Wyrok II C 177/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 października 2011 roku Sąd Okręgowy w G

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 177/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 października 2011 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach Wydział II Cywilny Ośrodek (...) w R. w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Barbara Migas Protokolant: Ewa Kotyczka po rozpoznaniu w dniu 20 października 2011 roku w Rybniku sprawy z powództwa M. M. przeciwko (...) SA z siedzibą w W. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 100.000 zł ( sto tysięcy ) z ustawowymi odsetkami od dnia 20 października 2011 roku, oraz kwotę 3600 zł ( trzy tysiące sześćset ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, 2. w pozostałej części oddala powództwo, 3. nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa ( Sądu Okręgowego w Gliwicach Ośrodka (...) w R. ) kwotę 5000 zł ( pięć tysięcy) tytułem należnych kosztów sądowych. Sygn. akt II C 177/11 UZASADNIENIE Powódka M. M. wniosła o zasądzenia od (...) S.A. w W., kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia po śmierci matki wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia po śmierci ojca wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a ponadto o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu w tym zastępstwa procesowego w kwocie 7.200 zł. W uzasadnieniu podniosła, że w wyniku wypadku samochodowego w dniu 4.07.2008 r. śmierć ponieśli jej rodzice. Pojazd sprawcy zdarzenia, którym się poruszali rodzice powódki, był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem OC u pozwanego. Wskutek tego tragicznego zdarzenia zostały naruszone jej dobra osobiste, polegające na zerwaniu więzi rodzinnych. Dalsze życie powódki bez jej rodziców jest dla niej bardzo trudne, brakuje jej ich. Do tej pory nie pogodziła się z ich stratą. Powódka utraciła nadzieje na stabilizację materialną i bezpieczeństwo. --- STRONA 2 --- Pozwany (...) Asekuracja Towarzystwo (...) wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenia od powódki kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu podniósł, że brak jest podstaw prawnych do dochodzenia przez powódkę zadośćuczynienia, w stosunku do zdarzeń z daty powstania szkody, z której powódka wywodzi skutki prawne. Wskazał, że na podstawie art. 448 kc kompensowana jest krzywda a więc szkoda niemajątkowa wywołana naruszeniem dobra osobistego, polegająca na fizycznych dolegliwościach i psychicznych cierpieniach pokrzywdzonego. Sąd nie ma jednak na podstawie tego artykułu obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia w każdym przypadku wyrządzenia krzywdy naruszeniem dobra osobistego. Pozwany podniósł, że utrata osoby bliskiej przez zawinione zachowanie sprawcy zdarzenia mieści się w kategoriach ograniczenia praw niematerialnych człowieka jednakże nie stanowi takiego naruszenia prawa osobistego – prawa do życia w pełnej rodzinie, które podlega ochronie w aspekcie art. 24 kc i co za tym idzie nie podlega wyrównaniu krzywdy przez zastosowanie art.. 448 kc. Ponadto podniósł, że umowa obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu (sprawcy wypadku) nie obejmuje odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych przez sprawcę wypadku. Jednocześnie wskazał, że kwota zadośćuczynienia jest wygórowana, bowiem powódka nie wykazała, aby śmierć jej rodziców odniosła istotne skutki w jej życiu osobistym, nie wykazała aby łączyły ją bliskie relacje z rodzicami. Ponadto powódka w dacie śmierci rodziców miała już własną rodzinę. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 4 lipca 2008 r. w miejscowości P. doszło do wypadku drogowego. Kierujący pojazdem F. (...) – Z. M. nieprawidłowo zmieniając kierunek jazdy doprowadził do zderzenia z samochodem ciężarowym. W wyniku wypadku, na skutek odniesionych ran, tj. urazów głowy, klatki piersiowej, jamy brzusznej oraz krwotoków wewnętrznych i zewnętrznych, zginęli rodzice powódki – W. i M. B. oraz jej teściowie Z. i J. M.. Dowód: odpisy aktów zgonu k.14,16 Odpis postanowienia Komendy Powiatowej Policji w C. k.13 Karty statystyczne stwierdzające przyczyny zgonu k.15,17 Rodzice powódki przez cały czas zamieszkiwali z córką, powódka była do nich mocno przywiązana. Przez cały czas mieli nieograniczony kontakt z córką, bowiem na co dzień przebywali w domu, matka powódki była bowiem osobą bezrobotną, natomiast ojciec był na emeryturze. Dwa tygodnie wcześniej powódka zawarła związek małżeński. Jeszcze przed małżeństwem ustalono, że po jego zawarciu powódka wraz mężem będą zamieszkiwać z jej rodzicami, którzy dodatkowo obiecali, że pomogą córce w opiece i wychowaniu dzieci