Postanowienie II C 1199/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 listopada 2010 roku Sąd Okręgowy w Łod

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt II C 1199/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 listopada 2010 roku Sąd Okręgowy w Łodzi II Wydział Cywilny w następującym składzie : Przewodnicząca : S.S.O. Iwona Jamróz- Zdziubany Protokolant : A. Sasiak po rozpoznaniu w dniu 27 października 2010 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa A. B. przeciwko Skarbowi – Państwa – Wojewodzie (…) o zapłatę 1. zasądza od Skarbu Państwa Wojewody (…) na rzecz A. B. kwotę 1.635.639,00 / jeden milion sześćset trzydzieści pięć tysięcy sześćset trzydzieści dziewięć/ złotych z ustawowymi odsetkami od kwoty : a. 500.000,00/ pięćset tysięcy/ złotych od dnia 14 maja 2010 roku do dnia 10 czerwca 2010 roku, b. 519.000,00 / pięćset dziewiętnaście tysięcy/ złotych od dnia 11 czerwca 2010 roku do dnia 19 października 2010 roku, c.1.635.639,00 / jeden milion sześćset trzydzieści pięć tysięcy sześćset trzydzieści dziewięć/ od dnia 20 października 2010 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 7905,60 / siedem tysięcy dziewięćset pięć złotych sześćdziesiąt groszy / tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego procesu, 1 --- STRONA 2 --- 2. oddala powództwo w pozostałej części, 3. nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Łodzi od: a. A. B. kwotę 9499,00 / dziewięć tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt dziewięć / złotych z zasądzonego w punkcie 1 niniejszego wyroku świadczenia tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od oddalonej części powództwa, b. Skarbu Państwa – Wojewody (…) kwotę 3950,16 / trzy tysiące dziewięćset pięćdziesiąt złotych szesnaście groszy / tytułem nie uiszczonych wydatków sądowych od uwzględnionej części powództwa, 4. nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Łodzi na rzecz adwokata P. W. z indywidualnej Kancelarii Adwokackiej w Ł. kwotę 874,40 / osiemset siedemdziesiąt osiem złotych czterdzieści groszy / tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego udzielonego powodowi z urzędu Sygnatura akt IIC 1199/08 Uzasadnienie Powód – A. B., w pozwie z dnia 21 września 2008 r., skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa-Wojewodzie (…) wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 500.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 24 listopada 2006 r. i kosztami procesu. W uzasadnieniu powód podał, że na dochodzoną pozwem kwotę składa się odszkodowanie za szkodę poniesioną wskutek przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości, stanowiącej własność poprzednika prawnego powoda oraz utracone korzyści /pozew k. 2/. Pozwany Skarb Państwa - Wojewoda (...) wniósł o oddalenie powództwa /odpowiedź na pozew k. 49 /. W piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2009 r. strona pozwana podniosła nadto zarzut przedawnienia roszczeń powoda / pismo k. 52-53/. 2 --- STRONA 3 --- Pismem z dnia 27 maja 2010 r. powód rozszerzył powództwo do kwoty 519.000 złotych / pismo k. 160/. W piśmie z dnia 11 października 2010 r. powód rozszerzył żądanie o dalszą kwotę 1.292.950 zł i ustawowe odsetki od niej od daty doręczenia stronie pozwanej niniejszego pisma oraz sprecyzował, że na dochodzoną pozwem kwotę składają się kwoty : - 519.000 zł z tytułu odszkodowania za utraconą nieruchomość, - 1.292.590 zł z tytułu utraconych korzyści / pismo k. 189/. Na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości, podtrzymała zarzut przedawnienia / oświadczenie – protokół rozprawy k. 201/. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Nieruchomość rolna o powierzchni 20 ha, oznaczona numerem działki (…), położona w R., powiecie B., wchodziła w skład majątku ziemskiego „(…)”, stanowiącego własność Z. A. W. i S. W.. Z majątku tego, w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lutego 1939 r. o ustaleniu na rok 1939 wykazu imiennego nieruchomości podlegających przymusowemu wykupowi, opublikowanego w Dz.U. RP z 1939 r. Nr 12, poz. 65, wydanego na podstawie art. 19 cz. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1926 r., Nr 1,poz.1) oraz art. 3 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 19 grudnia 1927 r. o terminach ogłaszania i wykonania planów parcelacyjnych i wykazów imiennych nieruchomości, podlegających wykupowi na cele reformy rolnej ( Dz.U. RP z 1927 r., Nr 114, poz. 973) została ujęta powierzchnia 150 ha i przeznaczona do parcelacji w myśl § 2 pkt. 3 tego rozporządzenia zgodnie z planem parcelacyjnym na rok 1939 dla gruntów prywatnych z zastrzeżeniem, że przymusowy wykup zostanie wykonany, o ile do dnia 15 lutego 1940 r. pomierzony obszar nie zostanie rozparcelowany lub sprzedany Państwowemu Bankowi Rolnemu. 3 --- STRONA 4 --- W 1939 r. mierniczy przysięgły J. M. dokonał pomiaru na w.w. gruncie i sporządził plan podziału w.w. nieruchomości o powierzchni 150 ha na 19 działek, w tym przedmiotową działkę numer (…), o powierzchni 20 ha. Aktem notarialnym z dnia 25 stycznia 1944 r., Rep. (…), sporządzonym przed notariuszem przy Wydziale Hipotecznym Sądu Grodzkiego w P. W. P. działkę numer (…), o powierzchni 20 ha zakupił od rodziny W. ojciec powoda K. B. za cenę 75.000 zł. Nieruchomość ta była wykorzystywana przez K. B. na cele rolne do ok. 1953 r., kiedy to został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa . Grunty, stanowiące własność K. B., przejęte zostały na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a następnie nadane rolnikom dokumentami nadziału ziemi z dnia 10 kwietnia 1945 r. przez Powiatowy Urząd Ziemski w B., stanowiącymi podstawę do dokonania wpisów w księgach wieczystych o nabyciu własności. W ramach nadziału grunty otrzymali : - M. F. – parcelę (..) o powierzchni 4 ha, - K. P. – parcelę (…) o powierzchni 4 ha, - J. P.- parcelę (…), o powierzchni 2 ha, - K. R. – parcelę (…), o powierzchni 2 ha, - Z. J.- parcelę (…), o powierzchni 2 ha, - B. Ś. – parcelę (…), o powierzchni 2 ha oraz parcelę 26 o powierzchni 3,50 ha / pismo k. 168-169, 122, wykaz k. 129-137, 120, akty nadziału ziemi k. 96,94,93, protokół k. 89-90, odpis z księgi wieczystej k. 73-80, 12, 3, akt notarialny k. 70-72,35-36, 20-22, 9-11, wypis k. 23, mapa k. 64- 67, 61,wypis z rejestru gruntów k. 62-63, postanowienie k. 55-56, wniosek k. 54 , wykaz k. 18-19 akt (…) Urzędu Wojewódzkiego (…), załączonych do niniejszej sprawy; zaświadczenie k. 76, wypisy z rejestru gruntów k. 126-133, informacyjne wyjaśnienia powoda k. 59-59 odwrót, potwierdzone zeznaniami k. 201 /. 4 --- STRONA 5 --- K. B. zmarł w dniu (…)., a spadek po nim, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Brzezinach z dnia 13 września 1979 r., w sprawie Ns 127/79 nabyli żona M. B. i syn – powód w niniejszej sprawie - A. B. po ½ części każde z nich . M. B. zmarła w dniu (…)., a spadek po niej, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Brzezinach z dnia 21 sierpnia 1996 r., w sprawie Ns 190/90 nabył w całości powód A. B. / postanowienia k. 13-14 akt (...) Urzędu Wojewódzkiego (…), załączonych do niniejszej sprawy; postanowienie k. 73-74, 75 /. W dniach 25 stycznia 1990 r., 4 kwietnia 1990 r. i 20 sierpnia 1990 r. powód zwracał się do Urzędu Wojewódzkiego w S. o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Odpowiedź na nie uzyskał w piśmie z dnia 9 października 1990 r., w którym poinformowano powoda, że jego prośba nie może być rozpatrzona pozytywnie z uwagi na obowiązywanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz, że do sprawy będzie można powrócić po pozytywnych dla powoda zmianach przepisów, dokonanych przez Parlament / pisma k. 1,4 -6 akt (...) Urzędu Wojewódzkiego (…), załączonych do niniejszej sprawy /. Po raz kolejny powód o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpił do Urzędu Wojewódzkiego w Ł. z wnioskiem z dnia 14 listopada 2000 r. Postępowanie administracyjne w tej sprawie zakończyło się prawomocną decyzją Wojewody (...) z dnia 24 listopada 2006 r., doręczoną powodowi w dniu 28 listopada 2006 r. Na mocy tej decyzji stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej wraz z całym majątkiem „(…)” na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / akta (...)Urzędu Wojewódzkiego (…), akta IV SA 924/02 NSA w Warszawie, akta IV SA /Wa1813/05 WSA w Warszawie , załączone do akt niniejszej sprawy; decyzja k. 3-4 / . Wartość rynkowa przedmiotowej nieruchomości według stanu z dnia 13 września 1944 r. i cen aktualnych wynosi 519.000 zł / pisemna opinia biegłego W. W. k. 139-149/. 