Postanowienie II C 140/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 25 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 140/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 25 września 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny, w składzie: Przewodniczący: SSO Aneta Pieczyrak - Pisulińska Protokolant: Patrycja Wichary po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa P G przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuratorowi Okręgowemu w K o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. odstępuje od obciążania powoda zwrotem kosztów procesu na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w Warszawie. Sygn. akt II C 140/12 UZASADNIENIE Powód wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuraturze Okręgowej w Katowicach domagając się zasądzenia od pozwanego zadośćuczynienia pieniężnego w wysokości 100.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu oraz kosztów procesu. Uzasadniając swoje roszczenia wskazał, że od dnia 31 stycznia 2008 r. na stronie internetowej Policji w K (www.(...)) był umieszczony list gończy dotyczący jego osoby. Kiedy się o tym dowiedział w dn. 13 maja 2008 r. zgłosił się osobiście do Komendy Policji, gdzie został zatrzymany. Od 15 maja 2008 r., kiedy został przesłuchany w Prokuraturze Okręgowej, list gończy był na portalu umieszczony bezpodstawnie, ponieważ zgodnie z przepisami zawartymi w punktach 1 i 7 komentarza do art. 280 kpk, w tym momencie powinien być niezwłocznie odwołany. W okresie od 13 maja 2008 r. do 24 kwietnia 2010 r. odbywał karę pozbawienia wolności, a następny okres trzynastu miesięcy pobytu na wolności po odbyciu w kary całości był dla niego trudny, ponieważ jest osobą samotną i nie miał w tym czasie przyznanej emerytury - musiał pracować, a miał ogromne problemy z zarobieniem chociażby niewielkiej sumy na utrzymanie, gdyż jako osoba poszukiwana był niewiarygodny. W maju jeden ze znajomych poinformował go bowiem, że list gończy nadal jest zamieszczony na portalu Policji. 17 maja zrobił wydruk tego listu gończego, a dnia 31 maja 2011 r. rozpoczął odbywanie kary jednego roku pozbawienia wolności. W dn. 06.06 --- STRONA 2 --- 2011 r. złożył skargę do Prokuratora Apelacyjnego w K , w związku z dalszym figurowaniem listu gończego na portalu(…) Policji. Przez takie niezgodne z prawem działanie prokuratury okręgowej naruszono jego dobra osobiste, wyrządzono mu krzywdę moralną i materialną, w związku z czym wnosi o przyznanie wskazanej wyżej kwoty. (pozew – k. 3-5) W odpowiedzi na pozew (33-43) Skarb Państwa - Prokurator Okręgowy w K , wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. W uzasadnieniu pozwany zaprzeczył wszystkim – wyraźnie nie przyznanym - twierdzeniom powoda i w pierwszej kolejności podniósł zarzut przedawnienia, wskazując, że autor pozwu wywodzi swoje roszczenia z okoliczności, jakie miały mieć miejsce ponad trzy lata przed wniesieniem pozwu w tej sprawie. Twierdzenia powoda, jakoby o rzekomym naruszeniu swoich dóbr osobistych dowiedział się dopiero w maju 2011 r. pozostają – zdaniem pozwanego – nieudowodnione. Zarzucił również, że żaden z dowodów zaoferowanych przez powoda nie wykazuje naruszenia jego dóbr osobistych, ani tym bardziej krzywdy, zaś w zachowaniu Skarbu Państwa – Prokuratora Okręgowego w K względem powoda nie doszło do bezprawności. Podkreślił, że powód był w przeszłości wielokrotnie karany, a te okoliczności mogły stanowić wystarczającą przyczynę problemów na rynku pracy. Zwrócił także uwagę na brak wskazania przez P. G. obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów wyliczenia wysokości zgłoszonego żądania. W toku procesu, na rozprawie w dn. 11.09.2012 r. powód oświadczył, że podtrzymuje żądania pozwu, ostatecznie precyzując je w ten sposób, że żąda kwoty 13.000 zł zadośćuczynienia po 1000 zł za każdy z 13 miesięcy, gdy przebywał na wolności, a informacja o liście gończym pozostawała na portalu, zaś w pozostałym zakresie cofnął powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia. (protokół k. 118). Postanowieniem z dnia 11.09.2012 r. (k. 122) na podstawie przepisu art. 203 § 1 kpc w zw. z art. 355 § 1 kpc umorzono postępowanie w tej części. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Pomiędzy stronami nie było sporu co do okoliczności, iż na portalu internetowym Komendy Wojewódzkiej Policji w K. 31 stycznia 2008 r. został umieszczony list gończy dotyczący P. G., na podstawie postanowienia o poszukiwaniu podejrzanego listem gończym z dnia 9.01.2008 r. (wydruk strony internetowej Komendy Miejskiej Policji k. 6, postanowienie o poszukiwaniu podejrzanego listem gończym z dnia 9.01.2008r. k. 50). Powód przebywał w areszcie śledczym od dnia 13 maja 2008 r. do 24.04.2010 r. (świadectwo zwolnienia k. 7), gdzie został osadzony kiedy samodzielnie zgłosił się na policję. Po jego przesłuchaniu - pismem z dn. 21.05.2008 r. Prokuratura Okręgowa zawiadomiła Krajowy Rejestr Karny o odwołaniu listu gończego. (k. 65). Powód pismem z 18 maja 2011 r. wystosował prośbę do Sądu Rejonowego w K o spowodowanie zdjęcia z portalu internetowego Policji w K zdezaktualizowanej informacji o jego osobie. (wniosek k. 8-9), a w dn. 6.06.2011 r. wniósł do Prokuratora Apelacyjnego w K skargę na niedopełnienie obowiązku służbowego przez prokuratorów Prokuratury Okręgowej w K . (skarga k. 10-11) Prokurator Apelacyjny przesłał pismo powoda celem rozpoznania i udzielenia odpowiedzi zainteresowanemu Prokuratorowi Okręgowemu w K . (pismo z dnia 13.06.2011 r. k. 12), a Prokuratura Okręgowa w K pismem z dnia 5 lipca 2011 r. zwróciła się do Komendy Głównej Policji w K o niezwłoczne usunięcie listu gończego wydanego wobec P G ze strony internetowej, o której mowa wyżej. (k. 66) W pozwie powód stwierdził, że dokonał wydruku ze strony internetowej Komendy Policji (…) natomiast podczas przesłuchania, że miało to miejsce (…) r. Wydruk strony internetowej --- STRONA 3 --- Komendy Policji nie zawiera dokładnej (pełnej) daty rocznej jego dokonania (k. 6), dlatego też ustalając datę tego zdarzenia należało wziąć pod uwagę pismo Prokuratury Okręgowej w K z dnia (…) r., w którym ta zwróciła się do Komendy Głównej Policji w K o niezwłoczne usunięcie listu gończego, wydanego wobec P G ze strony internetowej (k. 66). Ponieważ co do osoby powoda nie wydano w późniejszym czasie ponownego postanowienia o poszukiwaniu listem gończym, a wydruk wskazuje datę umieszczenia listu gończego – czwartek, (…) r., należy stad wnosić, że list gończy znajdował się na stronie internetowej Komendy Policji w okresie od (…)r do momentu jego usunięcia w odpowiedzi na pismo Prokuratury Okręgowej z dnia (…)r. Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że zeznania powoda w tym względzie nie są wiarygodne, ponieważ niewątpliwie na przełomie maja i czerwca (…) r. podjął działania zmierzające do usunięcia publikacji zwracając się do Sądu Rejonowego w K i do Prokuratora Apelacyjnego. Sprzeczne zaś z doświadczeniem życiowym byłoby twierdzenie, że zwlekał z tymi czynnościami przez rok. W czasie pobytu na wolności powód nie posiadając innych źródeł utrzymania szukał pracy. Często zjawiał się w halach targowych przy ul. (…) gdzie m. in. hurtownię ma jego znajomy J M pytając o możliwość zatrudnienia. Świadek J. M nie mógł go jednak zatrudnić, ponieważ wiedział o jego wcześniejszych problemach z prawem, a przede wszystkim nie miał wolnego etatu. Słyszał także od P. G o jego zamiarze zatrudnienia się n. p. w transporcie, ale według jego oceny ze względu na potrzebę sprawności fizycznej i siły przy wykonywaniu tego typu prac powód miał raczej niewielkie szanse, tym bardziej że nie jest już młodym człowiekiem. (zeznania J. M k. 117- 118). Powód z kolei w swoich zeznaniach podkreślał, że miał ogromne problemy z zarobieniem chociażby niewielkiej sumy na utrzymanie, co wynikało właśnie z faktu, że list gończy pozostawał na stronie internetowej. (k. 117-120). W szczególności powoływał się na okoliczność, iż właśnie J. M zaproponował mu pracę, a następnie bez wyjaśnienia propozycję tę odwołał. W tym zakresie ze względu na doświadczenie życiowe bardziej wiarygodne zdaniem Sądu są