Postanowienie II AKz 80/06 P O S T A N O W I E N I E Dnia 7 kwietnia 2006 roku Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydzi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II AKz 80/06 P O S T A N O W I E N I E Dnia 7 kwietnia 2006 roku Sąd Apelacyjny w Krakowie w II Wydziale Karnym w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Tomasz Duski Sędziowie SSA Andrzej Seretem SSA Ryszard Kałwa (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Zembala przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej del. do Prokuratury Apelacyjnej Piotra Krupińskiego po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 7 kwietnia 2006 roku sprawy A G podejrzanego o przestępstwo z art. 18 §1 w zw. z art. 299 § 5 i 6 kk i inne na skutek zażalenia podejrzanego i jego obrońców na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 7 marca 2006 roku 2006 sygn. akt II AKp 6/06 - na mocy art. 437 §1 kpk postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadnienie 1. 1. A G jest podejrzewany przez Prokuratora Apelacyjnego w Krakowie o to, że /1/ w latach 1999-2000 w Krakowie i innych miejscowościach w Polsce w raz z J B, Z M i innymi kierując działalnością innych osób w ramach zorganizowanej grupy --- STRONA 2 --- 2 przestępczej w tym celu założonej, zagarnął – w tym fałszem – blisko 280 mln zł podatków należnych Skarbowi Państwa od obrotu paliwami ciekłymi, to jest o przestępstwo z art. 18 § 1 w zw. z art. 286 § 1 i w zw. z art. 294 § 1 oraz z art. 18 § 1 w zw. z art. 270 § 1 i art. 271 § 1 i 3 w zw. z art. 11 § 2 i art. 12 oraz 65 kk; /2/ że w latach 2001-02 tamże i w podobnych uwarunkowaniach wykorzystując działalność gospodarczą rzeczywistych bądź fikcyjnych firm, dokonał tzw. prania brudnych pieniędzy na sumę ponad 155 mln zł, to jest o przestępstwo z art. 18 § 1 w zw. z art. 299 § 1, 5 i 6 oraz z art. 18 § 2 w zw. z art. 270 § 1 i art. 271 § 1 i 3 oraz w zw. z art. 12 i 65 kk, /3/ założył i kierował wym. grupą przestępczą i /4/ zbył nieruchomość swego przedsiębiorstwa dla utrudnienia roszczeń wielu wierzycieli w tym Skarbu Państwa w celu dowolnego zaspokojenia jednego z nich, to jest o przestępstwo z art. 300 § 1 i 3 w zw. z art. 302 § 1 i w zw. z art. 11 § 2 kk. Jest to fragment szerszego śledztwa, znanego Sądowi Apelacyjnemu z racji orzekania o przedłużeniu tymczasowego aresztowania, m. in. w dniu 22 stycznia 2004 roku – II AKz 4/04 w sprawie A i C G, J B, A K i innych, a nadto z przekazania tej sprawy Sądowi Okręgowemu w Krakowie jako sądowi I instancji, obecnie ją rozpoznającemu pod sygn. akt III K 215/04. 2. A G jest tymczasowo aresztowany po zatrzymaniu w dniu 8 marca 2005 roku na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie i następnych postanowień Sądu Rejonowego dla Krakowa Krowodrzy w Krakowie do dnia 8 marca 2006 roku z powodu przewidywania, że zostanie skazany na surową karę, może więc utrudniać postępowanie, zwłaszcza że uciekł przed odpowiedzialnością za granicę. 3. Postanowieniem z dnia 7 marca 2006 roku Sąd Apelacyjny w Krakowie na wniosek wym. Prokuratora postanowił przedłużyć tymczasowe aresztowanie --- STRONA 3 --- 3 podejrzanego jeszcze do dnia 30 czerwca 2006 roku, bowiem do ukończenia śledztwa brakowało jeszcze niektórych dowodów, a przytoczone powody areszto- wania nadal trwały. Uznał Sąd, że brak wym. dowodów, konkretnie w postanowieniu przytoczonych, był następstwem wielce złożonego stanu faktycznego sprawy, stopniowo ujawnianego w śledztwie. 2. 1. Od tego postanowienia odwołali się obaj obrońcy podejrzanego, domagając się, by postanowienie uchylić, wprawdzie nie podając, co dalej miałoby się stać z wnioskiem, jednakże oczywiście zmierzając, by aresztowania nie przedłużano. 2. Adwokat M M zarzutów nie sprecyzował wbrew swej powinności ustalonej przepisem art. 427 § 2 kpk, a wywodził, że wspólnicy podejrzanego zostali już oskarżeni, ich proces jest w toku, a skoro złożyli wyjaśnienia, to A G nie może wpływać na ich dotychczasowe relacje; że nie zbiegł on przed odpowiedzialnością za granicę, lecz wyjechał, zanim wszczęto postępowanie, a gdy powziął o nim wiadomość, starał się o list żelazny i gdy go nie uzyskał, wtedy dobrowolnie zgłosił się do Prokuratora. Wywodził, że planowane czynności śledcze zapewne nie zakończą się w terminie aresztowania, obecnie wyznaczonym, bo chodzi o działania objęte pomocą międzynarodową, zatem nie można twierdzić, że śledztwo jest intensywne. Skarżącemu chodziło zatem o nie-zbędność aresztowania dla zapewnienia prawidłowego toku postępowania (art. 157 § 1 kpk), więc o drugą podstawę odwoławczą. Ponadto wywodził, że w tomach XXXIV i XXXV akt sprawy nie ma dowodów, uprawdopodabniających winę podejrzanego. W tym zakresie chodzi więc o błąd istotnych ustaleń faktycznych (art. 438 pkt 3 kpk). 3. Adwokat J L zarzucił postanowieniu obrazę przepisów postępowania, a to: --- STRONA 4 --- 4 1/ art. 263 § 4 kpk – przez przyjęcie potrzeby przedłużenia aresztowania z po- wodu niedających się usunąć przeszkód do zakończenia śledztwa; zarzutu nie koń- czył tezą pozytywną, można jednak domyśleć się, że zarzuca, iż takowe przeszkody nie istnieją; 2/ art. 249 § 1 kpk – przez przyjęcie, że aresztowanie jest konieczne dla za- bezpieczenia prawidłowego toku postępowania, również nie kończąc tego tezą pozytywną; 3/ art. 257 §1 kpk – przez nieuwzględnienie możliwości zastosowania innego środka zapobiegawczego; 4/ art. 258 § 1 pkt 2 kpk – przez przyjęcie obawy matactwa poprzez bez- prawne wpływanie na treść zeznań lub wyjaśnień innych osób; 5/ art. 258 § 2 kpk – przez przyjęcie potrzeby aresztowania z powodu prze- widywania skazania na surową karę. Żadnej z tych tez nie kończył tezą pozytywną, co utrudnia ustalenie prawidło- wej (pełnej) treści zarzutów. Jest to bowiem kilka zarzutów z zakresu drugiej pod- stawy odwoławczej. 4. Wywodził ten skarżący, że nie ma obawy o utrudnianie postępowania, bo podejrzany zgłosił się dobrowolnie do organów ścigania, a pozostali objęci tym postępowaniem odpowiadają już przed Sądem, zatem materiał dowodowy sprawy został już zebrany, a odpowiadają z wolnej stopy. Wywodził, że nie ma potrzeby weryfikowania wyjaśnień podejrzanego, ani sprawdzania jego obrony, ani analizo- wania dokumentacji podmiotów gospodarczych. Wywodził, że nie wskazano jak podejrzany mógłby wpływać na treść tych czynności. Wywodził, że aresztowanie podejrzanego powinno harmonizować z art. 5 ust. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka, a to ograniczając się do granic niezbędnych. --- STRONA 5 --- 5 5. Zażalenie wniósł też podejrzany A G, wnosząc o zwolnienie go z aresztu ewentualnie z zastosowaniem innych środków zapobiegawczych, a wywodził, że nie uciekł z Kraju przed aresztowaniem, lecz wyjechał na nar-ty, za granicą nie ukrywał się, a mieszkał pod własnym nazwiskiem, rozmawiał telefonicznie z prowadzącym śledztwo prokuratorem. Wywodził, że aresztowanie go nie służy śledztwu, a stosowane jest wyłącznie po to, by przyznał się do zarzucanych mu czynów. Zarzucał, że w tomach XXXIV i XXXV akt (znanych mu) na wskazanych kartach nie ma dowodów jego winy, że nie uczestniczył w przestępczym procederze innych osób. 6. Prokurator wniósł, by zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy i oświad- czył, że badana sprawa A G rożni się od sprawy J B i innych rozpoznawanej obecnie przez Sąd Okręgowy w Krakowie pod sygn. akt III K 215/04. W szczególności różni się tym, że G postawiono nadto zarzut przekazania funkcjonariuszowi publicznemu korzyści majątkowej w sumie 2,5 mln zł za naruszenie przezeń prawa, co dokumentowane jest w tomie CXXXIII-2. Różni się też rolą odgrywaną przez G w przestępczym przedsięwzięciu oskarżonych, a to podejmowaniem decyzji, których wykonawcami byli B i inni, jak to wynika z wyjaśnień J B w tomach XXXV i XXXV „a”, obecnie przedkładanych. Okazało się bowiem, że do wniosku dołączono inne tomy o tych samych numerach, co wynikło z wykonywania czynności procesowych w różnych jednostkach prokuratorskich; tomy z dowodowymi wyjaśnieniami prokurator oznaczył dodając do numeru liczby „1” (XXXV-1, XXXV ”a”-1). Oświadczył, że zwłoka w zakończeniu śledztwa jest spowodowana m.in. brakiem odpowiedzi sądu niemieckiego co do wykonania odezwy o międzynarodową pomoc prawną, o którą zwrócił się w ub. roku. Przedłożył ponaglenie tego sądu wystosowane w dniu 9 lutego bież. roku przez Prokuratora Krajowego, a na kolejnej sesji posiedzenia – --- STRONA 6 --- 6 odpowiedzi sądu niemieckiego i prokuratury rosyjskiej, informujące o przebiegu wykonywania zleconych czynności. Czynności te są niezbędne dla zbadania przestępczej działalności A G poprzez spółkę T[…], a stały się możliwe dopiero po zgromadzeniu i przeanalizowaniu ponad 900 dokumentów pochodzących z różnych Izb Celnych. Oświadczył, że bada się i inne aspekty działalności podejrzanego, w tym ewentualne powiązania z osobami pełniącymi prominentne funkcje w Państwie, ale z braku dostatecznych dowodów zarzutów o to nie postawiono. 7. Adwokat M M imieniem obu autorów oraz imieniem podejrzanego wnosił i wywodził jak w zażaleniach, a nadto oświadczył, że w toku niedawnego przesłuchania, pierwszego od 13 miesięcy, pytano podejrzanego o te same okolicz- ności, o których wyjaśniał poprzednio, dlatego wyjaśnień odmówił. Zarzucił, że dla działalności spółki T[…] nie mają znaczenia dokumenty z Niemiec tyczące kont spółek pośredniczących w obrocie paliwami związanych ze spółką J[…], zatem i ma- teriały poszukiwane w Niemczech. Oświadczył, że podejrzany nie uciekł przed aresztowaniem, ale wyjechał w celu turystycznym, rezerwując wcześniej hotel, na co przedstawił kopię swego listu do dyrekcji hotelu o potwierdzenie rezerwacji i powołał się na zeznania dwojga świadków, którzy to mogą potwierdzić po przedłożeniu przez prokuratora informacji o czynnościach państw obcych zarzucił, że podejrzany nie był w stanie na nie wpływać gdyby znalazł się na wolności.. 3. Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje. 1. Nie można przyznać racji zażaleniom. Aresztowanie tymczasowe podejrzanego A G jest nadal środkiem zapobiegawczym zasłużonym jego czynami (art. 249 §1 kpk), celowym dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania przed ucieczką oraz ukryciem się --- STRONA 7 --- 7 podejrzanego, a także przed matactwem dowodowym (art. 258 §1 pkt 1 i 2 kpk) i po temu niezbędnym (art. 257 §1 kpk). Sąd I instancji słusznie postąpił przedłużając aresztowanie na czas do dnia 30 czerwca 2006 roku, bowiem jest to konieczne dla dalszych czynności dowodowych, których dotąd nie udało się wykonać ze względu na wyjątkowo obszerny i skomplikowany charakter tego śledztwa (art. 263 §4 kpk). Zażalenia nie mają racji, zarzucając brak podstawy faktycznej aresztowania, jego niecelowość bądź zbędność. Dlatego zaskarżone postanowienie utrzymano w mocy na podstawie art. 437 §1 kpk. 2. Trafnie zarzucają zażalenia, że w tomach XXXIV i XXXV akt sprawy nie ma dowodów wskazujących na sprawstwo podejrzanego. Okazało się, że stwierdzenie to jest pochodną omyłki, a to przedłożenia Sądowi I instancji tomów akt z identyczną numeracją, jak te, w których zawarte są owe dowody, a to wyjaśnienia J B. Jak wyjaśnił to na posiedzeniu Prokurator prowadzący śledztwo, identyczna numeracja różnych tomów powstała wskutek wykonywania czynności śledczych w rożnych jednostkach Prokuratury. Mniejsza o prawidłowość tego stanu, która do rzeczy nie należy. Istotne jest, że po przedłożeniu dwu tomów akt (oznaczonych obecnie XXXV- 1 i XXXVa-1) można było przekonać się z wyjaśnień J B, że A G nie tylko uczestniczył w pełni w procederze grupy działającej w celu popełniania przestępstw ale odgrywał w nim rolę znaczącą, organizatorską, a nawet strategiczną, że wciągnął B w tę grupę, że organizował niektóre przedsięwzięcia, że kupował - w sumie za 2,5 mln zł – łamiące prawo postąpienia urzędnika skarbowego (postanowienie o przedstawieniu zarzutów w tomie CXXIII-3), że uczestniczył w uzyskaniu za pieniądze zdrady prominentnych policjantów (materiały śledztwa przeciwko K i wspólnikom w SO Szczecin – k.109 i nast. t. CXXIII- 2) itd. Miary szkodliwości przestępstw dopełnia rozległość szkód finansowych wyrządzonych Skarbowi --- STRONA 8 --- 8 Państwa, wynoszących setki milionów złotych. Nie ma wątpliwości, że był to wielce szkodliwy proceder, zagrażający prawidłowemu funkcjonowaniu niektórych organów Państwa. 3. Obszerne wyjaśnienia J B, zawarte w czternastu protokołach, ale i inne dowody bezpośrednio świadczące o działalności A G, bądź świadczące o tym pośrednio, poprzez inne fakty (np. wydruki z systemu komputerowego firmy, zeznania świadków w tomie VIII – k. 1480-85, 1497, 1583-89, umowy i aneksy z k. 1524-36, 1540-43, 1563-77 podpisane m in. przez A G) są dla ares z towania, jak to stw i erdził Sąd I instancji . Dowody te wymagają weryfikacji, w tym z udziałem podejrzanego i jego obrońców, a ich wartość może być odmiennie oceniona w przyszłości. Jest to zwykły stan w fazie stosowania środków zapobiegawczych, gdy musi się poprzestawać na treści dowodów utrwalonych na piśmie, zaś ich weryfikowanie jest ograniczone właściwościami tej fazy postępowania. 4. Zapewne gdyby sprawa A G była identyczna ze sprawą przeciwko J B i innym, można by dopuścić traktowanie go podobnie jak obecnie traktuje się tamtych sprawców (obecnie oskarżonych) i to mimo odmienności wynikających z podjęcia przez nich współpracy z organami ścigania (np. G, B). Nie miałoby wiec istotnego znaczenia, że za popełnione przestępstwa grozi podejrzanemu surowa kara pozbawienia wolności, samoistnie uzasadniająca stosowanie aresztowania (art. 258 §2 kpk). Okazuje się jednak, że działalność A G była daleko poważniejsza, a to zarówno przez jego udział w zdradzie generała policji K, jak i skorumpowanie przezeń wym. naczelnika urzędu skarbowego znaczną sumą, bo 2,5 mln zl, jak – i przede wszystkim – wskutek wiodącej roli G w grupie przestępczej, a to nadrzędności nad pozostałymi dwoma wspólnikami (B i M), zatem i dalszymi uczestnikami grupy przestępczej. Nie jest trafne żądanie takiego samego traktowania --- STRONA 9 --- 9 G jak tamtych, oparte na założeniu identyczności czynów, które się im inkryminuje. Czyny te bowiem znacznie się różnią, a to zakresem i treścią merytoryczną. 