Wyrok II C 11/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 11/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Głogowska (spr.) Protokolant: protokolant sądowy Patrycja Wichary po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2012 r. w Katowicach sprawy z powództwa A. M. przeciwko Skarbowi Państwa – (…) o zapłatę 1. oddala powództwo w zakresie żądania zapłaty kwoty 70.000 zł (siedemdziesiąt tysięcy złotych) tytułem zadośćuczynienia za spowodowanie rozstroju zdrowia oraz zapłaty kwoty 16.000 zł (szesnaście tysięcy złotych) tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych ; 2.umarza postępowanie w pozostałej części ; 3.przyznaje ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz Kancelarii Indywidualnej adwokata G. K. kwotę 9.900 zł (dziewięć tysięcy dziewięćset złotych) wraz z należnym od tej kwoty podatkiem VAT, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu ; 4. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt C 11/11 Uzasadnienie Powód po uchyleniu wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 20.04.2010r wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5.11.2010r. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa reprezentowanego przez (…) kwoty 70.000zł z --- STRONA 2 --- ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa za doznaną przez powoda krzywdę spowodowaną rozstrojem zdrowia fizycznego i psychicznego oraz kwoty 16.000zł od pozwanego Skarbu Państwa Dyrektora Zakładu Karnego w W.z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa za naruszenie dóbr osobistych powoda, godności, czci przez niezapewnienie powodowi odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności w okresie od 15.11.2004r. do 20.10.2006r. W pozostałym zakresie pozew został cofnięty ze zrzeczeniem się roszczenia. Uzasadniając tak sformułowane stanowisko procesowe powód wskazał, że doznał uszczerbku na zdrowiu psychicznym w związku z warunkami panującymi we wskazanych w piśmie statio fisci oraz na zdrowiu fizycznym przez nabycie choroby wrzodowej. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Zakład Karny w W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz zwrot kosztów procesu. Uzasadniając takie stanowisko procesowe podniósł zarzut przedawnienia odnośnie roszczenia powoda związanego z warunkami panującymi w celi za okres przed 23.12.2005r, w pozostałej części wskazał, że powód nie przebywał w celach przeludnionych, gdyż mimo że w całym ZK W. w tym okresie występowało zjawisko przeludnienia, powód przebywał w poziomie I i II gdzie sale mieszkalne przeznaczone są dla 5 skazanych i tylko taka liczba była tam kwaterowana. Nadto powód przebywał w warunkach zakładu półotwartego cechującego się swobodą przemieszczania osób tam przebywających i swobodnego opuszczania sal mieszkalnych. Zarówno łaźnie, toalety jak i aneksy kuchenne umiejscowione są poza celami, a stołówka i pozostała część infrastruktury zakładu karnego przeznaczone dla osadzonych położona jest poza pawilonami. Dodatkowo pozwany wskazał, iż w okresie odbywania kary w ZK W. powód był przez 126 dni na przepustkach i niemalże w całym okresie osadzenia wykonywał pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Odnośnie pogorszenia stanu zdrowia psychicznego i fizycznego i związanych z tym roszczeń Skarb Państwa Zakład Karny W. również wniósł o oddalenie powództwa. Pozwany Skarb Państwa Dyrektor Aresztu Śledczego w O. wniósł o oddalenie powództwa wskazując iż powód nie doznał żadnego uszczerbku na zdrowiu w związku z pobytem w tej placówce. Identyczne stanowisko w sprawie zajęli Dyrektor Aresztu Śledczego w K.i B . Sąd ustalił co następuje: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w O. w okresie od 30.01.2003r do 3.04.2003r. , w Areszcie Śledczym w K. w okresie od 3.04.2003r. do 16.07.2004r , w Areszcie Śledczym w B. w okresie od 16.07.2004r do 15.11.2004r i w Zakładzie Karnym w W. w okresie od 15.11.2004r. do 20.10.2006r. W 2004r. powód zaczął odczuwać dolegliwości ze strony układu pokarmowego, miał bóle brzucha, nieraz wymiotował. Nie zgłaszał tych dolegliwości żadnemu lekarzowi bo miał nadzieję, że same przejdą. --- STRONA 3 --- Na widzeniach z rodziną prosił o tabletki, które rodzina przywoziła. Jeżeli chodzi o pobyty w jednostkach penitencjarnych to dopiero w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w Z. powód zgłosił, że ma dolegliwości i wówczas miał wykonaną panendoskopię w Areszcie Śledczym w B. – było to 13.12.2007r – w badaniu stwierdzono przesunięcie linii Z o 1 cm w głąb przełyku oraz