5 --- STRONA 6 --- Wartość utraconych dochodów – pożytków z przedmiotowej nieruchomości w okresie od 1946 r. do 2010 r. wynosi 1.292.950 zł netto / pisemna opinia biegłego W. W. k. 174- 178, opinia ustna uzupełniająca k. 200 odwrót /. Dokonując ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie sąd oparł się na powołanych dowodach z dokumentów oraz opiniach pisemnej i ustnej biegłego z zakresu rolnictwa, ogrodnictwa i szacunków nieruchomości W. W. Wydane opinie jako rzetelne i fachowe należało uznać za w pełni przydatne dla celów dowodowych. Strony nie kwestionowały opinii biegłego sądowego, a wątpliwości strony pozwanej co do opinii zawierającej wyliczenia utraconych dochodów z nieruchomości zostały wyjaśnione w drodze opinii ustnej uzupełniającej na rozprawie w dniu 27 października 2010r. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Powództwo podlegało uwzględnieniu w znacznej części . W pierwszej kolejności rozważenia wymagał zarzut przedawnienia roszczeń powoda zgłoszony przez stronę pozowaną. W ocenie sądu zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie w niniejszej sprawie. Obecnie odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariuszy państwowych reguluje przepis art. 417 i nast. kc. Jednakże z mocy art. XXVI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94) do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie Kodeksu cywilnego stosuje się prawo dotychczasowe. Kodeks cywilny wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1965 r. Do tego czasu w omawianym przedmiocie obowiązywały przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych ( Dz. U. z 1956 r. , Nr 6 --- STRONA 7 --- 54, poz. 243) i Kodeks zobowiązań ( rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. , Dz.U. Nr 82, poz. 243) . Powód roszczenie swoje wywodzi z faktu przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej i rozporządzenia nią na rzecz innych osób oraz ujawnienia tych osób w wyniku aktów nadziału w księdze wieczystej jako właścicieli . Uznać w tej sytuacji należało, że zdarzenie powodujące powstanie szkody nastąpiło pod rządem Kodeksu zobowiązań. Przepis art. 145 Kodeksu zobowiązań stanowił, że kto powierza wykonanie czynności swemu podwładnemu, odpowiada za szkodę wyrządzoną z jego winy przy wykonaniu poleconej mu czynności. W orzecznictwie i doktrynie zgodnie przyjmowano, że przepisy kodeksu zobowiązań nie stwarzały możliwości uwzględnienia roszczenia o naprawienie szkody zawinionej przez organ Państwa, wykonujący czynność Państwa, jako aparatu przymusu ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2001 r., w sprawie I CKN 1049/00, opubl. w bazie LEX nr 52461). Możliwość taką stworzyły dopiero przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 15 listopada 1956 r., która weszła w życie z dniem 28 listopada 1956 r. / por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.07.2004 r. Sk 8/03/OTK - A 20/04, nr 7, poz. 65/. Twierdzi się że działania władcze to takie, które przybierają postać orzeczeń, zarządzeń bądź decyzji. Nie wyczerpuje to jednak pojęcia działań w sferze imperium. Wykonywanie władzy publicznej dotyczy wszelkich form działalności państwa, które obejmują bardzo zróżnicowane formy aktywności. Wykonywanie takich funkcji łączy się z reguły z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Z reguły też dotyczy to obszaru, na którym może dojść do naruszenia praw i wolności jednostki ze strony "władzy publicznej". 7 --- STRONA 8 --- W tym kontekście nie sposób uznać, aby przedmiotowe zdarzenie, dokonane bezprawnie (co ostatecznie zostało potwierdzone decyzją Wojewody (...) 