Postanowienie II C 1625/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2011 roku Sąd Okręgowy w Łodzi II

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 1625/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2011 roku Sąd Okręgowy w Łodzi II Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodnicząca: Sędzia S.O. Sylwia Łopaczewska Protokolant: sekr. sąd. Sylwia Nowakowska - Birke po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2011 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa J. Z., H. Z., I. S. i J. K. przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (…) o zapłatę kwoty 249.200 zł. 1. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewody (…) : a) na rzecz powódek I. S. i H. Z. kwoty po 83.049,45 zł. (osiemdziesiąt trzy tysiące czterdzieści dziewięć złotych czterdzieści pięć groszy) na rzecz każdej z nich, z ustawowymi odsetkami od dnia 27 maja 2011r. do dnia zapłaty; b) na rzecz powodów J. Z. i J. K. kwoty po 41.524,72 zł. (czterdzieści jeden tysięcy pięćset dwadzieścia cztery złote siedemdziesiąt dwa grosze) na rzecz każdego z nich, z ustawowymi odsetkami od dnia 27 maja 2011r. do dnia zapłaty; --- STRONA 2 --- 2. oddala powództwo w pozostałej części; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewody (…) na rzecz J. Z., H. Z., I. S. i J. S. solidarnie kwotę 12.332,19 zł. (dwanaście tysięcy trzysta trzydzieści dwa złote dziewiętnaście groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu; 4. nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz J. Z., H. Z., I. S. i J. S. solidarnie kwotę 35,81 zł. ( trzydzieści pięć złotych osiemdziesiąt jeden groszy) tytułem zwrotu niewykorzystanej zaliczki na wynagrodzenie biegłego, uiszczonej w dniu 1 lipca 2010r., zaksięgowanej pod pozycją 2411 100639, WB 2300126/0004/2010. --- STRONA 3 --- Sygn. akt II C 560/09 Uzasadnienie W pozwie z dnia 17 listopada 2009 r., sprecyzowanym w piśmie z dnia 15 lutego 2010r., powodowie J. Z., H. Z., I. S. i J. S., wnieśli o zasądzenie solidarnie na swoją rzecz od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę (...), kwoty 213.600,00 zł., stanowiącej równowartość nieruchomości położonej w Ł. przy ul. K. (…), wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 grudnia 2005r., tytułem odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie w dniu 7 maja 1986 r., decyzją administracyjną nr (…), tej nieruchomości. Powodowie wnieśli także o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu, według zestawienia złożonego przed zamknięciem rozprawy. Uzasadniając żądanie pozwu strona powodowa powołała się na decyzję Wojewody (...) z dnia 2 grudnia 2005 r. na mocy której stwierdzono, że decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości, stanowiącej własność poprzednika prawnego powodów – A. Z., wydana w dniu 7 maja 1986 r. przez Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. Urzędu Dzielnicowego (…), została wydana z naruszeniem prawa, bowiem w dacie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego właściciel nieruchomości już nie żył, zaś jego następcy prawni nie zostali powiadomieni o wszczęciu postępowania. Powodowie wskazali również, że postanowieniem z dnia 15 marca 2006 r. Wojewoda (…) zwrócił wniosek powodów o przyznanie odszkodowania w trybie art. 160 k.p.a., wskazując, że właściwym do rozpoznania roszczeń powodów jest sąd powszechny. Powodowie dochodzą naprawienia szkody wyrządzonej wydaniem wadliwej decyzji wywłaszczeniowej, skutkującej bezprawnym pozbawieniem ich prawa własności bez odszkodowania. (pozew k.3-7; pismo procesowe z dnia 15 lutego 2010r. k. 52 - 53). W odpowiedzi na pozew z dnia 12 kwietnia 2010r. pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę (...), zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie solidarnie od powodów kosztów postępowania, w tym z tytułu zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. W uzasadnieniu podniósł, że wysokość szkody nie została przez powodów udowodniona, a wycena nieruchomości powinna uwzględniać w szczególności przeznaczenie --- STRONA 4 --- działki numer (…), jako część pasa drogowego drogi publicznej – ul. K.. Ponadto wywodził, że nie zachodzi związek przyczynowy między wadliwą decyzją wywłaszczeniową, co do której nie stwierdzono jej nieważności, a zatem mamy do czynienia w dalszym ciągu z nieruchomością wywłaszczoną, a szkodą, na którą powołują się powodowie, gdyż utraciliby oni prawo własności spornej nieruchomości również wówczas, gdyby brali udział w postępowaniu wywłaszczeniowym, bowiem sporna nieruchomość była niezbędna dla osiągnięcia celu wywłaszczenia, jakim było budownictwo mieszkaniowe realizowane w ramach osiedla (…). Strona pozwana podniosła również, iż, w przypadku roszczeń odszkodowawczych, regułą jest zasądzenie odsetek od daty wyrokowania, bowiem wysokość odszkodowania ustalana jest wg cen z daty orzekania. (odpowiedź na pozew 65-68). W