oraz że będą wspierać ją finansowo. Ponadto planowano, że po ślubie rozpoczną wspólną budowę domu mieszkalnego, w którym mieli zamieszkiwać W. i M. B. wraz z powódka oraz jej mężem. Po śmierci rodziców powódka, miała problemy zdrowotne, bardzo długo nie potrafiła poradzić sobie psychicznie ze stratą rodziców. Przebywała na zwolnieniu lekarskim, korzystała z pomocy psychologa, jednak wizyty nie skutkowały poprawą. Dopiero pod koniec sierpnia wróciła do pracy, mimo nadal złego stanu psychicznego. Powódka nie radziła sobie w pracy, wykonuje bowiem zawód pielęgniarki na oddziale intensywnej terapii i ratując czyjeś życie nie mogła pogodzić się z faktem, że nie może pomóc już swoim rodzicom oraz teściom. Z powodu stresu związanego ze śmiercią rodziców powódka budziła się w nocy, miała koszmary, straciła apetyt. W chwili obecnej mimo bliskości męża nadal odczuwa poczucie samotności. Jest w 4 miesiącu ciąży, przykro jej że dzieci nie poznają już swoich dziadków z jednej jak i drugiej strony, tym bardziej, że wcześniej jej rodzice chcieli się opiekować wnukami i pomagać w ich wychowaniu. Dowód: zeznania świadka E. B. k. 47 v.; zeznania powódki k. 48 --- STRONA 3 --- W maju 2011 r. powódka wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wskutek naruszenia jej dóbr osobistych. Pozwany w odpowiedzi na pismo powódki podjął odmowną decyzję w sprawie przyznania jej zadośćuczynienia, powołując się na art. 34 pkt 1 ustawy z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, (...) i (...). Zgodnie z przytoczonym artykułem „z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Jednocześnie pozwany w swojej decyzji wskazał, że odmownie rozpatrzono roszczenie powódki zgłoszone na podstawie art. 448 kc, bowiem uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2010 r., sygn. akt III CZP 76/10, powołana przez powódkę nie musi być wiążąca dla pozostałych sądów. Według powołanej wyżej uchwały „najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r.” Pozwany powołał się również na wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt I ACa 207/10 w myśl, którego „utrata bliskiej osoby przez zawinione zachowanie sprawcy zdarzenia mieści się na pewno w kategoriach ograniczenia praw niematerialnych człowieka jednakże nie stanowi takiego naruszenia prawa osobistego - prawa do życia w pełnej rodzinie, które podlega ochronie w aspekcie art. 24 k.c. i co za tym idzie nie podlega wyrównaniu krzywdy przez zastosowanie art. 448 k.c. Dowód: decyzja odmowna w sprawie przyznania zadośćuczynienia k. 20,21 Sąd zważył co następuje: Powództwo jest zasadne. Bezspornym było, że kierujący pojazdem F. (...) zawarł z pozwanym umowę odpowiedzialności cywilnej. Ubezpieczyciel odpowiada zatem za szkodę związaną z ruchem tego pojazdu. Dokładny zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela wynika z ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Zgodnie z art. 23 ust. 1 posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez niego pojazdu, zaś zgodnie z art. 13 ustawy odszkodowanie wypłaca się w granicach odpowiedzialności cywilnej podmiotów objętych ubezpieczeniem, nie wyżej jednak niż do wysokości sumy gwarancyjnej ustalonej w umowie. Szeroko rozumiano odpowiedzialność odszkodowawcza, obejmuje również obowiązek zapłaty zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Obowiązek ten został bowiem unormowany w tytule VI „Czyny niedozwolone”, Księgi trzeciej Kodeksu Cywilnego, a naruszenie dóbr osobistych jest deliktem prawa cywilnego. Ubezpieczyciel do wysokości sumy gwarancyjnej odpowiada więc jak sprawca. Zgodnie z art. 436 § 2 Kodeksu cywilnego, w razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody można żądać naprawienia poniesionych szkód tylko na zasadach ogólnych, a więc na zasadzie winy (w przeciwieństwie do zasady ryzyka wynikającej z § 1). W przypadku naruszenia dóbr osobistych, zastosowanie znajduje także art. 448 k.c., zgodnie z którym można ponadto żądać odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Możliwość domagania się zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z powodu naruszenia dóbr osobistych, jest odmienną instytucją od żądania zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej, unormowanej w art. 446 § 4 k.c. Artykuł ten ma zastosowanie do zdarzeń, które zaistniały dopiero od dnia 3 sierpnia 2008 roku, jednak w przypadku zdarzeń powstałych przed tym dniem, nie ma żadnych przeszkód aby dochodzić zadośćuczynienia na innej podstawie prawnej, tj. art. 448 kc. w z w. z art. 24 kc. Sąd Okręgowy uznał, że rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź wynikająca najczęściej z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa, jest dobrem