24 listopada 2006 r.,) ograniczyło się do czynności faktycznych, skoro pozbawiono poprzednika prawnego powoda władztwa nad nieruchomością i dokonano czynności rozporządzających na rzecz rolników w drodze nadziałów ziemi, które następnie stanowiły podstawę do ujawnienia uprawnień właścicielskich tych osób w księgach wieczystych . Takie zachowanie funkcjonariuszy publicznych odpowiada wszelkim cechom działania władczego. W konsekwencji kreowanie odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 145 k.z. w niniejszej sprawie nie jest możliwe. Powołana na wstępie ustawa ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych, która w tej sytuacji miałaby zastosowanie, w art. 1 i art. 3 stanowiła, że Państwo ponosi odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez funkcjonariusza państwowego na podstawie przepisów prawa cywilnego. Przy czym, zgodnie z art. 1 tej ustawy, Państwo odpowiada za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej czynność co oznacza, że chodzi zarówno o odpowiedzialność za szkody powstałe przy działaniach (zaniechaniach) w sferze dominium, jak i imperium. Stosownie zaś do art. 6 ust. 1 ustawy, jeżeli według dotychczasowych przepisów Państwo nie ponosiło odpowiedzialności za szkody wyrządzone przed dniem wejścia w życie ustawy, poszkodowany może dochodzić od Państwa wynagrodzenia szkody w ciągu roku od tego dnia. W ustępie drugim tego artykułu postanowiono, że wynagrodzenia szkody określonej w art. 1 nie można dochodzić od Państwa, jeżeli roszczenie byłoby już w dniu wejścia ustawy w życie przedawnione przy uwzględnieniu trzyletniego okresu przedawnienia, a dla roszczeń o wynagrodzenie za uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia oraz utratę żywiciela - przy uwzględnieniu okresu dziesięcioletniego w wypadku, gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku. 8 --- STRONA 9 --- Przewidziany w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. roczny termin ( kalendarzowy) do dochodzenia roszczenia miał charakter terminu zawitego. Przepis art. 6 nie został uchylony przez ustawę z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny ( art. VII pkt. 4 ) . Według art. XIII przepisów wprowadzających Kodeks cywilny, ilekroć w nie uchylonych przepisach prawa cywilnego przewidziane są terminy, z których upływem ustawa wyłącza dochodzenie roszczeń (terminy zawite), uważa się je od dnia wejścia w życie Kodeksu cywilnego za terminy przedawnienia. Jak wynika z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie poprzednik prawny powoda – ojciec K. B.- władał przedmiotowa nieruchomością do 1953 r., kiedy to został aresztowany . Z oczywistych w tej sytuacji względów, ani on, ani powód z możliwości, jaką dawały przepisy omawianej ustawy nie skorzystali . W orzecznictwie przyjmuje się, że ze względu na uwarunkowania polityczne uzasadnione jest przyjęcie, iż bieg przedawnienia uległ zawieszeniu do czerwca 1989 r. Skoro w czerwcu 1989 r. ustały przeszkody uzasadniające zawieszenie biegu przedawnienia z art. 6 ust. ustawy z dnia 15.11.1956 r. to przedawnienie upływało w takiej sytuacji w czerwcu 1990 r. Z akt administracyjnych, załączonych do niniejszej sprawy wynika, że powód występował o zwrot nieruchomości dwukrotnie przed tą datą – w dniach 25 stycznia 1990 r., 4 kwietnia 1990 r. Uzyskał wówczas odpowiedź odmowną jedynie w formie pisma, nie toczyło się wówczas żadne postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem orzeczenia. Jednocześnie też wskazano powodowi możliwość ponownego rozpoznania sprawy dopiero po zmianach legislacyjnych i uchyleniu mocy obowiązującej dekretu PKWN z 1944 r., co jak wiadomo do chwili obecnej nie nastąpiło. Po raz kolejny powód o zwrot przedmiotowej nieruchomości, opierając się na tych samych podstawach, wystąpił do Urzędu Wojewódzkiego w Ł. z wnioskiem z dnia 14 listopada 2000 r. Postępowanie administracyjne w tej sprawie trwało 6 lat. 9 --- STRONA 10 --- Niezasadny jest przy tym zdaniem sądu, zarzut strony pozwanej, że postępowanie to nie może mieć żadnego wpływu dla biegu terminu przedawnienia z uwagi na treść art. 123 § 1 pkt. 1 k.c., albowiem nie zostało podjęte przed organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju, we właściwym postępowaniu . Postępowanie z wniosku powoda z 2000 r., w treści niemalże identycznego do tego z 1990 r., ostatecznie zostało zakwalifikowane przez organ administracyjny jako oparte na przepisie § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51). Prawo własności jest instytucją prawa cywilnego i spory (roszczenia) dotyczące własności są sprawami cywilnymi w rozumieniu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zwanego dalej k.p.c. Jego powstanie, zamiana i wygaśnięcie następuje wskutek czynności nie należących do zakresu działania władz administracyjnych . W oparciu o dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości wymienione w art. 2 ust. 1 tego dekretu przechodziły bezzwłocznie z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, z wyłączeniem czynności organów administracyjnych. Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu w księgach wieczystych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 45, poz. 204), następnie art. 1 ust. 4 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r., obowiązującego od dnia 30 sierpnia 1946 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 233), wpisy na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d, i e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej następowały na wniosek właściwego urzędu ziemskiego, a w myśl art. 1 ust. 1 powołanego dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. tytułem do dokonania takich wpisów było zaświadczenie wydane przez wojewódzki urząd ziemski, stwierdzające, że cała nieruchomość ziemska, uregulowana w księdze wieczystej, podpada pod działanie powołanych wyżej przepisów dekretu. W myśl art. 45 prawa o księgach wieczystych z 1946 r. sąd rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej badał jedynie treść wniosku i dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej. 10 --- STRONA 11 --- Wpis dokonany w księdze wieczystej był na tej podstawie wywoływał wszystkie skutki przez prawo przewidziane. Nie oznaczało to jednak, że w każdym przypadku wpis taki był zgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Mogło bowiem zdarzyć się tak, że wpis mógł być dokonany w oparciu o błędne stwierdzenie zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego, że określona nieruchomość wchodząca w skład majątku ziemskiego jest przeznaczona na cele reformy rolnej według art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej Zgodnie z art. 2 § 1 i art. 3 k.p.c., rozpoznawanie spraw cywilnych należy do sądów powszechnych, chyba że na mocy przepisów szczególnych zostały przekazane do właściwości innych sądów lub organów. Takim przepisem szczególnym przekazującym orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, do kompetencji organów administracji publicznej jest właśnie przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Stosownie do unormowania tego przepisu, właściwym organem pierwszej instancji do rozpoznawania spraw w nim przewidzianych jest Wojewódzki Urząd Ziemski (obecnie wojewoda), od którego decyzji przysługuje odwołanie do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (obecnie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi). W orzecznictwie rozważany był charakter wskazanego przepisu i w kwestii tej zarysowały się różne poglądy . Wiązało się to z tym, że orzekanie na podstawie § 5 rozporządzenia o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, nie było regułą, czy też wymogiem formalnym w każdej sprawie. Tryb ten był uruchamiany w przypadkach spornych, kiedy właściciel (współwłaściciel) nieruchomości uważał, że jego nieruchomość z jakiś względów nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej. W tej sytuacji według jednych poglądów przyjmowano, że postępowanie to nie było konieczne. Dla uzasadnienia tego stanowiska podawano, że Sąd powszechny jest związany 11 --- STRONA 12 --- jedynie decyzją administracyjną o charakterze konstytutywnym. Natomiast decyzją o charakterze deklaratoryjnym