piśmie procesowym z dnia 5 maja 2010r. powodowie wnieśli o zasądzenie odsetek ustawowych od dnia 18 stycznia 2006r., czyli od dnia następnego po doręczenie wniosku o zapłatę odszkodowania, skierowanego do Wojewody (...). ( pismo k. 72-73) W piśmie procesowym z dnia 27 września 2010r. powodowie rozszerzyli powództwo do kwoty 249.200 zł., z ustawowymi odsetkami od dnia 2 grudnia 2005r. do dnia zapłaty. (pismo k. 132) W piśmie procesowym z dnia 27 września 2010r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia, wobec upływu 3 letniego terminu przedawnienia ( art. 442 ze zn. 1 par.1 k.p.c.), liczonego od daty doręczenia powodom decyzji nadzorczej Wojewody (...) z dnia 2 grudnia 2005r., co nastąpiło, najpóźniej względem J. S., w dniu 19 grudnia 2005r.( w pozwie wkradł się z pewnością błąd literowy, przy powołaniu daty rocznej „2010r.”), zaś w stosunku do pozostałych powodów w dniu 7 grudnia 2005r., w której to dacie poszkodowani dowiedzieli się o szkodzie oraz powzięli wiadomość przeciwko jakiemu podmiotowi należy skierować roszczenie, podczas, gdy wniosek o zawezwanie do próby ugodowej wpłynął do Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi w dniu 22 grudnia 2008r. Ponadto, kwestionując żądanie pozwu zarówno co do zasady, jak i co do wysokości, strona pozwana podniosła również brak podstaw do zasądzenia dochodzonego roszczenia na rzecz powodów solidarnie, z uwagi na ustaloną wysokość udziałów każdego z nich w spadku po A. Z. ( pismo k. 124-127) --- STRONA 5 --- W piśmie procesowym z dnia 18 kwietnia 2011r. pozwany podniósł zarzut braku właściwej reprezentacji Skarbu Państwa ze strony Wojewody (...) w niniejszym sporze, wnosząc jednocześnie o wezwanie do udziału w sprawie Prezydenta Miasta Ł., jako właściwego statio fisci . Podniósł, że w myśl art. 160 par.1 i 3 k.p.a., odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 par 1 k.p.a., , zaś zadania i kompetencje rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, na mocy ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej (…), przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej, wykonywane przez kierowników urzędów rejonowych. Ostatecznie, po zmianie wprowadzonej ustawą z dnia 24 lipca 1998r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa, właściwym do prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego jest starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. W tym stanie rzeczy, zawezwanie do próby ugodowej Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę (...), nie spowodowało przerwania biegu przedawnienia roszczenia przysługującego względem Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Ł., skoro Wojewoda (…) nie mógłby skutecznie zawrzeć z powodami ugody sądowej, w imieniu Skarbu Państwa. (pismo procesowe k. 188-190) W odpowiedzi na podniesiony przez stronę pozwaną zarzut nienależytej reprezentacji Skarbu Państwa, powodowie, w piśmie z dnia 12 maja 2011r., wywiedli, iż wykonywanie zadań z zakresu administracji rządowej musi wynikać wprost z przepisów ustawy, zaś brak jest takiego przepisu upoważniającego starostę do reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniach z art. 417 k.c. (pismo procesowe k. 197-200) Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, w dniu 20 maja 2010 r., pełnomocnik powód popierał powództwo i wniósł o zasądzenie koszów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych (protokół k. 205-205v.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W decyzji administracyjnej z dnia 7 maja 1987 r., o nr (…) Kierownik Wydziału Wywłaszczeń Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. Urzędu Dzielnicowego (…) orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w Ł. przy ul. K. (bez numeru), o --- STRONA 6 --- powierzchni 722 m. kw., składającej się z działek ewidencyjnych o numerach (…) i (…), uregulowanej w księdze wieczystej rep hip. (…) stanowiącej własność A.Z., za odszkodowaniem w wysokości 516.591 zł., płatnym w terminie 30 dni od uprawomocnienia się decyzji. Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Dyrekcji Inwestycji Miejskich II w Ł., z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe realizowane w ramach osiedla (…), na podstawie art. 2 ust.2 oraz art. 50,53,58,67,68,69,70,96 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. (kopia decyzji w załączonych aktach postępowania administracyjnego SP.VI.733-10/2005/KN). Postanowieniem z dnia 26 września 1986r., w sprawie IV Ns I 368/86, Sąd Rejonowy w Łodzi, w uwzględnieniu wniosku Wydziału Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego (…) z udziałem A.Z., zastąpionego przez kuratora I. Z., zezwolił na złożenie do depozytu sądowego kwoty 516.591 zł., należnej tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, położoną w Ł. przy ul. K. (bez numeru) A. Z., z ustaleniem, że kwota ta może być wypłacona uprawnionemu bądź jego następcom prawnym po okazaniu dowodu przejścia praw i uregulowaniu należności Skarbu Państwa. (postanowienie k. 6 załączonych akt sprawy IV Ns I 368/86) W dniu 2 grudnia 1986r. Wydział Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego (…) dokonał wpłaty kwoty 516.591 zł. do depozytu sądowego. Kwota ta nie została podjęta. ( niesporne; akta sprawy IV Ns I 368/86) W dniu przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, prawo własności do niej przysługiwało następcom prawnym jej poprzedniego właściciela, A. Z., który zmarł w dniu (…), zaś spadek po nim nabyli, żona A.