Wyrok IC124/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu

--- STRONA 1 --- Sygn.akt IC124/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Aneta Fiałkowska - Sobczyk Protokolant: Andżelika Kubiec po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2010 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa B. D. przeciwko Skarbowi Państwa (...) w W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. nie obciąża powoda kosztami procesu za I instancję; III. przyznaje ze Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego we Wrocławiu) na rzecz adwokata Z. Ś. kwotę 3 600 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług w kwocie 792 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sygn. akt IC 124/09 UZASADNIENIE Powód B. D. w pozwie z dnia 5 lutego 2009 r. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - (...) w W. kwoty 100 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, której doznał ze strony (...) z tytułu naruszenia dóbr osobistych powoda poprzez przetrzymywanie w warunkach bytowych celi urągających godności więźnia i człowieka. W uzasadnieniu żądania powód podniósł, iż jego roszczenie w stosunku do (...) w W. dotyczy okresu przebywania w tej jednostce - od dnia 10 lutego 2008 r. do dnia 4 lutego 2009 r. W tym czasie w (...) panowało przeludnienie, a także fatalny stan techniczny i sanitarny cel. --- STRONA 2 --- Powód zarzucił także stronie pozwanej przedmiotowe traktowanie więźniów, brak odpowiedniego wyżywienia, brak zajęć kulturalno - oświatowych oraz utrudniani kontaktów z bliskimi, jak również narażanie życia i zdrowia więźniów poprzez osadzanie z osobami zarażonymi wirusami (...), (...) i osobami o wysokim stopniu demoralizacji społecznej. Dodatkowo, powód wskazał na nieprawidłowe funkcjonowanie więziennej służby lekarskiej oraz kantyny więziennej, ograniczanie dostępu do literatury, aktów prawnych, regulaminów oraz rozmów telefonicznych. W odpowiedzi na pozew strona pozwana Skarb Państwa - (...) w W. wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu według norm prawnych. W uzasadnieniu swojego stanowiska strona pozwana podniosła, iż powód sporządził swój pozew według wzoru pozwu funkcjonującego w (...) od dawna, zaś zarzuty stawiane w uzasadnieniu żądania są gołosłowne i ogólnikowe. Aktualnie powód przebywa w pawilonie mieszkalnym w celi nr (...) o powierzchni 16,47 m 2 (nie licząc toalety), w której oprócz powoda przebywa jeszcze 6 skazanych. Strona pozwana podniosła jednocześnie, iż nie ponosi winy za przeludnienie cel, w związku z tym, iż (...) ma obowiązek przyjęcia do jednostki na podstawie nakazu przyjęcia, każdą osobę skazaną przez sąd karny prawomocnym wyrokiem na odbycie kary pozbawienia wolności. Nadto, pozwany, w oparciu o przepis art. 248 §1 k.k.w. miał prawo umieścić osadzonych w celach, w których na jednego osadzonego przypada mniej niż 3m2 powierzchni. W myśl tej zasady, w formie i w sposób uzgodniony z Wydziałem Penitencjarnym pozwany systematycznie (co kwartał) zawiadamia Sąd Penitencjarny o sytuacji w zakresie stanu zaludnienia jednostki. Każda decyzja o osadzeniu skazanego w warunkach przeludnienia jest imienna. --- STRONA 3 --- Odnośnie zarzutów powoda dotyczących warunków bytowych panujących w (...) w W., strona pozwana wyjaśniła, że brak jest podstaw do twierdzenia, że warunki te są niehumanitarne. Posiłki roznoszone są w specjalnych termosach (o czym powód wie z racji zatrudnienia w kuchni), skazani otrzymują wszystkie niezbędne naczynia oraz środki czystości, mogą też dokonywać zakupów środków czystości i artykułów żywnościowych w kantynie lub otrzymywać paczki. W każdej celi są oddzielne ubikacje odseparowane drzwiami, osadzeni