zeznania świadka, który w sposób rzeczowy i przekonujący wyjaśnił powody, z jakich P. G nie mógł znaleźć pracy. Powszechnie bowiem wiadomo, że skala bezrobocia jest bardzo znaczna i pracy poszukuje duża rzesza osób. Pracodawca zaś mając do wyboru osobę młodą i powoda, który wówczas miał około 70 lat, wybierze pracownika, który nie jest w wieku emerytalnym. Dodatkowo świadek J. M przyznał, że miał świadomość, iż powód w przeszłości miał konflikty z prawem, zaprzeczył natomiast aby wiedział cokolwiek o wydanym w stosunku do jego osoby liście gończym, chociaż nie było żadnych racjonalnych względów, aby nie podać prawdy. Dodatkowo można zauważyć, że to sam powód zawnioskował w charakterze dowodu przesłuchanie świadka J. M . Mając na względnie powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż Powód, domagając się zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych (nazwisko, cześć) w związku z bezpodstawnym utrzymywaniem na stronie internetowej Komendy Wojewódzkiej Policji w K listu gończego odnośnie jego osoby, oparł swoje roszczenie o art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Przepis artykułu 23 k.c. stanowi, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z art. 24 k.c. ten, kogo dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne, a w razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. To ostatnie uprawnienie reguluje przepis art. 448 k.c., w myśl którego przesłankami tej odpowiedzialności są istnienie dobra osobistego, jego --- STRONA 4 --- naruszenie oraz bezprawność działania sprawcy naruszenia. Ciężar przeprowadzenia dowodów dwóch pierwszych okoliczności obciąża powoda, natomiast trzecia przesłanka – bezprawność działania – objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym. Powód upatruje bezprawności działania pozwanego w złamaniu przepisów kpk. (zeznania k. 118-120 akt). Zgodnie z art. 280 kpk w liście gończym podaje się: 1) sąd lub prokuratora, który wydał postanowienie o poszukiwaniu listem gończym, 2) dane o osobie, które mogą ułatwić jej poszukiwanie, a przede wszystkim personalia, rysopis, znaki szczególne, miejsce zamieszkania i pracy, z dołączeniem w miarę możliwości fotografii poszukiwanego, 3) informację o treści zarzutu postawionego oskarżonemu oraz o postanowieniu o jego tymczasowym aresztowaniu albo o zapadłym wyroku, 4) wezwanie każdego, kto zna miejsce pobytu poszukiwanego, do zawiadomienia o tym najbliższej jednostki Policji, prokuratora lub sądu, 5) ostrzeżenie o odpowiedzialności karnej za ukrywanie poszukiwanego lub dopomaganie mu w ucieczce. W liście gończym można wyznaczyć nagrodę za ujęcie lub przyczynienie się do ujęcia poszukiwanego, a także udzielić zapewnienia o utrzymaniu tajemnicy co do osoby informującej. List gończy rozpowszechnia się, zależnie od potrzeby, przez rozesłanie, rozplakatowanie lub opublikowanie, w szczególności za pomocą prasy, radia i telewizji. Sposoby rozpowszechniania listu gończego ustawa wymienia w § 3 art. 280 jedynie przykładowo. Organ procesowy może więc posłużyć się również innymi sposobami rozpowszechniania listu gończego, np. w internecie, w zależności od wagi zarzucanego przestępstwa, jak również cech osobowych poszukiwanego (niebezpieczny dla otoczenia). Możliwe jest również rozpowszechnianie listu gończego za pośrednictwem Interpolu lub Europolu. Trafnie w literaturze postuluje się umiar i rozwagę w korzystaniu z różnych sposobów upublicznienia listu gończego, z uwagi na potrzebę ochrony sfery prywatności osoby korzystającej z domniemania niewinności. (J. Grajewski (red.), Komentarz aktualizowany do art. 1-424 Kodeksu postępowania karnego, art. 280 pkt 13). Z kolei dane osoby poszukiwanej listem gończym usuwa się z Rejestru po otrzymaniu zawiadomienia o odwołaniu listu gończego (art. 14 ust. 5 ustawy z dn. 24.05.2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym). Po przesłuchaniu podejrzanego, w zależności od realiów konkretnej sprawy, prokurator występuje więc do sądu z wnioskiem o przedłużenie tymczasowego aresztowania albo uchyla uprzednio wydane postanowienie o