Postanowienie II C 112/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Gliwicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II C 112/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach Ośrodek (...) w R. Wydział II Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Renata Kopala Protokolant: Jolanta Bober po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. w R. sprawy z powództwa J. Z. (Z.) przeciwko J. S. ( (...)) o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1) zobowiązuje pozwanego do złożenia oświadczenia i zamieszczenia go w formie ogłoszenia prasowego w (...), dwutygodniku (...) oraz (...) następującej treści: „Ja J. S. wyrażam ubolewanie i przepraszam Pana J. Z. za naruszenie jego dóbr osobistych w dniu 05 maja 2009 roku w trakcie manifestacji pod jego domem”; 2) zasądza od pozwanego na rzecz O. pod patronatem św. D. S. przy Parafii Miłosierdzia Bożego w J., Al. (...) kwotę 5.000 złotych (pięć tysięcy złotych); 3) zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.827 złotych (jeden tysiąc osiemset dwadzieścia siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. Sędzia: Sygn. akt II C 112/12 UZASADNIENIE Powód J. Z. wniósł pozew przeciwko J. S., którym domagał się nakazania pozwanemu, by zamieścił na łamach gazety (...), dwutygodniku (...) oraz w (...) oświadczenie usuwające skutki naruszenia dóbr osobistych powoda o treści: „Ja, J. S. wyrażam ubolewanie i przepraszam Pana J. Z. za to, że swoim zachowaniem w dniach 5,6 i 7 maja 2009 roku, w trakcie manifestacji pod domem Pana Z., w szczególności poprzez podawanie nieprawdziwych informacji na temat jego osoby, naruszyłem dobre imię Pana J. Z.”. Następnie wniósł o nakazanie pozwanemu zapłaty kwoty 5000 zł na rzecz O. pod patronatem św. D. S. przy Parafii Miłosierdzia Bożego w J., a także zasądzenia solidarnie od pozwanych kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu powód podał, że pełni funkcję Prezesa Zarządu (...) S.A. w J., natomiast pozwany jest pracownikiem (...) S.A. w J. ( KWK (...)). Powód wskazał, że pozwany w dniach 5, 6 i 7 maja 2009 roku uczestniczył z grupą --- STRONA 2 --- około 10 innych osób w manifestacji odbywającej się przy ul. (...) w T., a zatem w miejscu zamieszkania powoda. Podczas manifestacji pozwany wraz z protestantami używali transparentów z wizerunkiem powoda jako więźnia, co stanowiło fotomontaż, a także rozdawali ulotki deprecjonujące powoda. O manifestacji zostały poinformowane lokalne i ogólnopolskie środki masowego przekazu, konsekwencją czego było ukazanie się artykułów prasowych, publikacji w internecie, a także emisji relacji radiowych i telewizyjnych, przez co treści przekazywane przez manifestujących, w tym pozwanego, znalazły szeroki krąg odbiorców. Powód podniósł, że zarzuty pozwanego były całkowicie nieprawdziwe i bezpodstawne, zarazem w sposób bezprawny naruszający dobre imię powoda i władz (...) S.A. w J.. Powód argumentował również, iż do chwili obecnej pełni funkcję Prezesa Zarządu (...) S.A. w J., a kondycja finansowa tej spółki jest oceniana pozytywnie przez instytucje finansowe, na co wskazuje m.in. upublicznienie akcji spółki na rynku podstawowym Giełdy (...) S.A. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, jako pozbawionego podstaw faktycznych i prawnych, a także o zasądzenie od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwany wskazał, że nie uczestniczył w manifestacjach, które odbyły się dnia 6 i 7 maja 2009r. Podniósł także, że przedstawiony artykuł w Gazecie (...) z dnia 7 maja 2009r. oraz wydruki z internetu nie dotyczą manifestacji, w której brał udział pozwany. Generalnie zaś pozwany w odpowiedzi na pozew wywodził, że powód wykazał jedynie istnienie dobra prawnego (dobrego imienia) podlegającego ochronie, nie udowodnił zaś pozostałych przesłanek odpowiedzialności, w szczególności bezprawności działania pozwanego. J. S. wskazywał dalej, iż krytyka osób prowadzących działalność publiczną (jak powód) powinna być dalej idąca i podlega słabszej ochronie. Nadto podnosił, co do żądania zasądzenia sumy pieniężnej na cel społeczny, iż powód nie wykazał istnienia i rozmiaru doznanej krzywdy uzasadniającej zasądzenie zadośćuczynienia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód J. Z. pełni funkcję Prezesa Zarządu (...) S.A. w J., natomiast pozwany jest pracownikiem (...) S.A. w J. ( KWK (...)). W 2009 roku zarząd (...) S.A. w J. podejmował decyzje w przedmiocie przeciwdziałania kryzysowi gospodarczemu, który przejawiał się w spadku cen i ograniczeniu rynku sprzedaży. W szczególności przygotowano program ograniczenia kosztów celem zachowania miejsc pracy, dyskutowano także możliwość przeprowadzenia prywatyzacji spółki, nie wyrażały jednak na to zgody związki zawodowe. W związku z podejmowanymi działaniami zarządu (...) postanowił zorganizować pikiety demonstracyjne w miejscu zamieszkania członków zarządu J. Z. w T. i M. Ś. w U.. W dniach 5, 6 i 7 maja 2009 roku grupa około 15 przeprowadziła demonstrację przy ul. (...) w T., a zatem w miejscu zamieszkania powoda. W dniu 5 maja 2009 roku wśród manifestujących był J. S., który zajmował się organizacją pikiety, rozdawaniem transparentów, ulotek, a gdy zebrali się przedstawiciele mediów – udzielaniem wywiadów. Manifestacja trwała około kilku godzin popołudniowych, w tym czasie pozwany oraz inni członkowie grupy wznosili transparenty z napisami „Z. ręce precz od naszych kopalń” oraz „Stop podstępnej prywatyzacji”. Protestujący rozdawali również przechodniom ulotki zarzucające m.in. powodowi złamanie prawa przez wypowiedzenie zakładowych układów i porozumień zbiorowych, a także błędne decyzje dotyczące zarządu spółką, w szczególności grę opcjami walutowymi i uzależnienie od jednego odbiorcy węgla, co doprowadziło do pogorszenia sytuacji przedsiębiorstwa, przymusowych dni wolnych, obniżenia wynagrodzeń i zapaści w sprzedaży węgla. Rozdawane ulotki zawierały także fotomontaż w postaci zdjęcia twarzy powoda doklejonego do ubioru więźnia z kajdanami (tzw. „pasiaka”) i z napisem (...). Pikieta miała spokojny przebieg, manifestanci informowali przechodniów i dziennikarzy o nieprawidłowościach w (...) S.A. w J., za które odpowiedzialnością obarczali powoda oraz pozostałych członków zarządu spółki. Na miejscu obecna była Policja nadzorując przebieg manifestacji, która zakończyła się około 18.00, gdy protestujący rozjechali się do domów. Protest wzbudził także zainteresowanie dziennikarzy, którzy pojawili się na miejscu pikiety i rozmawiali z manifestantami, w tym z pozwanym, który udzielał wywiadów. Manifestacje przy ul. (...) w T., w tym ta z dnia 5 maja 2009 roku, zostały opisane w lokalnej i ogólnokrajowej prasie, w kontekście rzecz jasna szerszego konfliktu zarządu ze związkami zawodowymi w (...) S.A. w J.. Przedstawione wydarzenia zostały opisane --- STRONA 3 --- w artykule „J. polowanie na zarząd” z dnia 05.05.2009r. w „Rzeczpospolitej” w artykule „Atak na domy prezesów? Panowie to już przegięcie” z dnia 7 maja 2009r. w Gazecie (...), w artykule „Wojna władz spółki węglowej ze związkami przybiera na sile” z 09-10.05.2009r. w (...) oraz w artykule „Szefowie (...) pozwą związkowców za pikiety przed domami” z dnia 08.05.2009r. na polskim (...).pl”. Demonstracja była również przedmiotem relacji radiowych. Dnia 21.03.2009r. do Prokuratury Rejonowej w Tychach wpłynęło zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę powoda w związku z wydarzeniami w dniach 5, 6 i 7 maja 2009 roku pod domem powoda. Postanowieniem z dnia 27.09.2009r., sygn. akt: 3 Ds. 472/09 Prokurator Rejonowy w Tychach wydał postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie. dowód: - przesłuchanie J. Z. k.84-85; - przesłuchanie J. S. k.85-87; - zeznania świadka A. T. k. 64-65; - zeznania świadka G. C. k. 65-66; - zeznania świadka J. M. k.66-67; - zeznania świadka W. S. k. 67-68; - odpis (...) S.A. w J. k. 12-17; - ulotki rozpowszechniane w toku manifestacji k.26-27; - materiały prasowe związane z demonstracją k.20-25; - kopie relacji radiowych z przeprowadzonych manifestacji k. 31; - informacja Komendy Miejskiej Policji w T. k.75; - dokumentacja zdjęciowa demonstracji k. 18-19; - postanowienie z dnia 27.08.2009r. sygn. 3Ds 472/09 Prokuratury Rejonowej w Tychach (akta dołączone do sprawy II C 113/12) Przy ocenie materiałów sprawy Sąd kierował się zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 233 § 1 kpc. Sąd oparł się na zeznaniach powoda, który zeznawał w sposób wyczerpujący i rzetelny, a także pozwanego, który szczegółowo opisał wydarzenia z dnia 05.05.2009r. i brak podstaw do odmówienia jego zeznaniom waloru wiarygodności. Przyznał, że brał czynny udział w demonstracji pod domem powoda i stwierdził, że nie będzie przerzucał odpowiedzialności na inne osoby. Sąd uwzględnił także zeznania świadków, którzy zeznawali w sposób przekonujący i logiczny. Zeznania świadków korespondują ze sobą, są zgodne z wynikającym z pozostałej dokumentacji stanem faktycznym ustalonym w sprawie. Sąd w końcu oparł się także na dowodach z dokumentów, jako że sporządzone zostały one przez uprawnione podmioty w ramach obowiązków wynikających z charakteru ich działalności, w szczególności na materiałach prasowych dotyczących przedmiotu procesu. Sąd zważył, co następuje: W ocenie Sądu żądanie pozwu jest uzasadnione. Powód J. Z. opiera swoje żądanie na treści art. 24 § 1 kc, zgodnie z którym ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba --- STRONA 4 --- że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Z kolei według art. 24 § 2 kc, jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Powołany przepis wymienia przesłanki i środki sądowej ochrony dóbr osobistych. Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: istnienie dobra osobistego, zagrożenie lub naruszenie tego dobra oraz bezprawność zagrożenia lub naruszenia. W pierwszej zatem kolejności powód musi wykazać, iż doszło do zagrożenia lub naruszenia istniejącego jego dobra osobistego. Dobra osobiste człowieka wymienia przykładowo przepis art. 23 kc, niewątpliwie obejmując zakresem tego pojęcia cześć i dobre imię osoby. Powód zarzucał, że na skutek działań pozwanego doszło do naruszenia jego dobra osobistego w postaci dobrego imienia. Cześć, dobre imię, dobra sława człowieka są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Naruszenie czci może więc nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię danej osoby i mogące ją narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności. Niewątpliwie zatem powód dochodzi ochrony jego obiektywnie istniejącego dobra prawnego, jakim jest jego dobre imię. Zdaniem Sądu zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wskazuje, że doszło do naruszenia dobrego imienia J. Z.. O naruszeniu dobra osobistego można mówić, w sytuacji gdy działanie jednego podmiotu wpływa ujemnie na sferę wartości innej osoby. Ocena czy doszło do naruszenia dobra osobistego należy zatem do sfery faktów. Przy ocenie naruszania czci należy mieć na uwadze nie tylko subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ale także obiektywną reakcję społeczeństwa. Nie można też przy tej ocenie ograniczać się do analizy pewnego zwrotu w abstrakcji, ale należy zwrot ten wykładać na tle całej wypowiedzi (orz. SN z dnia 16 stycznia 1976 r., II CR 692/75, OSNC 1976, nr 11, poz. 251). Dnia 5 maja 2009 roku odbyła się demonstracja związkowców (...) S.A. w J. w miejscu zamieszkania powoda, na której obecny był J. S.. Manifestacje odbyły się również w dniach 6 i 7 maja 2009r., jednakże pozwany nie był na nich obecny. J. S. brał czynny udział w pikiecie 5 maja 2009 roku, zajmował się jej organizacją, rozdawał transparenty związkowcom, rozdawał ulotki, a gdy zebrali się przedstawiciele mediów – udzielał wywiadów. W ocenie Sądu treści przekazywane przez protestujących, w tym pozwanego, miały charakter po pierwsze uwłaczający godności powoda i naruszający jego dobre imię, po drugie stawiane mu zarzuty nie były prawdziwe. Manifestanci wznosili transparenty z napisami „Z. ręce precz od naszych kopalń” oraz „Stop podstępnej prywatyzacji”. Protestujący rozdawali również przechodniom ulotki zarzucające m.in. powodowi złamanie prawa przez wypowiedzenie zakładowych układów i porozumień zbiorowych, a także błędne decyzje dotyczące zarządu spółką, w szczególności grę opcjami walutowymi i uzależnienie od jednego odbiorcy węgla, co doprowadziło do pogorszenia sytuacji przedsiębiorstwa, przymusowych dni wolnych, obniżenia wynagrodzeń i zapaści w sprzedaży węgla. Rozdawane ulotki zawierały także fotomontaż w postaci zdjęcia twarzy powoda doklejonego do ubioru więźnia z kajdanami (tzw. „pasiaka”) i z napisem (...). Treści przekazywane odbiorcom przez protestujących, w tym pozwanego, opierały się na zarzutach naruszenia prawa przez powoda oraz przedstawiały go w negatywnym świetle jako podejmującego błędne decyzje niekompetentnego menadżera. Ponadto fotomontaż przedstawiający powoda w więziennym stroju, oceniany w sposób obiektywny, ma sugerować odbiorcom, iż dopuścił się on czynów, za które powinna go spotkać kara pozbawienia wolności. Jak podniósł Sąd Apelacyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku z dnia 20.03.2007 roku, sygn. akt: I ACa 63/07 „Każdą wypowiedź, co do której podnoszony jest zarzut naruszenia dóbr osobistych, należy badać w kontekście sytuacyjnym, a definicja słownikowa poszczególnych sformułowań, ma jedynie znaczenie posiłkowe.” (Lex nr 446239). Dlatego też w ocenie Sądu przedstawiony fotomontaż osoby powoda, w kontekście stawianych mu zarzutów stanowił oczywiste naruszenie jego dobrego imienia. Jak podkreślił Sąd Najwyższy naruszenie dobra osobistego rozpatrywać należy tylko w granicach przeciętnych ocen społecznych, a nie indywidualnego odczucia osoby domagającej się ochrony (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1971 r., III PZP 33/70, OSNCP 1972, nr 11, poz. 188). Mimo iż Sąd jest w stanie zrozumieć emocje z jednej strony zarządu spółki, z drugiej zaś strony --- STRONA 5 --- związków zawodowych, zwłaszcza w okresie podejmowania trudnych decyzji odnośnie działania spółki w czasach kryzysu gospodarczego, to jednak zarzuty stawiane J. Z. nie były prawdziwe. W przedmiotowej sprawie pozwany nie wykazał, aby powód dopuścił się popełnienia przestępstwa przeciwko mieniu, obrotowi gospodarczemu, prawom pracowników, bądź też innego przestępstwa (lub wykroczenia) popełnionego w związku z pełnioną funkcją członka zarządu, w szczególności nie przedstawił prawomocnego wyroku sądu karnego skazującego powoda. Niczym nie poparte okazały się również zarzuty niegospodarności i podejmowania błędnych decyzji w przedmiocie działalności spółki. Pozwany nie przedstawił na te twierdzenia żadnych dowodów, poza własnymi przemyśleniami stanowiącymi w istocie wyraz niezadowolenia związków zawodowych ówczesną sytuacją ekonomiczną pracodawcy. Powód do dnia dzisiejszego pełni funkcję członka zarządu (...) S.A. w J., zatem ocena jego pracy przez zgromadzenie wspólników, które może go odwołać w każdej chwili, musi być zadowalająca. Treści przekazywane przez pozwanego i innych demonstrantów znalazły szeroki krąg odbiorców. Byli to nie tylko członkowie rodziny powoda i osoby zamieszkałe przy ul. (...) w T., a zatem w okolicach miejsca zamieszkania powoda. Relacje z manifestacji zostały przedstawione w artykule „J. polowanie na zarząd” z dnia 05.05.2009r. w „Rzeczpospolitej” w artykule „Atak na domy prezesów? Panowie to już przegięcie” z dnia 7 maja 2009r. w Gazecie (...), w artykule „Wojna władz spółki węglowej ze związkami przybiera na sile” z 09-10.05.2009r. w (...) oraz w artykule „Szefowie (...) pozwą związkowców za pikiety przed domami” z dnia 08.05.2009r. na polskim (...).pl”. Demonstracja była również przedmiotem relacji radiowych. Niewątpliwie zatem treści stanowiące naruszenie dobrego imienia powoda dotarły do szerokiego kręgu odbiorców. Nie są