Wyrok II C 197/10/6 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 197/10/6 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Głogowska Protokolant: st. sekr. sądowy Dorota Król po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa M B przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w K o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu; 3. przyznaje ze Skarbu Państwa (kasy Sądu Okręgowego w Katowicach) na rzecz Kancelarii Indywidualnej radcy prawnego G J kwotę 3.600,00 (trzy tysiące sześćset) złotych wraz z należnym od tej kwoty podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sygn. akt C 197/10 Uzasadnienie Powód w pozwie skierowanym do tut. Sądu domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w K kwoty 75.000zł tytułem odszkodowania oraz kwoty 75.000zł tytułem zadośćuczynienia. Kwot tych powód domagał się w związku z warunkami jakie panowały w Areszcie Śledczym w K – przeludnieniem, grzybem panującym w celi, kącikiem sanitarnym nie gwarantującym intymności. Pozwany Skarb Państwa – Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz od powoda zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazano, iż powód przebywał w Areszcie Śledczym w K w okresach od 30.10.2000r do 08.05.2003r i od 26.11.2003r do 16.12.2003r. W pierwszym rzędzie pozwany Skarb Państwa podniósł zarzut przedawnienia w całości roszczenia powoda. Powołując się na art. 442 1 §1 kc pozwany podniósł iż roszczenie --- STRONA 2 --- powoda uległo przedawnieniu najpóźniej 24.12.2006r. Niezależnie od powyższego pozwany zaprzeczył, aby powód przebywał w celach przeludnionych, a nawet gdyby przyjąć, że faktycznie okresowo powód przebywał w warunkach przeludnienia, to brak jest podstaw do przyjęcia, że następowało to w warunkach bezprawności działań pozwanego. O fakcie przeludnienia regularnie informowano w trybie art. 248 §1 k.k.w. właściwej dla Aresztu Śledczego w K – sąd penitencjarny. Odnośnie warunków socjalno-bytowych pozwany wskazał, iż warunki te odpowiadały obowiązującym przepisom prawa, a tym samym nie można ich uznać za niewłaściwe czy niehumanitarne. Cele wyposażone były w odpowiednią ilość sprzętu kwaterunkowego, kąciki sanitarne są prawidłowo obudowane, każdy z osadzonych ma miejsce do spania. Pozwany wskazał, iż żądanie powoda jest sprzeczne z art. 5 kc, tu pozwany odwołał się do wyroku Sądu Okręgowego w P z dnia 29.10.2009r w sprawie sygn. akt (..), Sądu Okręgowego w E z dnia 26.11.2009r w sprawie sygn. akt (…) (treść uzasadnienia tychże wyroków zacytowano w odpowiedzi na pozew). Sąd ustalił co następuje: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w K 2-krotnie:od dnia 30.10.2000r do 08.05.2003r. od dnia 26.11.2003r do 16.12.2003r. Po przybyciu do Aresztu Śledczego w K powód został osadzony w następujących celach mieszkalnych: - od 30.10.2000r do 31.01.2001r Oddział B cela Nr 65 o pow. 15 m 2 , - od 31.01.2001r do 06.02.2001r – Oddział A cela Nr 10 pow. celi 15 m 2 - od 06.02.2001r do 22.02.2001r – Oddział A cela o pow. 15 m 2 , - od 22.02.2001r do 29.01.2002r – Oddział A cela Nr 28 pow. celi 6,60 m 2 - od 29.01.2002r do 13.03.2002r – Oddział A cela Nr 30 pow. celi 6,80 m 2 - od 13.03.2002r do 03.03.2003r – Oddział A cela Nr 32 pow. celi 24 m 2 - od 03.03.2003r do 02.04.2003r Oddział A cela Nr 28 pow. celi 6,60 m 2 - od 02.04.2003r do 15.04.2003r – Oddział B cela Nr 65 pow. celi 15 m 2 - od 15.04.2003r do 08.05.2003r – Oddział B cela Nr 84 pow. celi 15 m 2 . W czasie drugiego pobytu w Areszcie Śledczym w K powód przebywał na Oddziale A w celi Nr 13 o pow. 15 m 2 . Obecnie nie jest możliwe ustalenie ilości oraz nazwisk osób osadzonych razem z powodem. Stosowany w tym zakresie system informatyczny nie pozwala wygenerować takich danych (dowód informacja Dyrektora Aresztu Śledczego w K z dnia 21.06.2010r k. 87-88). Zaludnienie Aresztu Śledczego w K podczas pobytu powoda wynosiło: listopad 2000r – 430 grudzień 2000r – 451 styczeń 2001r – 487 luty 2001r – 506 marzec 2001r – 507 kwiecień 2001 – 531 maj 2001r – 545 czerwiec 2001 – 580 lipiec 2001 – 573 sierpień 2001r – 585 wrzesień 2001r – 618 październik 2001r – 629 listopad 2001 – 616 --- STRONA 3 --- grudzień 2001 – 606 styczeń 2002 - 604 luty 2002 - 602 marzec 2002r - 586 kwiecień 2002r - 572 maj 2002r - 567 czerwiec 2002r - 572 lipiec 2002r -580 sierpień 2002r - 569 wrzesień 2002r -586 październik 2002r -579 listopad 2002r - 582 grudzień 2002r - 572 styczeń 2003r - 591 luty 2003r - 551 marzec 2003 -549 kwiecień 2003r - 535 maj 2003r - 522 listopad 2003r - 530 grudzień 2003r - 516 Pojemność jednostki wynosiła w okresie 