Postanowienie II C 194/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 19 października 2016 r. Sąd Okręgowy w War

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 194/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 19 października 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – II Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Mączkowska Protokolant: st. sekr. sąd. Bogusława Domaszewska po rozpoznaniu w dniu 5 października 2016 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa A. R. (1) oraz małoletnich M. R. i A. R. (2), reprezentowanych przez ojca A. R. (1) przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. o ochronę dóbr osobistych I. zobowiązuje (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W. do opublikowania, w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku, w wydaniach dwutygodników: „(...) i „(...)” na pierwszych stronach redakcyjnych zawierających spis treści, oświadczeń o rozmiarach: 15x10 cm, czcionką o rozmiarze 16, koloru czarnego na białym tle, o następującej treści: (...) SA przeprasza Pana A. R. (1) za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci prawa do prywatności i dobrego imienia oraz przeprasza jego synów za naruszenie ich dóbr osobistych w postaci prawa do wizerunku i prywatności. Spółka (...) oświadcza, że dołoży starań, by podobne naruszenia nie miały miejsca w przyszłości.”; II. zasądza od (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz: A. R. (1) kwotę 20.000 (dwadzieścia tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za czas opóźnienia od dnia 18 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty, zaś na rzecz małoletnich M. R. i A. R. (2) kwoty po 50.000 (pięćdziesiąt tysięcy) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za czas opóźnienia od dnia 18 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty, płatne do rąk ojca A. R. (1) – tytułem zadośćuczynienia; III. w pozostałym zakresie oddala powództwo; IV. zasądza od (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz A. R. (1) kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych, zaś na rzecz małoletnich M. R. i A. R. (2) kwoty po 2.768,50 zł (dwa tysiące siedemset sześćdziesiąt osiem złotych i pięćdziesiąt groszy), płatne do rąk ojca A. R. (1) – tytułem zwrotu kosztów procesu; V. nakazuje pobrać od (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie w kwotę 7.800 (siedem tysięcy osiemset) złotych, tytułem części opłaty sądowej od pozwu; VI. w pozostałej części nieuiszczoną opłatę sądową od pozwu przejmuje na rachunek Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie. --- STRONA 2 --- SSO Małgorzata Mączkowska Sygn. akt: II C 194/14 UZASADNIENIE Powodowie A. R. (1) oraz małoletni A. R. (2) i M. R. , działający przez przedstawiciela ustawowego A. R. (1), pozwem z dnia 11 marca 2014 r., skierowanym przeciwko pozwanej (...) SA z siedzibą w W., wnieśli o: 1. zobowiązanie pozwanej do zaniechania naruszania dóbr osobistych powodów w postaci prawa do wizerunku, prawa do prywatności oraz prawa do dobrego imienia poprzez usunięcie wszelkich zdjęć zawierających wizerunek małoletnich A. i M. R. ze stron portali internetowych promujących publikacje prasowe (...) SA; 2. zobowiązanie pozwanej do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powodów poprzez złożenie oświadczeń w terminie 7 dni od uprawomocnienia się wyroku w wydaniu ogólnopolskim dziennika Gazeta (...) na pierwszej stronie redakcyjnej poświęconej kulturze, wydaniu dwutygodnika „(...)” na pierwszej stronie redakcyjnej zawierającej spis treści, wydaniu dwutygodnika „(...)na pierwszej stronie redakcyjnej zawierającej spis treści – o wymiarach 15x10 cm, napisanych czcionką o rozmiarze 16 w kolorze czarnym na białym tle o następującej treści: (...) SA przeprasza Pana A. R. (1) oraz jego małoletnich synów za naruszenie ich dóbr osobistych w postaci prawa do wizerunku, prawa do prywatności oraz prawa do dobrego imienia. Spółka (...) oświadcza, że dołoży starań, by podobne naruszenia nie miały miejsca w przyszłości”; 3. zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 18 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty; 4. zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W piśmie z dnia 28 marca 2014 r. powodowie sprecyzowali żądanie w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie od pozwanej na rzecz każdego z powodów kwot po 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 18 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że pozwana dwukrotnie opublikowała wizerunek małoletnich A. i M. R. w związku z udzielanymi przez ich matkę I. F. wywiadami, pomimo braku zgody ich ojca powoda A. R. (1). W wywiadach I. F. mówiła o swoim problemie (...), o małżeństwie i rozwodzie z A. R. (1), a następnie o promocji napisanego przez nią (...). W konsekwencji doszło do naruszenia dóbr osobistych powodów w postaci prawa do wizerunku, prywatności oraz dobrego imienia. Jako podstawę prawną żądań powodowie wskazali art. 23 i art. 24 w zw. z art. 448 k.c. (pozew – k. 1-11, pisma procesowe – k. 64-66, 138-153, 202-212, 245-248). Pozwana (...) SA z siedzibą w W. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwana wskazała, że rozpowszechniła sesję zdjęciową I. F. z dziećmi na podstawie zezwolenia na rozpowszechnianie wizerunku małoletnich synów – podpisanego przez oboje rodziców, tym samym działała w dobrej wierze. W momencie publikacji pozwana nie miała wiedzy o sfałszowaniu podpisu A. R. (1) – dowiedziała się o tym dopiero w kwietniu 2014 r. Ponadto, kiedy pozwana dowiedziała się o braku zgody ojca małoletnich na publikację zdjęć w dniu 17 lipca 2012 r., wszystkie egzemplarze wydania numer 15 czasopisma „(...)były już wydrukowane i rozpoczęła się ich dystrybucja, zatem odwołanie zezwolenia nastąpiło zbyt późno. Pozwana wskazała także, że zgodnie z art. 98 § 1 k.r.o. każde z rodziców może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka, zatem i tak wystarczającym było uzyskanie zgody I. F.. --- STRONA 3 --- Odnosząc się do zdjęcia małoletnich dzieci, które ukazało się w dniu 21 stycznia 2013 r. w gazecie (...), pozwana wskazała, że cały materiał – wywiad i zdjęcia – został zaakceptowany przez I. F.. Niezależnie od tego, przedmiotowe zdjęcie zostało zrobione w sierpniu 2012 r. podczas publicznej imprezy, w czasie której I. F. chętnie pozowała do zdjęć razem z synami, które to zdjęcia zostały szeroko rozpowszechnione w mediach, gdzie znajdują się do dnia dzisiejszego. W związku z tym, w ocenie pozwanej, małoletnim nie stała się tak wielka krzywda, skoro A. R. (1) wyrażał zgodę, żeby synowie w dalszym ciągu pokazywali się z matką publicznie. Pozwana wskazała zatem, że powodowie nie wykazali swoich roszczeń zarówno co do zasady, jak i co do wysokości, a nadto zachowaniu pozwanej nie sposób przypisać ani bezprawności ani winy. Na końcu pozwana zakwestionowała legitymację czynną powoda (odpowiedź na pozew – k. 84-93, pismo procesowe – k. 173-182). Postanowieniem z dnia 9 lutego 2015 r. Sąd zakreślił stronie powodowej miesięczny termin na złożenie wniosku do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na wytoczenie powództwa w niniejszej sprawie w imieniu małoletnich powodów, na podstawie art. 97 § 2 k.r.o., wobec wyrażenia przez matkę małoletnich I. F. sprzeciwu na prowadzenie niniejszej sprawy (protokół – k. 242-243). Postanowieniem z dnia 2 września 2015 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie w sprawie o sygn. V Nsm 465/15 z wniosku A. R. (1) z udziałem I. F. o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka w razie braku porozumienia między rodzicami – zezwolił na dokonanie czynności prawnej w imieniu małoletnich A. R. (2) oraz M. R. polegającej na udziale wnioskodawcy w toczącym się przed Sądem Okręgowym w Warszawie postępowaniu o sygn. II C 194/14, do czego upoważnił ojca małoletnich A. R. (1) (postanowienie – k. 266). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: M. R. urodził się w dniu (...), a A. R. (2) w dniu (...) r. Ich rodzicami są I. F. i A. R. (1). W 2012 r. mieli odpowiednio 10 i 11 lat ( dowody : odpisy skrócone aktów urodzenia – k. 68a-68b). W wyroku z dnia 19 kwietnia 2012 r. Sądu Okręgowego w Warszawie, sygn. VI C 1231/11, orzekającym rozwód I. F. i A. R. (1), wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce pobytu dzieci w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca A. R. (1) ( dowody : wyrok rozwodowy – k. 154). Od dnia 30 stycznia 2012 r. małoletni zaczęli uczęszczać do nowej szkoły - Szkoły Podstawowej nr (...) w W. i było to dla nich nowe środowisko ( dowody : zaświadczenie – k. 155, zeznania świadka M. N. – k. 285-287, przesłuchanie powoda A. R. (1) – k. 310-312). W dniu 4 lipca 2012 r. (...) SA z siedzibą w W. zawarła z I. F. umowę o współpracy, na mocy której (...) SA zobowiązała się do zorganizowania sesji zdjęciowej w dniach 8-10 lipca 2012 r. w G. z udziałem I. F. i jej dwóch małoletnich synów: A. i M. R.. Natomiast I. F. zobowiązała się do udzielenia (...) SA zezwolenia na rozpowszechnianie wizerunku jej synów i do uzyskania takiego zezwolenia również od ojca dzieci, A. R. (1). Przed sesją zdjęciową I. F. dostarczyła (...) SA zezwolenie podpisane przez nią i A. R. (1). Podpis A. R. (1) został sfałszowany. I. F. zapewniała (...) SA, że łączą ją z byłym mężem dobre relacje i nie sprzeciwia się on sesji zdjęciowej ich małoletnich synów, pomimo że faktycznie nie pytała nigdy męża o zgodę. I. F. poinformowała jedynie A. R. (1), że wyjeżdża z synami na wakacje, na co ten wyraził zgodę. Nie wiedział jednak, że podczas pobytu ma się odbyć sesja zdjęciowa jego byłej żony i synów ( dowody : umowa – k. 102-107, zgoda na rozpowszechnienie wizerunku – k. 43, 108, zeznania świadków: K. P. – k. 224-225, E. C. – k. 287-288, zeznania I. F. – k. 307-310, przesłuchanie powoda A. R. (1) – k. 310-312, przesłuchanie A. M. w charakterze strony pozwanej – k. 312-314). Przedstawiciele (...) SA wiedzieli o rozwodzie I. F. i A. R. (1) oraz o fakcie orzeczenia, że miejsce pobytu dzieci znajduje się w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca A. R. (1). (...) SA nie zwróciła się nigdy bezpośrednio do A. R. (1) w celu uzyskania jego zgody na opublikowanie wizerunku jego małoletnich synów ( dowody : zeznania świadków: K. P. – k. 224-225 i E. C. – k. 287-288, wydruki z czasopism prasowych – k. 156-161, przesłuchanie powoda A. R. (1) – k. 310-312, przesłuchanie A. M. w charakterze strony pozwanej – k. 312-314). A. R. (1) dowiedział się o planowanej publikacji wizerunku jego małoletnich synów wraz z wywiadem udzielonym przez jego byłą żoną I. F. z zapowiedzi nowego numeru czasopisma „(...)która ukazała się w internecie około trzech dni przed planowaną na dzień 19 lipca 2012 r. publikacją. Na okładce nowego numeru znajdowała się I. F. z synami. A. R. (1) nigdy nie wyrażał zgody na --- STRONA 4 --- ujawnianie wizerunku dzieci, starając się je chronić przed mediami, zwłaszcza w kontekście rozwodu z ich matką. Pomimo próśb kierowanych przez dziennikarzy, nie udzielał on wywiadów zarówno przed jak i po rozwodzie, kierując się dobrem synów, nie chcąc ich mieszać w relacje z byłą żoną. Zależało mu na oddzieleniu życia prywatnego od życia zawodowego byłej żony, które wiązało się z częstym występowaniem w mediach. Nie sprzeciwiał się jednak zdjęciom robionym na publicznych wydarzeniach mających rodzinny charakter, na których bywał wraz z I. F. i synami ( dowody : zeznania świadka M. N. – k. 285-287, wydruki z portali internetowych – k. 112-119, 195-200, zeznania I. F. – k. 307-310, przesłuchanie powoda A. R. (1) – k. 310-312). W dniu 17 lipca 2012 r., niezwłocznie po spostrzeżeniu zapowiedzi nowego numeru, A. R. (1) wystosował do redaktora naczelnego czasopisma „(...)- K. P. oświadczenie, w którym wskazał, że stanowczo nie wyraża zgody na publikację wizerunku swoich synów ( dowody : pismo – k. 26, przesłuchanie A. M. w charakterze strony pozwanej – k. 312-314). Po otrzymaniu tego pisma, (...) SA skontaktowała się z I. F., która zapewniła spółkę, że A. R. (1) wycofa złożone pismo. Wskazała również, że faktycznie na oświadczeniu podpisała się za męża. Pomimo jednak licznych próśb kierowanych do byłego męża, A. R. (1) nie wycofał pisma i nie wyraził zgody na publikację, twierdząc, że jest to sprzeczne z dobrem ich małoletnich dzieci ( dowody : zeznania świadka E. C. – k. 287-288, zeznania I. F. – k. 307-310, przesłuchanie powoda A. R. (1) – k. 310-312, przesłuchanie A. M. w charakterze strony pozwanej – k. 312-314). (...) SA w tym samym dniu odpowiedziała A. R. (1), iż była przekonana, że sesja zdjęciowa jego małoletnich dzieci odbyła się za jego zgodą, albowiem podpisał on stosowne oświadczenie. Ponadto wskazano, że nie jest możliwe cofnięcie tej zgody z uwagi na już rozpoczętą dystrybucję numeru pisma. Oświadczenie obejmowało zgodę na rozpowszechnienie przez (...) SA wizerunku synów I. R. (1) i A. R. (1) utrwalonych na zdjęciach wykonanych podczas sesji zdjęciowych w P. i w E., szczegółowo opisanych w umowie o współpracy z dnia 4 lipca 2012 r. zawartej pomiędzy I. F.- (...) SA ( dowody : pismo pozwanej – k. 27, zgoda na rozpowszechnienie wizerunku – k. 43, 108) W dniu 18 lipca 2012 r. A. R. (1) wezwał (...) SA do zaniechania naruszania dóbr osobistych jego małoletnich dzieci: M. R. i A. R. (2), tj. ich prawa do wizerunku oraz prawa do prywatności poprzez wstrzymanie dystrybucji nakładu czasopisma „(...)w którym znalazły się zdjęcia z wizerunkiem jego małoletnich dzieci. Wyraźnie wskazał, że nigdy nie podpisywał żadnej zgody, a jego podpis na przedmiotowym oświadczeniu został sfałszowany ( dowody : wezwanie – k. 28, przesłuchanie powoda A. R. (1) – k. 310-312). W tym samym dniu (...) SA poinformowała A. R. (1), że sesja zdjęciowa I. F. i ich małoletnich wspólnych dzieci odbyła się na podstawie oświadczenia przez niego podpisanego oraz że działała w dobrej wierze, dlatego do publikacji pism dojdzie ( dowody : pismo pozwanej – k. 29). W dniu 19 lipca 2012 r. (...) SA opublikowała w nr 15 (403) czasopisma „(...) wywiad pt. „ (...) ” udzielony przez I. F. na temat rozwodu jej i A. R. (1) oraz terapii i walce z (...) (...). W wywiadzie I. F. wskazywała, że jej (...) zostało wywołane problemami w domu. Stwierdziła, że przestała kochać męża, ponieważ ten nie potrafił jej słuchać, uważał, że wszystko wie lepiej, nie podzielał jej pasji, był przeciwny jej graniu w filmach, bo uważał, że aktorstwo to ekshibicjonistyczny zawód. Na okładce czasopisma oraz wraz z wywiadem znalazły się zdjęcia samej I. F. oraz I. F. z synami M. i A. R. (2) ( dowody : kserokopie stron czasopisma „(...) – k. 30-39, zeznania świadka K. P. – k. 224-225). A. R. (1) poczuł się skrzywdzony zamieszczoną publikacją, w której była żona podawała nieprawdziwe, jego zdaniem, informacje. (...) SA nigdy nie zwróciła się do niego o zweryfikowanie opublikowanych informacji, a dotyczących przyczyn choroby alkoholowej I. F., czy też rozpadu ich małżeństwa. Również małoletni M. i A. R. (3) po publikacji stali się co najmniej bardziej rozpoznawalni w nowej szkole, gdzie dotąd nie wszyscy kojarzyli ich z pojawiającą się