korzystają z codziennych spacerów, widzeń, zajęć kulturalnych i sportowych, mają także możliwość uczestniczenia w nabożeństwach w zakładowej kaplicy. Uczą się w zakładowej szkole, uczęszczają do biblioteki, mają możliwość oglądania telewizji publicznej i prywatnej. Skazani mają możliwość korzystania z aparatów telefonicznych, Internetu, zbiorów przepisów prawnych i regulaminów. Również zarzuty powoda związane z opieką lekarską funkcjonująca na terenie (...) są gołosłowne i pozbawione podstaw z uwagi na fakt świadczenia pomocy ze strony lekarza na każde niemalże żądanie osadzonych. Dostęp osadzonych do leków zaleconych przez lekarzy oraz do środków opatrunkowych, nie jest utrudniony. Skazani mogą też opuszczać cele na zajęcia lub zawody sportowe na kilku boiskach, siłowniach lub w sali gimnastycznej, na zajęcia w grupach wyznaniowych lub na nabożeństwa. Mogą także uczyć się w znajdującym się w (...) w W. Centrum (...) (...) na wszystkich poziomach nauczania, aż do matury włącznie. Duża grupa osadzonych (ponad 500 osób) pracuje poza (...) lub na terenie zarządzanym przez Gospodarstwo (...) przy (...) w W. lub Przedsiębiorstwo (...). Stan zaludnienia (…) stale się poprawia z uwagi na budowę nowych jednostek penitencjarnych jak i modernizację starych placówek. W przypadku W. w ciągu ostatnich dwóch lat wydano ponad 7 mln zł na budowę nowoczesnego modernizację kompleksu kuchennego, szkoły i remonty cel oraz innych pomieszczeń. --- STRONA 4 --- Strona pozwana stanowczo zaprzeczyła twierdzeniom, że powód doznał naruszenia jakiegokolwiek dobra osobistego z jej strony i zarzuciła nadto, że w trakcie pobytu w (...) w W. powód, nie złożył żadnej skargi na warunki odbywania kary pozbawienia wolności, choć zgodnie przepisami, miał do tego prawo. W piśmie procesowym z dnia 12 czerwca 2009 r. powód, działając przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, podtrzymał dotychczasowe stanowisko, podnosząc, iż podstawę żądania zasądzenia od strony pozwanej kwoty 100.000 zł zadośćuczynienia, stanowi naruszenie dóbr osobistych powoda wskutek bezprawności działań pozwanego. Jako uzupełnienie podstawy prawnej żądania opisanego w pozwie, wynikającej z art. 448 k.c., powód wskazał także art. 23 k.c. Odbywanie kary w normie powierzchniowej niezgodnej z przepisami prawa narusza godność powoda oraz zasadę intymności. Powód B. D. wskazał na normę zawartą w art. 110 k.k.w., dotyczącą minimalnej powierzchni celi mieszkalnej przypadającej na 1 osadzonego oraz na fakt naruszenia w/w normy przez stronę pozwaną. Powód powołał się na art. 30 Konstytucji RP oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z dnia 4 grudnia 1950 r. wprowadza obowiązek zapewnienia osobom odbywającym karę godziwych warunków bytowych humanitarnych. W odpowiedzi na powyższe, strona pozwana podtrzymała wszystkie swoje dotychczasowe wnioski i twierdzenia, zarzucając, że pozew jest de facto szablonem przepisanym przez powoda od innych skazanych, w którym to piśmie powód nie podaje żadnych konkretnych aktów odnoszących się do jego osoby. W tym miejscu pozwany wyjaśnił, iż B.D. przybył do (...) w W. 5 grudnia 2008 r. Do tej pory powód mieszkał w (...) w W. w celach nr (...) o pow. 15,94 m 2 , --- STRONA 5 --- nr (...) o pow. 16,09 m 2 i nr (...) i pow. 16,47 m 2 (powierzchnia bez powierzchni toalety). W ciągu dnia osadzony nie przebywa w celi, bowiem jest zatrudniony odpłatnie w kuchni (...). Pozwany podkreślił, że powód jest traktowany tak jak każdy inny skazany recydywista ((...) w W. jest zakładem dla recydywistów) i warunki bytowe powoda wcale nie są gorsze od warunków, w jakich przebywają inni skazani, ani też nie ma podstaw do przypisania pozwanemu cechy bezprawności