Postanowienie II AKa 31/06

--- STRONA 1 --- II AKa 31/06 U Z A S A D N I E N I E P. J. złożył wniosek o zasądzenie na jego rzecz kwoty 150 000 zł tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie. W toku toczącego się postępowania prokurator podniósł zarzut przedaw- nienia zgłoszonego roszczenia. Sąd Okręgowy w Lublinie uwzględnił powyższy zarzut i wyrokiem z dnia 8 listopada 2005 r. wniosek oddalił. Powyższy wyrok zaskarżyli pełnomocnicy wnioskodawcy adw. A. M. i adw. K. P. Adw. A. M. na zasadzie art. 444 k.p.k. zaskarżył powyższy wyrok w cało- ści. Na zasadzie art. 425 § 1 i 2 k.p.k. i 438 pkt. 1 k.p.k. wyrokowi temu zarzu- cił: - obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 5 k.c. w zw. z art. 555 k.p.k. polegającą na oddaleniu wniosku, w sytuacji gdy wnioskodawca P. J. jest osobą chorą i należy w stosunku do niego stosować inne zasady oceny zacho- wań niż przeciętnie. Podnosząc powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Natomiast adw. K. P. na podstawie art. 444 k.p.k. i art. 425 § 2 k.p.k. za- skarżył powyższy wyrok w części dotyczącej pkt. I. Na podstawie art. 427 § 2 i art. 438 pkt. 2 i 3 k.p.k. zaskarżonemu orze- czeniu zarzucił: --- STRONA 2 --- - naruszenie przepisów prawa procesowego przez niewłaściwe zastosowa- nie art. 524 § 4 k.p.k. i zastosowanie art. 555 k.p.k., bowiem w niniejszej spra- wie termin przedawnienia roszczenia wyznaczają przepisy k.c., a nie k.p.k., co miało wpływ na treść orzeczenia, że sąd wniosek oddalił z powodu zarzutu przedawnienia roszczenia. Na podstawie art. 427 § 1 i art. 437 § 1 i 2 k.p.k. wniósł o uchylenie wyro- ku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez właściwy sąd cywilny w I instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pełnomocnika adw. A. M. jest zasadna i zasługuje na uwzględ- nienie. Natomiast apelacja pełnomocnika adw. K. P. zasługuje na uwzględnienie jedynie w części kwestionującej uwzględnienie zarzutu przedawnienia i oddale- nie wniosku, zaś w pozostałym zakresie na uwzględnienie nie zasługuje. Sformułowany zarzut naruszenia „przepisów prawa procesowego przez niewłaściwe zastosowanie art. 524 § 4 k.p.k. i zastosowanie art. 555 k.p.k., bo- wiem w niniejszej sprawie termin przedawnienia roszczenia wyznaczają przepisy k.c., a nie k.p.k.”, świadczy o braku znajomości omawianej problematyki. Przede wszystkim należy wskazać, że art. 524 k.p.k. nie zawiera unormowania § 4 i z treści apelacji nie można wywnioskować jaki przepis miałby być „naruszony”. Natomiast cywilnoprawny charakter roszczeń odszkodowawczych wyni- kających z rozdziału 58 kodeksu postępowania karnego jest powszechnie akcep- towany w orzecznictwie i w doktrynie. Rozdział ten zawiera unormowania okre- ślające zasady odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego, co kodeks cywilny reguluje w art. 417 – 420. W myśl art. 421 k.c. artykuły 417 – 420 k.c. nie mają zastosowania, jeżeli odpo- wiedzialność Państwa za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza jest uregulo- 2 --- STRONA 3 --- wana w przepisach szczególnych. Takimi przepisami szczególnymi są unormo- wania zawarte w art. 552 – 559 k.p.k. Tak więc odszkodowanie za niesłuszne skazanie, niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie jest roszczeniem cywilnym, docho- dzonym jedynie w procesie karnym, z tym, że przepisy k.c. stosuje się posiłko- wo (art. 558 k.p.k.) (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1993 r., I KZP 21/93, OSNKW 1993/11 – 12/67; postano- wienie SN (z dnia 5 września 1995 r., WZ 141/95, OSNKW 1996/5 – 6/30). Wobec faktu, że art. 552 k.p.k. jest przepisem szczególnym normującym odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu czynu niedozwolonego w rozumie- niu prawa cywilnego to przyjąć należy, że przewidziane w art. 555 k.p.k. termi- ny do zgłoszenia żądania odszkodowania i zadośćuczynienia są cywilnoprawny- mi terminami przedawnienia i mają do nich zastosowanie rozwiązania przewi- dziane w art. 117 § 2 k.c. i art. 5 k.c., czyli zgłoszenie żądania odszkodowawczego po upływie wskazanych wyżej terminów prowadzi do jego oddalenia tylko w razie podniesienia przez prokuratora zarzutu przedawnienia i to pod warunkiem, że podniesienie tego zarzutu nie zostanie uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Realizując dyrektywę określoną w art. 5 k.c. sąd powinien wszechstronnie rozważyć i ocenić, czy podniesienie zarzutu przedawnienia nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. (por. wyrok SN z 7 października 2003 r., III KK 312/03, LEX 81214; postanowienie SN z 15 lutego 2001 r., III KKN 595/00, LEX nr 51949). P. J. został tymczasowo aresztowany w dniu … r. do sprawy IV K (…) Sądu Rejonowego w L. z powodu ukrywania się przed wymiarem sprawiedliwo- ści. Postanowieniem z dnia (…) r. Sąd orzekł wykonywanie tymczasowego aresztowania poprzez umieszczenie P. J. w Szpitalu (…), zaś w dniu (…) posta- 3 --- STRONA 4 --- nowił o umieszczeniu oskarżonego na obserwacji sądowo – psychiatrycznej, która trwała do dnia (…) r. Wobec stwierdzenia niepoczytalności oskarżonego z powodu choroby psychicznej pod postacią zespołu paranoidalnego, Sąd w dniu (…) r. umorzył postępowanie w sprawie i uchylił zastosowany areszt (k. 265 akt IV K (…). Postanowienie powyższe zostało doręczone P. J. w dniu (…) r. i uprawo- mocniło się w dniu (…) r. Od tej daty rozpoczął bieg roczny termin przedawnie- nia roszczenia z art. 552 k.p.k., który upłynął w dniu (…) r. Natomiast po upły- wie okresu przedawnienia w dniu (…) r. P. J. złożył wniosek o zasądzenie za- dośćuczynienia i odszkodowania, argumentując go, że został niesłusznie aresz- towany i stan jego zdrowia uległ pogorszeniu. Powyższe wskazuje jednoznacznie, że wniosek został złożony po upływie terminu przedawnienia, prokurator nie zgłosił jednak zarzutu przedawnienia zgodnie z art. 117 § 2 k.c. Zarzut ten został zgłoszony dopiero prawie po dwóch latach prowadzenia postępowania w sprawie – podczas rozprawy w dniu 8 listopada 2005 r. Wprawdzie ustawa nie określa w jakim terminie osoba uprawniona może skorzystać z przysługującemu mu prawa (art. 117 § 2 k.c.), lecz z punktu widze- nia solidności procesu i ekonomiki procesowej taka postawa prokuratora winna być oceniana negatywnie. Sąd Okręgowy uwzględniając podniesiony zarzut stwierdził, że nie jest on sprzeczny z zasadami współżycia społecznego określonymi w art. 5 k.c., zaś „P. J. w przedmiotowym rocznym terminie od uprawomocnienia się orzeczenia koń- czącego postępowanie w sprawie miał pełną możliwość terminowego złożenia wniosku... po stronie P. J. doszło do zawinionego zaniechania, którego nie usprawiedliwiają żadne okoliczności”. Takie stanowisko nie może zasługiwać na akceptację i słusznie podnosi pełnomocnik wnioskodawcy adw. A. M., że „...wnioskodawca P. J. jest osobą 4 --- STRONA 5 --- chorą i należy w stosunku do niego stosować inne zasady oceny zachowań niż przeciętne”. Sąd Okręgowy uznając, że zarzut przedawnienia nie jest sprzeczny z zasa- dami współżycia społecznego odniósł kwestię zawinienia w niedotrzymaniu ter- minu ze strony wnioskodawcy do zachowań przeciętnego zdrowego człowieka, nie dostrzegając jego ułomności psychicznej. Na treść zasad współżycia społecznego składają się elementy etyczne i so- cjologiczne kształtowane przez oceny moralne i społeczne stanowiące uzupeł- nienie porządku prawnego. Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem oko- liczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki rozstrzygnięcia w sytuacjach wyjątkowych, które przepis ten ma na względzie. Dla jego zastosowania konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności rozpatrywanego wyroku (por. wyrok SN z 28 listopa- da 1967 r., IR 415/67, OSP 1968/11/210). Natomiast w innym judykacie Sąd Najwyższy stwierdził – „... Aby w da- nym wypadku można było przyjąć, że podniesienie zarzutu przedawnienia jest nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego, musi zostać w szczegól- ności wykazane, iż bezczynność wierzyciela w dochodzeniu roszczenia była usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami. Istotne znaczenie dla oceny zarzutu przedawnienia z punktu widzenia za- sad współżycia społecznego może mieć zwłaszcza czas opóźnienia w dochodze- niu roszczenia (por. wyrok SN z 7 czerwca 2000 r. III CKN 522/99, LEX nr 51563). Czas opóźnienia dochodzenia roszczeń jest akcentowany zarówno w orze- czeniach Sądu Najwyższego jak i sądów apelacyjnych. Przenosząc powołane poglądy orzecznictwa na grunt sprawy niniejszej należy stwierdzić, że P. J. przekroczył termin dochodzenia roszczeń w niewiel- kim zakresie – 24 dni. 5 --- STRONA 6 --- Nadto z dołączonych do akt sprawy opinii psychiatrycznych wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że jest on chory psychicznie. Po obserwacji są- dowo – psychiatrycznej rozpoznano u niego zespół paranoidalny. Natomiast bie- gli lubelscy wydając najnowszą opinię psychiatryczną (…) r. (k. 152 – 159) za- opiniowali, że „P. J. choruje na przewlekłą chorobę psychiczną – schizofrenię paranoidalną”. Podczas leczenia tej choroby w wyniku dawkowania leków zdarzają się okresy remisji, lecz nie oznacza to, że chory odzyskuje pełną sprawność umy- słową. W tych warunkach Sąd Apelacyjny uznał uwzględniając krótki okres przekroczenia terminu dochodzenia roszczeń oraz ograniczoną sprawność umy- słową wnioskodawcy z powody choroby psychicznej, jako wyjątkowe okolicz- ności pozwalające na uznanie, że uwzględnienie zarzutu przedawnienia podnie- sionego przez prokuratora jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Uwzględniając całokształt omówionych okoliczności Sąd Apelacyjny orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Okręgowy oceni merytorycznie za- sadność roszczeń wnioskodawcy P. J. i wyda stosowne orzeczenie zgodne z za- sadami prawa karnego procesowego. 6