Ł. Z. oraz dzieci E. Z., H. Z. i I. S. z domu Z. po ¼ części każde z nich. Spadkobiercami zmarłego w dniu (…) E. Z. są dzieci J. Z. i J. S. z domu Z. po ½ części każde z nich. Z kolei spadek po żonie A.Z. – A. Ł.Z., nabyły dzieci H. Z. i I. S. z domu Z. po 1/3 części każda z nich oraz wnuki J. Z. i J. S. z domu Z. po 1/6 części każde z nich. ( okoliczności niesporne; postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa w Łodzi o stwierdzenie nabycia spadku z dnia 14 listopada 2003r. w sprawie I Ns 1037/03, k.54). J. Z., H. Z., I. S. i J. S. w dniu 22 września 2004 r. wystąpili do Wojewody (...) z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia 7 maja 1986 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa (bezsporne; wniosek w załączonych aktach postępowania administracyjnego SP.VI.733-10/2005/KN). --- STRONA 7 --- Decyzją z dnia 2 grudnia 2005 r. nr (…) Wojewoda (…) stwierdził, że decyzja Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. Urzędu Dzielnicowego (…) z dnia 7 maja 1986 r., (…), została wydana z naruszeniem prawa, nie stwierdzając jej nieważności, bowiem decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda (…) wskazał, że w dacie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, na podstawie wniosku z dnia 12 listopada 1985r., właściciel nieruchomości, z udziałem którego, zastąpionego przez kuratora wyznaczonego przez sąd, dla osoby nieobecnej, toczyło się postępowanie administracyjne, już nie żył, zaś jego następcy prawni nie zostali powiadomieni o wszczęciu postępowania. W konsekwencji, na mocy zakwestionowanej decyzji, wywłaszczono nieruchomość osoby, która w dacie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego nie żyła, przez co postępowanie było wadliwe od samego początku i jako takie prowadzone z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (decyzja k.36-38) Odpis decyzji Wojewody (...) z dnia 2 grudnia 2005 r. nr (…), z pouczeniem o prawie złożenia odwołania w terminie 14 dni, został doręczony powodom J.Z., H.Z. i I. S. w dniu 7 grudnia 2005r., natomiast powódce J. K., przez awizo, z dniem 20 grudnia 2005r. ( dowody doręczenia w załączonych aktach postępowania administracyjnego SP.VI.733-10/2005/KN) Powodowie nie odzyskali wywłaszczonej nieruchomości. ( niesporne) W dniu 16 stycznia 2006r. wstąpili do Wojewody (...) z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za szkodę wyrządzoną w związku z wydaniem decyzji wywłaszczeniowej z rażącym naruszeniem prawa w łącznej kwocie 413.600 zł., obejmującej równowartość nieruchomości w wysokości 231.600 zł. oraz odszkodowania za bezprawne użytkowanie w kwocie 200.000 zł. wraz z odsetkami ustawowymi, płatne w terminie 30 dni od daty doręczenia pisma. (wniosek k. 83) Postanowieniem z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie SP.VI.773-4/2006/KN, Wojewoda (…) orzekł o zwrocie wniosku w przedmiocie odszkodowania, wskazując, jako właściwą, drogę sądową do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy, na skutek zażalenia wniesionego przez J. Z., postanowieniem Ministra Budownictwa z dnia 15 grudnia 2006r. ( nr (…)), zaś skarga J. Z. na postanowienie Ministra Budownictwa, oddalona wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007r. w sprawie I SA/Wa 301/07, z tym uzasadnieniem, że w przedmiotowej sprawie wyłącznie właściwy do --- STRONA 8 --- orzekania w przedmiocie odszkodowania jest sąd powszechny. ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007r. wraz z uzasadnieniem k. 39-43) W dniu 22 grudnia 2008r. J. Z., H. Z., I.S. i J. S. wystąpili do Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi z wnioskiem o zawezwanie Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Wojewodę (...), do próby ugodowej w sprawie o zapłatę kwoty 1.000.000 zł., tytułem odszkodowania za wywłaszczenie działki położonej w Ł. przy ul. K. (…). Do zawarcia ugody nie doszło, postępowanie zostało zakończone w dniu 16 marca 2009r. ( załączone akta Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi w sprawie I Co 2715/08 ) Wartość wywłaszczonej nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. K., w obrębie (…), stanowiącej działki gruntu o numerach ewidencyjnych (…) i (…), o łącznej powierzchni 0,0722 ha, według stanu na datę wywłaszczenia oraz cen aktualnych na dzień wyceny wynosi 253.190 zł. ( opinia biegłego rzeczoznawcy