Postanowienie II C 1/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II C 1/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Aneta Pieczyrak - Pisulińska Protokolant: Patrycja Wichary po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2010 r. w Katowicach sprawy z powództwa (…)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przeciwko Skarbowi Państwa – (…) o zapłatę 1. powództwo oddala, 2. zasądza od powódki na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej w Warszawie kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem kosztów procesu. Sygn. akt II C 1/10 --- STRONA 2 --- Uzasadnienie. Powódka domagała się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 118.189,09 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 16 stycznia 2007 r. oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazała, ze w ramach prowadzonej działalności sprowadziła z (…) odtwarzacze MP 3 i w trakcie odprawy celnej dokonywanej w dniu 16.01.2007 r. G. okazało się, ze w przesyłce odkryto odtwarzacze MP 4 w ilości 1640 sztuk, które nie zostały zgłoszone do wprowadzenia na obszar Wspólnot Europejskich. Zostały one przez U. C. w G. zatrzymane i pomimo informacji uzyskanej przez powódkę od kontrahenta, że przysłano je omyłkowo i, że mogą zostać odesłane do nadawcy nie zostały zwolnione czy wydane. Postępowanie karne w sprawie o przestępstwo skarbowe zostało umorzone z powodu braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia, a wnioski U. C. o orzeczenie zatrzymanych przedmiotów tytułem środka zabezpieczającego i tytułem przepadku rzeczy nie zostały uwzględnione. Jako podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa powódka wskazała przepis art. 417 kc, wywodząc, że szkoda powstała na skutek działań U.C. polegających na przetrzymywaniu zajętego towaru bez podstawy prawnej, pomimo że istniała możliwość cofnięcia towaru poza obszar celny wspólnoty. Wysokość szkody stanowi różnica pomiędzy ceną towaru jaka została zapłacona dostawcy czyli 162.364,00 USD, a wartością towaru faktycznie uzyskanego 121.932,60 USD czyli 40.431,40 USD. (pozew k. 2-7) Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego (odpowiedź na pozew k. 84-89). Zdaniem pozwanego zapakowanie innego rodzaju sprzętu (MP4) niż wskazywano w dokumentach miało na celu obniżenie wartości celnej towaru, a prowadzone przez organy celne czynności, w tym zatrzymanie towaru nie należącego do powódki służyło zabezpieczeniu zobowiązań celnych i nie było bezprawnie. Pozwany zarzucił również, że powódka zaprzeczając aby towar stanowił jej własność, nie wykazała jego statusu prawnego, w związku z czym wątpliwa jest jej legitymacja prawna do żądania odszkodowania, a dodatkowo nie wykazała wysokości szkody, jak również nie wskazała prejudykatu, który mógłby stanowić podstawę do uznania bezprawności działania pozwanego. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd ustalił, iż: Powódka, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej kupiła w (…) towar w postaci odtwarzaczy MP3 z wyposażeniem. Transakcji tej dotyczyło zamówienie nr DP1017 o wartości 96979.00 USD (k. 18-19), kwota ta zaszastała uiszczona w dniach 9.01.07 i 3.01.07 (k. 150, 151). Na obszar Wspólnoty został on wprowadzony drogą lotniczą przez lotnisko w W., gdzie został objęty procedurą tranzytu w. g. dokumentu T1 nr 07AT210000TV1J6928, a następnie transportem drogowym został przewieziony do P., gdzie w dn. 12.01.2007 r. za pośrednictwem A.C. P., został zgłoszony do dopuszczenia do obrotu w Oddziale C. w G.. Towar objęty był fakturą TP061229. (k. 20). Po przyjęciu zgłoszenia, jako odpowiadającego wymogom formalnym, zarejestrowano go w dn. 12.01.2007 r. do procedury dopuszczenia do obrotu, a następnie przeprowadzono rewizję celną, w wyniku której został ujawniony jako nieujęty w zgłoszeniu towar w postaci 1640 sztuk odtwarzaczy MP 4. Dodatkowo zawierał on oznaczenia, które mogły naruszać przepisy prawa własności przemysłowej. Odtwarzacze MP4 zostały więc za pokwitowaniem zatrzymane na podstawie art. 86 kks w dn. 16.01.2007 r. (k. 13, protokół zatrzymania k. 96). Celem ustalenia okoliczności sprawy organ celny wezwał spółkę z o. o (…)do wyjaśnienia rozbieżności dotyczącej ilości towaru deklarowanego i ujawnionego w wyniku rewizji. Pismem z dnia 24.01.2007 r. spółka wyjaśniła, że ujawniony towar nie był przez nią zamawiany (pismo k. 24), a nadawca towaru pomylił zamówienie powódki z innym zamówieniem, co wynikało ze złożonej przez powódkę u dostawcy reklamacji (k. 31). Podała także, iż kontrahent zaproponował jej przyjęcie towaru przesyłając fakturę nr TP061230 lub odebranie towaru na swój koszt. W związku z zatrzymaniem towaru wszczęto dochodzenie w sprawie ujawnienia niezgłoszonego towaru, a postanowieniem z dn. 12.06.2007 r. U. C. w G. umorzył dochodzenie w sprawie przeciwko M. C. o przestępstwo skarbowe polegające na wprowadzeniu w błąd organu celnego, przez niepodanie w zgłoszeniu celnym towaru ujawnionego podczas kontroli celnej tj. --- STRONA 3 --- odtwarzaczy MP4 w ilości 1640 sztuk o łącznej wartości celnej 42476 USD wobec barku danych dostatecznie uzasadniających popełnienie tego przestępstwa oraz w sprawie o przestępstwo skarbowe wobec niewykrycia sprawcy. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie przeciwko M. C. brak było dowodów, na podstawie których można byłoby przypisać jej winę za wprowadzenie ujawnionego towaru oraz nie określono winnego czynu polegającego na narażeniu budżetu Wspólnot Europejskich i budżetu Państwa na uszczuplenie należności celnych i podatkowych. Jednocześnie organ celny, po uprawomocnieniu się tego postanowienia miał się zwrócić do Sądu rejonowego w G. z wnioskiem o orzeczenie na rzecz Skarbu Państwa tytułem środka zabezpieczającego towaru w postaci 1640 odtwarzaczy MP4. Postanowienie to na skutek zażalenia M.C. zostało zmienione w punkcie 2, postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dn. 12.10.2007 r. sygn. akt (…) w ten sposób, że zamiast umorzenia sprawy z powodu niewykrycia sprawcy, wpisano umorzenie z powodu braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie przestępstwa skarbowego, ponieważ wprawdzie dochodzenie zostało wszczęte bo były uzasadnione podstawy, aby przyjąć, że mogło być popełnione przestępstwo skarbowe, a jedynie w jego toku nie zebrano dostatecznych dowodów na potwierdzenie jego zaistnienia. W związku z postanowieniem z dn. 12.06.2007 r. U.C. w R. wystąpił w dn. 30.05.2008 r. do SR w G. z wnioskiem o orzeczenie tytułem środka zabezpieczającego przepadku przedmiotów w postaci 1640 sztuk odtwarzaczy obrazu i dźwięku MP 4 wraz z wyposażeniem (k. 48-49). Postanowieniem z dn. 23.10.2008 r. Sąd Rejonowy w G.w sprawie (…) tego wniosku nie uwzględnił, wskazując, iż skoro postępowanie zostało umorzone ze względu na brak danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa orzeczenie przepadku rzeczy na zasadzie art. 43 § 1 pkt 4 kks nie jest możliwe. ( …). Po raz kolejny Naczelnik U. C. w R. wystąpił do Sądu Rejonowego w G. z wnioskiem o orzeczenie przepadku na rzecz Skarbu Państwa towaru w postaci 1640 sztuk odtwarzaczy MP4 ujawnionych w dn.15.01.2007 r., który został wprowadzony na obszar Polski wbrew przepisom ustawy prawo własności przemysłowej oraz naruszył prawa własności intelektualnej chronione decyzjami Dyrektora I. C. z dn. 4.08.2006 r. i 30.10.2006 r. Na naruszenie tych praw wskazywali uczestnicy postępowania, reprezentujący podmioty, które uzyskały ochronę czyli Apple Computer i FIFA (korespondencja k. 90-93). Wniosek ten nie został uwzględniony postanowieniem z dnia 24.09.2009r.w sprawie (…). (k. 80 akt (…). W dniu 6 maja 2010 r. Naczelnik U. C. w R. wydał decyzje: nr (…) stwierdzającą powstanie w dn. 11.01.2007 r. długu celnego w związku z nielegalnym wprowadzeniem towaru w postaci 1640 sztuk odtwarzaczy MP4 i określającą wysokość tego długu celnego oraz nr (…) określającą należny podatek od towarów i usług dla towaru ujętego w fakturze nr TP061230. (k. 157-164). Powódka złożyła od