Wyrok II C 1368/08 I. zmienia zaskarżony wyrok w pkt. 1

--- STRONA 1 --- I ACa 155/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 czerwca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSA Wiesława Kuberska Sędziowie: SSA Krzysztof Depczyński (spr.) SSA Lilla Mateuszczyk Protokolant stażysta Joanna Płoszaj po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2013 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa K. D. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w … o zadośćuczynienie na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 23 listopada 2012 r. sygn. akt II C 1368/08 I. zmienia zaskarżony wyrok w pkt. 1, 2, 3 i 4 w ten sposób, że oddala powództwo i nie obciąża powoda kosztami procesu, II. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego, III. przyznaje adwokatowi Januszowi Kruczkowskiemu z Kancelarii Adwokackiej w Łodzi kwotę 6 642,00-, zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złotych 00/100) '_ 'Ż'-_' =1=.ßl'§Ę\`1Í~;'?›"^¿\-°.' '¬“"Ÿ\|"~"9 FT --- STRONA 2 --- brutto z tytułu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym i kwotę tę nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi. I ACa 155/13 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 23 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie z powództwa K. D. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w … o zadośćuczynienie zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w … na rzecz powoda K. D. kwotę 50 000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 października 2008 r. do dnia zapłaty oraz orzekł o kosztach postępowania. Powyższy wyrok zapadł na podstawie poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, z których wynika, że powód K. D. urodził się w dniu 22 lipca 1987 r.. W 2001 r. zmarła matka powoda, a ojciec nadużywał alkoholu. Rodzice powoda mieli ograniczone prawa rodzicielskie. Powód od dzieciństwa okresowo przebywał w placówkach wychowawczych i domach dziecka. Po ukończeniu 19 lat powód przebywał w Domu Pomocy Społecznej w …, a następnie w Domu Pomocy Społecznej w ... Powód był leczony psychiatrycznie z uwagi na ujawnione zaburzenia zachowania. U powoda stwierdzono skłonności homoseksualne. Dnia 11 października 2007 r. powód został zatrzymany w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstw na tle seksualnym na szkodę osób będących pensjonariuszami Domu Pomocy Społecznej w … (przestępstwa z art. 197 § 2 k.k. i art. 198 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.). W stosunku do powoda zastosowano tymczasowe aresztowanie. Powód przebywał początkowo w Zakładzie Karnym nr 2 w …, a następnie w dniu 9 listopada 2007 r. został przetransportowany do Aresztu Śledczego w … Wyrokiem Sądu Rejonowego w Zgierzu zapadłym w sprawie II K 633/07 powodowi wymierzono karę 3 lat pozbawienia wolności. Koniec kary przypadał w dniu 11 października 2010 r.. Powód został zakwalifikowany do kategorii osadzonych wymagających wzmożonych oddziaływań penitencjarno-ochronnych. Powód przebywał w szpitalu więziennym na obserwacji, w toku której rozpoznano u niego osobowość nieprawidłową głównie w sferze emocjonalno-popędowej i cechy dyssocjalne. W toku osadzenia powód regularnie, co miesiąc był poddawany oględzinom ciała w kierunku stwierdzenia ewentualnych obrażeń. --- STRONA 3 --- W dniu 2 lutego 2008 r. po zbadaniu powoda psycholog więzienny zalecił, aby powód został zakwaterowany w celi dwuosobowej, gdyż z uwagi ujawniane cechy wiktymne jest to optymalny dla niego sposób osadzenia. W dniu 12 marca 2008 r. w stosunku do powoda wprowadzono do wykonania prawomocny wyrok skazujący, w związku z czym zmianie uległo miejsce jego zakwaterowania. Powód został przeniesiony do oddziału I pawilonu C jednostki. W dniu 19 marca 2008 r. powoda przeniesiono do pawilonu B. W dniu 19 marca 2008 r. strażnik działu ochrony zauważył u powoda zasinienie lewego oczodołu, o czym powiadomił dowódcę zmiany i wychowawcę. Powód został poddany badaniu w ambulatorium. U powoda stwierdzono drobne otarcia naskórka i słabo widoczne zasinienie poniżej lewego oka. W toku czynności sprawdzających powód wyjaśnił, że w nocy potknął się podczas wstawania z łóżka, a sprawcą obrażeń nie byli współosadzeni. Współosadzeni wyjaśnili, że w tym czasie spali i potwierdzili wersję powoda. Pomimo to wychowawca podjął decyzję o zmianie miejsca zakwaterowania powoda. Powód został przeniesiony do celi nr 23 oddziału I pawilonu B. W celi nr 23 powód od 1 kwietnia 2008 r. przebywał z P. K., M. P., A. C., P. J. i K. C.. P. K., M. P. i P. J.zostali zakwaterowani w przedmiotowej celi w dniu 1 kwietnia 2008 r. po przetransportowaniu z Zakładu Karnego w ... Początkowo powód mówił współosadzonym, że odbywa karę za kradzieże i rozboje. Następnie jednak osadzeni z innych cel krzyczeli przez okna i wyzywali powoda używając określeń „pedofil”, „pedał” i „cwel”. Współosadzeni zapytali powoda o przyczynę kierowania pod jego adresem takich wyzwisk. Wówczas A. C. powiedział, że powód „siedzi za majty”, co oznaczało, że dopuścił się czynów o podłożu seksualnym. Powód przyznał wtedy, że na wolności próbował odbyć stosunek oralny z upośledzoną dziewczynką w DPS i został na tym przyłapany przez pracownicę DPS. Wówczas współosadzeni zmienili swój stosunek do powoda. Począwszy od dnia 3 kwietnia 2008 r. współosadzeni – z wyłączeniem K. C. – zaczęli znęcać się nad nim m.in. poprzez stosowanie agresji werbalnej i fizycznej, upokarzali go, poszturchiwali, bili otwartą ręką lub pięścią po żebrach, plecach i rękach. Powód był zmuszany do prania skarpet i bielizny, a także sprzątania celi. W dniu 4 kwietnia 2008 r. powód został zmuszony do tańczenia nago, a następnie osadzony P. K. nasmarował kremem Nivea kij od szczotki do wc i włożył go powodowi w odbyt. Powoda przytrzymywali osadzeni P. J. i M. P. W dniu 5 kwietnia 2008 r. osadzony P.K. zmusił powoda do stosunku oralnego. Następnie osadzeni P. K. i M. P. dokonali zgwałcenia powoda poprzez odbycie z nim stosunku analnego. Pomiędzy 7 a 10 kwietnia 2008 r. ponownie doszło do zgwałcenia powoda za pomocą kija od szczotki, a także kilkukrotnie zmuszano go poddania się stosunkom oralnym i odbywania stosunków analnych. --- STRONA 4 --- W dniu 8 kwietnia 2008 r. osadzony A. C. podczas nieobecności pozostałych współosadzonych zmuszał powoda, aby mówił, że nazywa się „pedofil”, ma na imię „cwel”, a jego zawód to „gwałciciel dzieci”. Wobec sprzeciwu A.C. silnie podeptał prawą nogę powoda, czym spowodował krwawienie z palca. Po powrocie ze spaceru P. J. zapytał, co się stało. Powód odpowiedział, że przytrzasnął sobie palec drzwiami do kącika sanitarnego. Wówczas A. C. zaprzeczył i powiedział, że on to zrobił. Wtedy P. J. wziął nożyk do golenia i dokonał nacięcia na przedramieniu powoda mówiąc, że będzie to robić za każde kłamstwo powoda. W dniu 11 kwietnia 2008 r. w godzinach wieczornych oddziałowy zauważył przez wizjer, że łóżko w celi jest zasłonięte prześcieradłem, a z celi dochodzą dziwne odgłosy. O tym fakcie został powiadomiony dowódca, który zadecydował o podjęciu interwencji. W chwili wejścia funkcjonariuszy do celi nagi powód przeskakiwał na górne łóżko. Osadzeni P. K., M. P. byli również nadzy, siedzieli na dolnym łóżku z członkami w stanie erekcji. Powód, a następnie kolejno pozostali osadzeni zostali wyprowadzeni do osobnego pomieszczenia, gdzie funkcjonariusze pytali, co się stało. Powód był spokojny, powiedział, że osadzeni się wygłupiają. Dopiero osadzony K.C., który był jedynie biernym uczestnikiem zdarzeń, powiedział, że osadzeni znęcają się nad powodem i odbywają z nim stosunki seksualne, w tym również stosunki oralne, grążąc, „żeby nic nie mówił, bo będzie następny” i sugerowali, że zostanie pozbawiony życia. Następnie wszyscy osadzeni zostali wykwaterowani i przeniesieni do innych cel. Powód przebywał w celi dwuosobowej oraz odbywał spacery i kąpiele w specjalnej grupie izolacyjnej. W dniu 11 kwietnia 2008 r. powód został doprowadzony do lekarza. U powoda stwierdzono obrażenia w postaci otarć, zasinień i podbiegnięć krwawych na głowie, ramionach i w okolicy łopatkowej, a także stare gojące się rany palucha stopy prawej. Powód odbył rozmowę z psychologiem, podczas rozmowy był spokojny. Na skutek skierowania przez władze jednostki zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, przeciwko P. K., M.P., P. J. i A.C. toczyło się postępowanie karne. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2009 r. wydanym w sprawie o sygn. XVIII K 179/08 P. K., M. P., P.J. i A. C. zostali uznani za winnych dopuszczenia się opisanych szczegółowo w akcie oskarżenia zachowań z tą zmianą, że stanowiły one jeden czyn wypełniający dyspozycję art. 247 § 1 k.k. i art. 197 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a w stosunku do P. J. i A.C. – dyspozycję art. 247 § 1 k.k., art. 157 § 2 k.k. i art. 197 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Powód nigdy nie zgłaszał funkcjonariuszom, że jest wyzywany lub poniżany przez współwięźniów. W szczególności nie informował o tym, że inni osadzeni wyzywali go i w sposób wulgarny odnosili się do jego orientacji homoseksualnej. --- STRONA 5 --- Po zdarzeniu powód odbywał rozmowy z wychowawcą oraz był doprowadzany na spotkania z psychologiem. Powód sam nie zabiegał o odbycie rozmów z psychologiem. Powód nie zgłaszał żadnych problemów w związku z przebiegiem osadzenia, jego samopoczucie było dobre. Wychowawca przypomniał powodowi o obowiązku niezwłocznego zawiadomienia przełożonych o zagrożeniach dla bezpieczeństwa własnego oraz innych osadzonych. W dniu 5 maja 2008 r. oddziałowy zauważył u powoda po powrocie z łaźni zasinienie lewego oka. W toku czynności wyjaśniających powód powiedział, że potknął się i uderzył głową o schody. Jeden z osadzonych powiedział jednak, że widział jak powód szarpie się z kimś. W dniu 14 maja 2008 r. w stosunku do powoda sporządzono opinię psychologiczną w związku dokonanym samouszkodzeniem w postaci powierzchownego pocięcia lewego przedramienia. W trakcie badania powód był spokojny, stabilny emocjonalnie i pogodny. Wobec siebie i swojego zachowania był skrajnie bezkrytyczny. Psycholog stwierdził, że samouszkodzenie nie miało związku ze stanem emocjonalnym powoda, jego kondycja psychiczna nie budziła zastrzeżeń. Podjęte działanie najprawdopodobniej miało na celu chęć wymuszenia zmiany ceny i „zabicia nudy”, a więc były to motywy instrumentalne. Psycholog ocenił, że powód jest zdolny do ponoszenia odpowiedzialności dyscyplinarnej, ale wnioskował o odstąpienie od złożenia do sądu wniosku w trybie art. 119 § 1 k.k.w. z uwagi na brak kosztów leczenia. W dniu 30 maja 2008 r. powód był badany przez psychiatrę, który stwierdził, że podczas badania powód jest prawidłowo zorientowany we wszystkich kierunkach, spokojny, w wyrównanym nastroju. Udzielał odpowiedzi zgodnych z kierunkiem pytań, nie zdradzał objawów psychotycznych. Negował myśli samobójcze. Psychiatra stwierdził natomiast, że powód nie adaptuje się do warunków izolacji z uwagi na zaburzenia w sferze emocjonalno- popędowej. Zalecono odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach oddziału terapeutycznego dla osób z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo. Osadzeni w Areszcie Śledczym w … mogą składać prośby i skargi do oddziałowego, mogą także odbywać spotkania z wychowawcą i psychologiem. Osadzeni mogą zobaczyć się z oddziałowym podczas apeli, śniadań, obiadów, spacerów, wizyt u psychologa i podczas korzystania z łaźni. Jeżeli osadzony zgłasza problem związany z pobytem w celi to odbywa się rozmowa z wychowawcą, a następnie z reguły jest przenoszony do innej celi. Osadzony zabiera swoje rzeczy z celi pod nadzorem funkcjonariusza. Na środku oddziału usytuowana jest oszklona dyżurka, z której funkcjonariusz może obserwować cały oddział. Osadzeni mogą skontaktować się z dyżurką za pomocą instalacji przyzywowej. Po naciśnięciu przycisku nad drzwiami celi zapala się kontrolka. --- STRONA 6 --- Zazwyczaj w celach Aresztu Śledczego w … umieszcza się osoby podejrzane lub skazane za popełnienie podobnych przestępstw. W określonych sytuacjach jest przewidziana całkowita izolacja osadzonego, np. w przypadku, gdy przynależy do podkultury grypsujących lub dopuścił się przestępstwa na szkodę nieletniego. Grupy spacerowe ustala dział ewidencji biorąc pod uwagę to, czy np. dane osoby są tymczasowo aresztowane do jednej sprawy. U powoda stwierdza się obniżony poziom rozwoju umysłowego, bez organicznych zaburzeń centralnego układu nerwowego. Nie występują u niego zaburzenia funkcjonowania takich procesów poznawczych jak spostrzeganie, uwaga, pamięć. W rysie osobowościowym występują skłonności do manipulowania obrazem własnej osoby, nie stwierdza się zaburzeń psychotycznych, natomiast ujawniły się zaburzenia neurotyczne i lękowe; nie stwierdza się objawów wytwórczych. Powód ma ograniczone kontakty społeczne. Podczas badania nastrój wyrównany, bez cech chorobowego obniżenia. Parametry dotyczące kontroli emocjonalnej wskazują na obniżoną kontrolę ekspresji emocji i odporność emocjonalną przy przeciętnej kontroli sytuacji oraz podwyższonej pobudliwości emocjonalnej. Powyższa kompilacja parametrów świadczy o występowaniu znacząco nasilonych napięć emocjonalnych, w przeciętnym stopniu kontrolowanych i tłumionych przez mechanizmy obronne. W zachowaniach opiniowanego dominują reakcje emocjonalne, eksponowane na zewnątrz; mogą pojawiać się zachowania o nagłym i gwałtownym przebiegu. Opisane zaburzenia funkcjonowania sfery emocjonalnej mają związek z potwierdzonym w badaniu neurotyzmem. Zdarzenia mające miejsce w okresie od 1 do 11 kwietnia 2008 r. stanowiły dla powoda sytuację silnie stresogenną, która mogła wywołać uraz psychiczny. Po zdarzeniu miał myśli o charakterze suicydalnym, ale próby samobójczej nie podjął. Aktualnie również powód nie ujawnia zachowań, które wskazywałyby na powstanie negatywnych zmian w jego funkcjonowaniu emocjonalnym i społecznym, będących bezpośrednim efektem opisanego zajścia. W sposobie jego działania w otoczeniu społecznym występują zaburzenia przystosowania, podwyższony poziom lęku, obniżony poziom własnej wartości, a także obniżone poczucie bezpieczeństwa. Zebrane informacje dowodzą, że powyższe zaburzenia zostały zdiagnozowane i opisane we wcześniejszym okresie życia powoda. Można założyć, że zajście mogło negatywnie wpłynąć na ukształtowany przez linię życia powoda jego rys osobowościowy. Uraz, którego doznał powód w efekcie przedmiotowych zdarzeń nie daje wyraźnych objawów w codziennym funkcjonowaniu powoda. Aktualnie powód jest dobrze przystosowany do warunków, w których przebywa. Jego funkcjonowanie społeczne uległo zauważalnej poprawie. Powód żyje w określonych warunkach, które rządzą się ustalonymi regułami, co zapewnia mu poczucie bezpieczeństwa. Jego funkcjonowanie na wolności jest trudne do przewidzenia. Nie można wykluczyć, że w przyszłości powód będzie odczuwać --- STRONA 7 --- reminiscencje opisanych zdarzeń w formie zaburzeń w kontaktach społecznych, także w sferze seksualnej, w poczuciu bezpieczeństwa w zetknięciu z otoczeniem i w wizerunku własnej osoby. Cechy osobowościowe oraz skłonności homoseksualne mogły spowodować, że powód nie zgłosił obaw funkcjonariuszom. Mogło to być spowodowane lękiem, przyjemnością lub emocjami wynikającymi z homoseksualizmu. Powód powinien był być umieszczony w celi dwuosobowej, zgodnie z zaleceniem psychologa więziennego. Jego traktowanie powinno być zgodne ze wskazaniami z karty osadzonego wymagającego wzmożonych oddziaływań penitencjarno-ochronnych. Kontakt osadzonego z psychologiem przed przedmiotowymi zdarzeniami był częsty, wynikał z konieczności kilkukrotnego jego przekwaterowania. Osadzony nie zgłaszał problemów. Po zdarzeniu, w dniu 11 kwietnia 2008 r. powód został poproszony na wizytę u psychologa, który przeprowadził z nim rozmowę wspierającą, motywował do zgłaszania się do psychologa lub wychowawcy w sytuacjach trudnych. Rozmowa pozwoliła na częściowe odreagowanie negatywnych emocji. Powód nadal pozostawał objęty wzmożonymi oddziaływaniami penitencjarno-ochronnymi. Przed ponownym wytransportowaniem do Zakładu Karnego nr 2 powód nie zgłaszał się na wizyty u psychologa, na rozmowy z nim zawsze był wzywany. We wszystkich notatkach psychologicznych stwierdzano u powoda stabilny stan psychiczny i wyrównany nastrój. Powód nie zgłaszał żadnych problemów i spraw, często był zdziwiony, w jakim celu jest wzywany do psychologa na rozmowę. Na zakończenie każdej rozmowy z psychologiem powodowi przypominano osadzonemu o możliwości zgłaszania się do psychologa. Przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym w… powód był objęty wzmożonymi oddziaływaniami penitencjarno-ochronnymi. Sytuacja opisana przez powoda mająca miejsce w Areszcie Śledczym w … ogólnie jest uznawana za stresogenną i trudną. Pomimo to u powoda nie rozpoznano stresu pourazowego, ani związanych z nim objawów takich jak obniżone poczucie własnej wartości, poczucie winy, obniżenie przystosowania, czy adaptacji społecznej. Informacje, że powód myślał o próbie samobójczej, ale jej nie podjął lub chciał iść do psychologa, ale były kolejki, wskazywały na to, że ta sytuacja dla tej konkretnej jednostki nie spowodowała traumy. W definicji zespołu stresu pourazowego wskazuje się, że jego objawy powinny ujawnić się do 6 miesięcy po zdarzeniu. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że powód doznał krzywdy ze względu na jego cechy osobowości oraz przeszłość karną, skłonności homoseksualne i obecne zachowanie. Powód ma skłonności do niewiarygodnego przedstawiania faktów, jak również własnej osoby. Nie można wykluczyć, że powód w jakimś stopniu mógł spowodować takie --- STRONA 8 --- zachowania współosadzonych. Sygnały przez niego wysyłane mogły być odczytane jako przyzwolenie, czyli sygnały wysyłane do współwięźniów w związku z zainteresowaniami homoseksualnymi. Nie można stwierdzić, czy powód dążył do tego typu zachowań w związku ze swoimi skłonnościami homoseksualnymi, nie można jednak tego wykluczyć. Po odbyciu kary powód był osobą bezdomną. Obecnie przebywa w jednostce penitencjarnej na terenie Niemiec. W świetle powyższych ustaleń nie ulega wątpliwości, że powyższe obowiązki w zakresie zapewnienia powodowi odpowiednich warunków osadzenia oraz bezpieczeństwa osobistego w ocenie Sądu Okręgowego zostały naruszone przez władze i personel Aresztu Śledczego w ... Przede wszystkim podejmując decyzję o zakwaterowaniu powoda w wieloosobowej celi nie uwzględniono zaleceń psychologa więziennego, który jako optymalne określił zakwaterowanie go w celi dwuosobowej. Powyższe wynikało z cech wiktymnych ujawnianych przez powoda. Ponadto, z uwagi na charakter przestępstw popełnionych przez powoda, powód z oczywistych względów winien był pozostawać pod wzmożonym nadzorem ze strony funkcjonariuszy Służby Więziennej, którzy powinni także prowadzić rozpoznanie w kierunku określenia stosunku innych osadzonych do powoda i zagrożeń mogących dla niego zaistnieć. Wprawdzie powód został poinformowany o możliwych zagrożeniach dla jego bezpieczeństwa osobistego, a także wdrożono w stosunku do niego oddziaływanie penitencjarno-ochronne, nie zapobiegło to jednak aktom agresji wobec niego. Uzasadnione podejrzenia co do tego, że w stosunku do powoda inni osadzeni dopuszczają się przemocy istniały jeszcze w okresie poprzedzającym okres objęty powództwem. Mianowicie w dniu 19 marca 2008 r. strażnik zauważył u powoda zasinienie lewego oczodołu. Powód i inni osadzeni wyjaśnili, że do powyższego obrażenia doszło na skutek wypadku, jednakże powód został przeniesiony do innej celi. Powyższy incydent powinien wskazywać na potrzebę zapewnienia powodowi szczególnej ochrony. W odniesieniu do okresu objętego powództwem, tj. okresu od 1 do 11 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy uznał, iż doszło do obiektywnego naruszenia przepisów obligujących administrację jednostki do zapewnienia powodowi bezpieczeństwa osobistego i zapobiegania potencjalnym aktom przemocy wobec niego. Co najmniej od dnia 3 do 11 kwietnia 2008 r. powód wielokrotnie padał ofiarą przemocy fizycznej i psychicznej ze strony współosadzonych, w tym również wielokrotnie był zmuszany do obcowania płciowego poprzez odbywanie stosunków analnych i oralnych. Współosadzeni grozili powodowi i sugerowali, że w przypadku poinformowania o tym przełożonych zostanie pozbawiony życia. Brak powiadomienia funkcjonariuszy przez powoda i innych osadzonych o sytuacji w celi ewidentnie utrudniał wykrycie i zapobieganie tego rodzaju zdarzeniom, jednakże nie uzasadnia to zwolnienia pozwanego z odpowiedzialności, która ma charakter obiektywny i --- STRONA 9 --- niezależny od zawinienia po stronie personelu jednostki. Jeżeli chodzi o trudności o charakterze organizacyjnym co do możliwości zakwaterowania powoda w celi dwuosobowej lub celi izolacyjnej, to pozwany nie przedstawił w tym zakresie żadnych dowodów. Dodać jednak wypada, że nawet wykazanie, że tego rodzaju trudności rzeczywiście istniały nie przekreślałoby odpowiedzialności pozwanego z tytułu braku zapewnienia powodowi bezpieczeństwa osobistego, co należy do ustawowych obowiązków władz i pracowników jednostki. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy stwierdził, że w okresie objętym powództwem na terenie Aresztu Śledczego w … doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci jego godności, nietykalności cielesnej, a także wolności seksualnej. W tym zakresie wiążące są również ustalenia prawomocnego wyroku skazującego sprawców przestępstw popełnionych na szkodę powoda (art. 11 k.p.c.). Tym samym naruszone zostało również prawo powoda do odbywania kary przy zachowaniu bezpieczeństwa osobistego i prawa do humanitarnego traktowania oraz odbywania kary (art. 4 k.k.w.). Niewątpliwie również u powoda doszło do powstania krzywdy rozumianej jako negatywne przeżycia i doznania wynikające ze stosowania wobec niego przemocy ze strony współosadzonych. Tego rodzaju negatywne przeżycia nie mieszczą się w sferze dolegliwości normalnie związanych z przebywaniem w izolacji penitencjarnej. Brak jest natomiast podstaw do przypisania pozwanemu odpowiedzialności za brak zapewnienia powodowi należytej opieki psychologicznej, ponieważ zarówno przed zdarzeniem, jak i po nim był on wielokrotnie wzywany na rozmowy z psychologiem oraz zachęcany do zgłaszania się do przełożonych ze wszystkimi sprawami osobistymi lub problemami. Należy podkreślić, że powód nigdy sam nie zabiegał o odbycie wizyty u psychologa, nigdy także nie zgłaszał żadnych problemów związanych z warunkami osadzenia, samopoczuciem, czy kondycją psychiczną. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się podstaw do zastosowania w sprawie art. 362 k.c., zgodnie z którym jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. W niniejszej sprawie można bowiem rozważać, czy cechy osobowościowe powoda oraz orientacja homoseksualna mogły wpływać na postawę powoda, który nie poinformował funkcjonariuszy o tym, jak traktują go współosadzeni, a wręcz, czy powód nie prowokował takiego zachowania innych osadzonych dążąc np. do osiągnięcia przyjemności związanej ze współżyciem z osobami tej samej płci. Biegły psycholog opiniujący w sprawie wyjaśnił, że tego rodzaju postawa mogła być również wywołana lękiem. Wprawdzie więc nie można wykluczyć, że powód w określony sposób prowokował agresję współosadzonych, bądź też wyrażał przyzwolenie na odbywanie z nim stosunków płciowych, ale okoliczności te nie znajdują nie dopatrzył się przesłanek do --- STRONA 10 --- stwierdzenia, że powód przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, w tym przypadku szkody niemajątkowej. Nie oznacza to natomiast, że roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia mogło zostać uwzględnione w całości. W świetle opinii biegłego psychologa zdarzenia z okresu objętego pozwem stanowiły dla powoda sytuację silnie stresogenną, która jednak nie wywołała zespołu stresu pourazowego. Powód po zdarzeniach miał myśli samobójcze, jednakże nie podjął próby samobójczej. Aktualnie u powoda nie stwierdza się negatywnych zmian w funkcjonowaniu emocjonalnym i społecznym, ale można założyć, że zajście mogło wpłynąć na jego rys osobowościowy. Osobowość powoda jest ukształtowana nieprawidłowo, występują u niego m.in. zaburzenia przystosowania, podwyższony poziom lęku, obniżony poziom własnej wartości, przy czym cechy te stwierdzono u powoda już wcześniej, przed osadzeniem w jednostce penitencjarnej. Uraz doznany przez powoda nie daje więc wyraźnych objawów w codziennym funkcjonowaniu, natomiast nie można wykluczyć, że powód będzie odczuwać reminiscencje opisanych zdarzeń w formie zaburzeń w kontaktach społecznych, także w sferze seksualnej, w poczuciu bezpieczeństwa w zetknięciu z otoczeniem i w wizerunku własnej osoby. Dlatego też w ocenie Sądu kwotą adekwatną do stopnia naruszenia dóbr osobistych i rozmiarów rzeczywistej krzywdy po stronie powoda jest kwota 50 000,00-, zł. Stanowi ona odczuwalną dla powoda rekompensatę finansową, która z uwagi na brak jednoznacznych i trwałych następstw zajścia dla stanu zdrowia i psychiki powoda będzie również rekompensatą wystarczającą. Powyższy wyrok strona pozwana zaskarżyła apelacją zakresie pkt. 1, 3 i 4, zarzucając mu: I. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 233 § 1 k.p.c. poprzez: a. dokonanie błędnej oceny dowodów poprzez ustalenie na ich podstawie, że powód dopuścił się bezprawnego zachowania wobec powoda, poprzez nieprawidłowe osadzenie powoda w celi wieloosobowej, wobec nieuwzględnienia zaleceń psychologa więziennego, uznanie, iż notatka psychologa z dnia 2 lutego 2008 r. stanowiła bezwzględne zalecenie w zakresie osadzenia woda, a zatem zakaz osadzania powoda w celi wieloosobowej, b. dokonanie błędnej oceny dowodów poprzez ustalenie na ich podstawie, że powód dopuścił się czynu niedozwolonego w związku z naruszeniem dóbr osobistych powoda poprzez niezapewnienie bezpieczeństwa pobytu co doprowadziło naruszenia dóbr osobistych w postaci godności, wolności seksualnej i nietykalności cielesnej, --- STRONA 11 --- c. nieuwzględnienie zeznań świadków pozwanego - funkcjonariuszy Z. W., S. I., D. K., I. B., T. C., A. B., M. Ł., M. K. złożonych na rozprawie w dniu 26 maja 2009 r., w jakim wskazywały na prawidłowe, pozbawione elementu bezprawności działania administracji pozwanego, na brak podstaw do podjęcia innych niż były stosowane działań oraz braku naruszeń w zakresie zakwaterowania powoda, d. nieuwzględnienia dowodów znajdujących się w załączonym do akt niniejszej sprawy materiałach postępowania wyjaśniającego w zakresie posiadanego przez administrację jednostki rozeznania, do osób, które zostały zakwaterowane z powodem w jednej celi, e. dokonanie błędnej oceny opinii biegłej Anny B. – T. w zakresie wynikających z niej przesłanek do ustalenia przyczynienia się poszkodowanego do powstania i zwiększenia rozmiaru szkody, f. dokonanie błędnej oceny opinii biegłej A. B.