majątkowego E.R. k. 105 -113, korekta do opinii k.148-158; korekta błędu matematycznego k. 176-177; ustna opinia uzupełniająca biegłego rzeczoznawcy majątkowego E.R. k. 179-180 ) Dokonując ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie Sąd oparł się na powołanych dowodach, które uznał za wiarygodne i przydatne do celów dowodowych. Odnosząc się do treści opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego Pani E.R. wskazać należy, iż, po skorygowaniu oczywistej nieścisłości opinii zasadniczej, w uwzględnieniu słusznego zarzutu strony pozwanej, w uzupełniającej opinii pisemnej, w zakresie metodologii wskazano, że przy dokonywaniu wyceny zastosowano podejście porównawcze, metodę porównywania parami, polegającą na porównaniu nieruchomości wycenianej, której cechy są znane, kolejno z, co najmniej trzema, nieruchomościami podobnymi, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są ceny transakcyjne, warunki zawarcia transakcji oraz cechy tych nieruchomości. Zastosowana przez biegłą sądową E.R. w opinii zasadniczej metodologia wyceny opiniowanej nieruchomości odpowiada w pełni metodzie porównywania parami. Z kolei w ustnej opinii uzupełniającej, złożonej na terminie rozprawy, biegła E. R., odnosząc się do zarzutów strony pozwanej, podtrzymanych w piśmie procesowym złożonym po pisemnej korekcie opinii, wskazała, że do porównania przyjęła nieruchomości z innych --- STRONA 9 --- obrębów, niż działka wyceniana, ale z rynku (...) jako rynku lokalnego, ponieważ nie było transakcji sprzedaży w tym samym obrębie co nieruchomość wyceniania. Natomiast różnice lokalizacji nieruchomości porównawczych zostały uwzględnione w ramach korekty cechy „lokalizacja” tj. odległość od centrum, dostępność do dróg komunikacyjnych i szczegółowo opisane na str. 6 opinii pisemnej. Z tych samych przyczyn do porównania przyjęto nieruchomości o powierzchni większej niż nieruchomość wyceniana, bowiem ilość transakcji przyjętych do porównania, jest ograniczona, a do wyceny należało dobrać nieruchomości podobne. Natomiast korekta ze względu na różnice w wielkości powierzchni została dokonana w ramach cechy „funkcjonalność działki”. Wprawdzie nieruchomość wyceniana, w dacie wywłaszczenia, nie była uzbrojona, jednak posiadała dostępność do mediów, znajdujących się w ulicy K., dlatego, w ocenie cechy „uzbrojenie terenu” należało uznać, że dostęp do mediów był pełny, i przyznać tej cesze ocenę „1”. Natomiast w ocenie cechy „stan zagospodarowania”, w której należało uwzględnić, m.in. uzbrojenie całej działki, jest ocena najsłabsza, tj. „3”. Biegła wyjaśniła również, że sposób korzystania z nieruchomości nie jest tożsamy z jej przeznaczeniem. Opiniowana nieruchomość, w dacie wywłaszczenia, leżała na terenie przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową, gdyż znajdowała się w otoczeniu zabudowy wielorodzinnej osiedla (…), która powstawała na przełomie lat 70-tych i 80-tych oraz zabudowy jednorodzinnej mieszkaniowej i usługowej, wzdłuż ulicy K.. W 1982 był zatwierdzony plan budowy całego osiedla (…). Na datę wywłaszczenia obowiązywał miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, zatwierdzony uchwałą (…) Rady Narodowej Miasta Ł. z 28 marca 1977 r., z którego wynikało, że sporna nieruchomość jest położona na terenach oznaczonych symbolem (…), określonych jako zrealizowany teren mieszkaniowy. Wiodąca była funkcja mieszkaniowa budownictwa wielorodzinnego, dlatego zasadna jest wycena tej nieruchomości, jako przeznaczanej pod budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne, co czyni cenę za m2, ustaloną na poziomie 350 zł., adekwatną. Sporna nieruchomość leży bowiem w strefie miejskiej, na terenach zurbanizowanych, o pełnej infrastrukturze, zaś w dacie wywłaszczenia, należało uznać, że jej przeznaczenie było pod zabudowę mieszkaniową wielorodzinną i w takim celu było dokonane wywłaszczenie. Wprawdzie część spornej nieruchomości wykorzystywania jest obecnie pod drogę publiczną, ale z uwagi na niewielką ilość transakcji sprzedaży nieruchomości pod drogi, wyceny tej działki należy dokonać według wykorzystania nieruchomości sąsiednich, czyli również pod budownictwo wielomieszkaniowe. W obszarze Ł. większość wywłaszczeń nieruchomości pod drogi dotyczy autostrad i obwodnic, a więc gruntów na terenach niezurbanizowanych, w --- STRONA 10 --- większości rolnych, toteż ceny transakcji nie są adekwatne i mimo przeprowadzenia stosowego badania przez biegłą sądową jego wyniki nie zostały uwzględnione w treści opinii. Z kolei, wprawdzie przepisy dopuszczają badanie również rynku regionalnego, krajowego a nawet międzynarodowego, jednak transakcje dokonywane w innych miastach, typu K. lub W. nie byłby adekwatne do rynku (...). Biegła sądowa złożyła również kolejną pisemną korektę opinii zasadniczej z uwagi na matematyczny błąd w określeniu % udziału cech Δ C, uwzględniając zasadne zarzuty strony pozwanej