w mediach I. F., wobec używania innych nazwisk. Stali się ponadto wycofani w relacjach z rówieśnikami w nowej szkole odkąd zostali połączeni z problemem (...) matki oraz rozwodem rodziców. W internecie pojawiły się również, oprócz pozytywnych, także negatywne komentarze w związku z udzielonym wywiadem ( dowody : przesłuchanie powoda A. R. (1) – k. 310-312). I. F. wielokrotnie publicznie opowiadała o swoim problemie (...) ( dowody : wydruki z portali internetowych – k. 120-125, 184, przesłuchanie powoda A. R. (1) – k. 310-312). --- STRONA 5 --- Po ukazaniu się zdjęć małoletnich, A. R. (1) wystosował do redaktora naczelnego czasopisma „(...) - K. P. pismo, w którym wyraził oburzenie publikacją wizerunku jego małoletnich synów w kontekście treści udzielonego przez I. F. wywiadu ( dowody : pismo – k. 40-41, przesłuchanie powoda A. R. (1) – k. 310-312). W dniu 27 lipca 2012 r. I. F. wzięła udział w programie „(...)”, w toku którego pojawił się podjęty przez dziennikarzy I. R. (2) i Ł. N. wątek opublikowanych zdjęć małoletnich dzieci w kontekście jej problemów alkoholowych oraz uczynienia z nich osób publicznych. Dziennikarka I. R. (2) wyraziła wątpliwość, czy dobre jest angażowanie małoletnich dzieci do spraw dorosłych, ponieważ to nie jest ich świadoma decyzja ( dowody : nagranie na płycie – k. 57, wydruki z portali internetowych – k. 58-61). W dniu 6 sierpnia 2012 r. redaktor naczelny czasopisma „(...) - K. P. skontaktowała się z I. F. w celu wyjaśnienia powyższej sprawy ( dowody : wydruk z korespondencji e-mailowej – k. 42, zeznania świadka K. P. – k. 224-225). W dniu 10 sierpnia 2012 r. A. R. (1) wezwał (...) SA do zaniechania naruszeń jego dóbr osobistych oraz jego małoletnich synów i do usunięcia skutków naruszeń ( dowody : wezwanie z dowodem odbioru – k. 44-46). (...) SA w odpowiedzi na pismo A. R. (1) wskazała na bezzasadność żądań ( dowody : pismo pozwanej – k. 47-49). W dniu 21 stycznia 2013 r. (...) SA opublikowała w nr 2 czasopisma (...) kolejny wywiad pt. „ (...) ” udzielony przez I. F. na temat napisanego przez nią (...). Wraz z wywiadem znalazło się zdjęcie I. F. z synami M. i A. R. (2). Przedmiotowe zdjęcie nie było zdjęciem sesyjnym. Zostało zrobione w dniu 12 sierpnia 2012 r. podczas publicznej imprezy, w czasie której I. F. chętnie pozowała do zdjęć razem z synami, które to zdjęcia zostały szeroko rozpowszechnione w mediach. A. R. (1) nie udzielił zgody na opublikowanie powyższego zdjęcia z wizerunkiem jego synów. Wraz z wywiadem zostało także zamieszczone zdjęcie I. F. i mężczyzny znajdujących się w pozycji erotycznej, na którym oboje są nadzy, chociaż nie widać części intymnych ( dowody : kserokopie stron czasopisma (...) – k. 50-53, wydruki z portali internetowych – k. 109-111, zeznania świadka S. B. – k. 288-289). W dniu 24 stycznia 2013 r. A. R. (1) ponownie wezwał (...) SA do zaniechania naruszeń jego dóbr osobistych oraz jego małoletnich synów oraz usunięcia skutków naruszeń ( dowody : wezwanie – k. 54-56). (...) SA dowiedziała się w dniu 9 kwietnia 2014 r. o zapadnięciu wyroku skazującego I. F. za sfałszowanie podpisu męża na oświadczeniu wyrażającym zgodę na opublikowanie zdjęć ich synów w czasopismach „(...) i (...). Dopiero wówczas spółka odstąpiła ze skutkiem natychmiastowym od niewykonanej jeszcze w całości umowy o współpracy z dnia 4 lipca 2012 r. z I. F. i dlatego nie doszło do wyjazdu do E. ( dowody : zeznania świadka K. P. – k. 224-225). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych powyżej dokumentów urzędowych i prywatnych, zeznań świadków oraz przesłuchania stron. Sąd uznał w całości za wiarygodne zebrane w aktach sprawy dokumenty: zarówno urzędowe, jak i prywatne, jak również różnego rodzaju wydruki i kserokopie poświadczone za zgodność z oryginałem przez profesjonalnych pełnomocników procesowych zastępujących strony. W konsekwencji, w odpowiednich częściach wskazanych powyżej, na ich podstawie ustalił okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Strony nie kwestionowały ich autentyczności, Sąd nie miał podstaw do kwestionowania ich z urzędu. Sąd dał wiarę zeznaniom świadka K. P. w części, w jakiej świadek potwierdzała zawarcie umowy z I. F. i okoliczności w jakich odbyła się sesja. Sąd nie dał wiary zeznaniom świadka w zakresie w jakim K. P. wskazała, że zasadniczo w praktyce nie jest wymagana zgoda obydwojga rodziców, nawet w przypadku rozwodu. Twierdzenie powyższe jest bowiem sprzeczne z załączoną umową, według której zgoda drugiego rodzica była potrzebna. Ponadto należy wskazać na sprzeczność w samych zeznaniach świadka: w jednym momencie świadek wskazał, że w tym przypadku wiedziała, że rodzice są rozwiedzeni, więc uważała, że potrzebna jest zgoda ojca, a po chwili wskazała, że w jej praktyce wymagana jest zgoda tylko jednego z rodziców, nawet kiedy rodzice są rozwiedzeni. Ponadto jest to sprzeczne z okolicznościami podnoszonymi przez samą stronę pozwaną: skoro w praktyce wymagana jest zgoda jednego z rodziców, nielogiczne jest wskazywanie, że wobec uzyskania informacji, że takiej zgody nie było, pozwana odstąpiła od umowy zawartej z I. F., a ponadto nie zrealizowała drugiej wynikającej z umowy sesji wyjazdowej długo przed odstąpieniem od niej. W ocenie Sądu, zeznania te starały się przedstawić w korzystnym świetle pozwaną, która rzekomo nie miała świadomości o braku zgody powoda przed publikacją zdjęć, co jednak pozostaje w ewidentnej sprzeczności z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. O braku zgody ojca małoletnich powodów pozwana dowiedziała się bowiem w dniu 17 lipca 2012 r., co wynika wyraźnie z zeznań --- STRONA 6 --- świadka E. C. oraz pozwanej, w charakterze której została przesłuchana A. M., jak też znajduje potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy. Sąd dał wiarę zeznaniom świadka M. N. w całości. W sposób jasny, precyzyjny i logiczny wskazywała ona na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd miał na uwadze, że świadek jest siostrą powoda A. R. (1) i starała się przedstawić go w pozytywnym świetle, niemniej okoliczność ta nie może automatycznie dyskwalifikować wiarygodności zeznań świadka. W tej konkretnej sprawie Sąd nie dopatrzył się wewnętrznych sprzeczności w zeznaniach świadka. Na podstawie jej zeznań Sąd był w stanie ustalić, że jej brat nigdy nie wyrażał zgody, aby wizerunek małoletnich dzieci był publikowany w czasopismach w kontekście problemów alkoholowych byłej żony i rozwodu z nią, w szerokim zakresie dbając o zachowanie ich sfery prywatności. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków E. C. i S. B. w całości. Były precyzyjne, jasne, Sąd nie miał podstaw do kwestionowania ich wiarygodności. Świadek E. C. jako wieloletni pracownik pozwanej w sposób precyzyjny wskazała, w jaki sposób kształtowała się współpraca pozwanej z I. F., która zapewniała pozwaną o wyrażonej przez byłego męża zgodzie na sesję zdjęciową małoletnich powodów. Analogicznie należy ocenić zeznania świadka S. B., która przeprowadziła z I. F. wywiad do czasopisma (...) - w sposób jasny i precyzyjny wskazała ona przebieg współpracy z I. F., w wyniku której doszło do publikacji jej zdjęcia z małoletnimi powodami. Sąd dał wiarę, że dziennikarka ta nie wiedziała o braku zgody ojca małoletnich – nie ma to jednak zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż pozwana powinna była – jako wydawca kilku czasopism – w taki sposób zorganizować obieg informacji w swojej spółce, aby nie dopuścić do sytuacji, w której wizerunek jest publikowany bez zgody, niezależnie czy jest to zdjęcie sesyjne czy też nie. Sąd dał częściowo wiarę zeznaniom I. F.. W ocenie Sądu, jej zeznania były wiarygodne w zakresie, w jakim wskazywała, że sfałszowała podpis swojego męża oraz powiadomiła pozwaną, że jej były mąż wyraził zgodę na sesję zdjęciową oraz na publikację, mimo że miała świadomość, że takiej zgody mógłby nie wyrazić. Oceniając jednak te zeznania Sąd miał na uwadze fakt, że I. F. starała się przedstawić siebie w korzystnym świetle, obciążając swojego byłego męża odpowiedzialnością za przedmiotowe zdarzenie, co pozostaje w sprzeczności z wiarygodnym materiałem dowodowym. Przede wszystkim nie ulega wątpliwości, że A. R. (1) stronił, w przeciwieństwie do I. F., od mediów i starał się oddzielać życie prywatne rodziny, od kariery byłej żony. Ustalenie to wynika jednoznacznie z przesłuchania powoda, jak też wiarygodnych zeznań świadka M. N.. Wskazać należy, że czym innym jest udział w publicznych imprezach mających charakter rodzinny, na których dziennikarze robią zdjęcia i publikują je w różnych portalach internetowych (na przykład zdjęcia podczas imprezy (...)), a czym innym zrobienie sesji zdjęciowej z dziećmi i umieszczenie ich zdjęć na okładce ogólnopolskiego czasopisma w kontekście udzielanego wywiadu, który w całości skupia się na problemach alkoholowych matki, jej rozwodzie oraz krytyce byłego męża. W ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie niejednoznaczne tłumaczenie, że A. R. (1) nie miał czasu udzielić zgody – on po prostu nigdy by takiej zgody nie udzielił, o czym I. F. wiedziała, co jednoznacznie wynika z jego natychmiastowej reakcji po tym, jak dowiedział się o planowanej publikacji. I. F. w zeznaniach skupiła się na swojej ocenie wpływu sesji na życie jej dzieci, twierdząc, że dla nich były to wakacje i mogły zatrzymać użyte na jej potrzeby ubrania. Sąd dał wiarę w całości przesłuchaniu powoda A. R. (1). Jego zeznania były rzeczowe, jasne i pozbawione wewnętrznych sprzeczności, ponadto były konsekwentne z prezentowanym w toku całego postępowania stanowiskiem wyrażanym w pismach procesowych. Zeznania znajdują ponadto potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w sprawie, zwłaszcza co do treści kierowanych do pozwanej pism z żądaniem niepublikowania zdjęć, na co powód nigdy nie wyraził zgody. Z zeznań wynika jednoznacznie, że powód oraz jego była żona mieli odmienne podejście co do tego, jednak nie było to istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nie ulega zaś wątpliwości, że do publikacji doszło bez zgody powoda, a z całokształtu okoliczności wynika jednoznacznie, że wiązało się to z negatywnymi przeżyciami zarówno dla powoda A. R. (1), jak i jego małoletnich synów. Sąd dał wiarę w całości zeznaniom A. M. – członka zarządu i dyrektora generalnego pozwanej spółki, przesłuchanej w charakterze strony pozwanej. Zeznania te znalazły potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w sprawie i jednoznacznie z nich wynika, że w dniu 17 lipca 2012 r. przedstawiciele pozwanej wiedzieli, że A. R. (1) nie wyraża zgody na publikację, a następnego dnia, tj. 18 lipca 2012 r. wiedzieli, że podpis znajdujący się na oświadczeniu zawierającym zgodę został sfałszowany. Z zeznań tych wynika również jednoznacznie, że pozwana zdawała sobie sprawę z konfliktowej sytuacji pomiędzy powodem a I. F. i stąd w umowie znalazł się wymóg uzyskania również jego zgody, aby „nie mieć problemów, gdyż to poważne finanse”. --- STRONA 7 --- Z zeznań A. M. wynika ponadto jednoznacznie, że celem udzielonego wywiadu było pokazanie (...)I. F.. Co należy podkreślić, z całych zeznań wynika, że w ocenie pozwanej, nie było nic niewłaściwego w opublikowaniu zdjęć małoletnich powodów, mimo świadomości braku zgody ich ojca. Pozwana skupiała się w swoich zeznaniach na opisywaniu ogólnie obowiązujących zasad panujących w spółce oraz na tym, że w ostatnich latach sesje zdjęciowe gwiazd z dziećmi stały się modne i nie ma w tym nic złego, że zależy to od wyłącznej woli rodziców. Na dowód tego załączyła do odpowiedzi na pozew wydruki z portali internetowych (k. 126-134). Należy podkreślić, że okoliczności te nie miały dla niniejszej sprawy żadnego znaczenia. Tłumaczenie w tym zakresie pozwanej i konsekwentne twierdzenie, że nic złego się nie stało wskutek dokonanej publikacji również mają znaczenie dla oceny stopnia zawinienia pozwanej oraz świadomości bezprawności swojego działania. Należy również wskazać, że sposób tłumaczenia pozwanej zawiera w sobie wewnętrzną sprzeczność: z jednej strony jednoznacznie wynika z twierdzeń pozwanej, że w tym konkretnym wypadku zgoda powoda A. R. (1) była, w ocenie pozwanej, potrzebna do opublikowania zdjęć jego małoletnich synów, a z drugiej strony już po opublikowaniu zdjęć, pomimo świadomości braku jego zgody, konsekwentnie pozwana twierdziła, że w zasadzie tej zgody do opublikowania nie potrzebowała. Sąd zważył, co następuje: Powództwo było zasadne w przeważającej części. W niniejszej sprawie powodowie dochodzili ochrony w związku z naruszeniem ich dóbr osobistych w postaci prawa do wizerunku, prywatności i dobrego imienia. Naruszenie to miało polegać na dwukrotnym opublikowaniu przez pozwaną zdjęć przedstawiających małoletnich powodów – pomimo braku zgody ich ojca - oraz wywiadu z I. F., w którym podała ona pejoratywne informacje na temat byłego męża A. R. (1). W pierwszej kolejności należy odnieść się do podniesionego przez pozwaną zarzutu braku legitymacji czynnej po stronie powodowej. W niniejszej sprawie powodami w sprawie są A. R. (1) oraz małoletni M. i A. R. (3) reprezentowani przez ojca A. R. (1) jako ich przedstawiciela ustawowego. Pozwana w istocie nie kwestionowała tego, czy powodom przysługuje legitymacja czynna, albowiem sposób sformułowanych przez nich roszczeń (związanych z ochroną ich dóbr osobistych) jednoznacznie wskazuje, że każdy z powodów posiada legitymację czynną w dochodzeniu tego typu roszczeń. Ze sposobu argumentacji pozwanej wynika natomiast, że kwestionuje ona fakt prawidłowej reprezentacji małoletnich powodów w niniejszym postępowaniu. Zgodnie z art. 66 k.p.c., osoba fizyczna niemająca zdolności procesowej może podejmować czynności procesowe tylko przez swego przedstawiciela ustawowego. Tym samym, obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy małoletni powodowie są w niniejszej sprawie prawidłowo reprezentowani. Należy wskazać, że co do zasady każdy z rodziców, któremu przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej, może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka – jest to jeden z elementów jej wykonywania (art. 97 § 1 w zw. z art. 98 § 1 k.r.o.). Jednak zgodnie z art. 97 § 2 k.r.o., o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. W niniejszej sprawie matka małoletnich powodów – I. F. wyraziła swój sprzeciw wobec wytoczenia w imieniu małoletnich synów powództwa przeciwko pozwanej (k. 242). W konsekwencji, doszło do konieczności rozstrzygnięcia tej kwestii przez sąd opiekuńczy. Postanowieniem z dnia 2 września 2015 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie zezwolił na dokonanie czynności prawnej w imieniu małoletnich A. i M. R. polegającej na udziale ojca dzieci A. R. (1) w postępowaniu w niniejszej sprawie i upoważnił do tego A. R. (1) (k. 266). Wobec powyższego, uznać należy, że małoletni powodowie byli prawidłowo reprezentowani w niniejszej sprawie przez ich ojca A. R. (1). Zgodnie z art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie zaś z art. 24 k.c., ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. --- STRONA 8 --- Norma prawna zawarta w art. 24 k.c. ustanawia domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego. Dlatego na powodzie spoczywa ciężar udowodnienia faktu, że jego dobro osobiste zostało naruszone (art. 6 k.c.), zaś na pozwanym ciężar udowodnienia, że naruszenie to nie było bezprawne. Za bezprawne generalnie uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: działanie w ramach porządku prawnego, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. W niniejszej sprawie powodowie wskazywali, że wskutek bezprawnego działania pozwanej doszło do naruszenia ich dóbr osobistych w postaci: prawa do wizerunku, prywatności i dobrego imienia. Reżim ochronny prawa do wizerunku określa art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 90 z 2006 r., poz. 631 – tekst jedn. ze zm.), zgodnie z którym rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. W myśl ust. 2 tego przepisu, zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku: a) osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych, b) osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza. Ochrona wizerunku człowieka obejmuje wszelkie postacie wyrażające ten wizerunek. W szczególności może tu chodzić o portret, fotografię, powielane w czasopismach, książkach, na pocztówkach lub wystawiane w sklepach albo w muzeach, rozpowszechniane w telewizji lub w przekazach elektronicznych. Zgodnie z art. 83 Prawa autorskiego, do roszczeń w przypadku rozpowszechniania wizerunku osoby na nim przedstawionej stosuje się odpowiednio przepis art. 78 ust. 1, zgodnie z którym, twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub - na żądanie twórcy - zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny. Jeżeli natomiast chodzi o dobro osobiste w postaci prawa do prywatności, należy wskazać, że sfera prywatności została stosunkowo późno uznana za szczególnie cenioną i swoistą wartość. Tym tłumaczy się, że nie wyróżniono jej w art. 23 k.c., aczkolwiek znajdowała ona wyraz w treści szeregu innych dóbr osobistych (wizerunek, cześć, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania). Jednakże te cząstkowe regulacje nie stanowią dostatecznej podstawy dla objęcia ochroną całej sfery życia prywatnego człowieka i dlatego wymaga ona ogólnego wyodrębnienia. W tym kierunku zmierzała od dawna już doktryna i judykatura. Dobro to zostało uregulowane w Konstytucji. Artykuł 47 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Z art. 61 Konstytucji wynika natomiast, że osoby publiczne korzystają tylko w ograniczonym stopniu z ochrony prywatności, ponieważ obywatele mają prawo się dowiedzieć, w szczególności za pośrednictwem prasy, o takich dziedzinach jego życia prywatnego, jakie mają doniosłość dla oceny jego działalności publicznej. Należy jednak podkreślić, że ograniczenie to nie dotyczy każdej osoby publicznej, ale tylko takiej, której działanie związane jest ze sprawowaniem szeroko rozumianej władzy publicznej. Ograniczenie to nie dotyczy zatem powodów. W kontekście niniejszej sprawy należy również wskazać na art. 14 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.), zgodnie z którym nie wolno bez zgody osoby zainteresowanej publikować informacji oraz danych dotyczących prywatnej sfery życia, chyba że wiąże się to bezpośrednio z działalnością publiczną danej osoby. Odnosząc się natomiast do dobra osobistego w postaci prawa do dobrego imienia, należy wskazać, że należy ono do najważniejszych dóbr osobistych i powinno być z tego względu szczególnie chronione. Cześć, dobre imię i dobra sława człowieka są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego. Naruszenie dobrego imienia może więc nastąpić --- STRONA 9 --- zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, mogące narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności. Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że powodowie wykazali, że ich dobra osobiste zostały naruszone (art. 6 k.c.), zaś pozwana nie zdołała wykazać, że naruszenie to nie było bezprawne. Odnosząc się do kwestii naruszenia dóbr osobistych małoletnich powodów, w ocenie Sądu, pozwana naruszyła ich prawo do wizerunku oraz do prywatności. Jeśli zaś chodzi o powoda A. R. (1), naruszone zostały jego dobra osobiste w postaci prawa do prywatności i do dobrego imienia. Do naruszenia powyższych dóbr osobistych doszło na skutek dwóch publikacji dokonanych przez pozwaną w jej czasopismach. I tak, najpierw w dniu 19 lipca 2012 r. pozwana opublikowała w nr 15 (403) czasopisma „(...) wywiad pod tytułem „ (...) ” udzielony przez I. F. na temat rozwodu jej i A. R. (1) oraz terapii i walce z uzależnieniem (...). W wywiadzie I. F. wskazywała, że jej uzależnienie (...) zostało wywołane problemami w domu oraz wypowiadała się negatywnie na temat byłego męża A. R. (1). Wskazała, że przestała go kochać, ponieważ ten nie potrafił jej słuchać, uważał, że wszystko wie lepiej, nie podzielał jej pasji, był przeciwny jej graniu w filmach, bo uważał, że aktorstwo to ekshibicjonistyczny zawód. Na okładce czasopisma oraz obok wywiadu znalazły się oprócz zdjęć samej I. F., także zdjęcia jej wraz z małoletnimi synami. Wymaga podkreślenia, że pozwana dokonała powyższej publikacji pomimo świadomości, że ojciec małoletnich A. R. (1) nie wyraził zgody na tę publikację (o czym pozwana dowiedziała się z pisma w dniu 17 lipca 2012 r.). Nie ma zatem znaczenia podnoszony przez pozwaną argument, że I. F. zapewniała pozwaną, że jej były mąż wyraził zgodę na publikację, skoro pozwana w momencie publikacji wiedziała, że takiej zgody nigdy nie wyraził, a co więcej, że jego podpis znajdujący się na oświadczeniu został sfałszowany. Nie jest przy tym istotne, kiedy I. F. została prawomocnie skazana za ten czyn i czy w ogóle została skazana – istotne jest to, czy pozwana o tym wiedziała; a jak jednoznacznie wynika z materiału dowodowego, zarówno A. R. (1) jak i I. F. poinformowali pozwaną jeszcze przed opublikowaniem nr 15 (403) „(...) o fakcie braku zgody ojca małoletnich powodów na dokonanie publikacji. Nie był także zasadny argument podnoszony przez pozwaną, iż A. R. (1) zbyt późno odwołał swoją zgodę (dwa dni przed publikacją), co ma świadczyć o tym, ze w istocie nie zależało mu na wstrzymaniu publikacji. Jak wynika bowiem z samych zeznań A. M., przesłuchanej w charakterze strony pozwanej, dopiero na 3 dni przed planowaną publikacją w internecie pojawiła się zapowiedź nowego numeru „(...) Zatem powód nie miał wcześniej wiedzy o planowanej publikacji, a jak tylko się o niej dowiedział, niezwłocznie podjął kroki mające na celu wstrzymanie publikacji. Ponadto nie może być mowy o odwołaniu zgody, gdyż powód nigdy jej nie udzielił. Pomimo kierowanych przez powoda do pozwanej pism o zaniechanie naruszeń dóbr osobistych powodów, w dniu 21 stycznia 2013 r. pozwana opublikowała w nr 2 czasopisma (...) kolejny wywiad pod tytułem „ (...) ” udzielony przez I. F. na temat napisanego przez nią (...). Obok wywiadu znalazło się zdjęcie I. F. z synami M. i A. R. (2), które zostało zrobione w dniu 12 sierpnia 2012 r. podczas publicznej imprezy. Obok wywiadu zostało także zamieszczone zdjęcie I. F. i mężczyzny znajdujących się w pozycji erotycznej. Powód A. R. (1) nie udzielił zgody na opublikowanie zdjęcia z wizerunkiem jego synów. Pomimo świadomości braku zgody, zwłaszcza w kontekście konfliktowej sytuacji, jaka wynikła w lipcu 2012 r., pozwana ponownie opublikowała wizerunek małoletnich powodów. Podsumowując powyższe wskazać należy, że powodowie wykazali naruszenie przez pozwaną ich dóbr osobistych. Pozwana nie obaliła natomiast domniemania wynikającego z art. 24 k.c., iż jej działanie