nadżerkowe zapalenie błony śluzowej żołądka. Nie można jednoznacznie wskazać, że schorzenie to powstało w wyniku nadużywania leków działających drażniąco na błonę śluzową żołądka zlecanych przez lekarzy, przy czym leki te zlecane były prawidłowo – adekwatnie do zgłaszanych przez powoda objawów, a zlecający je lekarze, aż do grudnia 2007r nie wiedzieli o chorobie żołądka powoda, albowiem powód to zataił. Powodem schorzenia powoda może być również infekcja Helikobacter Pylorii – powód nie był badany w tym kierunku, lub bierne palenie papierosów w celi. Brak jest podstaw do stwierdzenia nieprawidłowego sposobu leczenia dolegliwości gastrycznych powoda w tym zastrzeżeniem już po 13.12.2007r. tj. po udokumentowaniu istoty schorzenia wynikiem gastroskopii z 13.12.2007r. powodowi wielokrotnie z powodu innych objawów były zlecane leki działające drażniąco na przewód pokarmowy i zaostrzające objawy (dowód opinia biegłego R. S. k 624-634 , k 698-703, k 772-775). W trakcie pobytu w jednostkach penitencjarnych u powoda nie doszło do rozstroju zdrowia psychicznego uwarunkowanego czynnikami reaktywnymi w związku z przebywaniem powoda w warunkach zakładu karnego (dowód opinia biegłego W. F. k 578-581). W okresie od 15.1.2004r do 20.10.2006r, kiedy powód przebywał w Zakładzie Karnym w W. średnie zaludnienie wynosiło od 104,8% do 137,6% (dowód k 97). Podczas pobytu w tym zakładzie powód zakwaterowany był kolejno w pawilonach nr 8, 1, 2. Najpierw powód przebywał w celi z 14-oma osobami, potem z 5-cioma. Wyposażenie cel nie było standardowe, szafka, stół, prycza. Zakład Karny w W. to zakład typu półotwartego, w którym osadzeni muszą spędzać w celach jedynie noce, poza tym mają możliwość korzystania praktycznie przez cały dzień z terenu zakładu karnego. W zakładzie jest biblioteka, czytelnia. Nawet w nocy osadzeni mogą poruszać się po terenie pawilonu, gdyż toalety i łaźnie znajdują się poza celami mieszkalnymi. Na terenie tej jednostki panuje całkowity zakaz palenia w celach i jeżeli w trakcie wizytowania cel przez wychowawców zostanie stwierdzone, że zakaz ten jest naruszany, kierowane są wnioski o ukaranie ( dowód zeznania świadka A. S. k 363- 365 zeznanie powoda k 245-246). Powód w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w W. był zatrudniony poza terenem Zakładu Karnego w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 30.03.2005r do 1.04.2005r oraz od 12.04.2005r do 20.05.2005r. nieodpłatnie, natomiast w okresie od 27.06.2005r do 19.10.2006r odpłatnie (dowód – rejestr zatrudnionych, zaświadczenie o wykonywaniu pracy k 356-357). W okresie pobytu w Zakładzie Karnym w W. powód przebywał na przepustkach przez 126 dni (dowód wykaz zrealizowanych zezwoleń na opuszczenie jednostki --- STRONA 4 --- penitencjarnej k 356-362). W czasie pobytu w ZK W. powód nie zgłaszał skarg (dowód zeznania powoda k 245). Przy przyjęciu do Aresztu Śl. w B. powód zadeklarował się jako palący (k-92) . Również w Areszcie Śledczym w K. podał, że pali papierosy (k-121) , także podczas rozmowy z wychowawcą w tymże areszcie określił się jako osoba paląca. W notatce służbowej z 6.11.2009r wychowawca J. G. dodatkowo potwierdził, że powód zadeklarował się jako palący wyroby tytoniowe (dowód k 284). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dopuszczone w sprawie w charakterze dowodów dokumenty przedstawione przez Areszty Śledcze w B., K., O. oraz Zakład Karny w W., opinie biegłych powołane powyżej, zeznania świadka A. S. k 364,365, powoda k 245-247, k 545). Dokonując ustaleń faktycznych Sąd przyjął za własne i podzielił opinię biegłego W. F., której wniosków nie zakwestionowała żadna ze stron. Sąd oparł ustalenia również na opinii biegłego R. S., która po złożeniu przez biegłego opinii uzupełniających, jest kompletna i staranna a wnioski z niej wynikające są jednoznaczne. Sąd odmówił wiary zeznaniom, powoda co do tego że zła jakość posiłków podawanych w jednostkach penitencjarnych spowodowała u niego chorobę żołądka. Tego rodzaju zeznania powoda nie mogły się ostać w konfrontacji z opinią biegłego gastrologa – który wskazał jaka jest etiologia schorzenia powoda. Sąd dał natomiast wiarę zeznaniom powoda co do tego, kiedy zgłosił on dolegliwości żołądka pracownikom służby więziennej. W tej kwestii zeznania powoda całkowicie pokrywają się z dokumentacja medyczną. Sąd dał wiarę zeznaniom powoda co do tego że jest on osobą niepalącą, ale z tym jednak zastrzeżeniem, że obecnie jest osobą niepalącą. Sąd odmówił natomiast wiary zeznaniom powoda co do tego, że również było w latach 