związany jest tylko wtedy, gdy decyzja wydana została w sprawie administracyjnej w znaczeniu materialnym, a nie w znaczeniu jedynie procesowym. Za decyzję w znaczeniu procesowym należy zaś uznać decyzję wydawaną na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., skoro przedmiotem jej rozstrzygnięcia mają być kwestie z natury mające charakter cywilnoprawny. Tym samym sąd powszechny nie jest związany decyzją wydawaną na podstawie powołanych przepisów, skutkiem czego do jego właściwości będzie należała materialnoprawna ocena spełnienia przesłanek przejęcia nieruchomości ziemskiej na rzecz Państwa na podstawie dekretu / por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r., w sprawie sygn. 3 CR 328/60, opubl. OSPiKA z 1961 r., Nr 6 poz. 162, uchwalę z dnia 21 stycznia 2003 r., w sprawie sygn. III CZP 77/02, opubl. w ONSC z 2003 r., Nr 11 poz. 144/. Oznacza to, iż ochrony własności nieruchomości, która nie była nieruchomością ziemską, właściciel mógł dochodzić na drodze postępowania cywilnego. Za przyjęciem takiego rozumowania według zwolenników tego poglądu przemawiała nadto okoliczność, iż przejście nieruchomości z mocy prawa na własność Skarbu Państwa ma charakter cywilnoprawny, a przepisy dekretu o reformie rolnej nie zawierają uregulowań stanowiących, iż ograny administracyjne mogą rozstrzygać także sprawy cywilne. Wprawdzie zgodnie z art. 2 k.p.c. organy administracyjne mogą z mocy szczególnego przepisu ustawy rozstrzygać sprawy cywilne i przekazanie sprawy cywilnej do rozstrzygnięcia organom administracyjnym nie pozbawia jej właściwego charakteru sprawy cywilnej, to zważyć należy, iż z przepisu tego jednoznacznie wynika, że norma prawna dająca podstawę organom administracyjnym do orzekania w sprawie cywilnej musi mieć rangę przepisu ustawowego. Innymi słowy - uprawnienie to nie może wynikać z aktu niższego rzędu, a więc z przepisów rozporządzenia wykonawczego wydanego do aktu ustawowego. Przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej nie dają podstaw organom administracyjnym do orzekania w sprawach o charakterze cywilnoprawnym. 12 --- STRONA 13 --- Nie zawierają też podstawy prawnej do formułowania domniemania właściwości organu w wydawaniu rozstrzygnięć administracyjnych dotyczących problematyki prawnorzeczowej zawartej w dekrecie. Administracyjnoprawna forma działania organu administracji w postaci orzeczenia lub decyzji administracyjnej może również wynikać z charakteru sprawy jako należącej do zakresu administracji publicznej. Przejście własności nieruchomości ziemskiej na rzecz Państwa w trybie dekretu z dnia 6 września 1944 r. nie stanowi jednak sprawy z zakresu administracji publicznej, dlatego też jego zaistnienie lub potwierdzenie nie jest zastrzeżone dla formy orzeczenia administracyjnego. Przyjmując natomiast, iż wykładnia przepisów powołanego dekretu uprawnia do wydawania rozstrzygnięć administracyjnych w przedmiocie potwierdzania zaistnienia skutków prawnorzeczowych z mocy powołanego dekretu, to nie wyłącza to jednak właściwości drogi sądowej w ustalaniu skutków, jakie wywołał powołany dekret. W tej sytuacji do orzekania w zakresie problematyki uregulowanej w § 5 i 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. właściwy byłby również sąd powszechny. W niepublikowanym wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2005 r., III CK 350/05, Sąd Najwyższy uznał natomiast, że nie należy do drogi sądowej - ze względu na unormowanie zawarte w § 5 rozporządzenia - sprawa o ustalenie, iż nieruchomość nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Także w uchwale z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91 (OSNC 1992, nr 5, poz. 72) wskazał, że rozstrzygnięcie, czy dana nieruchomość nie podpada pod działanie wymienionego przepisu dekretu, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Taki wniosek wynika bowiem jednoznacznie z § 5 rozporządzenia, który wyraźnie przekazał rozstrzyganie sporów w omawianych sprawach - w formie decyzji podlegającej zaskarżeniu według zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego - do właściwości organu administracji państwowej. Przytoczona uchwała spotkała się z aprobatą także w innym orzecznictwie Sądu Najwyższego (niepublikowane wyroki: z dnia 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, z dnia 16 listopada 2004 r., III CK 322/04, z dnia 20 grudnia 2005 r., III CK 350/05). 