naruszające dobra osobiste powodów nie było bezprawne. Z przytoczonych powyżej przepisów wynika jednoznacznie, że działanie pozwanej nosiło znamiona bezprawności: przepis art. 81 ust. 1 Prawa autorskiego stanowi, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej; natomiast art. 14 ust. 6 Prawa prasowego stanowi, że zasadniczo nie wolno bez zgody osoby zainteresowanej publikować informacji oraz danych dotyczących prywatnej sfery życia. Pozwana naruszyła oba te przepisy, albowiem opublikowała informacje na temat życia prywatnego powoda A. R. (1) bez jego zgody oraz rozpowszechniła wizerunek małoletnich powodów bez zgody obydwojga rodziców. Co więcej, działaniu pozwanej można zarzucić co najmniej niedochowanie należytej staranności, co uzasadnia twierdzenie o jej zawinionym postępowaniu. --- STRONA 10 --- I tak, przy pierwszej publikacji pozwana nie wystąpiła bezpośrednio do ojca o zgodę, wiedząc o konflikcie rodziców i wiedząc, że powód zasadniczo publicznie się nie wypowiada na tematy swojego życia prywatnego, a ponadto przed publikacją pozwana otrzymała od powoda pismo, w którym wyraził swój sprzeciw na dokonanie publikacji. Przy drugiej publikacji pozwana nie mogła już posiadać żadnych wątpliwości co do tego, że dokonuje publikacji wizerunku małoletnich powodów pomimo wyraźnego sprzeciwu ojca małoletnich. Nie ma przy tym żadnego znaczenia wadliwa organizacja obiegu informacji w pozwanej spółce wydawniczej. Pozwana nie może skutecznie tłumaczyć się, że skoro publikacja nastąpiła w innym jej czasopiśmie, to nie powinien mieć znaczenia fakt braku zgody wyrażony wcześniej co do publikacji w innym czasopiśmie. Wbrew twierdzeniom pozwanej, zgoda na rozpowszechniane wizerunku małoletnich dzieci zamieszczonego w kontekście trudnego wywiadu ich matki o jej problemach alkoholowych oraz w kontekście promocji (...) ich matki stanowi istotną sprawę w rozumieniu art. 97 k.r.o. i dlatego na pozwanej spoczywał obowiązek uzyskania zgody na rozpowszechniane wizerunku małoletnich od obydwojga rodziców. Pozwana miała świadomość konfliktowej sytuacji pomiędzy A. R. (1) a I. F., zwłaszcza w kontekście ich rozwodu i orzeczenia, że każdorazowym miejscem zamieszkania małoletnich jest miejsce zamieszkania ojca. W takich okolicznościach, od pozwanej jako profesjonalisty działającego na rynku wydawniczym należy wymagać podwyższonego miernika staranności, uwzględniając zawodowy charakter jej działalności (art. 355 § 2 k.c.). Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że pozwana powinna dochować należytej staranności poprzez podjęcie działań w celu uzyskania zgody A. R. (1) na publikację zdjęć jego synów poprzez bezpośredni z nim kontakt. Nie ma przy tym znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność, że wizerunek małoletnich powodów był już wcześniej (przed lipcem 2012 r.) oraz później (po styczniu 2013 r.) publikowany. Należy mieć bowiem na uwadze kontekst, w jakim doszło do wskazanych powyżej dwóch publikacji. Zdjęcia zostały zamieszczone jako dodatek do wywiadu udzielonego przez matkę małoletnich, którego głównym tematem była choroba alkoholowa ich matki, a także rozwód ich rodziców. Kolejne zdjęcia zostały zaś zamieszczone jako dodatek do wywiadu I. F. promującego napisany przez nią thriller erotyczny, zaś obok wywiadu zostało także zamieszczone zdjęcie erotyczne matki małoletnich. W ocenie Sądu, kontekst ten jest kluczowy dla ustalenia, że przy tych dwóch publikacjach konieczne było uzyskanie przez wydawcę zgody obojga rodziców, gdyż zamieszczenie zdjęć małoletnich stanowiło istotną sprawę w rozumieniu art. 97 k.r.o., a o takich sprawach rodzice zawsze rozstrzygają wspólnie. Ponadto treść udzielanych przez matkę małoletnich wywiadów powinna tym bardziej uczulić doświadczonego wydawcę na możliwość zgłoszenia sprzeciwu przez ojca małoletnich. Z tych wszystkich względów uznać należało, że doszło do naruszenia prawa do wizerunku oraz prawa do prywatności małoletnich powodów, a naruszenie to było bezprawne i zawinione. Nie doszło natomiast, zdaniem Sądu, do naruszenia dobrego imienia małoletnich powodów. W powyższych publikacjach sami małoletni nie zostali przedstawieni w żaden sposób w negatywnym świetle, co mogłoby narazić na szwank ich dobre imię. Opisanie przez matkę małoletnich jej problemów z chorobą alkoholową czy też promocja napisanego przez nią (...), a nawet opisanie przez nią małżeństwa i rozwodu, nie naruszają dobrego imienia jej dzieci. W zakresie naruszenia dóbr osobistych powoda A. R. (1) wymaga wskazania, że pomimo treści art. 14 ust. 6 Prawa prasowego, pozwana opublikowała informacje dotyczące prywatnej sfery życia powoda, pomimo braku stosownej zgody. W wywiadzie opublikowanym w dniu 19 lipca 2012 r. w czasopiśmie „(...) I. F. wypowiadała się o byłym mężu niepochlebnie, co w żaden sposób nie zostało przez pozwaną zweryfikowane. Co istotne, A. R. (1) nigdy nie udzielał żadnych informacji dotyczących jego życia prywatnego, w tym związanych z rozstaniem z I. F., przebiegu rozwodu, opieki nad dziećmi. W konsekwencji, uznać należy, że doszło do naruszenia dóbr osobistych A. R. (1) w postaci prawa do prywatności oraz dobrego imienia. Powyższej konstatacji nie zmienia fakt, że powód towarzyszył czasami ówczesnej żonie w medialnych wydarzeniach. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. I ACa 1373/12 (Lex nr 1403835), zachowania udzielające w sposób dorozumiany przyzwolenia na informowanie o życiu osobistym poprzez liczne wywiady i wypowiedzi w mediach dotyczące sfery życia prywatnego nie mogą być utożsamiane z udzieleniem generalnej zgody na ujawnianie wszystkich faktów należących do sfery życia prywatnego. Nawet więc okoliczność uprzedniego upublicznienia niektórych wydarzeń dotyczących prywatnej sfery życia nie skutkuje automatycznym zwolnieniem z obowiązku uzyskania zgody na publikowanie wszelkich informacji z tej sfery życia. Oznacza to, że publikacja artykułu, w którym bez zgody danej osoby zostały zamieszczone treści dotyczące jej życia osobistego, stanowi naruszenie dobra osobistego w postaci prawa do prywatności. --- STRONA 11 --- Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 października 2001 r., sygn. II CKN 559/99 (OSNC 2002/6/82, OSP 2002/12/161, Biul.SN 2002/2/12, M.Prawn. 2003/5/222), okoliczność, że przedmiotem opublikowania w prasie jest wywiad nie opatrzony komentarzem redakcyjnym, nie zwalnia wydawcy od odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych wypowiedzią osoby udzielającej wywiadu. Nie ma zatem znaczenia, że do naruszenia dóbr osobistych A. R. (1) doszło na skutek opublikowanego przez pozwaną wywiadu udzielonego przez I. F.. Co więcej, okoliczność, że wywiadu udzieliła była żona na temat byłego męża, powinna tym bardziej wzbudzić czujność pozwanej co do publikowanych informacji na temat powoda. Pozwana nie dochowała należytej staranności publikując niepochlebne informacje związane z prywatnym życiem powoda, nie uzyskując jego zgody. W tym miejscu, należy wskazać, że zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe, odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa spowodowane opublikowaniem materiału prasowego ponoszą autor, redaktor lub inna osoba, którzy spowodowali opublikowanie materiału, nie wyłącza to odpowiedzialności wydawcy. W zakresie odpowiedzialności majątkowej, odpowiedzialność tych osób jest solidarna. Odpowiedzialność wyżej wskazanych osób następuje za sam skutek w postaci zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego – jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka. Odpowiedzialność