Wyrok II BP 13/07

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2008 r. II BP 13/07 TEZA aktualna Teza częściowo nieaktualna Uwzględniając okoliczność, że przy wydawaniu każdego orzeczenia sądowego dokonywana jest wykładnia stosowanego prawa, z istoty swej otwarta na wielość możliwych interpretacji, za niezgodne z prawem - w rozumieniu art. 424 § 1 k.p.c. w związku z art. 417 § 2 k.c. - można uznać tylko orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo takie, które zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. 1 1 UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Jerzy Kuźniar. Sędziowie: SN Zbigniew Myszka, SA Jolanta Pietrzak (spr.). Sentencja Sąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Danuty B. przeciwko "P." S.A. Zakład Linii Kolejowych o odszkodowanie, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 lutego 2008 r., skargi strony pozwanej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego z dnia 7 lipca 2006 r., oddala skargę. Uzasadnienie faktyczne Powódka Danuta B. wniosła odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pozwanego "P." S.A. Zakład Linii Kolejowych, domagając się orzeczenia jego bezskuteczności, ostatecznie jednak zmieniła żądanie i wniosła o zasądzenie odszkodowania za bezprawne rozwiązanie umowy o pracę. Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2006. Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powódki Danuty B. od pozwanego "P." S.A. Zakład Linii Kolejowych odszkodowanie w wysokości 8.431,59 zł tytułem niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę oraz nadał rygor natychmiastowej wykonalności w zakresie kwoty 2.8120,53 zł, a więc wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne. Powódka zatrudniona była przez pozwanego (i jego poprzedników prawnych) na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy od dnia 10 października 1968 r. do 30 czerwca 2005 r. na różnych stanowiskach. W dniu 24 marca 2005 r. ukończyła 55 lat, stąd też i w związku z przepracowanym okresem na kolei uzyskała uprawnienia do emerytury kolejowej. Pismem z dnia 30 marca 2005 r., doręczonym powódce dnia 31 marca 2005 r., pozwany wypowiedział jej umowę o pracę ze skutkiem rozwiązującym na dzień30 czerwca 2005 r., stosując prawidłowy 3-miesięczny okres wypowiedzenia. Jedyną przyczyną jaką wskazał w wypowiedzeniu było spełnienie przez powódkę warunków do uzyskania zaopatrzenia emerytalnego. Średnie miesięczne wynagrodzenie powódki w okresie od lutego do kwietnia 2005 r. wynosiło 2.254,35 zł, natomiast świadczenie emerytalne wynosiło w tym czasie 1.416,32 zł. II BP 13/07 - Wyrok Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- U pozwanego trwa od kilku lat restrukturyzacja polegająca między innymi na ograniczaniu ilości osób zatrudnionych zgodnie z przyjmowanymi przez pozwanego planami "średniomiesięcznego przeciętnego zatrudnienia". Celem zachęcenia pracowników do rezygnacji z zatrudnienia, pozwany wprowadził system odpraw pieniężnych dla pracowników rozwiązujących umowy o pracę za porozumieniem stron. Odpraw pozbawiono tych pracowników, którzy nabyli uprawnienie do emerytury lub renty, a ich wysokość uzależniona została od stażu pracy na kolei w chwili rozwiązania stosunku pracy. Najwyższe odprawy osiągały wysokość 15.000 zł. W wyniku założeń restrukturyzacyjnych dyrektorzy poszczególnych zakładów linii kolejowych otrzymali dnia 11 stycznia 2005 r. dyrektywy sposobu rozwiązania stosunku pracy ze wszystkimi osobami, które nabyły uprawnienia emerytalne. W praktyce pozwany przyjął, że osiągnięcie wieku emerytalnego stanowi samoistną przyczynę uzasadniającą wypowiedzenia umowy o pracę. W wyniku tych działań finansowo-motywacyjnych i stosowanej polityki kadrowej zatrudnienie u pozwanego z roku na rok sukcesywnie ulega zmniejszeniu. Sąd pierwszej instancji uznał, iż wskazana przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę nie może samoistnie uzasadniać decyzji pracodawcy, co skutkuje naruszeniem 30 § 4 k.p. Sąd pierwszej instancji nie podzielił zatem poglądu pozwanego, jakoby samo osiągnięcie wieku emerytalnego (wcześniejszego czy "obniżonego") - jako takie - było przesłanką uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę,stąd też uznał to wypowiedzenie za nieuzasadnione i w konsekwencji, na podstawie art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 47 k.p. zasądził odszkodowanie. Wyrokiem z dnia 7 lipca 2006 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację pozwanego. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia i zapatrywania prawne sądu pierwszej instancji, w szczególności co do tego, że przyczyna wskazana w wypowiedzeniu umowy o pracę, nie była w istocie jedyną i zgodnie z przyjętą linią w orzecznictwie nie może stanowić sensu stricto przyczyny faktycznej. Nabycie uprawnień do emerytury kolejowej, dla kobiet po ukończeniu 55 lat, a dla mężczyzn 60 lat, należy bowiem traktować jako ich uprawnienie, a nie uprawnienie pracodawcy. Jeśli zatem pracownik wyrazi chęć skorzystania z tego przywileju, wówczas dopiero można byłoby rozwiązując umowę o pracę wskazać to jako uzasadnienie a nie odwrotnie. Zdaniem Sądu Okręgowego, sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał zatem wskazaną przyczynę za bezzasadną, gdyż nie można pracownikowi czynić zarzutu z faktu uzyskania danego uprawnienia, które jest jego prawem podmiotowym. Sąd ten uznał również, że pozwany, wskazując jako przyczynę wypowiedzenia uprawnienie powódki dopuścił się skrzywdzenia jej, jeśli uwzględnić ustanowione gratyfikacje dla pracowników wyrażających akces rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron. Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku sądu II instancji wniosła pozwana spółka, zarzucając temu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 30 § 4 k.p. i art. 45 § 1 k.p. oraz art. 40 i 50 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) na skutek błędnej wykładni oraz art. 47 k.p. na skutek jego zastosowania. Nadto skarżąca podniosła, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, gdyż brak jest ustawowej podstawy do złożenia skargi o wznowienie postępowania a zaskarżony wyrok nie podlega zaskarżeniu skargąkasacyjną. Skarżąca podniosła także, że na skutek wydania tego wyroku poniosła szkodę, gdyż wypłaciła powódce zasądzone odszkodowanie, a na dodatek zaskarżony wyrok stał się podstawą wystąpienia przez powódkę z nowymi roszczeniami. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z art. 30 § 4 k.p., art. 45 § 1 k.p. i art. 47 k.p. oraz art. 40 i 50 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę powódka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Po pierwsze stwierdzić należy, że przewidziana w Kodeksie postępowania cywilnego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, usytuowana wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia a mająca na celu uzyskanie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania władzy publicznej przez wydanie orzeczenia, może odnieść zamierzony skutek tylko wówczas gdy zarzucane w niej naruszenie prawa ma charakter kwalifikowany, elementarny i nie może być rozumiana jako środek prowadzący do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego wyroku (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, Dz. U. Nr 145, poz. 1638). Uwzględniając zatem 1 1 1 --- STRONA 3 --- okoliczność, że przy wydawaniu każdego orzeczenia sądowego dokonywana jest wykładnia stosowanego prawa, z istoty swej otwarta na wielość możliwych interpretacji, za niezgodne z prawem - w rozumieniu art. 424 § 1 k.p.c. w związku z art. 417 § 2 k.c. - można uznać tylko orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo takie, które zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Innymi słowy, niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu Sądu można przypisać cechy bezprawności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2007 r., I CNP 71/06, LEX nr 253389). Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, zważywszy na okoliczność, że zagadnienie dopuszczalności uznania osiągnięcia wieku emerytalnego i stanowiącej tego konsekwencję możliwości uzyskania uprawnień emerytalnych za uzasadnioną przyczynęwypowiedzenia nie jest jednolicie oceniane zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie, nawet w odniesieniu do powszechnego wieku emerytalnego, a tym bardziej, gdy chodzi o tak zwany "obniżony" wiek emerytalny. I tak w wyroku z dnia 29 maja 2005 r., II PK 19/05 Sąd Najwyższy stwierdził, że uzyskanie przez pracownika prawa do emerytury jest uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę na czas nieokreślony, które nie oznacza dyskryminacji pracownika ze względu na wiek. Podobnie w wyroku z dnia 3 grudnia 2003 r., I PK 80/03. Jednak w wyroku z dnia 4 listopada 2004 r., I PK 7/04 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wypowiedzenie umowy o pracę na czas nieokreślony wyłącznie z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego jest nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. Ponadto charakter prawny emerytury nabywanej w obniżonym wieku również nie jest jednolicie rozumiany. Powyższe oznacza, że przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia sądowego możliwa była inna wykładnia przepisów prawa. Skoro zatem dokonanej przez sąd II instancji wykładni przepisów, których naruszenie zarzuca skarżąca, nie można uznać za oczywiście błędną i za taką interpretacją przemawiały uzasadnione argumenty, to w świetle przytoczonego na wstępie sposobu rozumienia pojęcia orzeczenia niezgodnego z prawem brak jest możliwości uznania, że zaskarżone orzeczenie jest dotknięte wadami prawnymi, poddającymi się zakwalifikowaniu jako elementarne lub oczywiste (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia z 18 stycznia 2006 r., II BP 1/05, OSNP 2006/23-24/351; z dnia 13 grudnia 2005 r., II BP 3/05, OSNP 2006/21-22/323, czy z dnia 9 marca 2006 r., II BP 6/05, OSNP 2007/3-4/42). Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 424 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji. Na mocy art. 98 k.p.c. kosztami postępowania obciążono stronę pozwaną jako przegrywającą. 1 1 11