Postanowienie II C 1498/15 UZASADNIENIE Powód J. Z.

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt II C 1498/15 UZASADNIENIE Powód J. Z., w pozwie z dnia 10 listopada 2015 r., skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w Ł., wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kwoty 100.000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty, a nadto o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. W uzasadnieniu pozwu powód podał, że dochodzona kwota obejmuje zadośćuczynienie za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci prawa do godności, dobrego imienia oraz czci, w związku ze złymi warunkami bytowymi oraz nie zapewnieniem należytej opieki medycznej w pozwanej jednostce penitencjarnej, w szczególności nie zapewniającą intymności zabudową kącika sanitarnego, niewłaściwą wentylacją pomieszczeń, zamontowanymi w oknach przesłonami, brakiem ciepłej wody w celi mieszkalnej, ograniczeniem możliwości korzystania z kąpieli do jednej tygodniowo, złym stanem sprzętu kwaterunkowego, a także nienależytym wyposażeniem biblioteki. ( pozew k.2 – 7 ) W odpowiedzi na pozew z dnia 29 lutego 2016 r., strona pozwana wniosła o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów procesu. ( odpowiedź na pozew k. 17 - 23 ) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w Ł. dwukrotnie: po raz pierwszy od 11 listopada 2014 r. do 26 czerwca 2015 r. oraz po raz drugi od 18 maja 2016 r. do 21 czerwca 2016 r., gdzie umieszczony był w pawilonie A1 cela 13; w pawilonie C w celi 26; w pawilonie B w celach: 21, 86, 108; w pawilonie A w celi 75. (okoliczności bezsporne). Areszt Śledczy w Ł. jest jednostką pierwszej kategorii zabezpieczenia ochronnego. Jednostka przeznaczona jest dla tymczasowo aresztowanych mężczyzn. Przebywają tutaj także skazani wszystkich kategorii, wobec których toczą się postępowania w innych sprawach. (okoliczność notoryjna znana sądowi z urzędu ). Podczas kompleksowej kontroli Aresztu, przeprowadzonej przez Sędziego Penitencjarnego za rok 2014 nie stwierdzono nieprawidłowości w zakresie warunków osadzenia, czy złego stanu pomieszczeń. W tym czasie wszystkie cele w Areszcie Śledczym w Ł. były skanalizowane i miały doprowadzoną zimną wodę. W części cel kąciki sanitarne były zabudowane całkowicie, natomiast w większości zabudowa ta była jedynie częściowa, a wejście do nich zasłaniała kotara z materiału. Były też cele w których wejście do kącika sanitarnego zabudowanego z trzech stron stanowiła drewniana przesłona umocowana na zawiasach do wysokości około półtora metra. W każdej z cel kąciki sanitarne zostały wydzielone płytami do wysokości 210 cm, tak , że jest wolna przestrzeń ok. 30 cm od góry i 15 cm od dołu. Od początku 2013 roku realizowane jest podwyższanie zabudowy. W ok. 150 celach podwyższono zabudowę kącików od podłogi do sufitu i zamontowano pełnowymiarowe drzwi. W celach, w których przebywał powód, kąciki sanitarne były wydzielone, posiadają one wentylację grawitacyjną wywiewną poprzez kanały wentylacyjne kominowe i jest to rozwiązanie zgodne z wymogami dla tego typu pomieszczeń. Istniejące przewody wentylacyjne służą do wentylacji kącika sanitarnego. Przewody wentylacyjne podlegają okresowym kontrolom przez osoby uprawnione zgodnie z wymogami prawa budowlanego. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 24 – k. 36; zeznania świadka: W. B. (1) k. 158 v. – k. 159). Pomimo systematycznego corocznego remontowania części cel, są one mocno wyeksploatowane, w wielu celach ściany są brudne, okna są stare, nieszczelne co jest uciążliwe w miesiącach zimowych. Dotychczas jedynie niewielka część okien została wymieniona na plastikowe, a wymiana dotyczyła tych okien, których nie dało się już naprawić. Osadzeni, którzy z racji specyfiki jednostki przebywają w Areszcie S. tylko czasowo, nie dbają o wyposażenie i stan techniczny cel, w których zostają umieszczeni, a wręcz je dewastują. Stan techniczny i wygląd cel, w których przebywają skazani pracujący, odbywający od początku do końca orzeczoną wobec nich karę pozbawienia wolności na terenie Aresztu Śledczego znajdują się w znacznie lepszym stanie niż pozostałe. Zarówno umywalki, jak i sedesy znajdujące się w celach są częściowo wyeksploatowane. --- STRONA 2 --- Każdego roku odnawianych jest 40-45 cel mieszkalnych, a remonty w Areszcie Śledczym są przeprowadzane w miarę potrzeb. Malowanie, prace tynkarskie, wymiana podłóg, naprawa sprzętu kwaterunkowego, zabudowa kącików sanitarnych jest ciągła. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 24 – k. 36; zeznania świadka: W. B. (1) k. 158 v. – k. 159). Kąciki sanitarne w celach są czyste, a środki czystości pozostające w dyspozycji osadzonych umożliwiają im dbanie o właściwy stan urządzeń sanitarnych znajdujących się w celach. W celach, w których przebywał powód, na ścianach występowały różne napisy, zacieki, zawilgocenia, odpadały też z nich tynki. Miski ustępowe w kącikach sanitarnych były niejednokrotnie popękane. (Sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 24 – k. 36, zeznania świadka J. W. (1) k. 113 v. – k.114, zeznania świadka A. N. (1) k. 114 v., zeznania świadka D. M. k. 223 v.) Okna w celach pawilonów mieszkalnych są odpowiedniej wielkości i umożliwiają należyty dopływ światła dziennego. Z. osłony okienne umocowane są w takiej odległości od ściany, że nie powoduje to pogorszenia oświetlenia. We wszystkich celach jest zamontowane oświetlenie typu jarzeniowego, na które składają się dwie świetlówki o mocy 40 W odpowiednio zabezpieczone przed uszkodzeniem, a kącik sanitarny posiada oddzielne oświetlenie. Emitowane przez lampy jarzeniowe światło należy uznać za wystarczające do czytania i pisania. Stan techniczny stolarki okiennej nie jest dobry ze względu na długi okres eksploatacji w trudnych warunkach niszczenia i dewastacji przez osadzonych. Okna są stare, nieszczelne i nie spełniają swojej roli, zwłaszcza w miesiącach zimowych. W A. Śledczym w Ł. stale przeprowadzane są konserwacje i naprawy doraźne, polegające na wymianie potłuczonych szyb, uzupełniania okitowania, wymianie okuć ślusarskich lub montażu zamknięć . Okna we wszystkich celach, w których przebywał powód, spełniają wymogi dla tego elementu pomieszczeń mieszkalnych. Występujące ubytki profili drewnianych wynikają z wieku wykorzystania i pracy okien. Ubytki te, a także przestarzałe okucia - zamki, mogą powodować zwiększone straty ciepła w pomieszczeniach, ale nie dyskwalifikują dalszego ich użytkowania. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 24 – k. 36; zeznania świadka: W. B. (1) k. 158 v. – k. 159, zeznania świadka J. W. (1) k. 113 v. – k.114, zeznania świadka A. N. (1) k. 114 v., zeznania świadka D. M. k. 223 v.) Podstawowe wyposażenie cel stanowią piętrowe łóżka, stoły i taborety oraz wiszące szafki, w których skazani przechowują między innymi artykuły spożywcze oraz naczynia. Stan tych sprzętów jest dostateczny, podobnie jak stan materaców, koców, pościeli oraz ręczników i ścierek. Widać na nich ślady częściowego zużycia i napraw, co związane jest z dużą rotacją osadzonych z racji przeznaczenia pozwanej jednostki penitencjarnej. Piętrowe łóżka nie mają żadnych zabezpieczeń. Do września 2014 r. planowane było zamontowanie barierek przy łóżkach. W 2013 roku zakupiono 50 kompletów łóżek piętrowych, które są już wyposażone w barierki i drabinki i które zostały wstawione do 68 cel. Każdy osadzony otrzymuje ręczniki i pościel .Ręczniki są wymieniane co tydzień , a pościel co dwa tygodnie. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 24 – k. 36; zeznania powoda J. Z. k. 336 v. znacznik 00:28:10). We wszystkich celach znajdują się gniazda elektryczne, co umożliwia osadzonym korzystanie z odbiorników telewizyjnych i grzałek. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 28 v.) Osadzeni mają dostęp do prenumerowanej ze środków Aresztu prasy w postaci codziennych wydań (...)i (...). Niezależnie od tego, osadzeni dysponujący środkami finansowymi mają możliwość prenumeraty indywidualnej wybranych przez siebie tytułów (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 32 v.) W Areszcie są trzy łaźnie usytuowane na najniższej kondygnacji, w każdym z pawilonów mieszkalnych. Każda z nich składa się z pomieszczenia kąpielowego i przebieralni. Wszystkie łaźnie zostały wyremontowane, a ich stan techniczny nie budzi zastrzeżeń. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 28 v.) We wszystkich pawilonach, w których przebywał powód, kąpiele skazanych były organizowane raz w tygodniu, przy czym z czasem kąpiele w łaźniach zostały zorganizowane dwa razy w tygodniu. Zarówno powód, jak i pozostali osadzeni mają możliwości --- STRONA 3 --- zapewnienia sobie odpowiedniego poziomu higieny osobistej w celi mieszkalnej. (zeznania świadka K. R. k. 243 v. znacznik 00:26:20) Osadzeni w Areszcie Śledczym w Ł. mają dostęp do służby zdrowia. Mogą oni zapisywać się na wizyty zarówno do lekarza internisty, jak i lekarzy specjalistów. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 28 v. – k. 30) Powód cierpi na alergiczny nieżyt nosa i łagodne objawy astmy oskrzelowej. Okresowo u powoda występuje świąd skóry oraz wykwity o charakterze pokrzywkowym. Od ok. 5 lat miewa uczucie duszności o charakterze wysiłkowym, której nie towarzyszy kaszel. Ponadto jeden raz dziennie ma uczucie duszności spoczynkowej, której towarzyszy tzw. „gra w piersiach". Skarży się on także na napady lejącego kataru, łzawienia i świądu w okresie maj-czerwiec, natomiast wspomniana „gra w piersiach" nie wykazuje cykliczności sezonowej. W badaniu przedmiotowym powoda w zakresie narządów klatki piersiowej, a także węzłów chłonnych i spojówek nie stwierdzono odchyleń od normy. Powód w 2005 r miał wykonane alergiczne testy skórne w Centrum (...) w Ł., które wykazały, iż powód jest uczulony na tzw. kurz domowy, roztocza i brzozę. Podczas pobytu w jednostkach penitencjarnych powód pozostawał pod opieką kilku lekarzy, ostatecznie dr J. K.. J. Z. jest nałogowym palaczem tytoniu co najmniej od 17 roku życia. W dniu 9 czerwca 2015 r. powód wniósł skargę na udzieloną mu przez lek. med. J. K. pomoc medyczną jednak Okręgowy Inspektor Służby Więziennej, zgłaszane przez powoda zastrzeżenia, co do wdrożonego u niego leczenia farmakologicznego, uznał za bezzasadne. (skarga powoda k. 37, notatka służbowa k. 38, sprawozdania k. 39, odpowiedź na skargę k. 40) W okresie przebywania w Areszcie Śledczym w Ł. J. Z. miał zapewnioną opiekę medyczną adekwatną do swojego stanu zdrowia. Powód cierpi na alergiczny nieżyt nosa i spojówek oraz łagodną postać astmy oskrzelowej. Wymaga ciągłej terapii kortykosteroidami wziewnymi oraz krótko działającym agonistą P receptora adrenergicznego. Choremu podawano te leki zgodnie z zasadami sztuki medycznej. Podobnie alergiczny nieżyt nosa i spojówek leczony był lekiem przeciwhistaminowym (loratadyna, cetyryzyna) i miejscowo działającym kortykosteroidem. Jest to postępowanie odpowiadające standardom medycznym. Choroba powoda ma charakter przewlekły i wynika z uczulenia na powszechnie występujące alergeny. Roztocze kurzu domowego występują w prawie 90 % polskich mieszkań, a także powszechnie innych pomieszczeniach. Do uczulenia predysponować może występowanie genotypu rodzinnego, a matka J. Z. leczy się z powodu astmy oskrzelowej. Nie można stwierdzić, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wystąpieniem objawów chorobowych, a osadzeniem w pozwanej placówce. Ponadto elementem torującym alergie jest także nałogowe palenie tytoniu przez J. Z. ,przy czym liczba wypalanych papierosów przekłada się na wyzwolenie alergizacji na powszechnie występujące antygeny, w tym roztocze kurzu domowego. Niewątpliwie dolegliwości astmatyczne powoda są przyczyną cierpień fizycznych i psychicznych, jednakże nie nie są one związane z aktualną sytuacją życiową powoda w postaci osadzenia w Areszcie Śledczym w Ł.. Astma jest chorobą nieuleczalną, o trudnej do przewidzenia dynamice, a potencjalne pogorszenie stanu zdrowia może się zdarzyć w wyniku utrzymywania się ekspozycji na dym tytoniowy, lub masywnej ekspozycji na alergeny wszechobecne w środowisku domowym i komunalnym. (opinia pisemna biegłego z zakresu alergologii k. 280 – k. 282) Po przeprowadzonej wizytacji pozwanego we wrześniu 2014 roku oceniono, iż Areszt Śledczy w Ł. funkcjonuje prawidłowo, przestrzegane są prawa osadzonych, egzekwowane obowiązki, osoby pozbawione wolności traktowane są z poszanowaniem zasad określonych w art. 4 § 1 i 2 k.k.w., a karę pozbawienia wolności i tymczasowe aresztowanie wykonuje się zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W toku kontroli nie ujawniono uchybień i zaniedbań, które dawałyby podstawę do kierowania pod adresem tej jednostki penitencjarnej zaleceń