wydawcy ma charakter zbliżony do odpowiedzialności absolutnej. Wobec wykazania przez powodów naruszenia ich dóbr osobistych oraz uznania, że działanie to było bezprawne i zawinione, pozwana odpowiada za skutki tych naruszeń. Jeżeli chodzi o ochronę niemajątkową, powodowie domagali się w niniejszej sprawie zobowiązania pozwanej do zaniechania naruszania ich dóbr osobistych w postaci prawa do wizerunku, prywatności i dobrego imienia poprzez usunięcie wszelkich zdjęć zawierających wizerunek małoletnich ze stron portali internetowych promujących publikacje prasowe pozwanej oraz złożenia przez pozwaną oświadczenia w postaci przeprosin, celem usunięcia skutków dokonanego naruszenia powyższych dóbr osobistych. Roszczenie o dopełnienie czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia jest zasadne wówczas, gdy już doszło do naruszenia dobra osobistego. Celem tego roszczenia jest kompensata skutków dokonanego naruszenia. Przywrócenie stanu sprzed naruszenia dóbr osobistych jest raczej niemożliwe, gdyż żadne środki nie są w stanie usunąć negatywnych wrażeń osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. Katalog środków zmierzających do usunięcia skutków naruszenia, jak wynika z treści art. 24 § 1 k.c., jest otwarty. Zastosowany w konkretnym przypadku środek będzie zależał od rodzaju naruszonego dobra oraz rozmiaru dokonanego naruszenia. Orzeczony środek powinien być adekwatny do skutków naruszenia. Środki potrzebne do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego powinny uwzględniać całokształt okoliczności danej sprawy, m.in. zachowanie osoby, której dobra zostały naruszone, powinny dawać satysfakcję poszkodowanemu, ale nie mogą skutkować upokorzeniem sprawcy naruszenia (A. Cisek [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, Warszawa 2006, s. 63). W art. 24 k.c. wskazano przykładowo na złożenie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Złożenie odpowiedniego oświadczenia może polegać np. na odwołaniu stawianych zarzutów, sprostowaniu informacji nieprawdziwych lub nieścisłych, wyjaśnieniu kwestii spornych w treści artykułu, stwierdzeniu i przyznaniu pewnych faktów pominiętych w publikacji, wyrażeniu żalu i przeproszeniu za naruszenie dóbr osobistych (tak: J. Sadomski, Naruszenie dóbr osobistych przez media. Analiza praktyki sądowej, Warszawa 2003, s. 85). Treść oświadczenia zmierzającego do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego powinna być skonkretyzowana przez osobę domagającą się ochrony i dopiero wówczas podlega ocenie sądu orzekającego w danej sprawie – pod kątem treści, formy i miejsca złożenia tego oświadczenia, tak aby spełniało ono swoją rolę, to jest stanowiło adekwatną reakcję na naruszenie dóbr osobistych. Treść, forma i miejsce złożenia oświadczenia są limitowane zakresem dokonanego naruszenia – oświadczenie nie może wychodzić ponad nie. Przy czym nie jest wyłączona możliwość ingerencji sądu w żądaną przez powoda treść oświadczenia, polegająca na ograniczeniu jej zakresu, wyeliminowaniu konkretnych sformułowań albo ich uściśleniu, jak też nadaniu przejrzystości i poprawności pod względem językowym. Niedopuszczalna jest taka ingerencja sądu, która doprowadziłaby do naruszenia przepisu art. 321 k.p.c. zawierającego --- STRONA 12 --- zasadę zakazu orzekania ponad żądanie (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lutego 2010 r., sygn. I CSK 286/09, Lex nr 630167). W ocenie Sądu, zasadne było uwzględnienie roszczenia powodów w postaci zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia w postaci przeprosin, celem usunięcia skutków dokonanego naruszenia dóbr osobistych. Mając na uwadze skonkretyzowaną przez powodów treść żądanego oświadczenia, Sąd dokonał jego oceny z punktu widzenia adekwatnej reakcji na naruszenie dóbr osobistych strony powodowej we wskazanych publikacjach. Sąd uwzględnił żądanie powodów w tym zakresie w przeważającej części. Brak było podstaw do dokonania publikacji przeprosin w Gazecie (...), gdyż zakwestionowany materiał prasowy nie ukazał się w tej gazecie. Dlatego też adekwatne i wystarczające było dokonanie przeprosin w czasopismach, w których na skutek publikacji dobra osobiste powodów zostały naruszone, to jest w czasopismach „(...) i „(...)”. Sąd zmienił treść oświadczenia jedynie w zakresie dóbr osobistych, które uznał za naruszone: w przypadku małoletnich powodów są to prawo do wizerunku i do prywatności, a w przypadku powoda A. R. (1) prawo do prywatności oraz dobrego imienia. Nie było natomiast zasadne żądanie powodów zobowiązania pozwanej do zaniechania naruszania ich dóbr osobistych poprzez usunięcie wszelkich zdjęć zawierających wizerunek małoletnich ze stron portali internetowych promujących publikacje prasowe pozwanej, zwłaszcza, że pozwana nie ma wpływu na dalsze rozpowszechniane zdjęć znajdujących się na portalach internetowych. Ponadto należy wskazać, że żądanie usunięcia zdjęć małoletnich powodów dotyczy wszelkich zdjęć ze stron „portali internetowych promujących publikacje prasowe (...) SA”. Żądanie to jest jasne, jednak powinno być także bardziej skonkretyzowane, żeby mogło być wykonalne. Wymaga podkreślenia, że powodowie nie domagali się orzeczenia zakazu publikowania na przyszłość. Przede wszystkim jednak strona powodowa nie wykazała, żeby na stronach internetowych i których konkretnie, były zdjęcia małoletnich powodów. Powodowie nie dołączyli żadnych wydruków mających wykazać, że na stronach internetowych nadal lub w ogóle kiedykolwiek znajdowały się zdjęcia małoletnich powodów. Roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia było zasadne w części. Podstawą tego rozstrzygnięcia jest art. 24 § 1 w zw. z art. 448 k.c. Ochrona dóbr osobistych środkami niemajątkowymi ma charakter obiektywny, podczas gdy uzyskanie ochrony majątkowej uzależnione jest od wykazania winy po stronie naruszyciela oraz zaistnienia ujemnych skutków dokonanego naruszenia (tak: J. Sadomski, Naruszenie dóbr osobistych przez media. Analiza praktyki sądowej, Warszawa 2003, s. 83-84). Zadośćuczynienie pieniężne to odpowiednia kwota pieniędzy przyznana przez sąd z tytułu doznanej krzywdy osobie, której dobro zostało naruszone. Jest to środek samodzielny, przysługujący niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia naruszenia. Zadośćuczynienie ma choć częściowo zrekompensować doznaną krzywdę – nie jest możliwe precyzyjne określenie rozmiaru krzywdy, sąd chcąc wskazać właściwą kwotę zadośćuczynienia ocenia reakcję otoczenia podmiotu, którego dobro osobiste zostało naruszone. Dokonując oceny, jaka suma pieniężna powinna stanowić zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, Sąd wziął pod uwagę takie kryteria jak: rodzaj i stopień nasilenia ujemnych przeżyć powodów, rozmiar naruszenia, długotrwałość następstw zdarzenia oraz konsekwencje w życiu osobistym. Sąd miał również na uwadze, że zadośćuczynienie powinno spełnić funkcję kompensacyjną. Przyznana kwota pieniężna z tytułu zadośćuczynienia powinna stanowić przybliżony ekwiwalent poniesionej szkody niemajątkowej, aby wynagrodzić doznane ujemne przeżycia. Przyjęcie powyższej zasady jest niezbędne do tego, aby przynajmniej częściowo przywrócona została równowaga zachwiana na skutek popełnionego czynu. Z uwagi na kompensacyjny charakter zadośćuczynienia, jego wysokość musi przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną adekwatną do warunków gospodarki rynkowej. W tym miejscu należy również podkreślić, że powodowie domagali się zadośćuczynienia w związku z ujemnymi następstwami dwóch publikacji, ich treści oraz rozpowszechnienia