Wyrok II AKa 83/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 maja 2008 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt II AKa 83/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 maja 2008 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Jarosław Matras Sędziowie: SA Cezary Wójcik SA Zbigniew Makarewicz (sprawozdawca) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Jarzębkowska przy udziale Cezarego Maja Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2008 r. sprawy z wniosku M. D. o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia z powodu apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 12 lutego 2008r., sygn. akt IV Ko 167/05 uchyla zaskarżony wyrok w pkt II w części oddalającej wniosek o zadośćuczy- nienie i w tym zakresie sprawę M. D. przekazuje Sądowi Okręgowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. //Ż/_š\“í\\\ _ N/__`\` --- STRONA 2 --- II AKa 83/08 U Z A S A D N I E N I E M. D. złożył wniosek o zasądzenie z powodu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania na jego rzecz 20 000 zł tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę majątkową oraz 80 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2008 r. Sąd Okręgowy w Lublinie: I. na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz M. D. 15 000 (piętnaście tysięcy) złotych tytułem zadośćuczy- nienia; II. w pozostałej części wniosek oddalił; III. określił, iż koszty postępowania ponosi Skarb Państwa. Pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżył powyższy wyrok w części oddalającej wniosek. Wyrokowi temu – na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2 k.p.k. zarzucił: obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku – w szcze- gólności art. 552 § 4 k.p.k. (w zw. z art. 445 § 1 k.c.) polegającą na ustaleniu wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wysokości całkowicie nieade- kwatnej do stopnia dotkliwości owej krzywdy, w wysokości w istocie symbolicz- nej, która nie spełniła funkcji kompensacyjnej – a więc sprzecznie z istotą insty- tucji zawartej w art. 552 § 4 k.p.k. i regułami stosowanego posiłkowo art. 455 § 1 k.c., nadto obrazę art. 7 k.p.k. poprzez arbitralne odmówienie wiarygodności zeznaniom świadków M. D. i M. D. co doprowadziło do przekroczenia zasady swo- bodnej oceny dowodów i wypaczyło istotne ustalenia faktyczne, oraz art. 424 k.p.k. polegającą na sprzeniewierzeniu się obowiązkowi rzetelnego uzasadnienia orzeczenia – zwłaszcza co do wysokości kwoty zasądzonej na rzecz wnioskodaw- cy – co de facto utrudniło, czy wręcz uniemożliwiło merytoryczną kontrolę za- skarżonego wyroku. Mając powyższe na względzie – na podstawie art. 427 § 1 k.p.k. i art. 437 k.p.k. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie na rzecz wnioskodawcy M. D. odszkodowania i zadośćuczynienia zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o --- STRONA 3 --- uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest częściowo zasadna. Zgodnie z art. 433 § 1 k.p.k. Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w grani- cach środka odwoławczego, a w zakresie szerszym o tyle, o ile ustawa to przewi- duje. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie „granice środka odwoławczego” ujmowane są jako trójwymiarowa konstrukcja wyznaczona przez: 1) kierunek zaskarżenia – na korzyść czy też na niekorzyść oskarżonego (wnioskodawcy); 2) zakres zaskarżenia – wskazanie przez skarżącego, czy środek odwo- ławczy obejmuje całość, czy też część (jaką część) orzeczenia; 3) zarzuty odwoławcze – stwierdzenia dotyczące uchybień orzeczenia. Odnosząc powyższe kryteria do złożonej apelacji należy stwierdzić, że zo- stała ona błędnie sporządzona. Wskazany zakres zaskarżenia – „zaskarżam ww. wyrok w części oddalają- cej wniosek” nie został określony dokładnie i nie wskazuje, czy dotyczy odszko- dowania i zadośćuczynienia, czy też tylko zadośćuczynienia. W tych warunkach Sąd Apelacyjny biorąc pod uwagę zarzuty odwoławcze, które odnoszą się tylko do kwestii wysokości zasądzonego zadośćuczynienia oraz motywy apelacji, które również odnoszą się tylko do kwestii zadośćuczynienia, a nadto stanowisko pełnomocnika prezentowane podczas rozprawy apelacyjnej sygnalizujące również jedynie zagadnienia związane z wysokością zasądzonego zadośćuczynienia, uznał że apelacja kwestionuje wyrok w części oddalającej wniosek o zasądzenie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku niewątpli- wie niesłusznego tymczasowego aresztowania w kwocie 80 000 zł. Należy zgodzić się z zarzutami apelacji, że uzasadnienie zaskarżonego wy- roku w tej części nie odpowiada wymaganiom art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. Sąd stwierdził „mając na względzie powyższy wywód Sąd uznał, że odpowiednim za- dośćuczynieniem… będzie… kwota 15 000 zł” (k. 124). Rzecz w tym, że składający się z pięciu poprzedzających zdań „wywód” nie precyzuje dlaczego sąd przyjął taką, a nie inną kwotę uznając ją za „odpo- wiednie” zadośćuczynienie. W orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie podkreśla się, że orzeczenia w przedmiocie zasądzenia odszkodowania w trybie art. 525 k.p.k., w zakresie po- niesionej