. T.. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez (…) zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł --- STRONA 3 --- o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazano, iż powództwo jest nieuzasadnione. W ocenie pozwanego roszczenie o zadośćuczynienie nie może być skuteczne kierowane przeciwko Skarbowi Państwa, art. 448 kc ma zastosowanie wyłącznie do sprawy naruszenia dóbr osobistych a więc osoby fizycznej. Z ostrożności procesowej pozwany podniósł, że przesłanki zasądzenia zadośćuczynienia z art. 448 kc są wskazanie naruszenia dobra osobistego istnienie działania lub zaniechania sprawy krzywdy niemajątkowej, istnienie krzywdy związek przyczynowy między dzianiem, zaniechaniem a wyrządzona krzywdą. Pozwany stwierdził, że działaniem nie można przypisać bezprawności. Art. 417 § 1 kc określa jako przesłankę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez wydanie prawomocnego orzeczenia - stwierdzenie niezgodności z prawem. Za utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego można uznać pogląd że rozstrzygnięcie zapadłe w wyniku wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem „jest prejudykatem umożliwiającym wystąpienie z powództwem odszkodowawczym przeciwko Skarbowi Państwa”. Pozwany wskazał również, że działania funkcjonariuszy Skarbu Państwa nie były niezgodne z prawem. Były to działania w ramach kompetencji tego organu i w ramach porządku prawnego. Sąd ustalił co następuje; Postanowieniem z dnia 3.10.2001r w sprawie sygn. akt (…) Sąd Rejonowy w K. ograniczył władzę rodzicielską B. T. i R. T.nad małoletnim S. T. przez poddanie jej wykonywania stałemu nadzorowi kuratora sądowego. Postępowanie w sprawie (…) zostało wszczęte z urzędu przez Sąd Rodzinny ze sprawozdania kuratora w sprawie (…) W sprawie tej kurator który sprawował nadzór nad córka powódki B. T., stwierdził zaniedbywanie przez rodziców a to B.T. i R. T. małoletniego chorego syna S. ( dowód sprawozdanie z nadzoru nad B.K..7-9 akt (…) ). Począwszy od 30.11.2001r kurator zaczął sprawować nadzór na wykonywaniem władzy rodzicielskiej przez B T i R T . Był to kurator B K . Ze sprawozdań kuratora z 2001 i 2002 roku wynika że kurator miał zastrzeżenia co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej. Wskazywał w sprawozdaniach, że opieka nad małoletnim jest niewystarczająca, zarzucał brak rehabilitacji i nie wyprowadzanie dziecka na spacery. Pozytywne dla rodziców było sprawozdanie z 26.05.2002 (k 19-20 akt (…) ), podobnie to z 26.05.2003 (k 27-28 akt (…) ). Dopiero w sprawozdaniu z dnia 26.08.2003r kurator społeczny stwierdził, że po raz pierwszy od 4 lat S. ma właściwą opiekę. W latach 2004-2005 kurator B M również nie miała większych zastrzeżeń co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad S. T.. Miała tylko zastrzeżenia, że S.nie otrzymuje tyle ciepła i miłości ile potrzebuje, nie jest noszony, przytulany (czynności nadzoru k 32-38 akt (…) ). W 2005r doszło do zmiany kuratora społecznego. 15.06.2005r sprawozdanie z nadzoru złożyła kurator B. S.. Kurator ta nie miała zastrzeżeń, co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej (dowód karty czynności nadzoru k 47-52 akt (…) ). Podobnie pozytywna była ocena rodziny T. przez kuratora B.S.w 2006 r. --- STRONA 4 --- Nowy kurator a to K. H.nawiązał kontakt z rodziną T. 23.08.2006r. (dowód sprawozdanie ze stałego nadzoru k 68-69 akt (…) . Z karty czynności nadzoru k 70-72 akt (…) wynika, że kurator nie miał zastrzeżeń co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej. Z dniem 23.11.2006r nadzór nad wykonywaniem władzy rodzicielskiej powierzono kuratora E. K.. Pierwsze sprawozdanie ze stałego nadzoru sporządzone przez nowego kuratora ma datę 23.11.2006r. Kurator skontaktował się z terapeutą z ośrodka rehabilitacji, która stwierdziła, że rodzice nie dbają we właściwy sposób o S. i że nie widzieli od 20 lat tak zaniedbanego dziecka. Kurator ustalił, że S. jest w szpitalu i przeprowadził rozmowę z lekarzem prowadzącym na oddziale Szpitala dr W., która stwierdziła że dziecko jest bardzo zaniedbane. Kurator