zasadne zarzuty podnoszone przez pełnomocnika pozwanego jakoby powód nie wykazał doznanej na skutek naruszenia dóbr osobistych krzywdy, a także jakoby materiały prasowe nie dotyczyły manifestacji, w której brał udział pozwany. Przedstawione materiały prasowe dotyczyły manifestacji, które odbyły się w miejscu zamieszkania członków zarządu spółki (...) w T. i M. Ś. w U., a to w kontekście sytuacji ekonomicznej (...) S.A. w J., zwłaszcza w zakresie zachowania uprawnień pracowniczych. Nieuprawnione są zatem twierdzenia jakoby działania pozwanego nie znalazły szerszego kręgu odbiorców w postaci czytelników prasy, w tym internetowej, a także słuchaczy radia. Sam pozwany informował w trakcie manifestacji środki masowego przekazu o zarzutach stawianych m.in. powodowi. Bez wątpienia na skutek działań demonstrantów powód doznał krzywdy, nade wszystko w sferze psychiki. Kiedy odbywały się manifestacje J. Z. wywiózł rodzinę (żonę i pięcioletnia córkę) do teściów, aby uniknęły sytuacji, w której pod jego adresem są formułowane niezasadne zarzuty o wysoce pejoratywnym zabarwieniu. Wydarzenia te stanowiły dla powoda oczywistą dolegliwość w sferze uczuć i życia psychicznego, kwestionowanie tej okoliczności przez stronę pozwaną jest nieuzasadnione. Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych Sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. (Tak Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I ACa 375/11, wyrok z dnia 08.07.2011r., Lex nr 898646). Sąd miał także obowiązek odnieść się do twierdzeń strony pozwanej, iż pozwany i demonstranci działali w obronie uzasadnionego interesu publicznego, co jest uważane za przesłankę wyłączającą bezprawność czynu (w razie ustalenia, że doszło do naruszenia dobra osobistego). Zachowanie pozwanego dnia 05.05.2009r., zdaniem Sądu nie nosiło cech obrony uzasadnionego interesu publicznego. Zarówno w kodeksie pracy jak i w ustawie o rozwiązywaniu sporów zbiorowych znajdują się uregulowania umożliwiające wszczęcie i prowadzenie sporu zbiorowego, powołane są również instytucje mające na celu rozwiązywanie sporów pracowniczych, w końcu ustawa o związkach zawodowych przewiduje określone formy protestu i określa warunki ich legalności. Pozwany razem z demonstrantami zrezygnowali z legalnych dróg osiągnięcia kompromisu i postanowili urządzić pikietę pod domem powoda, w bezprawny sposób naruszając jego dobre imię. W podsumowaniu należy stwierdzić, że powód wykazał w drodze przeprowadzonych dowodów, iż pozwany naruszył jego dobre imię, a działania pozwanego były bezprawne. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uwzględnił powództwo, zobowiązując pozwanego w oparciu o art. 24 § 1 kc w punkcie 1 wyroku do złożenia oświadczenia i zamieszczenia go w formie ogłoszenia prasowego w (...), dwutygodniku (...) oraz w (...) następującej treści: „Ja, J. S. wyrażam ubolewanie i przepraszam Pana J. Z. za naruszenie jego dóbr osobistych w dniu 5 maja 2009 roku, w trakcie manifestacji pod jego domem”. Zarazem Sąd na podstawie art. 24 § 1 kc zasądził od pozwanego na rzecz O. pod patronatem św. D. --- STRONA 6 --- S. przy Parafii Miłosierdzia Bożego w J. sumę pieniężną 5000 zł. Orzeczenie z jednej strony zmierza do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych J. Z., a z drugiej będzie stanowiło dla pozwanego dolegliwość finansową, którą powinien ponieść na cel społeczny za wyrządzenie powodowi krzywdy. Suma 5000 zł nie przekracza miesięcznego wynagrodzenia pozwanego brutto, zatem nie będzie stanowiło dla niego nadmiernego obciążenia. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc w zw. z § 6 pkt.3 i § 11 ust. 1 pkt.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002, Nr 163, poz. 1348) zasądzając od pozwanego, jako strony przegrywającej niniejszy spór, na rzecz powoda koszty procesu w kwocie 1827 zł, na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 977 zł oraz kwota 850 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu. Sędzia