szkody, jak i w zakresie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zawsze --- STRONA 4 --- opierać się muszą na czytelnych kryteriach zweryfikowanych potwierdzonymi do- wodami oraz zasadami zakreślającymi granice subiektywnego odczucia krzywdy. Użyte w art. 455 § 1 k.c. pojęcie „sumy odpowiedniej” choć ma charakter niedo- określony, to w orzecznictwie wskazuje się kryteria, którymi należy kierować się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Winno ono mieć charakter kompen- sacyjny, a więc musi przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, nie będącą jednakże wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy. Z tego wynika, że „wartość odpowiednia” to wartość utrzymana w granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Pamiętać przy tym należy, że na wysokość zadośćuczynienia składają się cierpienia pokrzywdzonego – tak fizyczne, jak i psychiczne, których rodzaj, czas trwania i natężenie należy każdorazowo określić w kontekście materiału dowodo- wego sprawy. Indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenia, jaka konkretna kwota jest „odpowiednia”, z istoty swej należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne. Za- wsze musi ono opierać się tak na całokształcie okoliczności sprawy, jak i na czy- telnych kryteriach ocennych, rzetelnie wskazanych w treści uzasadnienia. Gdy jednak zaskarżone orzeczenie nie odpowiada tym wymogom – tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie – to wówczas w pełni zasadny jest zarzut rażą- cego naruszenia przepisów postępowania. Odnosząc się do cierpień psychicznych związanych z niewątpliwie niesłusz- nym tymczasowym aresztowaniem, sąd zdyskwalifikował zeznania wnioskodawcy dotyczące planów małżeńskich na tej podstawie, że nie wystąpił on o widzenie „z osobą, z którą wiązał tak daleko idące życiowe plany”. Sąd nie odniósł się jednak do zeznań matki wnioskodawcy, że w toku po- stępowania w sprawie, zarówno w toku postępowania przygotowawczego, jak i przed sądem rejonowym oraz okręgowym (IV K (…) Sądu Okręgowego w L.), widzenia z ówczesnym podejrzanym i oskarżonym wydawane były tylko osobom najbliższym i z tego powodu „narzeczona” wnioskodawcy nie mogła uzy- skać widzenia. Sąd nie sprawdził również powyższej kwestii przez ewentualne przesłuchanie w charakterze świadka tejże „narzeczonej”. Ewentualne potwierdzenie powyższej wersji mogłoby mieć wpływ na ocenę cierpień psychicznych wnioskodawcy. Nie można również podzielić poglądu, że fakt wcześniejszego i późniejszego pobytu w areszcie pozwala na stwierdzenie, iż --- STRONA 5 --- „epizodyczny” czas niesłusznego aresztowania nie spowodował dolegliwości fi- zycznych i psychicznych. Fakt, że wnioskodawca wcześniej znał warunki więzienne może mieć wpływ jedynie na ocenę intensywności negatywnych doznań związanych z niesłusznym aresztowaniem. Odnosząc się do wysokości kwoty zasądzonego zadośćuczynienia, mimo że Sąd jej nie uzasadnił, należy stwierdzić, że odpowiada ona dotychczasowej prze- ważającej praktyce orzeczniczej Sądu Okręgowego w Lublinie – 1000 zł za mie- siąc pobytu w areszcie. Wysokość tej kwoty została określona przed wielu laty i mimo zmiany warunków ekonomicznych i stopy życiowej społeczeństwa dotych- czas nie została zweryfikowana. Należy również stwierdzić, że tak ustalona kwota zadośćuczynienia była akceptowana przez Sąd Apelacyjny. Sąd Apelacyjny w składzie orzekającym w sprawie niniejszej uznał, że do- tychczasowa praktyka orzecznicza w takim zakresie nie powinna być akceptowa- na. Sąd w pełni podziela pogląd Sądu Najwyższego, że ocena przeciętnej stopy życiowej społeczeństwa nie może być wynikiem oceny najbiedniejszych warstw społeczeństwa – por. wyrok SN z 15 lutego 2006 r., IV CK 384/05, LEX nr 190756. Zgodnie z danymi ogłoszonymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych mi- nimalne wynagrodzenie za pracę od 1 stycznia 2008 r. wynosi 1126 zł miesięcz- nie, zaś przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2006 r. wynosiło 2477,33 zł, a w 2007 r. – 2691,03 zł miesięcznie. Powyższe realia ekonomiczne winny mieć odpowiednie przełożenie na wy- sokość zasądzonego zadośćuczynienia w sprawie niniejszej. Wprawdzie porównanie wysokości zasądzonego w różnych sprawach za- dośćuczynienia nie może prowadzić do prawidłowego rozstrzygnięcia, bowiem za- wsze można stwierdzić różne rozstrzygnięcia zasądzające większe i mniejsze kwoty, zaś w każdym przypadku zadośćuczynienie ma charakter indywidualny, lecz należy wskazać na fakt, iż zasądzane zadośćuczynienia w porównywalnych stanach faktycznych przez inne Sądy Okręgowe lubelskiej apelacji oscylują w granicach 2000 zł i powyżej 2000 zł za miesiąc niesłusznego aresztowania. Biorąc pod uwagę omówione okoliczności Sąd Apelacyjny uznał, że apela- cja w części dotyczącej wysokości zasądzonego zadośćuczynienia jest zasadna i orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę i po ponownym zgromadzeniu materiału do- wodowego, Sąd Okręgowy dokona jego oceny z uwzględnieniem uwag poczynio- --- STRONA 6 --- nych w poprzedzającej części uzasadnienia i wyda stosowne orzeczenie zgodne z wymaganiami prawa materialnego i prawa procesowego.