wizerunku małoletnich powodów. W konsekwencji wysokość zadośćuczynienia powinna być umiarkowana, albowiem nie zostały naruszone dobra powodów o najwyższej wartości, takie jak życie i zdrowie. Zaprezentowane powyżej stanowisko znajduje potwierdzenie w utrwalonym w tym zakresie orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych (np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. I CSK 159/05, Lex nr 371773, z dnia 30 stycznia 2004 r., sygn. I CK 131/03, OSNC Nr 2 z 2005 r., poz. 40, z dnia 10 maca 2006 r., sygn. IV CSK 80/05, OSNC 2006/10/175, wyroki Sądów Apelacyjnych: we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2008 r., sygn. I ACa 1150/06, OSAW 2008/4/110, w Warszawie z dnia 22 lutego 2004 r., sygn. II ACa 641/03, Wokanda 2004/9/44). --- STRONA 13 --- Mając na uwadze całokształt okoliczności dotyczących krzywdy doznanej przez powodów, Sąd uznał, że odpowiednią sumą stanowiącą w niniejszej sprawie należne zadośćuczynienie jest kwota 20.000 zł odnośnie powoda A. R. (1) oraz kwoty po 50.000 zł odnośnie każdego z małoletnich powodów. Zdaniem Sądu, sumy te przedstawiają ekonomicznie odczuwalną wartość, a jednocześnie nie są nadmierne w stosunku do doznanej krzywdy. Zróżnicowanie zasądzonych kwot wynika z tego, iż w ocenie Sądu naruszenie prawa do wizerunku małoletnich osób zasługuje na odpowiednio większą rekompensatę. Małoletni są w większym stopniu narażeni na naruszanie ich dóbr osobistych, ponadto nie są w stanie skutecznie sprzeciwiać się temu, nie zawsze mając świadomość z uwagi na wiek, jak duże konsekwencje ma bezprawne rozpowszechnianie ich wizerunku oraz bezprawne i zawinione wkraczanie w ich sferę prywatności. Należy ponadto mieć na uwadze fakt, że małoletni powodowie po publikacji stali się w dużo większym stopniu niż wcześniej rozpoznawalni w nowej szkole, gdzie dotąd nie wszyscy kojarzyli ich z pojawiającą się w mediach I. F., wobec używania przez nich nazwiska ojca. Stali się ponadto wycofani w relacjach z rówieśnikami odkąd zostali połączeni z problemem (...) matki oraz rozwodem rodziców. W internecie pojawiły się również negatywne komentarze w związku z udzielonym wywiadem. Przykładem zainteresowania publicznego tym tematem było wystąpienie I. F. w dniu 27 lipca 2012 r. w programie „ (...)”, w toku której wyrażono wątpliwość, czy dobre jest angażowanie małoletnich dzieci do spraw dorosłych, ponieważ to nie jest ich świadoma decyzja. Odnosząc się do poniesionej krzywdy przez A. R. (1) należy wskazać, że z jego przesłuchania jednoznacznie wynika, że poczuł się skrzywdzony zamieszczoną w dniu 19 lipca 2012 r. publikacją wywiadu, w którym była żona podawała negatywne informacje na jego temat. Pozwana nigdy nie zwróciła się do powoda o zweryfikowanie opublikowanych informacji, a dotyczących przyczyn choroby alkoholowej I. F., czy też rozpadu ich małżeństwa. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na fakt, że informacje opublikowane przez pozwaną bez zgody A. R. (1) nie były w całości nacechowane negatywnie w stosunku do jego osoby. Stopień naruszenia prawa do prywatności i dobrego imienia powoda w przedmiotowych artykułach nie uzasadniał zasądzenia kwoty 50.000 zł. Zasądzona kwota 20.000 zł w całości rekompensuje poniesioną przez A. R. (1) krzywdę. Przy ocenie wysokości zadośćuczynienia w przypadku każdego z powodów Sąd wziął pod uwagę postawę pozwanej, która konsekwentnie ignorowała wyraźnie zakomunikowaną jej wolę powoda, co uzasadnia również ocenę istnienia winy pozwanego wydawcy. Ponadto należy mieć na uwadze, że stan związany ze świadomością i uznawanym systemem dobra z reguły nie może być przedmiotem dowodzenia środkami bezpośrednimi. Wystarczy jeśli wniosek o istnieniu krzywdy można wyprowadzić z domniemań faktycznych opartych na twierdzeniach strony i doświadczeniu życiowym sądu orzekającego (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2005 r., sygn. I ACa 217/05). Podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty zadośćuczynienia jest art. 481 § 1 k.c., zgodnie z którym wierzyciel może domagać się odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Powodowie zażądali zapłaty kwoty 150.000 zł w wezwaniu, które zostało doręczone pozwanej spółce w dniu 10 sierpnia 2012 r. (k. 45, 46). Stosownie do treści art. 455 k.c., jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Sąd przyjął, że dłużnik dysponował 7-dniowym terminem na spełnienie świadczenia. Po upływie tego terminu wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie, to jest od dnia 18 sierpnia 2012 r. Mając na uwadze powyższe rozważania faktyczne i prawne, Sąd uwzględnił powództwo we wskazanym wyżej zakresie: w części zarówno co do roszczenia niemajątkowego, jak i majątkowego, w pozostałym zaś zakresie oddalił je jako niezasadne. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd zasądził od pozwanej na rzecz A. R. (1) kwotę 377 zł, zaś na rzecz małoletnich M. i A. R. (2) kwoty po 2.768,50 zł, płatne do rąk ojca A. R. (1) – tytułem zwrotu kosztów procesu. Powództwo zostało uwzględnione odnośnie A. R. (1) w przeważającej części w zakresie roszczenia niemajątkowego i w 40% w zakresie roszczenia majątkowego, zaś odnośnie małoletnich powodów w przeważającej części w zakresie roszczenia niemajątkowego i w całości w zakresie roszczenia majątkowego. Sąd uznał zatem, że małoletni powodowie wygrali sprawę co do zasady, zaś A. R. (1) co do zasady odnośnie roszczenia niemajątkowego. --- STRONA 14 --- Na koszty procesu poniesione przez A. R. (1) co do roszczenia niemajątkowego składało się jedynie wynagrodzenie pełnomocnika procesowego w wysokości 360 zł ustalone przez Sąd na podstawie § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. 2013.490 – tekst jedn.) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych Dz.U. 2015.1804)/ i opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, czyli łącznie 377 zł. Koszty wynagrodzenia pełnomocników stron odnośnie roszczenia majątkowego uległy wzajemnemu zniesieniu, wobec częściowego uwzględnienia roszczenia w tym zakresie. A. R. (1) został zwolniony od opłaty od pozwu (k. 14), zaś małoletni powodowie zostali zwolnieni w całości od kosztów sądowych (k. 77). Żaden z powodów nie uiścił zatem opłaty sądowej od pozwu. Na koszty procesu poniesione przez małoletnich powodów także składało się jedynie wynagrodzenie pełnomocnika procesowego: w wysokości 360 zł odnośnie roszczenia niemajątkowego, ustalone na podstawie wyżej wskazanych przepisów oraz w wysokości 2.400 zł odnośnie roszczenia majątkowego, ustalone na podstawie § 10 ust. 2 w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., jak również opłata skarbowa od pełnomocnictwa uiszczona w wysokości 17 zł. Łącznie zatem na rzecz każdego z powodów Sąd zasądził zwrot kosztów procesu od pozwanej w wysokości po 2.768,50 zł. Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2016.623 – tekst jedn.), Sąd nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 7.800 zł, tytułem części opłaty sądowej od pozwu, w pozostałej zaś części nieuiszczoną opłatę przejął na rachunek Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie. Pobrana opłata została obliczona od uwzględnionych roszczeń, a więc w zakresie, w jakim pozwana przegrała sprawę. Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 120.000 zł, tytułem zadośćuczynienia (20.000 zł + 2 x 50.000 zł), z czego 5% opłaty sądowej wynosi 6.000 zł, zaś od roszczeń niemajątkowych opłata wynosi 600 zł (3 x 600 zł = 1.800 zł). Łącznie zatem opłata do pobrania od pozwanej wynosi 7.800 zł (6.000 zł + 1.800 zł). SSO Małgorzata Mączkowska