przeprowadziła również rozmowę z ordynatorem Oddziału Pneumatologii dr B. D. która również stwierdziła, że w jej ocenie dotychczasowy sposób pielęgnacji dziecka był niezadowalający. W trakcie pobytu w Szpitalu – kurator odwiedził S.3 – krotnie. Podczas wizyty w szpitalu kurator zapytał powódkę czy pozostaje u dziecka na noc (istniały warunki do spania dla opiekuna). Pani T. poinformowała, że nie zostaje na noc. W zapisku urzędowym z 18.01.2007r kurator po raz kolejny powołała się na zdanie rehabilitanta z Ośrodka Rehabilitacyjno-Wychowawczego K. W. – o zaniedbaniu S. i tej samej treści opinii lek. W.. W trakcie wizyty domowej rodzice poinformowali kuratora że chcą zmienić placówkę dziennego pobytu dziecka z G.na C., oraz szpital z CZDz na Szpital w Z.. Kurator zobowiązał rodziców do wizyt w przyszpitalnej poradni celem których miała być obserwacja S. 7.02.2007. W związku ze stwierdzoną sytuacją kurator wystąpił do Sądu o podjęcie stosownych działań. 1.02.2007 Sąd Rejonowy w Katowicach Wydział VI po zapoznaniu się z wywiadem kuratora wszczął z urzędu sprawę o wydanie zarządzeń opiekuńczych. 1.02.2007 zostało wydane postanowienie o umieszczeniu w trybie natychmiastowym małoletniego S. T. w pogotowiu rodzinnym w Katowicach (dowód postanowienie k 3 akt (…) ). 7.02.2007r zmieniono postanowienie w ten sposób, że postanowiono umieścić małoletniego w domu pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży (k 8 akt (…) ). 6.02.2007 kurator społeczny był w miejscu zamieszkania małoletniego. Matka małoletniego przyznała się iż nie zgłosiła się do poradni gastroenterologicznej celem badań. Tłumaczyła to tym że w poradni nikt nie odbierał telefonów. Ponadto B. T. poinformowała kuratora że odebrała papiery syna z Ośrodka Rehabilitacyjno-Wychowawczego na G. i uzyskała zgodę z Wydziału Edukacji Urzędu Miasta K. na umieszczenie dziecka w takim samym ośrodku w C.. W C. jednak brak miejsc. Kurator w trakcie tej wizyty nie stwierdził zaniedbań w stosunku do małoletniego. 9.02.2007r S. T. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w R.. B. i R. T. wnieśli zażalenie na postanowienie Sądu z 7.02.2007r. Postanowieniem z dnia 30.03.2007r Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił zażalenie. W trakcie pobytu S. w R.matka odwiedzała go co drugi dzień. W ocenie rodziców S. schudł. W placówce nie był odsysany, powstała u niego odleżyna. --- STRONA 5 --- Już po wydaniu postanowienia przez Sąd Okręgowy rodzice powoda wnieśli starania o jego powrót do domu. Złożyli do Sądu opinie o stanie zdrowia dziecka podpisane przez neurologa J.S.z której wynikało, iż z uwagi na złożoność problemów zdrowotnych S. chłopiec powinien wróci do domu, ponieważ jest związany emocjonalnie z rodzicami a przy tak ciężkiej postaci zaburzeń rozwoju żadna palcówka opiekuńcza nie zapewni kompleksowości opieki i rehabilitacji. (opinia k 73 akt (…) ). Rodzice Sebastiana złożyli również do Sądu zaświadczenie, że prowadzona była rehabilitacji Sebastiana (k 751 k 86 akt (…) ), oraz że rodzice uczęszczają z synem do lekarza (k 76- (…) ). Postanowieniem z dnia 8.05.2007r Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach zmienił swoje wcześniejsze postanowienie i zwolnił małoletniego S. do domu (dowód postanowienie k 87). 10.05.2007r rodzice S. odebrali go z Domu Pomocy Społecznej. W lutym 2007 S. ważył 11,2 kg po powrocie z DPS -10,8 kg, miał małą odleżynę na pięcie oraz na kręgosłupie. (zeznania świadka K. K.k 122). Od marca 2010r powód R. T. nie mieszka razem z rodzina. Syna odwiedzał rzadko. Jesienią 2010 S. był operowany. Oddycha dzięki respiratorowi. Obecnie przebywa w Zakładzie Opiekuńczym w R.. Matka odwiedza go raz na dwa tygodnie. (dowód zeznania powódki k 132-133) Dokonując ustaleń faktycznych w sprawie Sąd miał na względzie głównie treść akt (…) . Znajdujących się tam dokumentów i pism nikt nie kwestionował. Odnośnie zawnioskowanych przez stronę powodową świadków a to G. K., Marka S.i M. G. to Sąd dał wiarę ich zeznaniom. Jednakże gdy idzie o świadka M. S. to nie miał on żadnych interesujących Sąd