powizytacyjnych. (sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego k. 24 – k. 36) Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił w oparciu o powołane w sprawie dowody z dokumentów związanych z osadzeniem powoda w Areszcie Śledczym w Ł.. Nadto ustalając stan faktyczny sprawy Sąd oparł się na zeznaniach powołanych w sprawie świadków. Sąd nie dał wiary twierdzeniom powoda co do tego, że w jego przypadku warunki bytowe w Areszcie Śledczym w Ł. wykraczały poza granice stanowiące o naruszeniu godności osobistej, albowiem tego rodzaju twierdzenia powoda nie znalazły potwierdzenia --- STRONA 4 --- w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym w zeznaniach świadka W. B. (1) oraz zgłoszonych przez powoda świadków. Świadkowie P. S., J. W. oraz A. N. nie potwierdzili zarzutów powoda odnośnie jego dolegliwości zdrowotnych wskazując, że nie wiedzą czy i na co powód choruje co przemawia za przyjęciem ,że stan zdrowia powoda i związane z nim dolegliwości nie były na tyle uciążliwe istotne aby stały się przedmiotem jego skarg w stosunku do współosadzonych lub były dla nich widoczne. Zeznania wszystkich powołanych przez powoda świadków na okoliczność warunków osadzenia w pozwanej placówce penitencjarnej są wprawdzie zgodne w zakresie iż cele mieszkalne są wyeksploatowane, występują w ich różne zniszczenia i wymagają one remontu, jednakże dokonując oceny ich wiarygodności w zakresie rzetelności przedstawionego przez nich opisu stanu technicznego należy zauważyć, że są to subiektywne oceny, formułowane przez osadzonych, którzy znaleźli w tym miejscu niewątpliwie wbrew swojej woli w ramach przymusu państwowego co niewątpliwie rzutuje na ich obiektywizm. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu ich wiarygodność może budzić wątpliwości co do zgodności dokonanego przez nich opisu warunków osadzenia , w stosunku do pozostałego materiału dowodowego sprawy , a w szczególności w postaci dowodów z dokumentów, w postaci sprawozdania z wizytacji Aresztu Śledczego w Ł. dokonanego przez sędziego penitencjarnego. jak również z zeznań świadka W. B. (1). W związku przyczynowego pomiędzy stanem zdrowia powoda, a jego z pobytem w Areszcie Śledczym w Ł., sąd oparł się przede wszystkim na przeprowadzonym w sprawie dowodzie z opinii biegłego z zakresu pulmonologii i alergologii. Biegły szczegółowo wyjaśnił, że u powoda najprawdopodobniej występuje genotyp rodzinny choroby alergicznej , gdyż jego matka leczy się z powodu astmy oskrzelowej, a zatem związek czasowy pomiędzy występowaniem objawów, a pobytem w Areszcie Śledczym w Ł., nie może być uznany za związek przyczynowy. Ponadto, z opinii tej, co do wiarygodność której nie budziła wątpliwości Sądu, wynika także , iż na wystąpienie objawów alergicznych u powoda duży wpływ ma także palenie przez niego papierosów od wielu lat i w sposób nałogowy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo należało oddalić jako bezzasadne. Zasadność roszczenia pozwu podlegała analizie w oparciu o przepisy art. 23 i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 417 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2004 r. Zgodnie z przepisem art. 417 § 1 k.c. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa na gruncie tego przepisu są zatem: szkoda wyrządzona przy niezgodnym z prawem wykonywaniu czynności z zakresu władzy publicznej oraz normalny związek przyczynowy pomiędzy niezgodnym z prawem wykonywaniem takich czynności a powstaniem szkody. Pojęcie szkody w prawie cywilnym obejmuje zarówno uszczerbek majątkowy, jak i uszczerbek o charakterze niemajątkowym (krzywdę). Z kolei, istnienie związku przyczynowego należy oceniać na zasadach wynikających z art. 361 § 1 k.c. Oznacza to, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej. Zakres odpowiedzialności odszkodowawczej, wynikającej z przepisu art. 417 § 1 k.c. obejmuje wszelkie zachowania związane z wykonywaniem władzy publicznej z wyjątkiem tych, które unormowane są w przepisie art. 417 1 § 1 - 4 k.c. oraz sytuacji uregulowanych odrębnymi przepisami szczególnymi, do których odsyła art. 421 k.c. Treść art. 23 k.c. wskazuje, że dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Przepis ten zawiera otwarty katalog dóbr osobistych. Wśród nich znajduje się zdrowie, cześć, która ma swój