tymczasowym aresztowaniu oraz odwołuje list gończy (§ 157 ust. 3 reg. prok.). Powód w swoich zeznaniach twierdził, że Prokuratura wystosowała pismo do Ministerstwa, a nie do Policji w M i K . (zeznania k. 118-119). Zaznaczyć jednak należy, że pismo skierowane do Krajowego Rejestru Karnego zostało sporządzone również do wiadomości Komendy Miejskiej Policji w M z/s w R oraz Zarządu Granicznego Komendy Głównej Straży Granicznej w W . Prokurator dopełnił więc obowiązku - zawiadomieniem o odwołaniu listu gończego (pismo z dn. 21.05.2008 r., k. 65). Wobec powyższego brak jest przesłanki bezprawności działania pozwanego, Skarbu Państwa – Prokuratury Okręgowej w K . Ewentualnej bezprawności można byłoby więc upatrywać w działaniu funkcjonariuszy policji, polegającym na braku aktualizacji informacji na stronie internetowej, jednakże powód na takie bezprawne działania się nie powoływał, a przedmiot sprawy obok żądania określa także podstawa faktyczna wskazana przez powoda i sąd w oparciu o przepis art. 321 § 1 kpc nie może orzekać ponad żądanie. Oczywiście należy zauważyć, że w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja, w której list gończy nie skutecznie usunięty z wszystkich miejsc, gdzie był umieszczony, co nie powinno mieć miejsca, ponieważ narusza to zaufanie obywateli do organów ścigania i nie licuje z zasadą praworządności. Nawet jednak, gdyby przyjąć, że takie działania były bezprawne dla uzyskania ochrony w postaci zadośćuczynienia niezbędna jest realizacja pozostałych wskazanych w art. 448 kc przesłanek, przy czym to na stronie powodowej, zgodnie z art. 6 kc spoczywa obowiązek ich udowodnienia. Przy rozpoznawaniu sprawy nie jest bowiem obowiązkiem Sądu zarządzenie --- STRONA 5 --- dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani sąd ten nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Jeżeli więc strona nie wykaże, za pomocą środków dopuszczalnych według przepisów kodeksu postępowania cywilnego jako dowody lub środków z nimi zrównanych, że określone dobro było dobrem osobistym i że doszło do jego naruszenia powództwo nie będzie mogło zostać uwzględnione zgodnie z żądaniem. (por. wyrok SN z 1712.1996 r., I CKU 45/96). Co do pierwszej okoliczności P. G. wskazał, że zostały naruszone jego dobra osobiste w postaci nazwiska i czci, a przejawiało się to w zachowaniu innych osób w stosunku do niego, a w szczególności w braku możliwości znalezienia zatrudnienia. Sąd w całości podziela pogląd co do tego, że decydujące znaczenie dla oceny zasadności twierdzenia o naruszeniu dobra osobistego ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ale to, jaką reakcję wywołuje w społeczeństwie to naruszenie.(wyrok SN z 17.09.2004 r. V CK 69/04). Zresztą o ile nawet dojdzie do naruszenia dóbr osobistych, nie każde takie naruszenie rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c., ponieważ zależy to od innych okoliczności n. p. od długotrwałości naruszenia, uciążliwości z tym związanych czy poczucia krzywdy i jego stopnia. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje niewątpliwie, że powód nie wykazał naruszenia dóbr osobistych (nazwisko, cześć), bowiem nie udowodnił negatywnego wpływu pozostawania listu gończego na stronie internetowej na jego nazwisko i cześć. Nie ma podstaw do przyjęcia tezy co do tego, że powód doznał jakiejś uciążliwości, obrazy czy dyskryminacji w związku z bezpodstawnym pozostawieniem listu gończego do wglądu na stronie internetowej Komendy Policji. Okoliczności tej bowiem nie potwierdził świadek J. M., a inny dowód na tę okoliczność, z wyjątkiem zeznań powoda nie został przeprowadzony. Powód zaś relacjonował swoje subiektywne odczucia, a nawet stwierdził, że z ewentualnej „pracy z Berlinie” zrezygnował sam, a nie na skutek stanowiska ewentualnego pracodawcy. Z tych wszystkich względów należało uznać, że powództwo o zapłatę zadośćuczynienia pozbawione było podstaw w związku z czym musiało zostać oddalone. O kosztach procesu orzeczono - z uwagi na przedmiot sprawy oraz sytuację życiową i materialną powoda – w oparciu o przepis art. 102 kpc.