w tym zakresie, oraz opisała nieruchomości przyjęte do porównania. Podtrzymała wnioski opinii w zakresie korekty na poziomie 41,14 zł z tytułu różnicy w lokalizacji, w odniesieniu do nieruchomości podobnej, położonej przy ulicy P., argumentując, że opiniowana nieruchomość nie leży na peryferiach, bo w bezpośrednim sąsiedztwie ulicy R., stanowiącej trasę wylotową na R. w strefie miejskiej. Z kolei różnica w powierzchni działek między wycenianą, o powierzchni przeszło 700 m2, a przyjętą do porównania, przy ul. P., o pow. prawie 3.000 m2, nie jest znaczna, ponieważ z punku widzenia inwestora, dokonującego zakupu gruntów pod budownictwo mieszkaniowe, obie działki są podobnie atrakcyjne. Dla przykładu, za nieruchomość przy ulicy Z. o pow. zaledwie 465 m2, inwestor zapłacił przeszło 960 złotych za metr kwadratowy. Biegła sądowa pominęła przy wycenie nieruchomość położoną przy ulicy K., bo lokalizacyjnie jest ona gorzej położona niż nieruchomość wyceniana. To, że cena transakcyjna jest niska, nie oznacza, że przy zastosowaniu korekty ze względu na położenie cena skorygowana byłaby również niższa. W korekcie opinii pisemnej, złożonej na terminie rozprawy, biegła powołała wszystkie ceny transakcyjne, żeby pokazać że w oparciu o nie, obliczyła Δ, stanowiącą różnicę między ceną transakcyjną najwyższą, a najniższą, z pominięciem transakcji dotyczącej nieruchomości położonej przy ulicy Z.. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, opinia pisemna, uzupełniona korektami oraz opinią ustną, nie budzi zastrzeżeń, co do metodologii wyceny oraz przedstawionych wyliczeń i zestawienia tabelarycznego. Wartość przedmiotowej nieruchomości według stanu i przeznaczenia na dzień wywłaszczenia oraz cen aktualnych na dzień wyceny należało, zatem ustalić zgodnie z konkluzją opinii uzupełniającej na kwotę 253.190 zł. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo jest w przeważającej części uzasadnione. --- STRONA 11 --- W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż pozwany Skarb Państwa w niniejszym procesie jest prawidłowo reprezentowany przez Wojewodę (...), a nie, jak wywodziła strona pozwana przez Prezydenta Miasta Ł. Bezsporną w sprawie jest zasada odpowiedzialności pozwanego za szkodę wyrządzoną wskutek wydania przez Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. Urzędu Dzielnicowego (…), w dniu 7 maja 1987r., decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Ł. przy ul. K. (bez numeru), o powierzchni 722 m. kw., składającej się z działek ewidencyjnych o numerach (…) i (…), uregulowanej w księdze wieczystej rep hip. (…), stanowiącej własność następców prawnych A.Z. W odniesieniu do powołanej decyzji Wojewoda (…) uznał, że została ona wydana z naruszeniem prawa, jednakże nie stwierdził jej nieważności, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Powodowie, jako następcy prawni A.Z. dochodzili odszkodowania za niezgodne z prawem przejęcie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowych działek, których własność nie mogła być im przywrócona. Tym samym żądanie pozwu skierowane przeciwko Skarbowi Państwa ma charakter ściśle odszkodowawczy i znajduje oparcie w treści dawnego art. 160 k.p.a., który mimo jego uchylenia na mocy art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) ma zastosowanie do zdarzeń i stanów prawnych, powstałych przed dniem jej wejścia w życie, zgodnie z art. 5 ustawy. ( tak samo Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu SN z dnia 31 marca 2011r. w sprawie III CZP 112/10, publ. WWW.sn.pl, Biul.SN 2011/3/12, Lex nr 751460) Przepis art. 160 k.p.a. normuje w sposób samodzielny odpowiedzialność za szkodę spowodowaną wydaniem decyzji administracyjnej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji. Dotyczy również sytuacji, w której nie było możliwe stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na wywołanie przez nią nieodwracalnych skutków prawnych, kiedy to organ stosownie do dyspozycji art. 158 § 2 k.p.a. ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu, których nie stwierdził nieważności decyzji. Tego rodzaju decyzja wprawdzie nie usuwa z obrotu prawnego wadliwej decyzji, ale otwiera drogę do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 160 k.p.a., a w odniesieniu do stanów i zdarzeń powstałych po jego uchyleniu- na podstawie art. 417 § 1 k.p.a. (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2009, Legalis, teza 4). --- STRONA 12 --- Ustawa z dnia 13 października 1998 r.