wymiar wewnętrzny (godność osobista). Godność osobista przysługuje każdej osobie i podlega ochronie prawnej niezależnie od tego, w jaki sposób kształtuje obraz danej osoby w opinii innych. Niewątpliwie dobrem osobistym każdego człowieka jest również jego prawo do intymności. Ocena czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego nie może być dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby, ale musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych (tak też Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 28 sierpnia 1996 r., I ACr 341/96, OSA 7-8/1997, poz. 43). W myśl art. 24 k.c. ochrona cywilnoprawna przysługuje jedynie przed bezprawnym naruszeniem dobra osobistego. --- STRONA 5 --- Bezprawne jest zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Wskazany przepis wprowadził domniemanie bezprawności działania. Dlatego w procesie o ochronę dóbr osobistych pozwany ma obowiązek wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Działanie nie jest bezprawne zwłaszcza wówczas, gdy jest oparte na przepisie obowiązującego prawa. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. (V CSK 431/06, OSNC 1/2008, poz. 13 z aprobującą glosą N. Pawłowskiej, EPS 1/2008) wskazano, iż ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym (art. 6 w związku z art. 24 k.c.), a zatem pokrzywdzony żądający na podstawie art. 448 k.c. kompensaty krzywdy nie musi dowodzić bezprawności naruszenia dobra osobistego. W przypadku bezprawnego naruszenia dobra osobistego, art. 24 k.c. pozwala osobie, której dobro osobiste zostało naruszone żądać, aby sprawca naruszenia dopełnił czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, a w szczególności złożył oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, może ona również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny. Zasady przyznawania zadośćuczynienia doprecyzowano w art. 448 k.c., który stanowi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne zwłaszcza tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdujących wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169), zgodnie z którym każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowany przez Polskę w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom, ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikiem wskazanych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane normy na grunt prawa polskiego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 1/2008, poz. 13). Realizacja spoczywających na administracji Aresztu Śledczego obowiązków w zakresie organizowania miejsc, w których przebywają osoby pozbawione wolności należy do działań władczych Państwa i mieści się w pojęciu wykonywania zadań z zakresu władzy publicznej. Ocena, czy obowiązki te zostały zrealizowane, winna być dokonana z uwzględnieniem uprawnień skazanego, szczegółowo uregulowanych w przepisach art. 102-120 k.k.w. w zw. z art., a także z uwzględnieniem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz. U. z 2003 r. Nr 152, poz. 1494) oraz – z uwagi na okres osadzenia powoda w pozwanej jednostce - rozporządzenia Ministra --- STRONA 6 --- Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 186, poz. 1820) . Udzielenie powodowi cywilnoprawnej ochrony wymagało zatem ustalenia, że zachowania administracji pozwanego Aresztu Śledczego w Ł. godziły w jego dobra osobiste w rozumieniu art. 24 § 1 k.c. Z mocy art. 6 k.c. na powodzie ciążył zatem dowód wskazania konkretnych uchybień w postaci zaniechania podjęcia działań zapewniających mu realizację jego uprawnień w zakresie warunków bytowych, wynikających ze wskazanych powyżej przepisów, naruszających sferę jego dóbr osobistych. Pozwanego obciążał zaś obowiązek udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda (art. 6 k.c. w związku z art. 24 k.c.). Powód podał, że dochodzi wskazanej kwoty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w związku ze złymi warunkami bytowymi w pozwanej jednostce penitencjarnej, w szczególności z nienależytym udzieleniem pomocy medycznej, nie zapewniającą intymności zabudową kącika sanitarnego, niewłaściwą wentylacją pomieszczeń, zamontowanymi w oknach przesłonami, brakiem ciepłej wody w celi mieszkalnej, ograniczeniem możliwości korzystania z kąpieli do jednej