osobistym i podlega ochronie prawa na podstawie art. 23 i 24 kc. Katalog dóbr osobistych z art. 23 kc jest otwarty, a zatem może dotyczyć ochrony prawa do życia rodzinnego --- STRONA 4 --- obejmującego istnienie różnego rodzaju więzi rodzinnych, które odgrywają bardzo doniosłą rolę, bowiem zapewniają członkom rodziny m.in. poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną oraz gwarantuje wzajemną pomoc w wychowaniu dzieci i zapewnieniu im możliwości kształcenia. Są to wartości o charakterze niemajątkowym, związane ściśle z jednostką, będące wyrazem odrębności fizycznej i psychicznej. Śmierć rodzica mocno godzi w życie rodzinne, w prawo do przeżywania uczyć wynikających z relacji pomiędzy dziećmi a ich rodzicami. Ponadto dla dziecka niezależnie od jego wieku rodzice są zawsze jednymi z najbliższych osób, z którymi przeżywa się niektóre z najdonioślejszych chwil życia, dzieli z nimi swoje uczucia. Dlatego też taki stan uznać należy za naruszający dobro osobiste. Spowodowanie zatem śmierci osoby bliskiej, w niniejszej sprawie rodziców powódki, stanowi naruszenie dóbr osobistych członków jej rodziny, a więc uzasadnia przyznanie jej zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24 kc. Sąd uznał żądanie pozwu co do wysokości zadośćuczynienia za uzasadnione. Kwota 50.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za śmierć każdego z rodziców w przekonaniu Sądu nie jest sumą wygórowaną (łącznie 100.000 zł). W świetle przyjętego orzecznictwa na wysokość zadośćuczynienia istotny mają wpływ wszelkie okoliczności wpływające na rozmiar doznanej krzywdy a zwłaszcza stopień i czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych, trwałość skutków, prognozy na przyszłość, wiek poszkodowanego. Jednocześnie podkreślić należy, iż zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. I ACa 617/07; podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn I CSK 159/05 gdzie wyraził pogląd, że „przy ocenie, jaka suma jest odpowiednia tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowaną naruszeniem dóbr osobistych, należy mieć na uwadze rodzaj dobra, które zostało naruszone oraz charakter, stopień nasilenia i czas trwania doznawania przez osobę, której dobro zostało naruszone, ujemnych przeżyć psychicznych spowodowanych naruszeniem (krzywda) (…)” ) . Ponadto Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. I ACa 1253/06 wyraził pogląd, że „zadośćuczynienie przewidziane w przepisach art. 24 k.c. i art. 448 k.c. ma charakter kompensacyjny a zatem jego wysokość nie może być symboliczna lecz winna dla poszkodowanego przedstawiać wartość satysfakcjonującą, a więc ekonomicznie odczuwalną. Z drugiej jednak strony, jego wysokość nie powinna być nadmierna w tym sensie, żeby stanowić mogła źródło wzbogacenia się poszkodowanego na tle dotychczasowego jego statusu materialnego.” Sąd ustalając wysokość zadośćuczynienia kierował się zatem relacjami jakie panowały pomiędzy powódką a jej rodzicami ponadto wziął pod uwagę rodzaj naruszonych dóbr osobistych, intensywność negatywnych przeżyć psychicznych pokrzywdzonej, wpływ naruszenia na działanie pokrzywdzonej w społeczeństwie. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowody, Sąd uznał, że więź łącząca powódkę z rodzicami była bardzo silna. Powódka bowiem cały czas zamieszkiwała z nimi, miała nieograniczony kontakt. Jej rodzice bowiem zawsze byli obecni w domu, matka powódki nie pracowała zawodowo, ojciec natomiast był na emeryturze. Ponadto na wysokie przywiązanie wskazują również chęć zamieszkania powódki razem z mężem u swoich rodziców, plany budowy nowego, wspólnego domu oraz deklaracje pozostania w nim w przyszłości i opieki nad rodzicami. Dodatkowo powódka oczekiwała, że rodzice pomogą jej w opiece oraz wychowaniu dzieci, tym bardziej, że zaproponowali jej pomoc w tym zakresie. Śmierć rodziców powódki sprawiła zatem, że M. M. utraciła oczekiwane na przyszłość wsparcie zarówno materialne, jak i psychiczne. Ponadto cierpienie związane z utratą rodziców osłabiło aktywność życiową powódki oraz jej motywację do przezwyciężania trudności życia codziennego, pogorszył się także jej stan zdrowia. Powódka bowiem po tragicznej śmierci rodziców, a także teściów, przed długi czas przebywała na zwolnieniu lekarskim. Korzystała z pomocy psychologa. Do pracy wróciła dopiero po dwóch miesiącach mimo złego, w dalszym ciągu jej stanu zdrowia psychicznego. Powódka nie mogła poradzić sobie w również pracy. Powyższe okoliczności zdaniem Sądu uzasadniają wysokość zasądzonego na zasadzie art. 448 kc zadośćuczynienia. Jednocześnie Sąd wziął pod uwagę, że zadośćuczynienie nie może mieć jedynie symbolicznego charakteru, oraz fakt, że jego wysokość jest z całą pewnością adekwatna to stanu majątkowego pozwanej. --- STRONA 5 --- Twierdzenia pozwanego, że roszczenie powódki są bezzasadne, bowiem brak jest podstawy prawnej, mającej zastosowanie w stosunku do zdarzeń z daty powstania szkody, z której powódka wywodzi skutki prawne, nie zasługuje na uwzględnienie. Wprowadzenie bowiem art. 446 § 4 k.c. nie powinno być rozumiane w ten sposób, że w dotychczasowym stanie prawnym art. 448 k.c. nie może stanowić podstawy przyznania zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Stwierdzenie takie oznaczałoby, że chwila, w której zaszło zdarzenie będące źródłem szkody, decydująca - zgodnie z wyborem ustawodawcy - o możliwości zastosowania art. 446 § 4 k.c., rozstrzygałaby definitywnie o istnieniu lub braku istnienia uprawnienia do uzyskania zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną śmiercią osoby bliskiej, co prowadziłoby do radykalnego zróżnicowania sytuacji osób, które doznały krzywdy o podobnym charakterze, nawet w krótkich odstępach czasu, co jest trudne do zaakceptowania (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010r., sygn. akt IV CSK 307/09). Sąd Najwyższy również w wyroku z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I CSK 621/10, stwierdził, że „najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. (wejście w życie art. 446 § 4 k.c.). Wprowadzenie art. 446 § 4 k.c. doprowadziło bowiem jedynie do zmiany w sposobie realizacji roszczenia przez skonkretyzowanie osób uprawnionych do jego dochodzenia oraz przesłanek jego stosowania.” Podobnie uznał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 32/11, zgodnie z którą Sąd może przyznać najbliższemu członkowi rodziny zmarłego zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 w związku z art. 24 § 1 k.c., także wtedy, gdy śmierć nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r. wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Taki sam pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt III CZP 76/10. W niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela powyższe stanowisko Sądu Najwyższego tym bardziej, że znajduje ono oparcie w zebranym materiale dowodowym. Dlatego też Sąd na zasadzie art. 448 kc w zw. z art. 24 kc zasądził od pozwanego na rzecz powódki zadośćuczynienie w łącznej kwocie 100.000 zł. Sąd orzekając o odsetkach wziął pod uwagę fakt, że dłużnik nie pozostaje w zwłoce od czasu złożenia wniosku, ponieważ nie wie jaką kwotę ma płacić i dopiero orzeczenie sądu tę kwotę oznacza. Skoro zatem wysokość zadośćuczynienia została ustalona na dzień wyrokowania, Sąd od tej daty zasądził odsetki za opóźnienie, tym samym oddalił ich zasądzenie od dnia wniesienia pozwu. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt IV CK 130/02, w którym stwierdził, że „w razie ustalenia wysokości zadośćuczynienia według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy uzasadnione jest przyznanie odsetek dopiero od chwili wyrokowania.” Identyczny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt I CK 569/04, stwierdzając Odszkodowanie obliczone wg cen z daty jego ustalenia, którą jest z reguły data orzekania, staje się wymagalne dopiero z datą wyrokowania i dopiero od niej dłużnik pozostaje w opóźnieniu uzasadniającym zapłatę odsetek. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, że przyznanie odsetek od odszkodowania ustalonego według cen z daty orzekania na okres poprzedzający tę datę prowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania wierzyciela kosztem dłużnika. Unika się tego, uznając że odszkodowanie obliczone wg cen z daty jego ustalenia, którą jest z reguły data orzekania, staje się wymagalne dopiero z datą wyrokowania i dopiero od niej dłużnik pozostaje w opóźnieniu uzasadniającym zapłatę odsetek. Swoje orzeczenie Sąd wydał w oparciu o art. 481 § 1 kc. Sąd oddalił powództwo w zakresie zasądzenia od pozwanego kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej stawce, tj. kwocie 7.200 zł. Niniejsza sprawa zakończyła się na pierwszym posiedzeniu Sądu. Zasądzona zatem kwota w wysokości 3.600 zł w pełni odpowiada nakładowi pracy pełnomocnika procesowego. Sąd orzekając kosztach sądowych swoje rozstrzygnięcie oparł o przepis art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z tym przepisem kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym --- STRONA 6 --- sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, stosując odpowiednio art. 98 kpc w zw. z art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych obciążył pozwanego, jako stronę przegrywającą sprawę, kosztami procesu, zasądzając od niego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 5000 zł tytułem opłaty za zasądzone roszczenie.