Postanowienie II AKzw 195/09

--- STRONA 1 --- | Sygn. akt II AKzw 195/09 : POSTANOWIENIE Dnia 24 marca 2009 roku Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydziale Karnym w składzie następu- jącym: Przewodniczący: SSA Ryszard Kałwa Protokolant: st. sekr. sadowy Agata Gawor przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Marka Woźniaka po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 24 marca 2009 roku sprawy Z B ż wniosku Dyrektora Zakładu Karnego w P o warunkowe przedterminowe zwolnienie z reszty kary pozbawienia wolności orze- czonej wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 6 czerwca 2006 roku sygn. akt (...) na skutek jego zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 28 stycznia 2009 roku sygn. akt IV Kow 902/08/uwz - na mocy art. 437 $ 1 w zw. z art. 438 pkt 3 i art. 636$ 1 kpk wzw.zart. 1 $2 kkw postanowił " zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że skazanego Z B syna W zwolnić przedterminowo z odbycia reszty tej kary na dwuletni okres próby, oddając go na ten czas pod dozór kuratora sądowego, a kosztami postępowania odwoławczego obciążyć Skarb Państwa. Uzasadnienie Z B odbywa od dnia 11 stycznia 2006 roku do dnia 11 stycznia 2011 roku 5 lat pozbawienia wolności za spowodowanie śmierci rowerzysty potrąconego "samochodem prowadzonym w stanie --- STRONA 2 --- K 2 nietrzeźwości i bez prawa jazdy oraz ucieczkę z miejsca wypadku. N Połowę kary odbył z dniem 11 lipca 2008 roku. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2009 roku Sąd Okręgowy w Kielcach odmówił wnioskowi Dyrektora Zakładu Karnego w P o przedterminowe zwolnienie go z odbycia reszty tej kary. Uznał bowiem Sąd, że choć odbywając karę, skazany sprawował się dobrze („by nie powiedzieć, że wzorowo”) i był 21 razy nagradzany, a korzystał z wielu nagród i pracował bez dozoru poza zakładem, to jednak nie zapłacił nawiązki zasądzonej wyrokiem, ani żadnej kwoty do rąk po- krzywdzonych. Na skutek zażalenia wnioskodawcy Sąd Apelacyjny uchylił to postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, zalecając sprawdzić, czy to zaniechanie, stano- wiące jedyny powód odmówienia wnioskowi, wynikło ze złej woli ska- zanego, czy też z obiektywnej niemożności wykonania tego, po- chodzącej z braku środków i możliwości ich uzyskania. Zalecił Sąd, by w tym celu zapoznać się z ruchem środków finansowych na rachunku skazanego w Zakładzie Karnym, a nadto ustalić (ewentualnie) z czego będzie żył po zwolnieniu, to jest czy ma zagwarantowaną pracę. Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd Okręgowy w Kielcach uzyskał " (ponad wskazanie sądu II instancji) dodatkową informację wniosko- dawcy 0, zachowaniu skazanego w trakcie odbywania kary, a w niej 12 powodów ustalenia pozytywnej prognozy kryminalnej i dodatkowe wyjaśnienie skazanego. Uzyskał Sąd wykaz operacji na rachunku skazanego od stycznia 2006 do sierpnia 2009 roku, z którego wynika przychód 1.89614 zł i rozchód 956,89 zł, a pozostałość na czas sporzą- dzenia wykazu — 635,11 zł, z tego do dyspozycji skazanego — 55,86 zł. Sąd Okręgowy ponownie odmówił wnioskowi, uznając go za przed- wczesny, bo nie zostały jeszcze spełnione wszystkie przesłanki uzasad- niające przekonanie, że skazany więcej nie popełni przestępstwa --- STRONA 3 --- * . 3 i „w sposób prawidłowy będzie funkcjonował w społeczeństwie”. Stwierdził Sąd, że odbywając karę, skazany sprawuje się prawidłowo, nie był karany, a był dwadzieścia sześć razy nagradzany (tym razem nie e wzmiankowano, że jest to zachowanie wzorowe), pracuje bez dozoru poza zakładem. Stwierdził Sąd, że nie wykonał obowiązku zapłacenia pokrzywdzonej 10 tys. zł, bo nie miał możliwości zrealizowania go. Ustalił Sąd, że skazany rzeczywiście żałuje popełnionego przestępstwa, zrozumiał przyczyny tego, wyraża autentyczną skruchę i żal, ale nie uznał tego Sąd za „pełny i ugruntowany krytycyzm”, bo skazany nie potrafił wyjaśnić Sądowi przyczyn swego zachowania w krytycznym czasie, a to kierowania samochodem i ucieczki z miejsca wypadku. W długim (20 wierszy), wielokrotnie złożonym, trudno zrozumiałym zdaniu wyraził Sąd swe przekonanie o instrumentalnym charakterze tej ekspiacyjnej