tygodniowo, złym stanem sprzętu kwaterunkowego, nienależytym wyposażeniem biblioteki. Analizując zarzuty powoda, należało mieć na uwadze, że aby stwierdzić, iż nastąpiło naruszenie dobra osobistego osoby pozbawionej wolności, należy w każdym wypadku ustalić, czy cierpienia i upokorzenia wynikające z pobytu w zakładzie karnym, związane z legalną formą karania, przekraczały poziom związany z samym uwięzieniem, czy warunki osadzenia są zgodne z rozsądnymi w sytuacji uwięzienia – potrzebami, a intensywność cierpień nie przekracza nieuniknionego poziomu, nieodłącznie związanego z pozbawieniem wolności. Zdaniem Sądu powód nie przedstawił dowodów na okoliczność iż doszło do naruszenia dyspozycji art. 110 § 2 k.k.w. oraz norm określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych . Analizując poszczególne zarzuty powoda należy wskazać, że wszystkie cele, w których przebywał powód, były wyposażone w standardowy, określony przepisami prawa sprzęt kwaterunkowy. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynikało wprawdzie, że stan tego sprzętu nie był idealny, jednakże oczywiste jest, iż nie można wymagać, że sprzęt będzie wymieniany natychmiast, kiedy tylko będzie nosił ślady zużycia, a to następuje bardzo szybko z uwagi na dużą rotację osadzonych, wynikającą z charakteru jednostki, oraz generalny brak ich dbałości o stan cel i znajdujące się w nich wyposażenie. Jest oczywiste, że nie zawsze jest możliwe usunięcie zgłoszonych przez osadzonych usterek tak szybko jak oni tego by oczekiwali. Zakres koniecznych prac naprawczych czy częstotliwość wymiany wyposażenia cel oczekiwanych przez osadzonych może nie być adekwatny do stanu rzeczywistego gdyż ocena stopnia zużycia poszczególnych elementów wyposażenia cel jak i stanu samego pomieszczenia ma charakter subiektywny. Zarówno same pomieszczenie jak i znajdujące się w nim sprzęty i wyposażenie powinny być w stanie pozwalającym na bezpieczne korzystanie z nich przez osadzonych zgodnie z ich przeznaczeniem, zaś kwestia związanych z tym wrażeń estetycznych nie ma znaczenia dla oceny czy osadzonym zostały zapewnione godziwe i zgodne z prawem warunki osadzenia. Niewątpliwie na ocenę warunków osadzenia dokonaną przez powoda wpływa fakt, iż tak jak i inni osadzeni znalazł się on w Areszcie Śledczym w Ł. wbrew swojej woli, w ramach przymusu państwowego, a w takiej sytuacji trudno jest o zachowanie obiektywizmu. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, iż naprawy i konserwacje, czy wymiany zużytego sprzętu w celach są dokonywane na bieżąco. Zdaniem Sądu Konieczność oczekiwania na dokonanie określonej naprawy czy wymiany wyposażenia cel , czy konieczność posługiwania się sprzętem nawet w znacznym stopniu zużytym , nie świadczy jeszcze, iż jakiekolwiek dobra osobiste powoda zostały tym samym naruszone. W zakresie stanu okien należy odwołać się w szczególności do sprawozdania z wizytacji Aresztu Śledczego w Ł. z września 2014 roku a także zeznań W. B.. Z tych źródeł dowodowych jednoznacznie wynika, że stan stolarki okiennej nie jest najlepszy, jednakże spełnia ona swoją funkcję w sposób ostateczny. Jej zużycie wynika nie tylko z czasu użytkowania, ale także z braku dbałości o stan cel samych osadzonych. Strona pozwana wykazała, że przeprowadzane są stałe konserwacje i naprawy doraźne stolarki okiennej, a w miarę możliwości dokonywana jest ich wymiana, powód natomiast nie udowodnił, aby w tym zakresie można było przypisać stronie pozwanej jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa. --- STRONA 7 --- W sposób analogiczny należy odnieść się do zarzutu braku drabinek i barierek przy łóżkach piętrowych, który to stan w ocenie powoda narażał go na upadek z wysokości. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że od 2013 roku dokonywane są uzupełnienia sprzętu kwaterunkowego oraz prace adaptacyjne i w chwili obecnej w drabinki wyposażono już znaczną liczbę łóżek. Jest oczywiste, że ze względów organizacyjnych i finansowych, prace te nie mogły zostać wykonane jednocześnie we wszystkich celach jednakże w tym zakresie już nastąpiła wyraźna poprawa. Za bezpodstawne należy uznać również zarzuty powoda dotyczące zabudowy kącików sanitarnych. Kąciki sanitarne w celach mieszkalnych są obecnie zabudowane w taki sposób, aby w pełni zapewnić osadzonym możliwość korzystania z nich z poszanowaniem intymności osadzonych z ograniczeniem dyskomfortu dla innych osób przebywających w tej samej celi. Nadto, okolicznością notoryjnie znaną sądowi jest, że obecny sposób zabudowy kącików sanitarnych jest efektem wielu skarg i procesów sądowych, wytoczonych przez osadzonych. Należy także mieć na uwadze, że stan poprzednio istniejący nie miał na celu szykanowanie osadzonych poprzez ograniczenie ich intymności i komfortu ale wynikał z potrzeby zapewnienia im bezpieczeństwa. Podnieść także należy, że wprawdzie otwarta lista chronionych prawnie dóbr osobistych została uzupełniona o uprawnienie do godnych warunków odbywania kary w zakładach karnych jednakże nie przewidują one konieczności zapewnienia samodzielności pomieszczeń przeznaczonych na toalety ani ich oddzielenia murem od pozostałej części celi (wyrok SN z 5.07.2012 r., IV CSK 603/11, Lex nr 1228452). We wszystkich celach zapewniona jest cyrkulacja powietrza i odpowiednia temperatura, co potwierdza sprawozdanie z wizytacji pozwanego Aresztu Śledczego w Ł. przeprowadzonej za rok 2014. Oświetlenie zapewniane jest przez świetlówki jarzeniowe i jest wystarczające do czytania i pisania, a przesłony okienne są wykonane w sposób nie ograniczający dostępu światła słonecznego, ani dopływu powietrza. Ich zamontowanie było niezbędne ze względu na konieczność wykluczenia możliwości porozumiewania się przez osadzonych, zarówno między sobą, jak i z osobami z zewnątrz, podyktowane specyfiką aresztu śledczego, gdzie zachodzi potrzeba odizolowania od siebie poszczególnych kategorii i grup osadzonych, przede wszystkim z uwagi na potrzebę zapewnienia prawidłowego toku postępowania karnego. Powód podniósł także zarzut braku doprowadzenia ciepłej wody do celi mieszkalnej oraz ograniczenia możliwości korzystania z kąpieli do jednej w tygodniu. Odnośnie doprowadzenia ciepłej wody do cel mieszkalnych to brak jest regulacji zobowiązujących areszty śledcze i zakłady karne do zapewnienia osadzonym ciepłej wody w celi, natomiast osadzeni mają prawo do posiadania czajników elektrycznych oraz grzałek, za pomocą których mogą podgrzać wodę. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. poz. 2231) wynika, że osadzony ma prawo do korzystania z ciepłej kąpieli co najmniej raz w tygodniu, co pozwana placówka zapewnia osadzonym. Oprócz tego osadzeni, w tym powód mają możliwość zapewnienia odpowiedniego poziomu higieny osobistej w celi mieszkalnej. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że strona pozwana pozwana od jesieni 2016 r. organizuje kąpiele dwa razy w tygodniu co niewątpliwie poprawi sytuacje w tym zakresie. Jeżeli chodzi o zarzut powoda w zakresie braku dostępu do aktualnej treści aktów prawnych, to Sąd zwraca uwagę, że powód ma możliwość korzystania z biblioteki i prasy codziennej prenumerowanej ze środków finansowych skarżonej placówki. Nadto, osadzeni, dysponujący środkami finansowymi, mają możliwość prenumeraty indywidualnej wybranych przez siebie tytułów. Dodatkowo wszelkie akty prawne promulgowane przez odpowiednie organy państwa, dostępne są w systemie informacji prawnej udostępnianym on-line przez Kancelarię Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Brak jest dowodów na to, że powód został pozbawiony możliwości zdobywania aktualnej wiedzy w zakresie zmieniających się przepisów prawa, kształtujących jego prawa i obowiązki – i to w stopniu naruszającym jego dobra osobiste. Fakt, że biblioteka Aresztu Śledczego w Ł. nie jest uzupełniana tak często, jak życzyliby sobie tego osadzenia, również wynika z sytuacji budżetowej jednostek penitencjarnych. Za bezpodstawne należało także uznać zarzuty powoda iż nie był właściwie leczony leczeniem. Zgodnie z art. 115 § 1 i 1a k.k.w., skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne. Skazanemu odbywającemu karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo wyboru lekarza i pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej, świadczeniodawcy udzielającego ambulatoryjnych świadczeń opieki zdrowotnej, lekarza dentysty oraz szpitala, określone w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135). --- STRONA 8 --- Zgodnie natomiast z § 6 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 