5. Rację ma Sąd I instancji, stwierdzając, że przeciągnie się śledztwa wynika z jego cech jednostkowych. Skoro dla ujawnienia badanej działalności potrzeba m. in. materiałów zza granicy, o które zwrócono się przed rokiem, zaś organy państw obcych tego jeszcze nie wykonały, to śledztwa zakończyć się nie dało. Nie było zwłoki w tych wystąpieniach, skoro potrzeba tego powstała dopiero w wyniku zapoznania się z setkami dokumentów z różnych izb celnych, których zgromadzenie wymagało czasu. Nie ma opieszałości prowadzącego śledztwo w oczekiwaniu na wykonanie odezw o zagraniczną pomoc prawną, skoro po odpowiednim czasie ponaglono organy państw obcych i uzyskano informacje o wykonywaniu przez te organy potrzebnych czynności. Nie można przyznać racji skarżącym, że owe zagraniczne dokumenty nie mają znaczenia dla sprawy A G. Przede wszystkim stwierdzenie takie byłoby przedwczesne. Uzasadnia to stopień zaangażowania tego podejrzanego w obrót paliwami w Kraju. 6. Rację ma Sąd I instancji, kierując się poprzendim ukrywaniem się podejrzanego za granicą Polski przed wymiarem sprawiedliwości. Jakkolwiek było z wyjazdem podejrzanego niespełna tydzień przed pierwszymi formalnymi czynnościami śledczymi in personam (nie byłoby stosowne badać to w II instancji dowodami, których jeszcze nie uzyskano), nie ma sporu, że wiedząc o postępowaniu przeciw niemu, zwlekał z powrotem i uczynił to dopiero po wydaniu międzynarodo- wego listu gończego, wszakże i wtedy nie ujawnił jak udało mu się przebyć granice z odnośnymi kontrolami paszportowymi. Skoro podejrzany zachował sobie tę drogę czy sposób niepostrzeżonego przebycia granic, należy obawiać się, że gdyby został uwolniony, mógłby z nich ponownie skorzystać, więc uciec i ukryć się za granicą, --- STRONA 10 --- 10 ponownie tamując postępowanie. Jak zaś Sąd Apelacyjny stwierdził dawno temu w innej sprawie „jeśli podejrzany ukrywał się, a następnie zgłosił się do organów ścigania, to okoliczność ta sama przez się nie stanowi przeszkody do stosowania tymczasowego aresztowania, bowiem tok postępowania nie może zależeć od tego kiedy podejrzany zechce brać udział w postępowaniu” (KZS 3-9/92 poz. 95). Nie byłoby wystarczające zastąpić aresztowanie poręczeniem majątkowym, nawet tak dużej wartości jak oferował obrońca (nawet 10 mln zł), gdyby było oparte na nieruchomości. Mniejsza o proporcję wyrządzonych szkód (setki milionów) i ofero- wanej wartości (10 mln) złotych, gdy celem poręczenia jest gwarantowanie stawiennictwa podejrzanego, a nie karanie go. Może się jednak okazać, że nieru- chomość poręczająca i tak ulegałaby przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa jako pochodząca ze środków uzyskanych z przestępstwa, zatem poręczenie nią, jej kaucyjne znaczenie, byłoby iluzoryczne. 