2003-2009 gdyż przeczą temu dokumenty w postaci notatek z rozmów z wychowawcami w zakładach karnych. Jeszcze w 2009r w rozmowie z wychowawcą J. G. – powód deklarował się jako palący wyroby tytoniowe. Te notatki, których prawdziwość nie został w żaden sposób podważona przez powoda, sporządzane były kilkakrotnie, bo przy każdej zmianie jednostki penitencjarnej i jest niewiarygodne aby powód gdyby faktycznie był osobą niepalącą nie zgłaszał tego funkcjonariuszom, zwłaszcza że z uwagi na § 2 ust. 2 rozp. MS z 26.11.1996r. w sprawie określenia zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podległych Ministrowi Sprawiedliwości (Dz.U. z 1996 Nr 140 poz.658) w aresztach śledczych oraz zakładach karnych dla osadzonych używających wyrobów tytoniowych wyznacza się odrębne cele mieszkalne, co statuuje zasadę osobnego osadzenia palących i niepalących. Kwestia ta jest zawsze podawana przez funkcjonariuszy przy przyjęciu. Sąd dla wiarę zeznaniom świadka A. S. odnośnie warunków panujących w Zakładzie Karnym w W., uznając te zeznania za logiczne i spójne. Podkreślić zresztą należy, iż sam powód w swoich zeznaniach , gdy idzie o pobyt w ZK W. to nie miał zastrzeżeń, poza kwestią palenia w celach. --- STRONA 5 --- Sąd zważył co następuje: Powód dochodził kwoty 16.000zł od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w W. tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie jego dóbr osobistych tj. godności, czci w następstwie niezapewnienia powodowi odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności w okresie od 15.11.2004r do 20.10.2006r. Powód wniósł pozew 23.11.2008r. Termin przedawnienia roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych w brzmieniu przed nowelizacją z 10.08.2007r rozpoczyna swój bieg od momentu w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód jeżeli było tak jak twierdzi to jego pełnomocnika a czego powód nie przedstawił w swoich zeznaniach uważał, że przebywa w warunkach naruszających jego dobra osobiste, to miał świadomość zarówno co do szkody jak i osoby obowiązanej do jej naprawienia. W tej sytuacji uważać należy, iż roszczenie powoda związanie z naruszeniem Jego dóbr osobistych w okresie pobytu w ZK w W. za okres od 15.11.2004r do 22.12.2005r. uległy przedawnieniu – art. 442 kc. Oceniając natomiast roszczenie powoda związane z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności w ZK W. za okres nieprzedawniony, wskazać należy, iż powód nie wykazał, aby doszło do naruszenia jakichkolwiek jego dóbr osobistych. Zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu powód ma wykazać, że doszło do naruszenia jego dobra osobistego art. 24 kc. Zakład Karny W. to zakład typu półotwartego. Powód podobnie jak pozostali osadzeni mógł swobodnie przemieszczać się po terenie jednostki w ciągu praktycznie całego dnia. W celach musiał spędzać jedynie noce. W porze nocnej powód nie mógł opuszczać pawilonu, ale mógł swobodnie przemieszczać się po terenie pawilonu. W trakcie pobytu w ZK W. – powód pracował , bardzo często korzystał z przepustek. Na terenie zakładu mógł korzystać z zajęć kulturalno- oświatowych, biblioteki. Brak jest również podstaw do przyjęcia , aby w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w W. zostało naruszone jego dobro osobiste w postaci prawa do przebywania w niezadymionych pomieszczeniach. Powód nie udowodnił, aby współosadzeni palili w celach, ponadto na terenie tej jednostki obowiązuje bezwzględny zakaz palenia w celach, w przypadku jego załamania osadzeni są karani. Powód nigdy nie zgłaszał w ZK W. skarg. Nie informował również o paleniu w celach przez współosadzonych. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jedynym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa znajdujący wyraz w postaci prawa międzynarodowego. Art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowi, że nikt nie może być poddawany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu wprowadza obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładzie karnym godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary, nienaruszających godności ludzkiej. --- STRONA 6 --- Łączy się z tym wynikający z art., 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywatela i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznaje istotnego uszczerbku. W ocenie Sądu mimo czasowego przebywania w warunkach przeludnienia w ZK W. w żaden sposób nie można przyjąć , aby powód traktowany był tam niehumanitarnie, czy też naruszona było jego godność lub cześć, czy też aby traktowany był