postawy skazanego i choć nie negował pozytywnej prog- , nozy penitencjarnej, to prognozę kryminologiczno-społeczną przyszłego życia skazanego ustalił jako „jeszcze negatywną”, podając jako jej motywy: /1/ brak umiejętności przewidywania przez skazanego skut- ków swego postępowania, /2/ okoliczności popełnionego przestępstwa i /3/ jeszcze nie w pełni krytyczny stosunek do popełnionego przestęp- "stwa. Za konieczne uznał Sąd, by skazany w dalszym ciągu pogłębiał swe zaangażowanie w prowadzonym procesie wychowawczym i prze- analizował swój stosunek do przestępstwa by stał się on rzeczywiście całkowicie krytyczny, a przez to zrozumiał w pełni szkodliwość czynu, którego się dopuścił. Od tego postanowienia odwołał się wnioskodawca, a to wym. Dyrektor Zakładu. Wniósł, by zaskarżone postanowienie zmienić przez uwzględnienie jego wniosku, zarzutów nie precyzował (choć można tego oczekiwać od organu procesowego), wywodził, że przed przestępstwem skazany miał dobrą opinię środowiskową, a w trakcie odbywania kary --- STRONA 4 --- . sprawował się wzorowo, był nagradzany i awansowany do wyższej grupy, a nawet przeznaczony do pracy bezkonwojowej poza zakładem i wywiązywał się z niej również wzorowo. Korzystał kilkakrotnie e. z przepustek i wszystkie powinności wypełnił należycie. Pieniądze zaro- bione w trakcie odbywania kary przekazywał na alimenty i pomoc postpenitencjarną, a dla siebie miał niewielkie kwoty, które przeznaczał a na drobne zakupy higieniczne. Przedstawiał autor na podstawie długo- trwałej obserwacji i dokumentacji, że skazany rzeczywiście żałuje swego przestępstwa, zrozumiał jego przyczyny i wie jak postępować, by do tego nie wrócić. Obowiązku zapłacenia pokrzywdzonej nie wykonał w żadnym stopniu, bo nie miał możliwości, gdyż jego przychody są zajęte przez komornika, ale deklaruje wykonanie go po odzyskaniu wol- ności. Zamierza powrócić do rodziny, ma zapewnioną pracę. Prokurator wniósł, by zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje. Zażalenie jest uzasadnione. Sąd Okręgowy niesłusznie podejrzewa skazanego o obłudę w in- formowaniu, że żałuje przestępstwa oraz o udawanie skruchy i żalu. Nie było powodów do takiej podejrzliwości, dlatego oparcie odmowy ” zwolnienia na ustaleniu, że deklarowanie żalu i skruchy jest przejawem postawy instrumentalnej, było postąpieniem błędnym (art. 438 pkt 3 kpk wzw. zart. 1 $ 2 kkw). Jak wspomniano, niełatwo jest zrozumieć rozumowanie, które do- prowadziło Sąd do owego przekonania o niekorzystnej prognozie kry- minalnej przyszłego życia skazanego, a to obawy, że może on ponownie popełnić przestępstwo „przedmiotowe” to jest — zapewne — podobne do poprzedniego. Gdyby szło o brak przekonującego wyjaśnienia Sądowi motywów zachowania, trzeba by wziąć pod uwagę zarówno osobowość skazanego, jak i warunki tej wypowiedzi, a to posiedzenia Sądu, zatem --- STRONA 5 --- / * . 5 warunków stresujących tego prostego człowieka, nieobytego w precyzjo- waniu stanów intelektualnych i emocjonalnych, niesprzyjających pozy- skaniu przekonania sędziego. Gdyby szło o próbę racjonalnego wyjaś- e nienia, co doprowadziło skazanego do naruszenia norm prawno-kar- nych, trzeba by pamiętać, że zachowania przestępcze nie zawsze są racjonalne, a częściej odmiennie — wynikają one z emocji czy doraźnych nastrojów, które trudno racjonalizować nawet człowiekowi bardziej do tego przygotowanemu niż Z B . Dlatego próżno było tego odeń oczekiwać. Nie było uzasadnione opierać przekonania Sądu na tym, że skazany sporządził pisemne opracowanie na ten temat dopiero po pierwszym posiedzeniu Sądu, a wcześniej podobnych nie sporządzał. Było to oczywiście pochodną oczekiwań Sądu (posiedzenie odroczono dla uzyskania informacji o krytycznym stosunku skazanego wobec popełnionego przestępstwa — protokół posiedzenia na k. 28), którym skazany wyszedł naprzeciw i tego nie powinno się mu mieć za złe. Gdyby tego nie napisał, mogłoby to uchodzić za demonstracje lekce- ważenia tych oczekiwań, a przecież skazanemu oczywiście zależało na uzyskaniu zwolnienia z kary. Poprzednio takiej ekspresji od niego nie oczekiwano. Gdyby zaś Sądowi szło o głębię przeżyć skazanego, byłoby " to oczekiwanie wręcz