2000 – 2001 - 376, 2002 - 403, 2003 – 2005- 412. Administracja jednostki nie posiada pism kierowanych do sędziego penitencjarnego o występującym przeludnieniu za lata od października 2000 do grudnia 2003r (dowód pismo Dyrektora Aresztu Śledczego w K z dnia 6.10.2010). Powód w okresie pobytu w Areszcie Śledczym w K przebywał w celach przeludnionych. Nigdy nie zdarzyło się aby nie miał swojego łóżka. W celach dochodziło do konfliktów między osadzonymi. Sąd dokonując ustaleń faktycznych w sprawie dał wiarę zeznaniom powoda, co do faktu że w okresie, gdy powód przebywał w Areszcie Śledczym w K – przebywał w celach przeludnionych. Brak jest co prawda danych o ilości osób z którymi w celi był osadzony powód, jednakże logika i doświadczenie życiowe wskazują na to, że skoro z informacji Dyrektora Aresztu Śledczego w K wynika że w okresie gdy przebywał tam powód występowało znaczne przeludnienie – również powód przebywał w celach przeludnionych. Sąd dał również wiarę zeznaniom powoda co do tego, iż z uwagi na przeludnienie cel powód miał utrudniony dostęp do sanitariatów. I to są jedyne okoliczności jakie powód wykazał. Zaoferowane przez powoda dowody w postaci przesłuchania powoda oraz dowód z zeznań świadka M J a także informacji o przeludnieniu i celach w których przebywał powód nie były wystarczające do przyjęcia iż w trakcie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w K doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Zeznania które złożył powód słuchany w charakterze strony były bardzo ogólnikowe. Nie wynika z nich mimo, że w trakcie przesłuchania powoda był obecny jego pełnomocnik z urzędu – jakie dobra osobiste powoda zostały naruszone. Jak wyglądały cele w których przebywał powód. Podobnej treści są zeznania świadka M J . Dodatkowo dodać należy, oceniając przydatność zeznań tego świadka, iż świadek nie przebywał razem z powodem w żadnej z cel Aresztu Śledczego w K w latach 2003-2005r. Świadek M K , którego zeznaniom Sąd dał wiarę, podobnie jak świadek M J nie przebywał z powodem w jednej celi, przebywał natomiast przez pewien czas na tym samym oddziale co powód. Świadek ten poza faktem, iż cela w której przebywał była przeludniona nie miał żadnych informacji --- STRONA 4 --- o warunkach osadzonego powoda. Sąd nie miał możliwości przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka J L , albowiem jak wynika z informacji pełnomocnika powoda (k-176) świadek ten zmarł. Sąd nie uwzględnił wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z historii choroby powoda na okoliczność problemów powoda na tle nerwowym powstałych w okresie przebywania w Areszcie Śledczym w K . Tak sformułowana teza dowodowa nie była przydatna dla rozstrzygnięcia sprawy. Sam fakt bowiem, że powód zgłaszał chęć kontaktu z psychiatrą lub psychologiem, nie jest dowodem na to, że istnieje związek przyczynowy między pobytem powoda w Areszcie Śledczym a ewentualnym pogorszeniem się jego zdrowia psychicznego z uwagi na przebywanie w celach przeludnionych (w tej kwestii mógłby wypowiedzieć się ewentualnie biegły a taki wniosek nie został złożony). Poza tym wskazać należy, iż powód składając zeznania nawet jednym słowem nie wspomniał o tym, iż doszło do pogorszenia jego zdrowia psychicznego w następstwie pobytu w celach przeludnionych. Sąd zważył co następuje: W ocenie Sądu roszczenia powoda są przedawnione. Stosownie do treści art. 117 §1 kc z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. W § 2 tegoż artykułu wskazano, iż po upływie terminu przedawnienia ten przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W wyniku upływu czasu dłużnik nie niepokojony przez wierzyciela z reguły przestaje się liczyć z obowiązkiem spełnienia świadczenia, nie jest następnie w stanie np. z uwagi na brak dokumentów udowodnić swoich twierdzeń. Ratio legis, a w konsekwencji cel i funkcja instytucji przedawnienia w kodeksie cywilnym sprowadzają się do usunięcia stanu niepewności prawnej w sytuacji gdy uprawniony przez bardzo długi czas nie wykonuje swoich praw podmiotowych, nie realizuje przysługujących mu roszczeń. Roszczenia zgłoszone przez powoda oceniać należy w świetle art. 24 §1 kc w zw. z art. 448 kc (gdy idzie o żądanie zadośćuczynienie) oraz art.24 §2 kc w zw. z art. 417 kc ( gdy idzie o żądanie odszkodowania). Roszczenia te ulegają stosownie do treści art. 443 §1 kc w brzmieniu przed nowelizacją tj. przed 10.08.2007r. Przepis ten stanowił, iż roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat 10 od dnia w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Skoro szkoda powoda jest naruszeniem przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do informacji, to niewątpliwym jest, że przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym powód musiał o niej wiedzieć, podobnie jak o osobie naruszyciela. Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe zgodnie z wnioskami dowodowymi zaoferowanymi przez stronę powodową, celem oceny czy podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa. Dopuszczalność oceny zachowania dłużnika przez pryzmat art. 5 kc jest oczywista. Podnosząc zarzut przedawnienia „czyni on użytek ze swego prawa w rozumieniu art. 5 kc”. Jak słusznie wyjaśnia Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19.07.2001r w sprawie sygn. akt II UKN O SNP 2003 Nr 8 poz. 210 – skorzystanie z tego uprawnienia (podniesienie zarzutu przedawnienia) jest działaniem w granicach prawa z reguły świadczącym o realizacji służącego dłużnikowi prawa --- STRONA 5 --- podmiotowego. Potrzeba stosowania art. 5 kc może pojawiać się wyjątkowo, gdy w okolicznościach konkretnego wypadku wystąpienie skutku przedawnienia okaże się rażąco niemoralne. Z taką sytuacją w tej sprawie nie mamy do czynienia. Poza tym, aby uznać, iż podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa oceniać należy zarówno sytuację wierzyciela (powoda) jak i dłużnika (pozwanego). Podniesienie zarzutu przedawnienia będzie nadużyciem prawa w przypadku gdy wierzyciel na skutek odmowy spełnienia świadczenia przez dłużnika – znajdzie się w sytuacji krytycznej oraz gdy to dłużnik swoją postawą doprowadził do przedawnienia roszczenia (np. zwodząc wierzyciela co do możliwości uzyskania zaspokojenia). Często o uznaniu podniesionego zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa decydować będzie bardzo trudna sytuacja życiowa wierzyciela (brak doświadczenia, nieporadność, niedołęstwo). Z żadną z takich sytuacji w tej sprawie nie mamy do czynienia. Powód ma obecnie 32 lata. Fakt, że był pozbawiony wolności nie pozbawiał go możliwości złożenia pozwu. Obecnie powód również przebywa w Zakładzie Karnym a mimo to sformułował pozew i skutecznie wniósł go do Sądu. Niezależnie od powyższych wywodów wskazać należy, iż to powód powinien zgodnie z obowiązującą regułą z art. 6 kc udowodnić fakt z którego wywodzi skutki prawne. Na powodzie spoczywał więc ciężar udowodnienia że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, przy nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych, czego powód nie wykazał (poza faktem przeludnienia). Co prawda zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego ilekroć jedna ze stron swoim postępowaniem uniemożliwia lub znacznie utrudnia wykazanie okoliczności przeciwnikowi na którym spoczywał ciężar ich udowodnienia, ilekroć na tę stronę przechodzi ciężar dowodu co do tego, że okoliczności takie zaistniały. Pogląd Sądu Najwyższego w/w rozumieć należy w taki sposób, że powoda nie może obciążać brak odpowiednich statystyk (dot. np. ilości osadzonych w konkretniej celi) i że w takiej sytuacji to pozwany powinien wykazać, że powód odbywał karę w celach przeludnionych. W ocenie Sądu jednak w tej sprawie nie może dojść do przejścia ciężaru dowodu na stronę pozwaną. W sytuacji bowiem, w której od daty zdarzeń z którymi powód łączy naruszenie swoich dóbr osobistych upłynęło tak wiele czasu, brak jest podstaw do obciążania pozwanego skutkami braku dokumentacji (np. pism informujących Sąd Penitencjarny o przeludnieniu) skoro upłynął już termin archiwizowania. Trudno również w sytuacji w której w latach 2000-2003r nie obowiązywał w Aresztach Śledczych obowiązek rejestrowania dla potrzeb statystycznych ilości osadzonych w jednej celi, czynić z tego zarzut pozwanemu i wymagać po tak znacznym okresie czasu wykazania jak wyglądało zaludnienie w poszczególnych celach. Powyższe okoliczności również wskazują na zasadność uwzględnienia zarzutu przedawnienia roszczenia. Podnieść należy dodatkowo, iż w żaden sposób gdy idzie o żądanie odszkodowania nie została wykazana wysokość szkody. Uwzględniając powyższe zgodnie z treścią art. 24 § 1 kc w zw. z art. 448 kc przy zastosowaniu art.443 kc i art. 117 kc orzeczono jak w pkt. 1 wyroku. Mając na względzie sytuacją materialną powoda o kosztach orzeczono zgodnie z art. 102 kpc. Pełnomocnik powoda złożył wniosek o przyznanie zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu – składając oświadczenie, że koszty te nie zostały pokryte w całości, ani w części. Uwzględniając powyższe zgodnie z treścią § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 z póź. zm.) w zw. z §15 i 16 tegoż Rozporządzenia orzeczono jak w pkt.3 wyroku.