poniżająco. Jak już powyżej wskazano ZK W. to jednostka typu półotwartego , w której toalety znajdują się poza celami. Powód poza celą miał do dyspozycji również pozostałe pomieszczenia pawilonu, a w porze dziennej zarówno możliwość spaceru , jak i pracy oraz zajęć k-o. W tej sytuacji uznać należy w ocenie Sądu ,iż zostały zachowane standardy wykonywania kary pozbawienia wolności i żadne dobra osobiste powoda w trakcie jego pobytu w ZK W. nie zostały naruszone. Oceniając natomiast żądania powoda gdy idzie o pogorszenie stanu zdrowia psychicznego i fizycznego w pierwszym rzędzie wskazać należy iż roszczenia te nie uległy przedawnieniu, gdy idzie żądanie zadośćuczynienia w związku z chorobą żołądka. Powód dopiero w grudniu 2007r dowiedział się o swojej chorobie i od tej daty można mówić o rozpoczęciu biegu przedawnienia. Powód łączył schorzenia gastrologiczne ze złym wyżywieniem w jednostkach penitencjarnych. Uznać należy zatem ,że wiedział co najmniej od grudnia 2007r o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody. Z opinii biegłego S. wynika, że biegły nie jest w stanie jednoznacznie wskazać czy występujące u powoda schorzenia gastrologiczne pozostające w związku przyczynowym z pobytem powoda w jednostkach penitencjarnych, ale należy stwierdzić , że powstały w trakcie jego pobytu. Biegły w swojej opinii, którą Sąd w pełni podziela stwierdził również , że dolegliwości gastryczne powoda były prawidłowo leczone. Biegły jako jedną z przyczyn dolegliwości gastrycznych powoda , gdy idzie o ich powstanie wskazał nadużywanie leków działających drażniąco na błonę śluzową żołądka ( zleconych przez lekarzy) co sugerowałoby błąd w sztuce lekarskiej i odpowiedzialność pozwanego. Dalej jednak biegły (opinia k 772-775) wskazał iż nie było błędu w sztuce medycznej przepisywanie wskazanej w dokumentacji ilości zalecanych środków przeciwbólowych , przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych – gdyż przepisywanie ich było uzasadnione zgłaszanymi objawami i rozpoznanymi schorzeniami. W tym miejscu zwrócić należy uwagę na bardzo istotną okoliczność, która ma wpływ na ocenę postępowania więziennej służby medycznej – a mianowicie to, że powód zataił swoje dolegliwości przed lekarzami do 2007r. Biegły wskazał, iż nieprawidłowością było przepisywanie powodowi leków drażniących, przewód pokarmowy już po rozpoznaniu w panendoskopii w grudniu 2007r – jego schorzenia, z drugiej strony wskazał jednak że nie było możliwości --- STRONA 7 --- innego leczenia. Mając na uwadze takie wnioski opinii (ew. nieprawidłowości w leczeniu powoda miały miejsce w 2008roku) Sąd na rozprawie w dniu 21.06.2009r k. 743 zapytał pełnomocnika powoda czy mając na uwadze obecnie zebrany materiał dowodowy powód modyfikuje w jakiś sposób żądania gdy idzie o podstawę faktyczną. I odpowiedź pełnomocnika była jednoznaczna , że pozew dot. wyłącznie działań i zaniechań statio fisci wskazanych w pozwie i okresie pobytu do pobytu w ZK W. włącznie, a więc do 20.10.2006r. Są jest związany żądaniem pozwu, a związanie to dotyczy również podstawy faktycznej. W tej sytuacji, mając na uwadze tak sformułowane żądanie pozwu, w ocenie Sądu nie zostało wykazane, aby do schorzenia gastrologicznego u powoda doszło w następstwie nieprawidłowego żywienia lub w skutek warunków panujących tamże. Etiologia tej choroby co wskazał biegły może być różnego rodzaju. nie można również zarzucić więziennym służbom nieprawidłowego leczenia powoda już po rozpoznaniu jego schorzenia, gdyż w tej sprawie nie było to przedmiotem oceny Sądu. Gdy idzie natomiast o zdrowie psychiczne powoda to roszczenie powoda również w tej części nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie wydał opinie biegły psychiatra W.F. który jednoznacznie wskazał, na brak związku przyczynowego między działaniem lub zaniechaniem funkcjonariuszy pozwanego a stanem zdrowia psychicznego powoda, wskazał również iż nie zachodzi związek przyczynowy między warunkami w jakich powód odbywa karę a jego zdrowiem psychicznym. Mając na uwadze powyższe z mocy art.417 kc orzeczono jak na wstępie. W części w której powód cofnął pozew orzeczono zgodnie z art. 203 kpc w zw. z art. 355 kpc. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 102 kpc mając na uwadze sytuację finansową powoda , jego stan zdrowia. O należnym pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzeniu orzeczono zgodnie z przepisami Roz. MS z dnia 28.09.2002r w sprawie opłat za czynność radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U.Nr 163poz. 1349 z 2002r.).