– T., w zakresie rozważań dotyczących doznanej przez powoda krzywdy, nie uwzględnienie opinii w zakresie uznania przez biegłą braku negatywnych konsekwencji doznanego urazu w zakresie ustaleń dotyczących rozmiarów szkody i wysokości odszkodowania. II. naruszenie przepisów prawa materialnego a. art. 417 § 1 k.c. w związku art. 24 § 1 k.c. i 448 k.c. poprzez uznanie, że pozwany działał w warunkach bezprawności i zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności pozwanego z tytułu czynu niedozwolonego w zakresie niezapewnienia powodowi bezpieczeństwa osobistego w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w …, oraz przesłanki odpowiedzialności pozwanego z tytułu naruszenia dóbr osobistych powoda, b. art. 108 § 1 k.k.w. oraz § 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych, poprzez uznanie, że pozwany naruszył ww. przepisy i w związku z tym zaistniały przesłanki jego odpowiedzialności, c. art. 108 § 2 k.k.w. poprzez jego niezastosowanie, d. art. 362 k.c. poprzez jego niezastosowanie i błędne ustalenie, że nie wystąpiły przesłanki do jego zastosowania, W konkluzji strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie powództwa w części zaskarżonej, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz pozwanego od powoda kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych, dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłej A. B. – T. na okoliczność krzywdy doznanej przez --- STRONA 12 --- powoda i jej rozmiaru oraz przesłanek do ustalenia przyczynienia się poszkodowanego do powstania i zwiększenia rozmiaru szkody. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Sąd I instancji nie do końca sprecyzował z jakiego tytułu powód domaga się zasądzenia początkowo odszkodowania, a później zadośćuczynienia. Należy bowiem odróżnić odpowiedzialność z tytułu naruszenia dóbr osobistych od odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego. Nie każde naruszenie dóbr osobistych jest czynem niedozwolonym. Z treści pozwu, sporządzonego osobiście przez powoda, wynika, że domagał się on odszkodowania za molestowanie i wielokrotne zgwałcenie przez współosadzonych. Przesłuchiwany w charakterze strony, na rozprawie w dniu 10 marca 2009 r., zmienił o tyle żądanie, że zamiast odszkodowania wniósł o zasądzenie zadośćuczynienia za „straty na umyśle i zdrowiu” nie zmieniając okoliczności faktycznych, a więc domagając się zadośćuczynienia za molestowanie i zgwałcenie przez współosadzonych. W świetle powyższego stwierdzić należy, że z niczego nie wynika, aby powód domagał się zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, nie mówiąc o tym, że powód w żadnym piśmie, również wtedy gdy był reprezentowany przez pełnomocnika, nie wskazał jakiego rodzaju dobra osobiste miałyby być naruszone przez stronę pozwaną. W tym miejscu należy zauważyć, że obowiązkiem strony dochodzącej zadośćuczynienia na naruszenie dóbr osobistych jest wskazanie konkretnego dobra osobistego, które zostało naruszone. Niedopuszczalne jest, aby sąd samodzielnie dokonywał tego typu ustalenia. Brak zatem żądania zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych jak i nie wskazanie rodzaju dobra osobistego, które miałoby być naruszone przez stronę pozwaną powoduje, że nie jest możliwe rozważanie żądania powoda w zakresie odpowiedzialności na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. Na marginesie jedynie należy zauważyć, że wskazane przez Sąd I instancji dobra osobiste w postaci godności, nietykalności cielesnej i wolności seksualnej zostały naruszone przez współosadzonych, a nie przez funkcjonariuszy strony pozwanej. Tym samym nie można mówić o odpowiedzialności strony pozwanej. Również za nieporozumienie należy uznać powołanie się na art. 11 k.p.c., który miały przesądzać o odpowiedzialności strony pozwanej. Prawomocny wyrok karny dotyczy osób współosadzonych z powodem, a nie funkcjonariuszy strony pozwanej. Powstaje zatem pytanie, czy strona pozwana ponosi odpowiedzialność za to, że doszło do molestowania i wielokrotnego zgwałcenia powoda przez współosadzonych. --- STRONA 13 --- Stosownie do treści art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Obowiązkiem powoda było zatem wskazanie jakie to działanie czy też zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej dopuściła się strona pozwana, które doprowadziło do tego, że doszło do molestowania i wielokrotnego zgwałcenia jego osoby przez współosadzonych. W tym zakresie powód nie sprostał wymogom przepisu art. 417 k.c., gdyż ani w pozwie, ani w pismach procesowych, ani w swoich zeznaniach nie wskazał czy to określonych działań, czy też zaniechań, które doprowadziły do opisywanej wyżej sytuacji. W istocie powód, a za nim Sąd I instancji wskazują na zaniedbania strony pozwanej, a zatem na zaniechanie wykonywania pewnych obowiązków, które uniemożliwiłyby współosadzonym dokonania na powodzie czynów niedozwolonych. Jednakże jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 marca 2013 r., II CSK 364/12 (LEX 1303229) odpowiedzialność za zaniechanie wymaga wskazania, na czym konkretnie miałoby polegać zachowanie organu władzy publicznoprawnej, aby do szkody nie doszło. W toku całego procesu zarówno powód jak i Sąd I instancji nie wskazali na czym polegało zaniechanie strony pozwanej, które zapobiegłoby powstaniu szkody u powoda. Co prawda Sąd Okręgowy wskazuje, że strona pozwana nie uwzględniła zaleceń psychologa więziennego, podejmując decyzję o zakwaterowaniu powoda w celi wieloosobowej, jednakże zgodzić się należy z apelującą, że dokonane ustalenia na podstawie tego dokumentu naruszają treść art. 233 § 1 kpc. Zauważyć należy, że notatka psychologiczna z dnia 2 lutego 2008 r. została sporządzona w celu oceny aktualnego stanu psychicznego powoda, a w nie w celu określenia warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Nadto nie wynika z niej bezwzględny nakaz osadzenia powoda w celi dwuosobowej, lecz ocena, że aktualne zakwaterowanie (w dacie badania) wydaje się optymalne dla powoda. Brak było też zakazu zakwaterowania powoda w celach wieloosobowych. Nie można zatem z tej notatki wysnuć wniosku, jakoby powód mógł odbywać karę jedynie w celi dwuosobowej i tym samym strona pozwana umieszczając go w celi wieloosobowej naruszyła obowiązujące przepisy. Także zarzut naruszenia art. 108 § 2 k.k.w. należy uznać za uzasadniony. co prawda Sąd Okręgowy powołał w swoich rozważaniach treść powołanego przepisu, ale w ogóle nie wyprowadził z niego należytych wniosków w kontekście dokonanych ustaleń. Powód nie tylko, że miał możliwość poinformowania strony pozwanej o zachowaniach współosadzonych, ale także i obowiązek, jednakże tego nie uczynił. Jakakolwiek informacja ze strony powoda pozwoliłaby na podjęcie przez funkcjonariuszy stosownych działań, które uniemożliwiłyby powstanie szkody. Zauważyć należy, że podejmowane przez --- STRONA 14 --- współosadzonych czynności w stosunku do powoda były podejmowane w taki sposób, że nie było żadnych oznak zewnętrznych na ciele powoda. Tym samym funkcjonariusze nie możliwości podjęcia działań, które zapobiegły by dalszym szkodom powoda. Nawet w sytuacji, gdy doszło do wykrycia przez funkcjonariuszy nieprawidłowych zachowań współosadzonych, powód temu zaprzeczał, nazywając to „wygłupami”. O tym, że wobec powoda prawidłowo wykonywano obowiązki mające na celu zapewnienie mu bezpieczeństwa świadczy zdarzenie z dnia 19 marca 2008 r., kiedy to po stwierdzeniu zasinienia lewego oczodołu u powoda poddany on został badaniu ambulatoryjnemu, a następnie przeniesiony do innej celi, mimo negowana stosowania wobec niego przymusu przez współosadzonych. W świetle powyższego brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa także na podstawie art. 417 k.c., co skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem powództwa. Nic nie stoi natomiast na przeszkodzie, aby powód zgłosił roszczenia w stosunku do sprawców czynów niedozwolonych, a które również naruszyły dobra osobiste powoda. Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny uznając apelację powoda za zasadną, zmienił zaskarżony wyrok jak w sentencji, na podstawie art. 386 § 1 kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 kpc w zw. z art. 391 § 1 kpc.