7. Nie maja racji skarżący, zarzucając, ze podejrzany nie był przesłuchiwany przez wiele miesięcy, a ostatnie przesłuchanie było przedsięwzięte jedynie dla pozoru ze względu na starania o przedłużenie aresztowania. Środki zapobiegawcze stosuje się bowiem nie dla wygody pracowników sledczych, dla łatwości podej- mowania przesłuchań aresztowanego itp. Aresztowanie ma służyć zabezpieczeniu postępowania przed wszelkimi utrudnieniami ze strony podejrzanego, zarówno ucieczką i ukryciem się jak tamowaniem postępowania przez nadużywanie uprawnień, jak matactwo dowodowe czy to przez nakłanianie zeznających do okre- ślonych zeznań, zatajanie czy niszczenie dowodów (np. z dokumentów), czy przez tworzenie dowodów fałszywych (osobowych, rzeczowych) itd. Jest oczywiste, jak to Sąd Apelacyjny stwierdzał poprzednio w sprawach o aresztowanie innych uczest- ników badanej grupy przestępczej, że obawa o takie działania jest realna, skoro --- STRONA 11 --- 11 posuwano się do kupowania zdrady funkcjonariuszy Państwa. Rację ma Sąd I ins- tancji gdy bierze to pod uwagę (str. 4 zaskarżonego postanowienia, u dołu stronicy). Tyczy to odpowiednio sytuacji na terenie innych państw, zarówno dokumentów jak osób. 8. Chybiają skarżący, zarzucając, że okres obecnego przedłużenia aresztowania nie wystarczy do zakończenia śledztwa, a to ze względu na długo- trwałość czynności w obrocie międzynarodowym, bo jest to okres zbyt krótki. Po pierwsze – może okazać się, że wspomniane ponaglenia organów obcych przyniosą wyniki, a uzyska się również inne brakujace dowody i postępowanie się zakończy. Jeśli jednak nie udałoby się tego osiągnąć, może okazać się konieczne kolejne przedłużenie aresztowania. Powściągliwości w oznaczaniu terminu aresztowania nie powinno się brać za złe. 9. Sąd Apelacyjny II instancji i w tej sprawie wyraża przekonanie o potrzebie samoograniczenia się śledztwa, by podejmowaniem zadań ponad możliwości nie szkodzić słusznym prawom podejrzanych, ale i nie dezawuować czynności śled- czych. Celem śledztwa jest bowiem nie tylko zbadanie rozleglej działalności w jed- nym postępowaniu przygotowawczym ale osądzenie sprawców aż po prawomoc- ność wyroku w rozsądnym terminie, nie naruszającym konstytucyjnego prawa do osądzenia bez zbędnej zwłoki, to jest także bez nadmiernie długiego oczekiwania ( o tym Sąd Apelacyjny dawniej w postanowieniu z KZS 4/99 poz. 72). Słuszne cele nie mogą być osiągane zbyt dużą ceną (o tym też w KZS 7-8/96 poz. 59). Celowe jest mieć to na uwadze w dalszych czynnościach sledczych. 10. Mają rację skarżący, że nie można kierować się w obecnym orzekaniu tymi hipotezami śledczymi, które nie przybrały formy postanowienia o przedstawieniu zarzutów, dlatego się ich tu nie oznacza. Sąd Apelacyjny dostatecznie wiele razy --- STRONA 12 --- 12 wypowiadał się przeciwko opieraniu aresztowania na „rozwojowym charakterze spra- wy” owym ulubionym zwrocie policyjno-prokuratorskim, sprowadzającym się do mo- żliwości udowodnienia podejrzanemu czegoś, co jeszcze nie jest skonkretyzowane nawet w decyzjach śledczych, zatem podejrzany nie może się przed tym posądze- niem bronić (o tym Sąd Apelacyjny np. w postanowieniu z KZS 8/97 poz. 36). Jednakże zaskarżone postanowienie tym się nie kierowało. Nie mają znaczenia domysły podejrzanego, iż prowadzący śledztwo chce na nim wymusić przyznanie się do zarzucanych czynów. Nie dlatego aresztowanie jest przedłużone, a z przyczyn poprzednio przytoczonych. Rozważanie trafności domysłów przekracza granice racjonalności, którą kieruje się Sąd. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny II instancji orzekł jak wyżej na mocy powołanych przepisów prawa.