wiadomości. W latach 2007-2008 przebywał poza Katowicami, nie kontaktował się z małoletnim. Świadek G. K. poznała S.dopiero we wrześniu 2007r, a zatem po wydaniu przez Sąd Rejonowy spornych postanowień. Świadek M. G. również nie wiedziała jak wyglądała opieka nad małoletnim przed odebraniem go rodzicom. Świadek ten jedynie potwierdził stan uczuć rodziców związanych z odebraniem im dziecka. Sąd dał wiarę zeznaniom świadka J. S. co do prawidłowości opieki nad małoletnim S.. Sąd dał wiarę zeznaniom powodów B. i R. T. co do tego jak przeżyli rozstanie z synem. Sąd zważył co następuje: Fakt, że odebranie rodziców S. było krzywdą zarówno dla tego ostatniego jak i dla Jego rodziców jest oczywisty. Okolicznością sporna było to czy istnieją podstawy do przyznania zarówno na rzecz powodów jak i na rzecz samego S. zadośćuczynienia z tego tytułu. Stosownie do treści art. 24 § 1 kc. ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Prawo do życia w rodzinie jest niewątpliwie dobrem osobistym. Zdarzają się jednak sytuacje uregulowane przepisami prawa, które pozwalają wkraczać organom w tym sądom z życie rodziny. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy Katowice- --- STRONA 6 --- Zachód w Katowicach. Taką możliwość a nawet obowiązek działania Sądu w razie stwierdzenia zagrożenia dobra dziecka przewiduje art. 569 kpc w zw. z art. 109 krio. Celem przepisów o ochronie dóbr osobistych jest obrona osoby fizycznej przed działaniami bezprawnymi. W ślad za orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25.08.2006 I ACa 237/06 LEX nr 217201 wskazać należy, iż prowadzenie jakiegokolwiek postępowania publicznoprawnego nie może zostać zakwalifikowane jako działanie bezprawne tylko z uwagi na to, że organ prowadzący postępowanie niewłaściwe zinterpretował prawo materialne, wydał błędną decyzję. Ustawodawca przewidział inne środki ochrony osoby dotkniętej błędna decyzja organu władzy publicznej. Wyrządzające szkodę działaniem władzy publicznej może stać się źródłem roszczeń odszkodowawczych. W tym procesie powodowie nie dochodzili jednak roszczeń odszkodowawczych, lecz zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek naruszenia dobra osobistego. Konsekwencją przyjęcia, że działania pozwanego nie było zachowaniem naruszającym dobra osobiste jest konkluzja, że powodom nie przysługują roszczenia z art. 24 § 1kc i dlatego też powództwa zostały oddalone. W trakcie procesu pełnomocnik powodów wskazał również jako podstawę roszczeń art. 417 2 kpc. Przepis ten zawiera znowelizowaną regulację prawną odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną takim wykonywaniem władzy publicznej, któremu nie można przypisać cech bezprawności. Art. 417 2 kpc zastąpił uchylony art. 419 kc normujący odpowiedzialność Skarbu Państwa na zasadzie słuszności. W/w przepis w sposób znaczący ogranicza uszczerbki za które poszkodowanemu należy się kompensata. Może on żądać odszkodowania wyłącznie za szkodę na osobie. Szkoda taka powstaje w razie spowodowania uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. W trakcie procesu nie zostało wykazane, aby małoletni S. wskutek umieszczenia go w DPS doznał rozstroju zdrowia lub uszczerbku ciała skutkujące przyznaniem zadośćuczynienia na zasadzie słuszności. Przesłuchana w charakterze świadka lekarka która badała małoletniego, krótko po opuszczeniu przez niego DPS-u tj. 11.05.2007r zeznała, że stan S. był dobry. Jedynie schudł 40 dag i miał małą odleżynę. Dziecko było w dobrym stanie bo lekarka zakwalifikowała je do szczepienia. (zeznania świadka K.K.) Przepis art. 417 2 kc dot. zupełnie innej sytuacji gdy wskutek legalnych działań funkcjonariuszy Skarbu Państwa zostaje wyrządzona szkoda na osobie przy czym musi to być szkoda na osobie dotkliwa determinująca sposób życia. Z taką sytuacją w tej sprawie nie mamy do czynienia. Uwzględniając powyższe z mocy w/w przepisów a dokładnie z braku wymienionych tam przesłanek orzeczono jak na wstępie. O kosztach orzeczono stosownie do treści art. 102 kpc, mając na względzie charakter sprawy i trudną sytuacje finansową powodów.