- Przepisy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872) w art. 80 wprowadziła uregulowanie, że zobowiązania finansowe państwowych jednostek budżetowych i zakładów budżetowych, przejmowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, a powstałe przed 1 stycznia 1999 r. są zobowiązaniami Skarbu Państwa. Kompetencja Wojewody (...) do reprezentowania pozwanego w niniejszej sprawie wynika natomiast z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz. U. Nr 12, poz. 136 ze zm.), w którym wyrażono zasadę, że w postępowaniach administracyjnych i sądowych, w których stroną jest Skarb Państwa, wynikających z działalności państwowych jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które przed dniem 1 stycznia 1999 r. uzyskały osobowość prawną lub zostały zlikwidowane albo z dniem 1 stycznia 1999 r. zostały przejęte przez jednostkę samorządu terytorialnego, Skarb Państwa reprezentuje wojewoda właściwy ze względu na siedzibę jednostki. Z kolei, zgodnie z art. 66 ust. 1 ostatnio powołanej ustawy jednostki samorządu terytorialnego wykonujące zadania z zakresu administracji rządowej, określone przez ustawy lub powierzone w drodze porozumienia, reprezentują Skarb Państwa w postępowaniach sądowych i administracyjnych, wynikających z wykonywania tych zadań. Natomiast kompetencje starostów jako organów wykonujących zadania z zakresu administracji rządowej, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tj. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) odnoszą się do gospodarowania zasobem nieruchomości Skarbu Państwa, a zatem nie dotyczą podejmowania czynności w sprawach dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Reasumując, to wojewoda jest uprawniony do reprezentacji Skarbu Państwa w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy ona jego odpowiedzialności odszkodowawczej za wydanie decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu nieruchomości z naruszeniem prawa. Kompetencja wojewody do reprezentowania Skarbu Państwa w sprawie o odszkodowanie za wydaną z naruszeniem prawa decyzję o wywłaszczeniu nieruchomości na cele publiczne została ustalona również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie o sygn. II CSK 639/07 (LEX nr 515705). Mając to na uwadze należało uznać, że jednostką właściwą do reprezentowania Skarbu Państwa w niniejszej sprawie jest Wojewoda (…). Odnosząc się do zasadności roszczenia powodów jeszcze raz wskazać należy, iż decyzja Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. --- STRONA 13 --- Urzędu Dzielnicowego (…) z dniu 7 maja 1987r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, gdyż Wojewoda (…) w decyzji z dnia 2 grudnia 2005 r. nie stwierdził jej nieważności, ograniczając się do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa, ponieważ wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Zgodnie z art. 160 § 1 k.p.a. w brzmieniu uwzględniającym treść wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r. (K 20/02, Dz.U. Nr 170, poz. 1660) oraz z dnia 5 września 2005 r. (P 18/04, Dz. U. Nr 181, poz. 1524), stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną szkodę, chyba, że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. W myśl art. 160 § 3 k.p.a. odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a., chyba, że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji; w tym ostatnim przypadku roszczenie o odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności. Zgodnie z dyspozycją art. 160 § 2 k.p.a. do dochodzonego na jego podstawie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego. Oznacza to, że przesłanki odpowiedzialności winny być oceniane w świetle art. 361 k.c., według którego w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje, w granicach normalnego związku przyczynowego następstwa wywołującego ją działania lub zaniechania, straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Istota normalnego (adekwatnego) związku przyczynowego pomiędzy określoną decyzją administracyjną a zaistniałą szkodą polega na tym, że szkoda winna być normalnym, bezpośrednim i koniecznym następstwem decyzji administracyjnej tzn. takim, które nie wystąpiłoby, gdyby decyzji tej nie wydano. W świetle powołanego przepisu zasadą jest więc pełne, w granicach adekwatnego związku przyczynowego, naprawienie szkody. W niniejszej sprawie powodowie dochodzą odszkodowania za niezgodne z prawem wywłaszczenie działek o numerach (…) i (…), których własności nie przywrócono im, obejmujące równowartość utraconej nieruchomości. Niewątpliwie zatem, po stronie powodów, jako następców prawnych A.Z. i właścicieli spornej nieruchomości w dacie jej wywłaszczenia, zaistniała szkoda wyrażająca się w pozbawieniu uprawnionych prawa własności działki. Szkoda ta jest bezpośrednim następstwem wydania decyzji wywłaszczeniowej z rażącym naruszeniem prawa. Wbrew --- STRONA 14 --- stanowisku strony pozwanej, zachodzi adekwatny związek przyczynowy pomiędzy wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej, a szkodą poniesioną przez powodów, gdyż, w myśl przepisu art. 46 ust.3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, obowiązującej w dacie wywłaszczenia nieruchomości powodów, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego należało poprzedzić przeprowadzeniem rokowań z właścicielem nieruchomości o jej nabycie w drodze umowy. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego mogło nastąpić z urzędu lub na wniosek zarządu gminy tylko wówczas, gdy nieruchomość nie mogła zostać nabyta w drodze umowy. Do wniosku o wywłaszczenie nieruchomości zarząd gminy obowiązany był dołączyć wyniki rokowań przeprowadzonych z właścicielem o jej nabycie w drodze umowy. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego mogło nastąpić również po bezskutecznym upływie trzymiesięcznego terminu, który rejonowy organ rządowej administracji ogólnej wyznaczył na piśmie właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomości do zawarcia umowy, o której mowa w ust. 1. ( art. 49 ustawy ) Nieuprawnione jest zatem twierdzenie, że do wywłaszczenia nieruchomości powodów doszłoby również gdyby byli oni uczestnikami postępowania administracyjnego, gdyż samo postępowanie mogłoby okazać się zbędne, gdyby doszło do nabycia spornej działki w drodze umowy zawartej z jej właścicielami. Sąd uznał za niezasadny również zarzut przedawnienia roszczenia odszkodowawczego podniesiony przez stronę pozwaną z uwagi na upływ 3-letniego terminu o którym mowa w przepisie art. 160 par. 6 k.p.a., w myśl którego roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 §1. Zarzut ten nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, bowiem decyzja Wojewody (...) z dnia 2 grudnia 2005r., stwierdzająca, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 §1 k.p.a., stała się ostateczna w dniu 4 stycznia 2006r., tj. po upływie terminu 14 dni na wniesienie odwołania, liczonego od daty doręczenia odpisu decyzji powódce J.S., jako skarżącej, która, ostatnia otrzymała odpis decyzji Wojewody (...), co nastąpiło z dniem 20 grudnia 2005r. i dla której termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 3 stycznia 2006r. Trzyletni termin przedawnienia, liczony od dnia 4 stycznia 2006r. upłynąłby zatem z dniem 3 stycznia 2009r., jednak, na skutek wystąpienia przez powodów, w dniu 22 grudnia 2008r. do Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi z wnioskiem o zawezwanie Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Wojewodę (...), do próby ugodowej w sprawie o zapłatę kwoty 1.000.000 zł., tytułem odszkodowania za --- STRONA 15 --- wywłaszczenie działki położonej w Ł. przy ul. K. (…), nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia przed jego upływem. Podnieść w tym miejscu należy, iż postępowanie pojednawcze, poprzedzające zwykle wytoczenie powództwa, jest wszczynane z inicjatywy wierzyciela, który zwraca się do sądu, by ten niejako zorganizował próbę ugodową. Właśnie sformalizowany charakter czynności uprawnionego pozwala przyjąć, że jest to czynność podjęta przed właściwym organem i zmierzająca do dochodzenia (ustalenia) roszczenia, o którym mowa w przepisie art. 123 par.1 pkt 1) k.c. Dlatego powszechnie uznaje się, że przerywa bieg przedawnienia (W. Bryl (w:) F. Błahuta [i in.], Kodeks cywilny..., t. I, s. 286, J. Ignatowicz (w:) System Prawa Prywatnego, t. I, s. 826; P. Machnikowski (w:) Kodeks cywilny..., red. E. Gniewek, t. I, s. 424). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca 1964 r., II CR 675/63, OSNC 1965, nr 2, poz. 34, stwierdził, że "cel dochodzenia roszczenia może być osiągnięty nie tylko przez uzyskanie orzeczenia sądowego, które rozstrzyga sporny stosunek, lecz także przez zawarcie ugody i wciągnięcie jej do protokołu sądowego". Tym samym uznając, że roszczenie odszkodowawcze powodów jest usprawiedliwione, pozostaje ograniczyć się do wskazania, że kwota należnego odszkodowania wynosi, zgodnie z żądaniem pozwu (art. 321 k.p.c.), 249.200 zł. Jak wskazano, przy okazji oceny dowodów, wycena działek wynikająca z opinii uzupełniającej biegłego jest wyceną prawidłową, gdyż uwzględnia ich przeznaczenie na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu i odpowiada kwocie 253.190 zł. W ocenie Sądu, tak wyliczona wartość spornej nieruchomości, stanowi wartość szkody wyrządzonej wydaniem niezgodnej z prawem decyzji wywłaszczeniowej, pozwalając stwierdzić, że zasądzenie odszkodowania w łącznej kwocie 249.148,35 zł. – zgodnie z żądaniem pozwu, po pomniejszeniu o równowartość świadczenia złożonego do depozytu sądowego w wysokości 51,65 zł. po denominacji ( 249.200 zł. – 51,65 zł.) - stanowi należną rekompensatę pieniężną za pozbawienie powodów prawa własności działek. Kwotę odszkodowania należało jednak podzielić na powodów odpowiednio do przypadających im udziałów w spadku po A.Z. i jego następcach prawnych, bowiem, w myśl art. 1035 k.c., jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu. Z kolei zgodnie z przepisem art. 207 k.c. pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. Tak więc, powódkom --- STRONA 16 --- H.Z. i I.S., jako córkom i spadkobierczyniom zmarłego A.Z. i jego żony Ł.Z., przypadły udziały wynoszące po 2/6 we współwłasności spornej nieruchomości, zaś wnukom A.Z. – J. Z. i