października 2003 r. (Dz. U. Nr 204, poz. 1985) w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu udzielania świadczeń zdrowotnych osobom pozbawionym wolności przez zakłady opieki zdrowotnej dla osób pozbawionych wolności, zgłoszenia osób pozbawionych wolności do lekarza więziennego przyjmuje się codziennie. Lekarz więzienny przyjmuje osoby pozbawione wolności poza ustalonym w porządku wewnętrznym czasem i miejscem przyjęć w razie nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia tych osób. Świadczenia ambulatoryjne z zakresu specjalistycznej opieki zdrowotnej udzielane są na podstawie skierowania lekarza, także innego niż lekarz więzienny. Powód nie udowodnił, że w wyniku działań leczniczych podejmowanych wobec niego w Areszcie Śledczym w Ł., jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Powód zgłosił lekarzowi problemy z objawami typowymi dla alergii, na którą choruje, a jak wynika z dokumentacji lekarskiej i wydanej na tej podstawie opinii przez biegłego lekarza specjalistę leczenie powoda było prowadzone zgodnie z zasadami sztuki medycznej. Dolegliwości astmatyczne niewątpliwie mogą być przyczyną cierpień fizycznych i psychicznych powoda, jednakże nie znajdują one źródła bezpośrednio lub jedynie w pobycie powoda w Areszcie Śledczym w Ł. i nie można ich łączyć z jego aktualną sytuacją życiową. Reasumując należy wskazać, że brak jest podstaw do stwierdzenia niezgodnego z prawem działania strony pozwanej, rodzącego jej odpowiedzialność wobec powoda. Warunki osadzenia w areszcie śledczym, zdaniem Sądu, nie uzasadniają powstania roszczenia odszkodowawczego w stosunku do Skarbu Państwa. Pobyt w jednostce penitencjarnej w sposób naturalny wiąże się z ograniczeniem w postaci pogorszenia standardu życia jednakże z takimi dolegliwościami i ograniczeniami osadzony musi się liczyć skoro została w stosunku do niego orzeczona kara pozbawienia wolności lub wydane zostało postanowienie o tymczasowym aresztowaniu. (por. wyrok SN z 02.10.2007 r. sygn. II CSK 269/07). W tym miejscu należy dodatkowo wskazać, że przy ocenie przestrzegania przez pozwanego minimalnych norm w zakresie standardów wykonywania kary pozbawienia wolności i ewentualnego naruszenia dóbr osobistych osadzonych nie można abstrahować od realnej sytuacji i kondycji finansowej państwa, ogólnej sytuacji gospodarczej, w tym poziomu życia ogółu obywateli - także tych, którzy nie mają zapewnionego minimum socjalnego chociaż weszli w konflikt z prawem. Warunki bytowe w pozwanej jednostce nie wynikają z celowej chęci represjonowania osadzonych, lecz są związane z sytuacją gospodarczą i finansową państwa. Nadto, na zmniejszony – w wymiarze społecznym – rozmiar ewentualnej krzywdy powoda, niewątpliwie wpływ ma też okoliczność, iż powód został osadzony w areszcie na skutek własnych, bezprawnych działań. W takim przypadku powszechnie przyjęte i akceptowane w społeczeństwie normy muszą oddziaływać na ocenę, czy zaistniałe w jednostce penitencjarnej nieprawidłowości muszą rodzić w każdym przypadku i niejako automatycznie, prawo do żądania zadośćuczynienia, skoro przebywanie powoda w tego rodzaju miejscu odosobnienia jest wynikiem jego uprzedniego, nagannego postępowania. Mając powyższe na uwadze należało orzec jak w sentencji. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł zgodnie z wyrażoną w art. 98 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej – Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prokuratorię Generalną kwotę 120 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z regułą, iż koszty zastępstwa procesowego zasądzone lub przyznane Skarbowi Państwa w sprawie, w której zastępstwo procesowe wykonuje Prokuratoria Generalna przysługują Skarbowi Państwa – Prokuratorii Generalnej. Z uwagi na to, że powód był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, a koszty z tym związane nie zostały przez powoda uiszczone, ani w całości, ani w części, Sąd nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi tytułem świadczonej z urzędu pomocy prawnej na rzecz adw. A. Ś. kwotę 257,00 zł, przy czym rozstrzygnięcie w przedmiocie wysokości kosztów zastępstwa procesowego zapadło w oparciu o § 8 pkt 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015 poz. 1800).