Postanowienie II C 162/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 maja 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 162/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 maja 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Małgorzata Turek Protokolant: st. sekr. sądowy Teresa Szczypińska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa P G , przeciwko Skarbowi Państwa – o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. odstępuje od obciążenia stron kosztami postępowania. Sygn. akt C 162/09 Uzasadnienie Pozwem wniesionym do Sądu Okręgowego w Katowicach w dniu 06.04.2009 roku powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – Areszt Śledczy w K kwoty 250 000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu poczynając, oraz zwolnienie powoda od kosztów postępowania. W uzasadnieniu żądania powód zarzucił pozwanym, iż w okresie pobytu w Areszcie Śledczym w K w okresach od 22.02.2002 roku do 12.01.2006 roku – nie zapewnił powodowi odpowiednich warunków bytowych dopuścił do przeludnienia w celach , brak ich należytego wyposażenia oraz poniżające go traktowanie. Przedstawione zarzuty oraz wnoszone żądanie poparł powód zacytowanymi w uzasadnieniu pozwu przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Postanowieniem z dnia 17.06.2009 roku Sąd uwzględniając wniosek powoda zwolnił go w całości od kosztów postępowania w sprawie (k.20) , następnie postanowieniem z 08. 01. 2010 roku ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu (k.141). Okręgowa Rada Adwokacka --- STRONA 2 --- wyznaczyła adwokata A R pełnomocnikiem powoda (k.159). Pełnomocnik powoda precyzując jego żądanie pismem procesowym z dnia 15.03.2010 roku (k.168) podtrzymał żądanie zasądzenia kwoty 250 000 złotych twierdząc, że pozwany naruszał dobra osobiste powoda każdego dnia w czasie pobytu w tej jednostce penitencjarnej. Powód był osadzony w przeludnionej celi o bardzo złym stanie technicznym, ściany celi były zagrzybione, z sufitu sypał się tynk, nie było oświetlenia. Ponadto powód umieszczony był w celi z osobami uzależnionymi od papierosów w celach przeludnionych a pozwany nie reagował na jego skargi i nie informował o tym, że przebywanie w przeludnionych celach zostało ustanowione na określony czas. Pismem z 24.12.2009 roku (k.-137) powód żądanie swoje uściślił wnosząc o zasądzenie kwoty 150 000 złotych odszkodowania , 100 000 złotych zadośćuczynienia. W odpowiedzi na pozew pozwany pismem z dnia 13.07.2009 roku wniósł o oddalenie powództwa, przeprowadzenie zawnioskowanych dowodów oraz w oparciu o art. 442 1 § 1 kodeksu cywilnego zgłosił zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres pobytu powoda u pozwanego (k.30). Uzasadniając zajęte w piśmie stanowisko procesowe pozwany podniósł , że zgłoszony zarzut przedawnienia oparty został o przepis art. 442 kodeksu cywilnego w brzmieniu sprzed nowelizacji tego kodeksu ustawa z 16.02.2007 roku. Żądanie powoda należy zdaniem pozwanego uznać za przedawnione, gdyż powód miał świadomość szkody i znana mu była osoba sprawcy szkody przez cały okres pobytu powoda u pozwanego i zatem w ciągu kolejnych trzech lat mógł powód wystąpić z żądaniem, gdyż nie było żadnych okoliczności uniemożliwiających wytoczenie powództwa. Odnosząc się merytorycznie do zarzutów powoda zawartych w pozwie pozwany podniósł, że podczas pobytu powoda w pozwanej jednostce „ przeludnienie” wahało się od kilku do kilkunastu procent. Powód w okresie od 18.03. 2005 roku do 21.01.2006 roku zakwalifikowany był do kategorii osadzonych wymagających osadzenia w wyznaczonym oddziale lub celi, w warunkach zapewniających wzmożoną ochronę w celach dla osadzonych ‘ niebezpiecznych” w których norma 3 m 2 nie może zostać przekroczoną. Ponadto powód z uwagi na swoje negatywne zachowanie miał wyznaczone kary dyscyplinarne w postaci umieszczenia w celi izolacyjnej w której przebywał sam. Odnosząc się do zarzutu przeludnienia i przebywania powoda w celach wieloosobowych – pozwany podkreśla, że powód podczas odbywania kary pozbawienia wolności u pozwanego był przenoszony 24 razy i przebywał w 18 różnych celach: wieloosobowych, dwuosobowych oraz jednoosobowych przebywanie zatem powoda w warunkach w których nie była zachowana norma 3 m 2 nie nosiło znamion ciągłości. Pozwany podkreśla, że pozwany nie miał i nie ma wpływu na liczbę osadzonych osób ponieważ nie ma możliwości odmowy przyjęcia skierowanej osoby z uwagi na przeludnienie. Przeciwdziałał temu zjawisku poprzez informowanie władz o przeludnieniu jednostki, dbałość o właściwe rozmieszczenie osób osadzonych zgodnie z przepisami kodeksu karnego wykonawczego, zapewnienie porządku i bezpieczeństwa jednostki przez stosowanie zaleceń lekarskich , psychologicznych a także odpowiednich warunków bytowych. Zarzuty powoda , że na ścianach celi był grzyb, sypał się sufit nie było oświetlenia uznał pozwany za bezpodstawne. Pozwany w odpowiedzi na pozew szczegółowo opisuje działania pozwanego zmierzające do poprawy warunków bytowych i sanitarnych takie jak remonty instalacji wodnej, kanalizacyjnej, elektrycznej i radiowęzłowej , wymiana i konserwacja podłóg , ścian , oświetlenie. W łaźniach i celach mieszkalnych jest bieżąca ciepła i zimna woda przez całą dobę. W każdej celi są trwale oddzielone od reszty pomieszczenia zamykane drzwiami w pełni pozwalające na zachowanie intymności. W celach mieszkalnych jest odpowiednie ogrzewanie oraz wentylacje grawitacyjne , oświetlenie sztuczne i dzienne. Każdy osadzony ma swoje łóżko i taboret, a cele dodatkowo wyposażone są w stoły, szafki , półki na telewizor i przybory toaletowe, które każdemu osadzonemu są przydzielane. Podkreśla pozwany, że wobec powoda podobnie jak wobec innych stosował zasady humanitaryzmu i poszanowania godności ludzkiej i nigdy wobec powoda nie stosował żadnych niedopuszczalnych form postępowania, sam powód podczas pobytu w pozwanej jednostce nie składał żadnych skarg dotyczących przeludnienia, czy też warunków sanitarno – bytowych , nie zwracał się również z prośbą o przeniesienie do innej celi mieszkalnej w związku z dolegliwościami --- STRONA 3 --- bytowymi i pobyt z osobami palącymi papierosy. Argumenty przedstawione w piśmie „ odpowiedź na pozew” podtrzymał pozwany w piśmie procesowym z dnia 28.04.2010 roku (k.177) stanowiącym odpowiedź na pismo pełnomocnika powoda precyzującego jego stanowisko w sprawie. W toku procesu powód nie zgłaszał żadnych dowodów na poparcie podniesionych zarzutów i twierdzeń. Pozwany podał szereg dowodów z dokumentów na potwierdzenie okoliczności podniesionych w odpowiedzi na pozew i w piśmie procesowym. W oparciu o przeprowadzone w sprawie dowody a to: notatek służbowych (k.53, 82,103 – 106) planu rozmieszczenia osadzonych i wykazu pomieszczeń (k. 53 -64) informacji Dyrektora Aresztu Śledczego (k.66-71) sprawozdań z wizytacji Aresztu Śledczego (k.72 – 81) protokołów kontroli sanitarnej (k.85 – 102), przesłuchanie powoda (k.- 158) ustalił sąd następujący stan faktyczny. Powód P G przebywał w Areszcie Śledczym w K jako tymczasowo aresztowany od dnia 16. 02.2002 roku do dnia 12.01.2006 roku osadzony na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K jako podejrzany o popełnienie przestępstwa z art. 13 § 1 kk w związku z art. 148§2 pkt 4 kk oraz art. 280§1kk w zw. z art. 91 § 1. W dniu 06.04.2009 roku wyrokiem łącznym został skazany przez Sąd Okręgowy w K na karę łączną 15 lat pozbawienia wolności. W dniu 12.01.2006 roku powód został przetransportowany do Zakładu Karnego w S O gdzie obecnie przebywa. Powyższe ustalenia i okoliczności są w sprawie bezsporne. Spornym jest, czy pozwany w okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w K naruszył w sposób bezprawny jego dobra osobiste, czy naruszenie tego dobra rodzi konieczność zadośćuczynienia a także czy zasługuje na uwzględnienie zgłoszony zarzut przedawnienia roszczenia. Powód upatruje naruszenie jego dóbr osobistych poprzez osadzenie go w celach przeludnionych , zagrzybionych i z osobami palącymi, co naraziło go na utratę zdrowia, zwłaszcza, że skargi wnoszone do funkcjonariuszy nie odniosły żadnych skutków. Warunki w jakich był osadzony powodowały konflikty z innymi osadzonymi. Powód podnosząc zarzuty wobec pozwanego nie głosił żadnych dowodów na ich poparcie ponad składane pisemnie oświadczenia, również słuchany w charakterze strony przez Sąd Rejonowy w S O w drodze pomocy prawnej ograniczył swoje zeznania do powtórzenia sformułowanych na piśmie zarzutów. Przyznana powodowi pomoc fachowego pełnomocnika nie miała wpływu na uwiarygodnienie zgłoszonych wcześniej zarzutów. Rozpatrując zarzuty powoda w świetle przedstawionych przez pozwanego dokumentów należy uznać, że zarzuty zgłoszone pozwanemu w zakresie warunków bytowych nie zasługują na uwzględnienie. Pozwany przedstawił 3 sprawozdania sędziów penitencjarnych Sądu Okręgowego w K za okres 2004 – 2006 i żaden protokół powizytacyjny nie zawiera opisu zagrzybionych, zaniedbanych pod kątem higienicznym cel. Wręcz przeciwnie z protokołów powizytacyjnych wynika, że Dyrekcja Aresztu Śledczego przywiązuje wagę do zapewnienia osadzonym godnych warunków poprzez sukcesywne remonty i modernizacje, które doprowadziły do tego, że Areszt Śledczy w K od 23.05.2005 roku jest Zakładem 1- szej kategorii (k.72 – 82). Stan pomieszczeń przeznaczonych na cele mieszkalne kontrolowany był przez Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny i jak wykazują protokoły z kontroli (k.95) cele mają zapewnioną wentylację grawitacyjną, ściany pomalowane czyste, odpowiednio wyposażone kąciki sanitarne. Protokoły z kontroli sanitarnej obejmują okres roku 2004 i 2005 nie zawierają uwag i zastrzeżeń do stanu sanitarno – higienicznego kontrolowanego obiektu. Dla oceny sytuacji powoda u pozwanego nie pozostaje bez znaczenia to, że powód nie składał skarg na warunki kwaterunkowo – bytowe oraz na przeludnienie, mając taką możliwość w czasie prowadzonych rozmów ze swoim wychowawcą(k. 105 – 107) oraz w trakcie wizytacji sędziego penitencjarnego (k.73 odwrót) . Zarzut powoda dotyczący przeludnienia jednostki zasługuje na częściowe uwzględnienie. Pozwany w odpowiedzi na pozew i w dalszych pismach przyznaje , że był w okresie pobytu powoda jednostką przeludnioną a o zaistniałej sytuacji informowano na bieżąco sędziego penitencjarnego (k. 64 – 67). Z przedłożonych dokumentów wynika, że w dniu od stycznia 2005 roku do lutego 2006 roku zaludnienie pozwanej jednostki nie miało charakteru stałego i wahało się od 117 – 130%. --- STRONA 4 --- W okresie poprzedzającym więcej nawet 140%. Powód zatem okresowo był osadzony w pomieszczeniach nie zapewniających ustawowych norm powierzchni na jednego osadzonego, ale takie warunki pobytu powoda nie miały charakteru stałego. Sąd zważył: Roszczenie powoda , który domagał się zadośćuczynienia i odszkodowania z tytułu naruszenia dóbr osobistych w postaci godności osobistej czci oraz prawa do intymności (k.168), że warunki bytowe podczas osadzenia oparte są o treść art. 23 i 24 kc w zw. z art. 448 kc. Odpowiedzialność pozwanego za bezprawne naruszenie opartą jest na trzech przesłankach : istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Jeżeli powód wykaże naruszenie dobra osobistego pozwany może zwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wykaże brak bezprawności działania. Przy wyjaśnieniu naruszenia dobra osobistego należy posługiwać się kryterium obiektywnym. Okoliczności faktyczne sprawy oraz zaoferowane przez strony dowody wskazują, ze powód nie wykazał, aby jego dobra osobiste poprzez warunki socjalno – bytowe w jakich u pozwanego przebywał, były naruszone. Wręcz przeciwnie to pozwany wykazał, że dokładał starań aby do ich naruszenia nie doszło. Postępowanie wykazało, że doszło do naruszenia dobra osobistego powoda poprzez okresowy jego pobyt w celach przeludnionych – ale w przedstawionych okolicznościach Sąd uznał , że działanie pozwanego nie nosiło cech bezprawnych. Sam fakt nieprzestrzegania metrażu 3m 2 nie może stanowić podstawy odpowiedzialności pozwanego. Pozwany odpowiadałby gdyby oprócz przeludnienia w celach doszło również do innych skutków tegoż takich jak: złe warunki sanitarne, niehigieniczność, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych co prowadziłoby do naruszenia godności osobistej osadzonych i było przejawem poniżającego traktowania. Należy podkreślić, że powierzchnia celi przysługująca osobie pozbawionej wolności nie jest samoistną przesłanką do oceny, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych bądź naruszenie art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie 04.11.1950 roku ( Dz.U.1993r nr 61 poz. 284 ze zm.) zgodnie z którym nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu bądź karaniu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w przypadku powoda nie doszło w Areszcie Śledczym w K do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowania środka w postaci tymczasowego aresztowania . Uciążliwości związane z izolacją powoda nie przekraczały nieuniknionego elementu cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności. Bezprawność w działaniu wyłącza zgoda pokrzywdzonego – zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał aby powód zgłaszał uwagi pod kątem składu osobowego celi, przebywanie wśród osób palących – zatem trudno przyjąć za uzasadnione z tego powodu zgłoszone w toku procesu zarzuty. Wszystkie naprowadzone okoliczności wskazują na to, że postępowanie pozwanego nie nosiło cech bezprawności. Z tych względów roszczenie powoda należy uznać za nieuzasadnione. Na osobne omówienie zasługuje zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia powoda. Zgodnie z treścią art. 442§1 kc roszczenie o naprawie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia , w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód przebywał w Areszcie Śledczym w K od 22.02.2002 roku do 12.01.2006 roku i po opuszczeniu Aresztu Śledczego, miał świadomość: warunków w jakich przebywał, szkody oraz podmiocie obowiązanym do jej naprawienia. Miał również co podkreśla pozwany możliwość dochodzenia naprawienia szkody w terminie 3-ech lat. Pozew w sprawie sporządzony po upływie ustawowego terminu w dniu 30.03.2009 roku wpłynął do Sądu Okręgowego 06.04.2009 roku. Przedawnienie polega na tym, że ten przeciwko komu przysługuje roszczenie może powołując się na upływ czasu uchylić się od jego zaspokojenia. Jako instytucja stabilizująca stosunki prawne --- STRONA 5 --- winna być stosowana przy zachowaniu rygoryzmu. (por – wyrok SN z 12.09.2007 roku ICSK 213/07, wyrok SA w Poznaniu z dnia 24.05.2006 roku, IACa 1345/05). Zarzut przedawnienia jako prawo podmiotowe zobowiązanego tylko w wyjątkowych sytuacjach może być potraktowane przez sąd jako nadużycie prawa. W naprowadzonych przez strony okolicznościach sprawy zdaniem orzekającego sądu zgłoszony zarzut przedawnienia roszczenia nie pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, a wręcz nieuwzględnienie tego zarzutu godziłoby w społeczne poczucie sprawiedliwości. Z tej przyczyny powództwo oddalono. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 102 kpc.