J.S. (będącym spadkobiercami zmarłego syna A.Z. – E.Z.) przysługują udziały wynoszące po 1/6 części. Z przytoczonych względów rozstrzygnięto jak w sentencji. O odsetkach ustawowych od przyznanej kwoty odszkodowania Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. zasądzając je od dnia wyrokowania. Przysługujące wierzycielowi, zgodnie z art. 481 k.c., odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego stanowią ryczałtowo ujętą, minimalną rekompensatę doznanego uszczerbku wskutek pozbawienia go możliwości czerpania korzyści z należnego świadczenia pieniężnego. Pełnią zatem funkcję odszkodowawczą, W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może ponadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych, wówczas odsetki za opóźnienie podlegają oczywiście zaliczeniu na poczet należnego odszkodowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2000 r., II CK 725/98, OSNC 2001, nr 9, poz. 158). Dłużnik obowiązany do zapłaty odszkodowania pieniężnego popada w opóźnienie, jeżeli nie zapłaci odszkodowania w terminie płatności. Odszkodowanie pieniężne jest zazwyczaj płatne niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela, tj. w terminie wynikającym z art. 455 in fine k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1998 r., III CKN 330/97, OSNC 1998, nr 12, poz. 209). W razie nie otrzymania odszkodowania pieniężnego w terminie płatności wierzycielowi należą się więc od dłużnika, zgodnie z art. 481 § 1 k.c., odsetki za opóźnienie liczone od upływu tego terminu. Należą mu się one od sumy żądanego przez niego w tym terminie odszkodowania oczywiście o tyle tylko, o ile odszkodowanie w żądanej wysokości rzeczywiście mu się w tym terminie należy. Na tle tych uwag mógłby się nasuwać wniosek, że w razie bezskutecznego wezwania dłużnika przez wierzyciela do zapłaty oznaczonej kwoty odszkodowania ze skutkiem określonym w art. 455 in fine k.c., sąd powinien zawsze zasądzić odsetki za opóźnienie od tej kwoty, licząc od upływu terminu jej płatności wynikającego z art. 455 in fine k.c., jeżeli ona rzeczywiście mu się w tej wysokości w tym terminie należała. Zgodnie jednak z zasadą wyrażoną w art. 363 § 2 k.c. jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania; odstępstwa od tej zasady są możliwe tylko wtedy, gdy szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili. Zasada ustalania odszkodowania pieniężnego według cen z daty jego dokonywania, tj. z daty wyrokowania, a ściślej - zamknięcia rozprawy poprzedzającej --- STRONA 17 --- wydanie wyroku (art. 316 k.p.c.), służy zapewnieniu pełnego odszkodowania; chroni poszkodowanego przed skutkami spadku wartości pieniądza między dniem wyrządzenia szkody a chwilą wyrokowania. W razie zatem ustalenia odszkodowania, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 363 § 2 k.c., według cen z chwili wyrokowania, należy się ono w tej wysokości, gdy ceny te były wyższe od występujących wcześniej, dopiero od tej chwili. Dopiero zatem od tej chwili można mówić o opóźnieniu się dłużnika w zapłacie odszkodowania ustalonego według tych cen i w konsekwencji dopiero od tej chwili można zasądzić od niego odsetki za opóźnienie. Jeżeli odszkodowanie ustalone według cen z chwili wyrokowania jest wyższe od odszkodowania należnego we wcześniejszym terminie płatności i żądanych od niego odsetek za okres od tego terminu do chwili wyrokowania, zasądzenie, oprócz odsetek za opóźnienie od daty wyrokowania, żądanych uprzednio odsetek prowadziłoby do kompensaty uszczerbku pokrytego już przez kwotę odszkodowania ustalonego zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 363 § 2 k.c. Odsetki za opóźnienie i odszkodowanie na zasadach ogólnych, pełniąc takie same funkcje, mogą się jedynie uzupełniać. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009r., w sprawie I CSK 524/08, publ. OSNC –ZD 2009/4/106, Lex 511024) W pozostałym zakresie powództwo podlegało więc oddaleniu, jako bezpodstawne. O kosztach postępowania, poniesionych przez powodów, należało orzec na podstawie art. 98 k.p.c., stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, albowiem powodowie wygrali proces prawie w całości, ulegając jedynie nieznacznie w zakresie należności głównej i odsetek, co przemawiało za zastosowaniem powyższej zasady. Na koszty procesu, poniesione przez powodów solidarnie (zgodnie z ich stanowiskiem procesowym), złożyły się: opłata sądowa od pozwu oraz zaliczki na wynagrodzenie biegłego, w łącznej wysokości 5.132,19 zł. i koszty pełnomocnika obejmujące wynagrodzenie w kwocie 7.200 zł., stosownie do par.6 pkt 7 ) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 263, poz. 1348, ze zm. ). Na podstawie art. 80 w zw. z art. 84 ust. 2 u.k.s.c. nakazano wypłacić ze Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz powodów solidarnie kwotę 35,81 zł. tytułem zwrotu niewykorzystanej zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego.