Wyrok II C 151/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Kat

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 151/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Ewa Solecka Protokolant: st. sekr. sądowy Małgorzata Mulewska po rozpoznaniu w dniu 5 października 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa M J przeciwko Skarbowi Państwa - Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej w W o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. nie obciąża powoda kosztami procesu; 3. przyznaje adwokatowi J R od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu kwotę 8.856,00 (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych) obejmującą wynagrodzenie w kwocie 7.200,00 (siedem tysięcy dwieście złotych) oraz podatek od towarów i usług. Sygn. akt II C 151/10/5 Uzasadnienie: w pozwie wniesionym przeciwko Skarbowi Państwa Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej w W wniósł o zasądzenie kwoty 120.000,- złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu tytułem zadośćuczynienia za brak zapewnienia mu odpowiednich warunków socjalno- bytowych w okresie odbywania kary pozbawienia wolności w jednostkach penitencjarnych oraz łamanie praw człowieka określonych w Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 77 Konstytucji RP. Jednocześnie wskazał na naruszenie norm wynikających z art. 102 k.k.w. oraz 108 k.k.w. poprzez brak zapewnienia odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Precyzując podstawę żądania zasądzenia zadośćuczynienia z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych podał, że przebywał w jednostkach penitencjarnych w warunkach przeludnienia, nie miał zapewnionych właściwych warunków socjalno – bytowych, w tym odpowiedniego miejsca do spania, okna --- STRONA 2 --- w celach były nieszczelne, uniemożliwiano mu korzystanie ze spacerów oraz zajęć kulturalno – oświatowych, a także nie zapewniono mu właściwej opieki medycznej, mimo tego że pogorszył mu się wzrok i tracił przytomność. Jako materialnoprawną podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa powód wskazał art.23,24 i 448k.c., a ponadto art.77 Konstytucji RP. (pozew – k. 2 – 5 oraz 9 – 12 akt, pismo procesowego pełnomocnika powoda – k. 44 – 47 akt) W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa - Centralny Zarząd Służby Więziennej w W zastępowany przez Prokuratorię generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych. Zgłosił zarzut przedawnienia roszczenia powoda co do okresu jego osadzenia w jednostkach penitencjarnych w okresie przed dniem 17 marca 2007 r. Wskazał, że podnoszony przez powoda zarzut naruszenia art. 110 k.k.w., tj. osadzenia go w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m 2 przypadającej na jednego skazanego jest całkowicie bezpodstawny, albowiem działanie takie nie nosiło w żadnym przypadku znamion bezprawności. Odnosząc się do żądania pozwu podkreślił, iż w analizowanej sprawie działanie administracji penitencjarnej w stosunku do osadzonego mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny, nie było też nacechowane złą wolą, nie stanowiło także próby jego dyskryminacji. Ponadto powód w żaden sposób nie tylko nie wykazał, ale nawet nie uprawdopodobnił swej szkody, jej wysokości, ani tym bardziej nie wskazał normalnego związku przyczynowego. Jednostki penitencjarne, w których przebywał podlegały regularnym kontrolom sędziego penitencjarnego. Kontrole te nie stwierdziły uchybień w ich funkcjonowaniu, a o fakcie przeludnienia regularnie informowano właściwy sąd penitencjarny. Dolegliwości, z którymi spotkał się powód podczas wykonywania kary pozbawienia wolności nie wykraczały poza normalny zakres wynikający z istoty tej kary. Wykonywanie kary pozbawienia wolności nie wiązało się z ograniczeniem praw człowieka i godności powoda, w stopniu większym, niż to wynika z celu zastosowanej kary. Podnoszone przez powoda zarzuty niewłaściwego traktowania nie zostały poparte właściwymi dowodami. W ocenie pozwanego to powód powinien udowodnić istnienie działania lub zaniechania sprawcy krzywdy niemajątkowej, istnienie tejże krzywdy wynikającej z naruszenia przez pozwanego dobra osobistego powoda, związek przyczynowy między krzywdą niemajątkową a działaniem lub zaniechaniem sprawcy krzywdy niemajątkowej, a ponadto udowodnić w przypadku bezprawnego działania lub zaniechania sprawcy krzywdy winę sprawcy. Na podstawie całościowej analizy materiału zebranego w sprawie, nie może ulegać żadnej wątpliwości, że funkcjonariusze Służby Więziennej działali wobec powoda w ramach swoich uprawnień ustawowych i ich działaniu nie można w żaden sposób przypisać niezgodności z prawem. Brak zatem w niniejszej sprawie bezprawności zachowania funkcjonariuszy państwowych. Choć zjawisko przeludnienia jest powszechnie znane, to w żadnym wypadku nie może to być podstawą do zasądzenia powodowi zadośćuczynienia, jako, że ze strony pozwanego działanie, polegające na możliwości umieszczenia powoda w przeludnionej celi, było by i tak wykonywane, w ramach obowiązującego porządku prawnego, a nadto powód nie wykazał doznania żadnych krzywd z tego tytułu. Również całkowicie bezprzedmiotowe jest roszczenie powoda o zapłatę mu zadośćuczynienia z tytułu przebywania - jego zdaniem - w złych warunkach, albowiem warunki te były dobre. (odpowiedź na pozew – k. 83 – 94 akt) Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w M w następujących okresach czasu: od 01.03.2002 roku do --- STRONA 3 --- 15.03.2002 roku (transport do ZK W ); od 19.07.2005 roku do 13.10.2005 roku (zwolniony); od 22.03.2006 roku do 10.01.2007 roku (transportdo ZK B ); od 28.03.2008 roku do 10.09.2008 roku (transport do ZK B ). Powód tylko okresowo na podstawie zarządzenia Dyrektora jednostki przebywał w celach gdzie nie została zachowana norma powierzchniowa, jednakże w każdym wypadku o umieszczeniu osadzonego, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 bezzwłocznie powiadamiany był sędzia penitencjarny. Zaludnienie jednostki w okresie od marca 2008 r. do sierpnia 2008 r. wynosiło od 104,1 % do 114,5 %. W warunkach przeludnienia powód przebywał w okresie od 31 marca 2008 r. do 10 kwietnia 2008 r., od 12 kwietnia 2008 r. do 13 kwietnia 2008 r., od 16 kwietnia 2008 r. do 28 kwietnia 2008 r., od 30 kwietnia 2008 r. do 8 maja 2008 r., od 12 maja 2008 r. do 14 maja 2008 r., od 16 maja 2008 r. do 25 maja 2008 r. oraz od 7 czerwca 2008 r. do 15 czerwca 2008 r. od 1 lipca 2008 r. do 8 lipca 2008 r., od 2 sierpnia 2008 r. do 10 sierpnia 2008 r., od 12 sierpnia 2008 r. do 18 sierpnia 2008 r. oraz od 29 sierpnia 2008 r. do 10 września 2008 r. Natomiast w czasie pobytu w okresie od 10 listopada 2009 r. do 17 grudnia 2009 r. w warunkach przeludnienia przebywał w dniach od 3 grudnia 2009 r. do 17 grudnia 2009 r. (notatka służbowa Kierownika Działu Ewidencji Aresztu Śledczego w M z dn. 19 sierpnia 2010 r.– k. 103 akt, pismo Dyrektora Aresztu Śledczego w M - k. 98 – 102 akt, wykaz cel mieszkalnych – k. 104 – 107 akt, zawiadomienia kierowane do Sądu Okręgowego w K z dn. 4.03.2008 r., 1.04.2008r., 2.05.2008r., 2.06.2008r., 2.07.2008r., 1.08.2008 r., - k. 116 – 122 akt, zarządzenie nr 11/2008 Dyrektora Aresztu Śledczego w M wraz z zawiadomieniem Sądu Penitencjarnego – k. 123 akt, Decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego w M z dn. 6 grudnia 2009 r. – k. 247 akt, notatka służbowa Kierownika Działu Ewidencji Aresztu Śledczego w M z dn. 1 września 2010 r. – k. 244 – 245 akt) W Areszcie Śledczym w M kąciki sanitarne znajdują się w każdej celi mieszkalnej (umywalka oraz muszla klozetowa). Dostęp do toalety przez 24 godziny na dobę mają wszyscy osadzeni przebywający w celi. W poszczególnych celach mieszkalnych kąciki sanitarne wyodrębnione są od części mieszkalnej cel za pomocą parawanów wykonanych z materiałów płóciennych, bądź konstrukcjami wykonanymi z płyty OSB. Cele mieszkalne Aresztu są remontowane i odświeżane (malowanie) na bieżąco w ramach posiadanych środków finansowych. Średnio kompleksowy remont celi mieszkalnej wykonywany jest 2 razy w ciągu roku. Cele mieszkalne wyposażone są w łóżko dla każdego osadzonego, odpowiednią do liczby skazanych ilość szafek i taboretów oraz środków utrzymania czystości w celi. Łóżka koszarowe zamontowane w celach mieszkalnych aresztu mają odpowiednio wymiary: szerokość - 800 mm x długość - 1950 mm x wysokość -1002 mm. Łóżka ustawiane są w odległości ok. 10 - 20 cm. od wewnętrznych krat koszowych, tak by ich rozmiary i usytuowanie zapewniały osadzonym swobodny wypoczynek. Wszystkie cele mieszkalne wyposażone są w odpowiednie oświetlenie elektryczne ogólne ( 1 punkt świetlny wyposażony w żarówkę o mocy 100 W) oraz dodatkowo w punkt świetlny miejscowy tzw. „nocka" (żarówka o mocy 60 W). Korzystanie z oświetlenia głównego możliwe jest od poniedziałku do czwartku w godzinach 6.00 - 24.00, natomiast od piątku do niedzieli w godzinach 6.00 - 01.00. Oświetlenie główne w celach mieszkalnych wyłączane jest po godzinie 22.00., natomiast energia elektryczna, umożliwiająca korzystanie z dostępnego sprzętu elektrycznego (grzałki, odbiorniki radiowe, TV itp.) oraz standardowych lampek nocnych, dostarczana jest co najmniej do godziny 24.00 bądź 01.00. w nocy. W pomieszczeniach mieszkalnych zapewniona jest odpowiednia cyrkulacja powietrza, a poprzez to wentylacja cel. Drewniane okna zamontowane we wszystkich celach mieszkalnych, umożliwiają całkowite przewietrzenie pomieszczeń mieszkalnych. Drzwi cel mieszkalnych nie przylegają szczelnie do futryny co również umożliwia swobodny przepływ świeżego powietrza. W dniu 29.09.2008 roku w związku ze skargą osadzonego kontroli dokonał Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M . Przeprowadzający kontrolę Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził, iż wentylacja pomieszczeń zapewniona jest poprzez okna uchylne oraz klatki wentylacyjne wyprowadzone na korytarz --- STRONA 4 --- główny z naświetleni, który posiada otwory wentylacyjne. Natomiast zamontowane za oknami osłony tzw. „blindy" stanowiące typowe stosowane w tego typu obiektach zabezpieczenia wykonane zgodnie z zatwierdzoną dokumentacją zapewniają prawidłowy dopływ powietrza do pomieszczeń mieszkalnych - zabudowane w odległości 25-30 cm od okien i nie zabudowane po bokach nie ograniczają przepływu powietrza, w sposób mogący wpływać na wentylację pomieszczeń. Sporządzane w jednostce penitencjarnej jadłospisy uwzględniają składniki odżywcze, kaloryczność, ilość warzyw i urozmaicenie przygotowywanych posiłków. Ze wszystkich przygotowanych w kuchni posiłków pobierane są próby smakowe i kontrolne przez przedstawiciela służby zdrowia lub upoważnionego funkcjonariusza. Posiłki dostarczane są do cel mieszkalnych, w szczelnie zamkniętych garnkach i termosach. Posiłki dostarczają osadzeni tzw. porządkowi, którzy posiadają prawidłową odzież ochronną i aktualne książeczki zdrowia. Posiłki wydają w rękawiczkach jednorazowego użycia. Ogrzewanie pomieszczeń cel mieszkalnych odbywa się w sezonie grzewczym, w miesiącach wrzesień - maj roku następnego. Temperatura wewnętrzna pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi wynosi + 20 ° C. W sezonie grzewczym 2007/2008 budynek główny Aresztu Śledczego w M zasilany był z węzła cieplnego miejskiego. Ogrzewanie pomieszczeń odbywa się przez 24 godziny na dobę. Osadzeni korzystają co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Dodatkowo więźniowie mają prawo posiadać na wyposażeniu grzałkę elektryczną, dzięki czemu istnieje możliwość dodatkowego podgrzania wody w celi mieszkalnej, w zależności od indywidualnych potrzeb. (notatka służbowa Inspektora Działu Kwatermistrzowskiego Aresztu Śledczego w M z dn. 20 sierpnia 2010 r. – k. 124 – 126 akt, pismo Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego z dn. 29 września 2008 r. – k. 127 – 128 akt, zeznania świadka M K -k.222, świadka W C – k. 312 – 131 akt ,) Przeprowadzone wizytacje Aresztu Śledczego w M nie wykazały żadnych uchybień, w ich toku stwierdzono, że o s a d z o n y m w w i z y t o w a n y m A r e s z c i e z g o d n i e z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości zapewniono właściwe warunki bytowe, podkreślono duże zaangażowanie kierownictwa, pracowników funkcyjnych i kadry administracyjnej w prawidłowe funkcjonowanie aresztu. Przebywającym w warunkach izolacji we wskazanej jednostce zapewniono codzienne spacery oraz możliwość korzystania z zajęć kulturalno - oświatowych zgodnie z zatwierdzonym planem. W trakcie realizacji zajęć kulturalno - oświatowych, łaźni, widzeń, realizacji zakupów, posług religijnych, korzystania z biblioteki, spacerów czy innych zajęć organizowanych na terenie tutejszej jednostki osadzeni spędzają czas poza celą mieszka l n ą. Powód mógł korzystać w celi mieszkalnej z telewizora, radia, księgozbiorów bibliotecznych, gier oraz prasy, z organizowanych trzy razy w miesiącu zakupach w kantynie działającej na terenie jednostki oraz dodatkowo po uzyskaniu pisemnej zgody dyrektora. Na terenie Aresztu znajduje się świetlica oraz sala sportowa wyposażona między innymi w sprzęt RTV, do ćwiczeń siłowych czy stół do tenisa stołowego. (notatka służbowa Kierownika Działu Penitencjarnego Aresztu Śledczego w M z dn. 19 sierpnia 2010 r. – k. 129 – 130 akt, pismo Dyrektora Aresztu Śledczego w M - k. 98 – 102 akt, zeznania świadka J A – k. 313 akt) Powód podczas pobytu w Areszcie nie wnosił skarg formalnych dotyczących warunków socjalno - bytowych jak również innych kwestii związanych z odbywaną karą pozbawienia wolności, w trybie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13.08.2003r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. (zeznania świadka J A – k. 313 akt) W Zakładzie Karnym nr l w W powód przebywał w okresie od 17.12.2009r. do 23.12.2009r. tj. do dnia przetransportowania do Aresztu Śledczego w J , w celi dwuosobowej nr 83 oddział III paw. A. W celi tej nie przebywał --- STRONA 5 --- w warunkach przeludnienia, o powierzchni 7 m 2 , w wyżej wymienionym okresie powód przebywał tylko i wyłącznie z jednym współosadzonym. Powód miał możliwość korzystania z ciepłej kąpieli w łaźni. W celi w której przebywał funkcjonuje instalacja z ciepłą wodą oraz sprawna wentylacja grawitacyjna, umożliwiająca należytą cyrkulację powietrza. Przewody wentylacyjne były kontrolowane i czyszczone przez firmę kominiarską, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Cela mieszkalna posiadała okna o powierzchni zapewniającej dostęp światła dziennego, a także właściwe sztuczne oświetlenie. Wyposażona była w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy. Wyposażenie było sprawne technicznie. Do celi wydawane były należne ilości środków czystości. W celi nr 83 toaleta wydzielona jest od reszty pomieszczenia w sposób trwały ścianą z zamykanymi drzwiami. Zakład Karny Nr l w W jest ogrzewany przez miejskie przedsiębiorstwo energetyki cieplnej, natomiast węzły cieplne w jednostce wyposażone są w pełną automatykę pogodową, co powoduje (w sezonie grzewczym) ich samoczynne włączenie się i podawanie ciepła do instalacji centralnego ogrzewania. Służba konserwacyjna tutejszego Zakładu monitoruje stan dogrzania budynków i nie odnotowuje się zgłoszeń od osadzonych o niedogrzaniu cel. W okresie pobytu ani w okresie późniejszym w tut. jednostce osadzony nie składał żadnych skarg i próśb. (pismo Dyrektora Zakładu Karnego nr 1 we W z dn. 18 sierpnia 2010 r. – k. 131 – 132 akt, wydruk z systemu NOENET – k. 133 akt) W Areszcie Śledczym w J powód osadzony był w okresie od dnia 23.12.2009r. do dnia 09.02.2010r. W czasie jego pobytu we wskazanej jednostce zjawisko przeludnienia nie występowało. Powód w czasie pobytu w jednostce nie zgłaszał przedstawicielom administracji żadnych problemów dotyczących osadzenia czy też panujących warunków sanitarno bytowych. Wszystkie cele mieszkalne w Areszcie Śledczym w J są wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Kąciki sanitarne w celach mieszkalnych są wydzielone pełnymi ścianami działowymi. Cele mieszkalne wyposażone są w instalację wodno - kanalizacyjną. Przebywając w Areszcie powód miał dostęp do ciepłej i zimnej wody oraz energii elektrycznej. Cele mieszkalne poddawane były stałym przeglądom technicznym i na bieżące remontowane. Posiłki sporządzane były zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych oraz Zarządzeniem nr 8/2004 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 23 sierpnia 2004 r. w sprawie gospodarki