13 --- STRONA 14 --- Ostatecznie w judykaturze Sądu Najwyższego ugruntowało się stanowisko, iż orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, należy do właściwości organu administracji publicznej. W wyroku z dnia z dnia 3 grudnia 2004 r., w sprawie IV CK 336/04 Sąd Najwyższy uznał, że jeżeli obowiązujący przepis prawa przyznał organom administracyjnym kompetencję do orzekania, czy nieruchomość (bądź jej część) podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, to sąd powszechny nie jest uprawniony do samodzielnego rozstrzygania tej kwestii w procesie o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezprawnego przejęcia takiej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Inaczej jest jedynie w sprawach dotyczących art. 2 ust. 1 lit. a-d, co do, których takiego trybu nie ma i dlatego w tym zakresie kwestie sporne rozstrzygane mogą być w postępowaniu przed sądem powszechnym Podobne stanowisko zostało zaprezentowane w postanowieniu Sadu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2004 r., w sprawie II CK 448/03 , gdzie Sąd Najwyższy wskazał nadto na związanie sądu powszechnego decyzją organu administracyjnego w takiej sprawie / baza Lex nr 589958/ (por. też m.in. uchwałę SN z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992, nr 5, poz. 72, wyrok SN z dnia 13 lutego 2003 r.,III CKN 1492/00, niepubl.) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że odebranie władztwa poprzednim właścicielom w trybie wykonywania przepisów dekretu o reformie rolnej nie wyklucza jedynie w wyjątkowych wypadkach udzielenia im lub ich następcom ochrony w procesie, jednak ograniczył taką możliwość jedynie do procesu windykacyjnego i to jeśli okazałoby się, że nieruchomość została odebrana wbrew przepisom dekretu lub nie została następnie rozdysponowana zgodnie z celami wymienionymi w art. 1 ust. 2 dekretu i po przejęciu przez państwo nie stała się własnością innych osób fizycznych lub prawnych. Ostatnio wyrażone poglądy podzielił także sąd w niniejszej sprawie, albowiem gdyby przyjąć odmienne zapatrywanie istnienie przepisu § 5 rozporządzenia pozbawione byłoby sensu . 14 --- STRONA 15 --- W tej sytuacji natomiast nie można uznać, że postępowanie administracyjne zainicjowane przez powoda nie było właściwe i nie świadczyło o należytej dbałości o jego interesy . Nadto biorąc pod uwagę starania jakie podjął powód oraz niejednolitość orzecznictwa w kwestii charakteru wskazanego wyżej przepisu na przestrzeni wielu lat, uwzględnienie zarzutu przedawnienia, nawet przy przyjęciu odmiennego poglądu co do tej kwestii pozostawałoby w sprzeczności z art. 5 k.c. Odnosząc się natomiast do zasadności roszczenia powoda należy podnieść, że odpowiedzialność pozwanego opiera się tak jak to zaznaczono wcześniej, na podstawie art. 1-3 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych ( Dz. U. z 1956 r. , Nr 54, poz. 243). Zgodnie z tymi przepisami Państwo odpowiada za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej czynności. Powierzenie wykonania czynności w rozumieniu art. 1 tej ustawy (obecnie art. 417 kc) nie musi przy tym być wyraźne i nie musi odnosić się do konkretnej czynności. Może ono wynikać także z rodzaju zajmowanego przez funkcjonariusza stanowiska i charakteru czynności. Jednocześnie z postanowień art. 1-3 wynika także zasada, że do odpowiedzialności Państwa stosuje się ogólnie obowiązujące przepisy prawa cywilnego, a więc w pierwszym rzędzie przepisy o odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Dla powstania odpowiedzialności na podstawie powołanych wyżej przepisów konieczne jest nadto ustalenie wyrządzenia szkody oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem, a powstałą szkodą . W niniejszej sprawie wymienione przesłanki odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa zostały spełnione . Nie ulega wątpliwości, że poprzednik prawny powoda – ojciec K. B. nabył prawo własności. przedmiotowej nieruchomości, działki nr (…), o powierzchni 20 ha, położonej w R., powiecie B. oraz, że jego prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej. 15 --- STRONA 16 --- W toku postępowania wykazane zostało, że na skutek zaniedbań i szeregu nieprawidłowości w działaniu organów administracji, polegających na niedokonaniu dokładnych ustaleń, sprawdzeniu ksiąg wieczystych, a także niewłaściwej interpretacji przepisów nieprawidłowo uznano, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej w myśli przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 listopada 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz.U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13/ . Dało to podstawę do wydania aktów nadziału ziemi na rzecz osób trzecich, ujawnienia ich w księdze wieczystej jako właściciel przedmiotowej nieruchomości . Nieprawidłowości w działaniu funkcjonariuszy państwowych doprowadziły w efekcie do pozbawienia poprzednika prawnego powoda jego praw . Wartość szkody powoda, wyraża się w kwocie odpowiadającej wartości nieruchomości według jej stanu z daty przejęcia z mocy prawa, czyli wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. 13 września 1944 r. oraz cen aktualnych, jak również w wartości utraconych pożytków i dochodów netto jakie ojciec powoda, a następnie powód mogliby osiągnąć z tej nieruchomości, gdyby nie została im ona zabrana. Wartości te sąd ustalił w ślad za opinią biegłego z zakresu rolnictwa, ogrodnictwa i szacunków nieruchomości W. W. Opinie te nie były kwestionowane przez żadną ze stron po wyjaśnieniu w drodze opinii ustnej uzupełniającej, że opinia pisemna w zakresie utraconych pożytków obejmuje wartości netto, uwęglenia koszty jakie powód czy jego poprzednik prawny musieliby ponieść, aby dochody o takiej wartości osiągnąć . Ponieważ z informacyjnych wyjaśnień powoda, złożonych na rozprawie w dniu 2 lutego 2009 r. wynikało, że ojciec powoda użytkował nieruchomość do 1953 r., należało dokonać korekty wyliczonych przez biegłego kwot i odjąć dochody jakie można było uzyskać z tej nieruchomości w latach 1944 – 1953 r. i w tej części powództwo oddalić. Stąd na zasądzoną na rzecz powoda kwotę odszkodowania złożyły się kwota 519.000 zł stanowiąca aktualną wartość utraconej nieruchomości oraz kwota 116.638,55 zł 16 --- STRONA 17 --- ( po zaokrągleniu 1.116.639 zł ), odpowiadająca wartości utraconych pożytków za 57 lat ( a nie jak w opinii za 66 lat ) w wersji netto. O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 §1 k.c. Przy ustalaniu dat początkowych sąd uwzględnił kwotę pierwotnie dochodzoną przez powoda w pozwie, okoliczność, że kwota wyliczona przez biegłego jest kwotą aktualną na dzień sporządzenia opinii, a zatem odsetki od niej należą się powodowi dopiero od daty doręczenia stronie pozwanej opinii biegłego, zaś od kwoty rozszerzonej od daty doręczenia stronie pozwanej pisma zawierającego to rozszerzone żądanie. W związku z tym żądania powoda w zakresie odsetek, wykraczające poza w.w. daty podlegały oddaleniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c., przy przyjęciu, że powód wygrał proces w 90% . Na podstawie art. 113 ust. 1 i 3 - w stosunku do powoda - oraz art. 113 ust. 1 i 5 - w stosunku do pozwanego - ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) nakazano ściągnięcie od stron na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Łodzi nieziszczone koszty sądowe, przy czym od powoda – od oddalonej części powództwa i z zasądzonego na jego rzecz świadczenia, zaś od strony pozwanej – wyłącznie nie uiszczone wydatki od uwzględnionej części powództwa . O kosztach zastępstwa procesowego udzielonego powodowi z urzędu sąd orzekł z uwzględnieniem stawek określonych w § 6 pkt. 7 oraz przepisów § § 2 ust. 1i 3, 4 ust. 2, 19-21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. z 2002 r. , Nr 163, poz. 1348 ze zm. ) . 17 --- STRONA 18 --- 18