Postanowienie II C 117/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Kat

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 117/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Małgorzata Turek Protokolant: st. sekr. sądowy Teresa Szczypińska po rozpoznaniu w dniu 09 października 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa R S , przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w K , Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M , Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w R, o zapłatę 1. zasądza od Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w R na rzecz powoda R S kwotę 3000 złotych ( trzy tysiące złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 23 października 2012 roku do dnia zapłaty; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania w sprawie; 4. przyznaje adwokatowi J B od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Katowicach tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu kwotę 4428 złotych ( cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) w tym 828 złotych ( osiemset dwadzieścia osiem złotych) podatku od towarów i usług. Sygn. akt C 117/10 Uzasadnienie Powód zwrócił się do Sądu Okręgowego w Katowicach o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w K kwoty 80 000 złotych tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. Ponadto wniósł o zwolnienie powoda od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu swego żądania powód z powołaniem się na art. 24 kc podniósł , że w okresie przebywania w placówkach penitencjarnych doznał naruszenia godności oraz dóbr osobistych poprzez przebywanie w celach przeludnionych , niewyposażonych w sprzęt użytku codziennego , ograniczenie czasu przeznaczonego na cotygodniowa kąpiel, złe funkcjonowanie --- STRONA 2 --- służy zdrowia , a także naruszenie prawa do intymności. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2012 roku (k.15) Sąd Okręgowy w K zwolnił powoda od kosztów postępowania w całości i ustanowił dla powoda adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka w K wyznaczyła adw. J B pełnomocnikiem powoda z urzędu. Pismem z dnia 26 czerwca 2010 roku pełnomocnik powoda sprecyzował żądanie i wniósł o zasądzenie od pozwanego Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w K oraz Dyrektora Zakładu Karnego w R jako dłużników solidarnych kwoty 80 000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu zajętego stanowiska pełnomocnik powoda wskazuje podstawy prawne żądania a to art. 23, 24 i 448 kc, w związku z art. 110 §2 kk oraz 77 ust. 1 Konstytucji. Pełnomocnik powoda precyzuje charakter jego żądania i wyjaśnia , iż dochodzona pozwem kwota stanowi zasądzenie zadośćuczynienia za przeludnienie cel w których powód przebywał, oraz niewłaściwej pomocy lekarskiej , która doprowadziła powoda do zawału mięśnia sercowego. Zajęte przez pełnomocnika powoda stanowisko w piśmie „ odpowiedź na pozew” zostało podtrzymane w kolejnych pismach procesowych , a to z dnia 17 września 2010 roku k.124 , 16 grudnia 2010 roku k. 143 – 145. Pozwany zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew ( pismo z dnia 6 sierpnia 2010 roku) wniósł o odrzucenie pozwu. A w wypadku nieuwzględnienia tego wniosku oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu pozwany podniósł , iż sprecyzowana przez pełnomocnika powoda w piśmie z dnia 26 czerwca 2010 roku strona pozwana na Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w K oraz Dyrektora Zakładu Karnego w R nie ma zdolności sądowej i w oparciu o niemożność ssanowania tego braku pozew winien ulec odrzuceniu. Odnosząc się do żądania zasądzenia zadośćuczynienia pozwany zwraca uwagę na fakt , iż powód dochodzi roszczenia za okres 1995 – 96 do 2009 roku i w związku z tym podniósł zarzut przedawnienia co do roszczeń powstałych przed 22 lutym 2007 roku. Ustosunkowując się do żądań powoda za okres nieprzedawniony pozwany kwestionuje odpowiedzialność odszkodowawczą wobec braku przesłanek z art. 417 kc jak również żądania zadośćuczynienia podnosząc , że w orzecznictwie i doktrynie utrwalony jest pogląd , że żądanie zgłoszone do Skarbu Państwa nie znajduje oparcia w przepisie w art. 448 kc , który ma zastosowanie wyłącznie do sprawcy naruszenia dóbr osobistych , zatem do osoby fizycznej. Z ostrożności procesowej jedynie pozwany wskazuje na to, że powód nie określił przesłanek wymaganych przyrządami zadośćuczynienia a więc nie określił jakie dobra osobiste zostały naruszone , nie wykazał adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy domniemaną krzywdą a zdarzeniem sprawczym , nie wykazał winy naruszyciela oraz niezgodności z prawem działania. Powołując się na bogate orzecznictwo w tego typu sprawach pozwany podnosi , że powód żądając zadośćuczynienia pieniężnego powinien wykazać, że naruszenie jego dóbr osobistych było bezprawne. Odnosząc się do podniesionych przez powoda w pozwie zarzutów i twierdzeń pozwany w kontekście zarzutu przeludnienia zauważa , że określenie minimalnej powierzchni celi przypadającej na jednego skazanego określają przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks Karny Wykonawczy , który w przepisie art. 110§2 określa , że powierzchnia w celi mieszkalnej przypadającej na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Wskazuje również na to, że zgodnie z przepisem art. 248 §1 kkw w brzmieniu sprzed 6 grudnia 2008 roku w szczególnie uzasadnionych wypadkach Dyrektor Zakładu Karnego lub Aresztu Śledczego może umieścić osadzonych w warunkach w których powierzchnia w celi na 1 osobę wynosi mniej niż 3 m 2 ( Rop. Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006 roku w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku gdy liczba osadzonych w Zakładach Karnych lub Aresztach Śledczych przekroczy w skali kraju ogólna pojemność tych zakładów.) Z tych względów zdaniem pozwanego nie można przypisać cech bezprawności Dyrektorowi Zakładu Karnego w R , gdyż informował on sędziego penitencjarnego o przeludnieniu podległej mu jednostki. Pozwany w obszernym piśmie ustosunkowując się do warunków socjalnych panujących w Zakładzie Karnym w R podkreśla również to , że budynki penitencjarne tego zakładu są obiektami zabytkowymi wpisanymi do rejestru zabytków w których stosunek powierzchni okna do powierzchni podłogi w celach --- STRONA 3 --- mieszkalnych nie jest zgodny z obowiązującymi normami ale ze względu na ich zabytkowy charakter musi zostać utrzymany. Opisuje pozwany tak wygląd cel, ich wyposażenie ze szczególnym wskazaniem na fakt , iż zarówno wyposażenie cel jak i zabudowa kącików sanitarnych spełniają wymogi przewidziane w Zarządzeniach Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. . W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Na rozprawie w dniu 9 listopada 2010 roku (k.131) sąd oznaczył jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa pozwaną w sprawie na Dyrektora Aresztu Śledczego w K , Dyrektora Aresztu Śledczego w M i Dyrektora Zakładu Karnego w R . W trakcie procesu Sąd dopuścił dowody zgłoszone przez strony w tym dowód z informacji Zakładu Karnego w R , kierowanej do Wydz. Penitencjarnego Sądu Okręgowego w G o występującym przeludnieniu w tejże jednostce penitencjarnej za okres od lutego 2007 roku do listopada 2009 roku ( k. 70 – 103 akt) , z zarządzenia Dyrektora Zakładu Karnego w R z dnia 27 sierpnia 2008 roku i 10 marca 2009 roku( k. 104 – 105 akt) o umieszczeniu osadzonych na czas określony w warunkach , których powierzchnia w celi wynosi mniej niż 3 m 2 , z notatki służbowej chorążego K W z dnia 13 lipca 2010 roku ( k. 106 i 113 akt) , notatki służbowej Kpt. A z 18 marca 2009 roku , 2 czerwca 2009 roku , 13 lipca 2009 roku. Przeprowadzono również dowody w postaci meldunku sierżanta G W z dnia 4 września 2009 roku na okoliczność warunków bytowych osadzonych w Zakładzie Karnym w R ( k. 107) oraz notatki por. A S z dnia 25 lipca 2009 roku. Sąd uwzględnił wnioski dowodowe powoda i przeprowadził dowody z przesłuchania wskazanych świadków Z B (k. 358) , Z B (k. 385) a także przesłuchania powoda( k. 359) . Po przeprowadzeniu dowodów Sąd ustalił co następuje: Występując z pozwem powód określił , że „ pozew obejmuje czasookres od 1995 -96 do 2009 roku” . Pełnomocnik powoda w powołanych wyżej pismach procesowych nie zmienił żądania powoda w zakresie szkody doznanej w innym czasie . odnosząc się do żądań powoda , jego pełnomocnik w pismach procesowych określa , że podtrzymuje żądanie powoda w całej rozciągłości (k.41). Rozpatrując roszczenie powoda związane z warunkami w jakich odbywał karę pozbawienia wolności Sąd uwzględnił wskazany przez powoda okres i uznał , że pozew w sprawie niniejszej został wniesiony w dniu22 lutego 2010 roku . Roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dobra osobistego jest roszczeniem majątkowym o naprawienie szkody ( krzywdy) wyrządzonej czynem niedozwolonym i ulega przedawnieniu w świetle art. 117 § 1 kc. Roszczenie to ma własny , wynikający z treści art. 442 kc reżim przedawnienia . Od dnia 10 sierpnia 2007 roku obowiązuje przepis art. 442 1 § 1 kc zgodnie z którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. W myśl art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku zmieniającej ustawę z dniem 10 sierpnia 2007 roku ( Dz. U. z 2007 r nr 80 poz. 538 ) do roszczeń o których mowa w art. 1 powstałych przed dniem wejścia w życie nin, ustawy a wg przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się przepisy art. 442 1 kc. Mając powyższą regułę na względzie Sąd uznał , że roszczenie powoda w oparciu o znowelizowany przepis art. 442 1 § 1 kc za okres pobytu w poszczególnych jednostkach penitencjarnych liczony od zakończenia pobytu jest przedawniony za okres poprzedzający 22 lutego 2007 roku . Roszczenie powoda w oparciu o przepis art. 442 § 1 kc w brzmieniu sprzed dnia 10 sierpnia 2007 roku w myśl którego roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z --- STRONA 4 --- upływem lat 10 od dnia w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Sąd orzekający w sprawie podziela stanowisko strony pozwanej , że roszczenie powoda za czas od 1995/96 do 22 lutego 2007 roku uległo przedawnieniu. W sprawie bezspornym jest , że w okresie od 15 kwietnia 2005 roku do dnia 6 kwietnia 2010 roku i od 26 kwietnia 2010 roku do nadal powód przebywa w Zakładzie Karnym w R a więc w okresie w którym żądanie powoda nie jest przedawnione powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w R . Bezspornym również jest co wynika wprost z dokumentów złożonych przez pozwanego , że w nieprzedawnionym okresie w Zakładzie Karnym w R występowało znaczne zaludnienie tej jednostki wynoszące : 148% , 146%, 139% , 138%, 141%, 134%, 137%, 133%, 120%, 124%, 121%, 115%, 114%, . Analiza składanych w trybie art. 248 §1 kkw wydziałowi penitencjarnemu Sadu Okręgowego w G w informacji wskazuje na to , że procent zaludnienia w Zakładzie Karnym w R w miarę upływu czasu systematycznie się zmniejszał. Od 148% w dniu 2 lutego 2007 roku (k.70) do 106% w dniu 2 października 2009 roku (k. 102). W sprawie bezspornym jest , co przyznaje w odpowiedzi na pozew pozwany, że budynku penitencjarne Zakładu Karnego są budynkami starymi , mającymi statut zabytku w których niekorzystnie przedstawia się stosunek powierzchni okna do powierzchni podłogi w celach mieszkalnych. Przeludnienie występujące w celach w okresie 2007 – 2009 niekorzystny stosunek powierzchni okna do powierzchni podłogi uwiarygodnia żądanie powoda zwłaszcza w kontekście zeznań świadków powoda Z B , Z B . Świadkowie Ci potwierdzili złe oświetlenie cel , niekorzystne usytuowanie kącików sanitarnych , ciasnotę w celach oraz zagrzybienie cel. Świadek Z B składając zeznania przed Sądem Rejonowym w N w dniu 26 kwietnia 2012 roku k. 375 stwierdził „ w celi był grzyb , powód go samodzielnie mył”. Zarzuty określone przez powoda w pozwie nie zostały obalone przedstawionymi przez pozwanego dowodami. Istnienie zrządzeń dyrekcji Zakładu Karnego określającej wyposażenie cel , normy żywieniowe , przydział środków czystości, nie stanowi o faktycznym istniejącym w rzeczywistości stanie w jakich odbywają karę pozbawienia wolności osadzeni w Zakładzie Karnym w R . Pozwany nie przedstawił w szczególności sprawozdań z wizytacji sędziego penitencjarnego z których wynikał by stan socjalny osadzonych , warunki panujące w celach , ich wyposażenie oraz zabudowa kącików sanitarnych. Nie przedstawiono również wyników kontroli prowadzonej przez SANEPID ani sprawozdań z przeglądów kominiarskich określających wentylację w celach. Opierając się na dowodach zgromadzonych w sprawie sąd uznał, że przeludnione cele w zabytkowym budynku o niewielkich oknach musiały prowadzić do zawilgocenia ścian i do ich zagrzybienia. Z kolei przebywanie w takich warunkach nie sprzyja samopoczuciu naraża osoby przebywające na utratę zdrowia. Nie zasługuje na uwzględnienie zdaniem sądu orzekającego żądanie pełnomocnika powoda objęcie zadośćuczynieniem krzywdy jaką doznał powód na skutek zaistniałego u niego zawału serca i jego leczenia. Pamiętać bowiem należy , iż żądanie powoda obejmuje okres do 2009 roku . Powód doznał zawału serca co wynika z pisma jego pełnomocnika w dniu 17 maja 2010 roku a więc po upływie okresu objętego żądaniem. Powód nie wykazał aby do 31 grudnia 2009 roku doznał krzywdy na skutek niewłaściwego leczenia. Zeznania świadków w zakresie oceny pomocy medycznej udzielonej przez pozwanego osadzonym są sprzeczne i skrajne. Świadek Z B (k.358) zeznał „ nie było żadnej pomocy medycznej „ , świadek Z B K.385 zeznał „ była zapewniona w miarę możliwości opieka medyczna”. Z zeznań powoda R S wynika, że opieka medyczna pełniona przez Zakład Karny w R nie odbiega od pomocy medycznych w innych zakładach. Powód stwierdza, że był kierowany w czasie pobytu u pozwanego do okulisty , stomatologa, odwożony był do szpitala, , że w Zakładzie codziennie dyżuruje pielęgniarka. Nie można zatem przyjąć, że powód pozbawiony był opieki medycznej , bądź żeby napotykał na trudności , które nie są udziałem innych obywateli. Powszechnie bowiem wiadomo, że na wizyty u lekarza specjalisty należy się zapisać i oczekiwać. Wobec tak poczynionych ustaleń sąd nie dopuścił dowodu z opinii biegłego lekarza dla ustalenia przyczyn doznanego przez powoda zawału oraz podjętych przez pozwanego w leczeniu tego zawału czynności. --- STRONA 5 --- Sąd zważył: Powód opiera swoje roszczenie na treści art. 24 kc w związku z art. 448 kc. Domaga się ochrony dobra osobistego w postaci godności i prawa do intymności , które zostały naruszone na skutek umieszczenia go w przeludnionych celach oraz złych warunków bytowych w placówkach penitencjarnych. Przesłanką zastosowania środków ochrony przewidzianych w art. 24 kc jest naruszenie określonego dobra osobistego jak i bezprawne działania prowadzące do tego naruszenia. Sąd uznał, że powód wykazał , że dobro jego zostało naruszone gdyż przez długi okres czasu przebywał w przeludnionych , zawilgoconych , zagrzybionych celach , przy niedostosowanych kącikach sanitarnych. Dopuszczenie do zawilgocenia i zagrzybienia cel jest działaniem bezprawnym , nie jest wskazanym dopuszczenie do przeludnienia w starych , nawet zabytkowych budynkach. Z tych względów doszedł sąd do przekonania, że krzywda jakiej powód doznał zrekompensowana zostanie zasądzoną kwotą 3000 złotych . Kwotę tę sąd wyrokiem z dnia 23 października 2012 roku zasądził z odsetkami od dnia wyrokowania , gdyż krzywda powoda została na dzień wyrokowania oceniona. W pozostałej części powództwo zostało oddalone za okres od dnia 22 lutego 2007 roku jako przedawnione a w pozostałym okresie objętym roszczeniem powoda za okres od lutego 2007 roku do grudnia 2009 roku ponad kwotę 3000 złotych jako zbyt wygórowaną. Sąd nie obciążył powoda kosztami postępowania w sprawie przy zastosowaniu art. 102 kpc , nie przyznał kosztów zastępstwa procesowego pozwanemu , gdyż sytuacja materialna powoda jest zła i nie rokuje w najbliższym okresie czasu poprawie.