żywnościowej w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej. Kontrole jednostki pod względem panujących warunków sanitarno - bytowych przez stację sanitarno - epidemiologiczną oraz okresowe wizytacje sędziego penitencjarnego nie wykazały żadnych nieprawidłowości co do warunków odbywania kary pozbawienia wolności przez osadzonych. Podczas wizyt w ambulatorium lekarskim jednostki osadzony nie skarżył się na żadne dolegliwości zdrowotne. (pismo Dyrektora Aresztu Śledczego w J z dn. 16 sierpnia 2010 r. – k. 134 akt, pismo Kierownika Działu Ewidencji Aresztu Śledczego w J z dn. 11 sierpnia 2010 r. – k. 135 akt, notatka służbowa starszego inspektora Działu Kwatermistrzowskiego Aresztu Śledczego w J – k. 137 akt, notatka służbowa młodszego wychowawcy Działu Penitencjarnego Aresztu Śledczego w J z dn. 12 sierpnia 2010 r. – k. 138 akt) W Areszcie Śledczym w S powód przebywał od 10 lutego 2010 r. do 12 maja 2010 r., w warunkach przeludnienia przebywał jedynie okresowo od 12 do 13 marca 2010 r., w dn. 31 marca 2011 r., od 29 do 30 kwietnia 2010 r. oraz od 5 do 10 maja 2010 r. --- STRONA 6 --- (notatka służbowa Kierownika Działu Ewidencji Aresztu Śledczego w S z dn. 23 sierpnia 2010 r. – k. 139 akt) Cela mieszkalna wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający osadzonemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Niezbędne urządzenia sanitarne są usytuowane w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie i są oddzielone od pozostałej części celi. W każdej celi mieszkalnej znajduje się jedno lub dwa okna, które w zależności od potrzeb przebywających tam osadzonych spełniają rolę wentylacji naturalnej. Osadzeni mogą bez przeszkód otwierać okna, aby przewietrzyć cele, natomiast w trakcie spaceru trwającego 60 min. oddziałowi dopilnowują aby okna celi pozostawały otwarte. Cele mieszkalne wyposażone są w zależności od wielkości w jeden lub dwa punkty świetlne, oświetlenie jest jarzeniowe (świetlówki), a osadzeni w zależności od potrzeb mogą przez domofon zgłosić oddziałowemu, aby ten wyłączył oświetlenie w ich celi. W każdym pomieszczeniu mieszkalnym znajduje się sprzęt do sprzątania. Dodatkowo wszystkie cele są poddawane dezynsekcji raz w miesiącu przez wyspecjalizowany zakład usługowy. Osadzeni korzystają zgodnie z regulaminem wykonania kary pozbawienia wolności jeden raz w tygodniu z ciepłej kąpieli, w łaźniach znajdujących się w oddziałach. Wyposażenie łaźni jest właściwe, łaźnie są czyste, a dywaniki kąpielowe są dezynfekowane. Wymiana pościeli odbywa się co dwa tygodnie, a ręczników raz na tydzień. W każdej celi mieszkalnej znajduje się kącik sanitarny zapewniający odpowiednie warunki do utrzymania higieny osobistej. Kącik ten składa się z muszli klozetowej i umywalki, do której przyłączona jest bieżąca woda, jest on oddzielony od pozostałej części celi murkiem do sufitu i zaopatrzony w drzwi. Zdarzają się także cele, w których murki maja wysokość 140cm, kąciki te również posiadają drzwi. W areszcie jest kilka cel mieszkalnych, w których kącik sanitarny jest zabudowany płytą pilśniowa na wysokość 200 cm, a w miejsce drzwi zamontowana jest zasłonka z materiału. Osadzeni podczas pobytu w areszcie otrzymują środki do utrzymania higieny osobistej. Remonty bieżące cel mieszkalnych wykonywane są co roku zgodnie z planem ich remontowania, w roku 2001 i 2002 wyremontowano 33 cele mieszkalne, w roku 2003 - 22 cele, w roku 2005 - 17 cel, w latach 2007-2008 - 48 cel, a w roku 2009 przeprowadzono remonty w 22 celach. W ramach wskazanych prac wymieniono okna i wykładziny podłogowe. W roku 1998 we wszystkich pawilonach penitencjarnych przeprowadzono wymianę instalacji CO, która w okresie zimowym zapewnia utrzymanie w celach mieszkalnych temperatury o wartości co najmniej 20°C.W czasie pobytu powoda w areszcie nie stwierdzono, aby, którakolwiek z cel mieszkalnych nie kwalifikowała się do zamieszkiwania. (notatka służbowa Kierownika działu Kwatermistrzowskiego Aresztu Śledczego w S z dn. 17 sierpnia 2010 r. – k. 140 – 141 akt, protokół kontroli państwowego inspektora sanitarnego z dn. 8 lutego 2010r. – k. 142 – 147 akt) W Zakładzie Karnym w B powód osadzony był w dwóch okresach: od 10 stycznia 2007 r. do 23 marca 2007 roku oraz od 10 września 2008 r. do 8 maja 2009 r. W pierwszym z wymienionych okresów przebywał bez zachowania normy powierzchniowej od 15 stycznia 2007 r. do 22 stycznia 2007 r. oraz od 5 lutego 2007 r. do 23 marca 2007 r. Natomiast w trakcie drugiego osadzenia we wskazanej jednostce bez zachowania normy 3 m² osadzony był w okresie od 15 września 2008 r. do 27 października 2008 r. oraz od 14 kwietnia 2009 r., do 8 maja 2009 r. Osadzenie powoda w celach, w których nie była zachowana norma 3 m 2 nie było stanem permanentnym, a na każdego z osadzonych w pomieszczeniach, w których norma nie była zachowana przypadało ok. 2, 7 - 2, 8 m 2 . (pismo Dyrektora Zakładu Karnego w B z dn. 22 października 2010 r. – k. 224 akt, zeznanie świadka R U – k.203,świadka P B – k. 239, notatka służbowa starszego instruktora Działu Ewidencji Zakładu Karnego w B z dn. 20 października 2010 r. – k. 225 akt) W Zakładzie Karnym w G powód rozpoczął odbywać karę pozbawienia wolności od dnia --- STRONA 7 --- 13.08.2002r. We wskazanej jednostce przebywał do momentu otrzymania warunkowego przedterminowego zwolnienia tj . do dnia 10.12.2003 r. Wobec braku obowiązku prowadzenia szczegółowych rejestrów dotyczących zaludnienia jednostki nie jest możliwym dokładne ustalenie czy powód odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach, gdzie powierzchnia n jednego skazanego była mniejsza niż 3 m², aczkolwiek stan zaludnienia jednostki kształtował się w okresie od sierpnia 2002 r. do grudnia 2003 r. w granicach ok. 331 osadzonych przy pojemności zakładu wynoszącej 290 osadzonych. (pismo Dyrektora Zakładu Karnego w G z dn. 26 października 2010 r. – k. 249 akt) Z dokumentacji medycznej powoda wynika, że przy przyjęciu do wskazanych jednostek penitencjarnych zgłosił jako przebyte choroby wirusowe zapalenia wątroby typu B w 2001 r. oraz zapalenia opono mózgowo – rdzeniowych. Okresowo zgłaszał skargi na bóle głowy i brzucha. W okresie od kwietnia do czerwca 2006 roku podał pracownikowi ambulatorium Aresztu Śledczego w M dolegliwości w postaci bólów podbrzusza. Po zbadaniu lekarz stwierdził brzuch miękki, niebolesny, zalecono leki, badanie USG jamy brzusznej oraz badanie moczu. Wykonane USG jamy brzusznej dało wynik bez odchyleń od stanu prawidłowego. Nadto w czerwcu i lipcu 2006 r. miewał bóle głowy, był przygnębiony, prześladowały go myśli samobójcze. Miała miejsce demonstracyjna próba samobójcza, po której skonsultowano powoda w dn. 22 listopada 2006 r. u psychiatry i zalecono leki. Dnia 29 listopada 2006 r. stwierdzono, iż powód nie zażywał leków przepisanych przez lekarza psychiatrę. Wobec zgłaszanych przez powoda bólów głowy zalecono konsultację neurologiczną w 2006 r. Ponadto z uwagi na podawane dolegliwości bólowe oczu i głowy w dn. 13 września 2006 r. na oddziale okulistycznym Zakładu Opieki Zdrowotnej Aresztu Śledczego w B przeprowadzono kontrolę ciśnienia śródgałkowego. Przedmiotowe badanie wykazało wyniki w normie, zalecono krople oraz leczenie neurologiczne oraz kontrolne badanie okulistyczne za miesiąc. W październiku 2006 r. stwierdzono, iż powód nie zażywa zaleconych leków, znaleziono 5 rodzajów uprzednio przepisanych przez lekarzy tabletek. W grudniu 2006 roku wobec zgłaszanego bólu oka prawego oraz uczucia kłucia, przeprowadzono badanie, w trakcie którego lekarz chirurg ogólny stwierdził stan oka niezmieniony. W dn. 30 maja 2008 r. wobec mającej miejsce jak podał powód w dniu wcześniejszym utraty przytomności zalecono konsultację neurologiczną. Natomiast po przeprowadzonym w czerwcu 2008 r. badaniu neurologicznym lekarz neurolog zalecił leki. Poza tym powód jako dolegliwości zgłaszał bóle ramienia lewego, bóle brzucha po posiłkach oraz bóle całego ciała. Poddawany był badaniu EKG oraz RTG. (książeczka zdrowia powoda – k. 153 akt) Sąd zważył : Dokonane przez stronę powodową oznaczenie jednostki reprezentującej pozwany Skarb Państwa było prawidłowe w świetle art. 67 § 2 kpc zd. 1 in fine kpc w zw. z art. 12 ust. 1 i 2 pkt. 2 i 8 oraz ust. 3 ustawy z 9.4.2010 r. o służbie więziennej ( Dz.U. z 2010 r. Nr 79 poz. 523 ). Powód zarzucał, że doznał naruszenia dóbr osobistych przez to , że pozwany nie zapewnił mu należytych warunków do odbywania kary zgodnych z prawem , w szczególności osądzając go w warunkach przeludnienia . Art. 23 k.c. i 24 k.c.stanowią , że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać --- STRONA 8 --- zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zasądzenie zadośćuczynienia może nastąpić w oparciu o art. 448 k.c. , zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W kontekście przesłanek z art. 24 kc i art. 448 kc ocenie Sądu podlegało, czy w ogóle i jakim stopniu miało miejsce naruszenie dóbr osobistych powoda, czy nastąpiło w wyniku działań bezprawnych , czy i jakiej krzywdy doznał powód , a także czy działanie pozwanego miało charakter zawiniony . Na wstępie jednak stwierdzić należy , że zasadny był zarzut przedawnienia podniesiony w odniesieniu do tej części roszczenia pozwu , która dotyczy pobytu powoda w jednostkach penitencjarnych przed dniem 17 marca 2007 r., a zatem wcześniej niż w ciągu trzech lat od wniesienia pozwu , co nastąpiło dnia 17 marca 2010 r. . Roszczenie o zadośćuczynienie w oparciu o art. 448 kc , mimo iż związane z niemajątkowym roszczeniem o ochronę dóbr osobistych , jest roszczeniem majątkowym , a jako takie ulega przedawnieniu ( art. 117 §1 kc ). Art. 448 kc podlega reżimowi odpowiedzialności deliktowej. Zgodnie z art. 442 1 § 1 Kc , roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Tak więc , w omówionym zakresie roszczenie podlegało oddaleniu jako przedawnione , na mocy art. 117 § 2 kc w zw. z art. 442 1 § 1 kc. Dotyczyło to pobytów powoda w ZK w W (pobyt od 15.3.2002 r. do 25.7.2002 r. – k . 252) i w ZK w G (pobyt od 13.3.2002 r. 10.12.2003 r.). Daje podnieść należy , że zgodnie z oświadczeniem powoda , nie ma on zastrzeżeń do warunków bytowych w A. Śl. w M (zeznanie powoda – k. 168). Jak wskazano wyżej , nie było przeludnienia w celach podczas osadzenia powoda w ZK we W i A.Śl. w J . Sąd wziął pod uwagę to , że w doktrynie i orzecznictwie akcentuje się , iż samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia (por. wyrok SA we Wrocławiu z 6.12. 2007 r. , IACa 499/07 ,OSAW 2009/2/128 , LEX nr 488132 ). Podkreślenia wymaga , że jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn.akt I CSK 553/09 , z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu płynie wniosek , że nie dochodzi do naruszenia dóbr osobistych , a zwłaszcza godności , automatycznie przez to , że osadzonemu przypada w celi mniej niż 3m 2 powierzchni. Dopiero kumulatywnie , w związku z innymi okolicznościami możliwe jest stwierdzenie , na podstawie indywidualnej oceny danego przypadku , czy doszło do naruszenia dóbr osobistych osadzonego. --- STRONA 9 --- Trybunał Praw Człowieka wyraźnie wskazuje , że każdorazowo dla przyjęcia czy doszło do zachowań opisanych w art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka , a tym samym czy naruszono określoną w tym artykule normę , należy badać nie tylko kwestie przeludnienia czy tez innych warunków bytowych , ale także inne okoliczności , które mogą mieć wpływa na ocenę zarówno stopnia dolegliwości , takich jak w szczególności właściwości i warunki osobiste pozwanego , pleć , wiek , czy też stan zdrowia , jak również zgodność działań pozwanego państwa z prawem krajowym . Trybunał wskazuje także , że dla przyjęcia , iż dane zachowanie wypełnia znamiona nieludzkiego traktowania w przypadku osadzenia niezbędne jest , aby dolegliwości związane z wykonywaną karą przekraczały próg dolegliwości immanentnie wpisanych w naturę odbywania kary pozbawienia wolności. W wyroku z dnia 19 kwietnia 2001 r. ( Peers przeciwko Grecji, 28524/95) Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał , że „ dokonując oceny , czy kara lub traktowanie jest poniżające w rozumieniu art. 3 Konwencji należy wziąć pod uwagę , czy w zamierzeniu ma poniżyć i upokorzyć daną osobę oraz czy w odniesieniu do następstw wywarło negatywny wpływ na jej osobowość w sposób sprzeczny z art. 3 .” W tym kontekście wskazać należy, że : - po pierwsze: działanie jednostek penitencjarnych, w których przebywał powód nie było celowe, odbiegające od realiów działania tych ośrodków, ukierunkowane na wyrządzenie powodowi krzywdy. Warunki, w jakich powód odbywał karę były optymalnymi, jakie na obecnym etapie możliwości finansowych Państwa można osadzonym zapewnić. Były to takie same warunki , w jakich przebywali inni więźniowie . - po drugie: powód nie był w żaden sposób jednostkowo szykanowany lub traktowany gorzej od pozostałych. Nie miały miejsca działania stanowiące indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Nie wykazano, aby kierownictwo placówek penitencjarnych mimo posiadanych możliwości (np. dysponowania większą liczbą cel) umieszczało go w warunkach przeludnienia. - po trzecie: czas odbywania przez powoda kary w warunkach przeludnienia i jego poziom nie były znaczne, - po czwarte: powód nie wykazał, aby to warunki odbywania kary spowodowały u niego negatywne skutki w sferze psychicznej lub fizycznej. Zgodnie z zapisem w książce zdrowia powoda z dn. 3.7.2006 r. , podczas badania przez psychiatrę podał on w wywiadzie , ze nachodzą go myśli samobójcze bo nie może być z żoną i dziećmi , że mogą żonie odebrać dzieci , bo ona leczyła się na nerwicę . Psychiatra stwierdziła u powoda depresję sytuacyjną. Izolacja wynikająca z wykonywania kary pozbawienia wolności jest samoistnym , nie możliwym do uniknięcia źródłem dyskomfortu psychicznego . Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia , że traktowanie powoda było ponadprzeciętnie upokarzające , nieludzkie czy poniżające , a tym samym bezprawne . Powód nie wykazał więc , by w sposób bezprawny naruszono jego dobro osobiste w postaci godności. Za takie naruszenie nie może być uznamy sam fakt , że powód w przejściowych , niemożliwych zresztą do dokładnego ustalenia okresach był osadzony przy niezachowaniu normy 3 m 2 na osadzonego . Nie potwierdziły się też zarzuty powoda dotyczące niewłaściwej opieki lekarskiej podczas pobytów w jednostkach penitencjarnych (z tym , że - jak zeznał M J - nie dotyczą one ZK w J i ZK w W – k. 168). Z książeczki zdrowia osadzonego wynika , że powód w każdej jednostce penitencjarnej był wielokrotnie badany przez lekarzy , kierowany do specjalistów , poddawany badaniom USG , EKG , RTG , badaniom krwi i moczu , konsultacjom psychiatrycznym , neurologicznym , okulistycznym . Utraty przez powoda przytomności nie były zignorowane , był doprowadzany do lekarza , poddany badaniom , skierowany do neurologa i przebadany pod tym kątem po czym otrzymał odpowiednie zalecenia farmakologiczne. Wbrew --- STRONA 10 --- twierdzeniom powoda , nie był ignorowany fakt , że przebył on wirusowe zapalenie wątroby typu B. Było to stale odnotowywane i przekazywane jako ważna informacja przy każdym przetransportowywaniu powoda . Powód miał kilkakrotnie wykonywane badania manualne brzucha oraz USG brzucha , a badania te nie wykazywały patologii. Z dokumentacji medycznej wynika , że bóle brzucha występujące u powoda lekarze łączyli z jego złym stanem psychicznym i podejmowali leczenie także w tym kierunku. Powód został podczas odbywania kary przebadany okulistycznie , w tym na oddziale szpitalnym i otrzymał zalecone szkła korekcyjne. Powód ma wykształcenie podstawowe. Jego twierdzenia o tym , jakoby wzrok pogorszył mu się bo w celach nie było dobrego do czytania światła , a on bardzo dużo czytał , należało ocenić jako mało wiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego . Nie zostały w żaden sposób poparte dowodowo. Świadek M K zeznał, że w Areszcie Śledczym w M „ opieka medyczna funkcjonowała dobrze ” i nie przypomina sobie , aby powód był pozbawiony tej opieki . Zeznał natomiast , ze powód według niego „ był zakręcony, nie odzywał się” (k. 222). Wobec powyższego , powództwo podlegało oddaleniu , wobec braku przesłanek z art. 24 kc w zw. z art. 448 kc lub art. 417 kc w zw. z art. 444 kc . O kosztach rozstrzygnięto na zasadzie art. 98 kpc oraz § 2 ust. 2 i § 6 pkt. 7 rozporz. Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163 z 2002 r. , poz. 1348 ).