tych decyzji odwołania (k.175-180, dowody nadania k. 181). (…)spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S.pismami z dn. 29.05.2008 r., 29.10.2008 r. i 9.11.2009 r. (k. 46-47, 57-58, , 72-74) zwracała się do organów celnych o zapłatę odszkodowania za przejęty i zatrzymany towar i uzyskiwała odpowiedź odmowną (k. 51-52, 75). Powyższe okoliczności były w zasadzie pomiędzy stronami bezsporne, z wyjątkiem dokonania przez powódkę zapłaty za zamówienie nr (…)w kwocie 96979 USD. Jednakże z przedłożonych przez powódkę wyciągów z rachunków bankowych (k. 150, 151) wynika, że powódka przekazała tytułem Invoice DP1017 kwotę 67.288,90 USD w dn. 9.01.07 i 29540,10 USD w dn. 3.01.07 r. na rzecz (…) Co. Limit. Mając na względzie powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż: Powódka jako podstawę prawną swojego żądania wskazała przepis art. 417 kc, wywodząc, że roszczenie wynika z czynności faktycznych dokonanych przez U. C.w G. polegających na zatrzymaniu towaru w postaci 1640 sztuk odtwarzaczy MP4 i jego przetrzymywaniu bez podstawy prawnej. Ponieważ do takich czynności nie jest wymagana żadna decyzja, powódka nie była także zobowiązana do przedłożenia orzeczenia stwierdzającego niezgodność takiej decyzji z prawem, który to obowiązek wynika z art. 417 1 § 2 kc. W szczególności zdaniem powódki nastąpiło naruszenie przepisu art. 31 ustawy prawo celne, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1.01.2009 r., w myśl którego organ celny miał obowiązek cofnięcia towaru poza obszar celny --- STRONA 4 --- Wspólnoty Europejskiej, jeżeli przepisy odrębne zakazują posiadania rozpowszechniania lub obrotu towarami lub uzależniają to od spełnienia określonych wymogów. Ponieważ kontrahent zobowiązał się do odbioru towaru, urząd celny naruszył przepisy przez pominięcie możliwości zwrotu towaru i przetrzymywanie go do chwili obecnej. (k. 5-6). Przepis art. 417 kc statuuje ogólną podstawę odpowiedzialności władzy publicznej za wyrządzone przez nią szkody i z pozostałymi przepisami kc regulującymi odpowiedzialność (art. 417 1 i 417 2 ) pozostaje w stosunku lex generalis – lex specialis, co oznacza, że w wypadku, gdy powstanie szkody jest wynikiem wydania aktu normatywnego, prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, bezczynności, przewlekłości postępowania konieczne jest wykazanie przesłanek z art. 417 1 kc. Istotnie zgodnie z przepisem art. 31 ustawy z dn.19.03.2004 r. prawo celne (Dz. U nr 68, poz. 622 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w chwili zatrzymania towaru czyli w styczniu 2007 r. stanowił, iż „jeżeli umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne zakazują posiadania, rozpowszechniania lub obrotu towarami albo uzależniają ich posiadanie, obrót lub rozpowszechnianie od spełnienia określonych wymogów, a wymogi te nie zostały spełnione, organ celny, w celu uregulowania sytuacji towaru, może: 1)cofnąć towar poza obszar celny Wspólnoty lub na ten obszar, 2)sprzedać towar osobie, która zobowiąże się do dokonania jego powrotnego wywozu albo która zapewnia spełnienie tych wymogów w terminie wyznaczonym przez organ celny, jeżeli cofnięcie towaru nie jest możliwe, 3)dokonać zniszczenia towaru, jeżeli sprzedaż towaru nie jest możliwa, jest znacznie utrudniona lub nieuzasadniona, 4)wystąpić o orzeczenie przepadku towaru na rzecz Skarbu Państwa, jeżeli dokonanie zniszczenia towaru jest nieuzasadnione - chyba że umowy międzynarodowe lub przepisy odrębne przewidują inny sposób postępowania, co oznacza, że organ celny mógł cofnąć towar poza obszar wspólnoty. Jednakże, jak wynika z uzasadnienia decyzji Naczelnika U.C. w G.z dn. 21.02.2007 r. w sprawie określenia długu celnego (k. 101-104), która to decyzja nie została przez powódkę wzruszona, w czasie rewizji stwierdzono, że część zatrzymanego towaru posiada cechy świadczące o możliwości naruszenia prawa własności intelektualnej. W takim wypadku w myśl art. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 1383/2003 z dnia 22 lipca 2003 r. dotyczące działań organów celnych skierowanych przeciwko towarom podejrzanym o naruszenie niektórych praw własności intelektualnej oraz środków podejmowanych w odniesieniu do towarów, co do których stwierdzono, że naruszyły takie prawa (Dz.U.UE L 03.196.7) „gdy urząd celny, któremu decyzja uwzględniająca wniosek została przekazana przez posiadacza prawa na podstawie art. 8, stwierdzi, w miarę potrzeby po konsultacji z wnioskodawcą, że towary znajdujące się w jednej z sytuacji określonych w art. 1 ust. 1 są podejrzane o naruszenie prawa własności intelektualnej objętego tą decyzją, zawiesza dopuszczenie towarów lub zatrzymuje te towary”. Oznacza to, iż działanie pozwanego nie było we wskazanym zakresie bezprawne, a tym samym nie została spełniona zasadnicza przesłanka określona w art. 417 kc, czyli brak było niezgodnego z prawem działania organu celnego. Powódka zresztą przyznała, że podjęte przez U.C. działania miały oparcie w obowiązujących przepisach (k. 116), natomiast podniosła, że były prowadzone z nadmierną zwłoką czasową i okazały się nieskuteczne, gdyż status prawny towaru nie został uregulowany (pismo k. 116). Te jednak okoliczności wiążą się z powstaniem szkody na skutek przewlekłości postępowania administracyjnego związanego z wydaniem decyzji odnośnie zatrzymanego towaru, do czego niezbędne jest stwierdzenie we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem takiego postępowania. I tak środek na bezczynność w indywidualnych sprawach administracyjnych został przewidziany w art. 37 kodeksu postępowania administracyjnego w postaci zażalenia, który jest swoistym środkiem prawnym, który nie służy od postanowień jak w art.141 § 1 kpa, ale na --- STRONA 5 --- bezczynne zachowanie się organu administracji publicznej, czy w postaci skargi na bezczynność, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dn. 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153, poz. 1270). Dopiero takie orzeczenie, uwzględniające skargę na szeroko pojętą bezczynność organu stanowi prejudykat wymagany dla uzyskania odszkodowania. W niniejszej sprawie, jak trafnie zarzucał pozwany takie orzeczenie nigdy nie zostało wydane. Z tego względu nie było podstaw do uwzględnia powództwa z powodu bezczynności U.C . Nie bez znaczenia były i pozostałe zarzuty podnoszone przez pozwany Skarb Państwa. W szczególności trudno nie zgodzić się ze stanowiskiem, że powódka w zależności od tego jakie ma to znaczenie dla toczącego się postępowania, jest lub nie jest „właścicielem” kwestionowanego towaru. W postępowaniu karnym skarbowym wykazywano, że przysłany towar nie został zamówiony, w związku z czym przedstawienie go jako zamówionego nie miało na celu wprowadzenie w błąd organów celnych i pomniejszenie należności celnych oraz podatkowych. Konsekwencją tego powinno być zwrócenie się do kontrahenta o wykonanie zobowiązania w sposób zgodny z umową. Warto tu podkreślić, że zapłata nastąpiła, jak twierdzi sama powódka, za towar wskazany w zamówieniu nr DP1017, a w nim nie było odtwarzaczy MP4. Nie mają przy tym znaczenia argumenty, że minął już termin dochodzenia należności w stosunku do dostawcy, gdyż z takimi roszczeniami można było wystąpić bezpośrednio po niewykonaniu zobowiązania, a to czy działania takie podjąć zależało wyłącznie od decyzji powódki. Natomiast dla potrzeb niniejszego postępowania spółka (…) wykazuje, że zapłaciła za zatrzymany towar, a więc powinna otrzymać zwrot jego wartości. Zdaniem Sądu w tym stanie rzeczy nie zachodzi normalny związek przyczynowy pomiędzy działaniem pozwanego polegającym na zatrzymaniu towaru, który nie został zgłoszony do odprawy, a powstałym u powódki uszczerbkiem majątkowym w wysokości różnicy pomiędzy zapłaconą za zamówiony towar ceną, a wartością otrzymanego towaru. Z tych wszystkich względów brak było podstaw do uwzględnienia żądania opartego o przepis art. 417 kc, w związku z czym powództwo musiało zostać oddalone. O kosztach orzeczono na podstawie przepisu art. 98 § 1 kpc i art. 99 kpc.