chybione, bo w postępowaniu karnym idzie o pod- porządkowanie się normom prawnokarnym, a nie o owe przeżycia emo- cjonalne; takie oczekiwanie byłoby tyleż utopijne, co bezużyteczne dla celów postępowania karnego. Oczekiwania te (o ile domyślanie się ich jest trafne) wynikły zapewne ze wzmiankowanej podejrzliwości wobec postawy skazanego, metody oceny nietrafnej dla Sądu (choć może właściwej innym organom procesowym), który twierdzenia i dowody powinien oceniać z dystansem i zaufaniem do osób je przedstawiają- cych, póki nie pojawią się powody do odmiennego traktowania, jak to Sąd Apelacyjny od dawna stale w swych orzeczeniach prezentuje. --- STRONA 6 --- . Trzeba zachować rozróżnienie między łatwowiernością a małostkowo- ścią. Dlatego nie podzielono owej oceny postawy skazanego jako uzasadniającej obawę, że skazany może ponownie popełnić przestęp- . stwo, w szczególności podobne do poprzedniego. Podzielono pogląd ' Dyrektora Zakładu Karnego, że skazany rokuje, iż więcej prawa nie naruszy, bo postępowanie karne i dotychczasowa kara wystarczająco ukształtowały jego osobowość, by się przed tym powstrzymywał. Odmówienie zwolnienia z tej przyczyny Sąd Apelacyjny uznał za błędne. Sąd Apelacyjny pragnie przy tym podkreślić, że udzielenie zwol- nienia osobie na to zasługującej nie jest postąpieniem oddanym dowol- nemu uznaniu sędziowskiemu, ale powinnością służącą sprawiedli- wości. Odmówienie zwolnienia skazanemu który na to zasługuje, szko- dzi działalności penitencjarnej, bo może wskazywać, że nawet zasad- nicze zmiany postaw skazanych, wzorowe postępowanie w zakładzie karnym, zaangażowanie w inicjatywy penitencjarne i podobne zachowa- nia nie znajdują uznania sądów. Wytworzenie takiego przeświadczenia mogłoby kształtować przekonanie o nadmiernej surowości sądów, nie licującej ze sprawiedliwością i udaremniać wyniki resocjalizacji ska- " zanych, a zresztą całej działalności penitencjarnej. Co zaś się tyczy motywu odmowy, którego zbadanie Sąd Ape- lacyjny zlecił w poprzednim postanowieniu, stwierdzono, że takowy nie zachodził, bo Sąd Okręgowy trafnie ustalił, że skazany nie miał możli- wości spłacenia zobowiązania wdowy po denacie nawet w części, skoro osiągał niewielkie zarobki, a miał inne płatności, wyprzedzające tamto zobowiązanie wskutek zajęcia komorniczego. Nie był to więc przejaw złej woli skazanego, ale obiektywna konieczność, która nie powinna stanowić przeszkody do zwolnienia przed terminem z kary, bo każda z tych sytuacji wynikła z innych przesłanek. --- STRONA 7 --- / / p/ * . 7 Skoro skazany odbył odpowiednią cześć kary, sprawował się wzo- rowo, zatem zasłużył na zwolnienia, a ma na wolności warunki odpo- wiednie, by wytrwać w poprawie (mieszkanie, pracę, rodzinę stano- e wiącą jego najbliższe otoczenie), należało go zwolnić przedterminowo z kary, dlatego Sąd Apelacyjny to orzekł odpowiednio zmieniając za- skarżone postanowienie. Oddano skazanego pod dozór kuratora sądowe- go, nie nakładając obowiązków, bo żaden (w tym proponowane we wniosku) nie byłby odpowiedni, a zostawiono to inicjatywie kuratora w toku dozoru (art. 72 $ 1 i 73 $ 1 kk). Tyczy to i spłacania należności wdowy po denacie, jako warunku zwolnienia. Zależy to od czynników, których się przewidzieć nie da, zwłaszcza wysokości zarobków skaza- nego i uzasadnionych potrzeb jego rodziny. Okres próby wyznaczono na dwa lata, bo czas pozostały do końca kary jest już krótszy od 2 lat (art. 80 $ 1 kk) Co się tyczy wysokości kary efektywnie odbytej za poważne przestępstwo skazanego (gdyby ktoś chciał sprawę od tej strony oceniać) stwierdza Sąd Apelacyjny, że nie jest to rzecz orzekania penitencjarnego, ale treści wyroku, której nie należy jest w tym orzekaniu oceniać, bo nie ma tu po temu warunków. Gdyby skazany zasłużył na karę surowszą, " zapewne by taką mu wymierzono, a wtedy i przedterminowe zwolnienie nastąpiłoby odpowiednio później. Nie wolno w orzekaniu penitencjar- nym podejmować prób korygowania treści rozstrzygnięć zawartych w wyroku; podobne próby Sąd Apelacyjny stale odrzuca. Z tych przyczyn orzeczono jak wyżej, obciążając Skarb Państwa kosztami postępowania odwoławczego, bo nastąpiło z woli organu postępowania.