działania w rozumieniu przepisów art. 24 kc. Można, zdaniem strony pozwanej rozważać, czy dzisiaj nasze Państwo powinno stworzyć lepsze warunki odbywania kary dla skazanych, ale w sytuacji skromnych możliwości budżetowych i zasad współżycia społecznego powstaje pytanie o gradację potrzeb społecznych, tj. o pierwszeństwo ich zaspokojenia. Zdaniem strony pozwanej pierwszeństwo w zaspokojeniu potrzeb życiowych i społecznych powinni nieć chorzy w przepełnionych szpitalach czy pensjonariusze w domach opieki społecznej, które to osoby z przyczyn losowych znalazły się w tego rodzaju placówkach, podczas kiedy powód, niejako z własnej woli ponownie popełnił przestępstwa i został osadzony w (...). Strona pozwana podkreśliła przy tym, iż w (...) w W. znajduje się większość obiektów wzniesionych jeszcze w XIX wieku. Obiekty te są stale modernizowane, to ze względów choćby architektonicznych nie ma możliwości przebudowy zasadniczej ich konstrukcji. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód B. D. odbywa karę pozbawienia wolności za przestępstwa przeciwko mieniu. Powód jest recydywistą, w warunkach izolacji przebywa od 5 lipca 2003 r. Obecnie powód przebywa w (...) w W., odbywając karę pozbawienia wolności za kradzież z włamaniem oraz rozbój. Powód został skazany prawomocnymi wyrokami sądów karnych na karę pozbawienia wolności za kolejne przestępstwa --- STRONA 6 --- przeciwko mieniu (m.in. za oszustwo) i koniec odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda B. D. datowany został na dzień 21 lipca 2012 r. (dowód: akta osobopoznawcze B. D.); W okresie od 5 grudnia 2008 r. do dnia 20 stycznia 2009 r. powód przebywał w (...) w W. na oddziale (...)w celi nr (...) 0 powierzchni 15,94 m 2 , w której znajdowały się: jeden mały stolik, 3 krzesła i 3 szafki. W okresie od 29 stycznia 2009 r. do 29 lutego 2009 r. powód przebywał na oddziale (...) w celi nr (...) o powierzchni 16,09 m 2 , w której znajdowały się 4 krzesła dwa stoliki i 3 szafki. Od 20 lutego 2009 r. powód przebywa na oddziale (...) w celi nr (...), o powierzchni 16,47 m 2 , w której mieszczą się 4 krzesła dwa stoliki i 3 szafki. W/w cele (...) w W. są przeznaczona dla osób po raz kolejny odbywających karę pozbawienia wolności, panuje w nich duża rotacja osadzonych. Okresowo w celach tych przebywało nawet 7 osób w jednym czasie. Powierzchnia przypadająca na 1 osobę w celi nr (...), wynosiła w momencie najsilniejszego zaludnienia 2,28 m 2 . ( dowód: wykaz osób osadzonych celach nr (...), (...) oraz (...), k. 69, przesłuchanie powoda B. D., k. 157 ); Cele (...) w W. bywają przeludnione. (...) ma obowiązek przyjęcia każdego osadzonego kierowanego przez Sąd Karny do odbycia kary na podstawie nakazu przyjęcia. (... ) czyni starania w celu przekształcania pomieszczeń o innym przeznaczeniu w cele mieszkalne. W ostatnim czasie (...) w W. w ramach dotacji z budżetu Skarbu Państwa w wysokości 7 mln zł, dokonał modernizacji (... ) poprzez budowę nowoczesnej kuchni, pralni grupowej, magazynów żywnościowych, magazynu mundurowego oraz depozytu osadzonych. --- STRONA 7 --- (dowód: fakt notoryjny, zeznania świadka R. C., k. 85/o - 86.); W (...) w W. osadzeni odbywający karę w systemie zamkniętym mają prawo przebywać poza celami mieszkalnymi do 3 godzin na dobę, licząc z czasem przeznaczonym na spacer (1 godzina). Osoby zatrudnione przebywają w pracy przynajmniej 8 godzin i zachowują prawo do jednej godziny spaceru. Osadzeni mogą korzystać z zajęć kulturalno -oświatowych, z zajęć sportowych na sali gimnastycznej i siłowni. Organizowane są zawody sportowe. Można wychodzić do biblioteki, do kaplicy lub na zajęcia z religii. Osadzeni w celach posiadają dostęp do telewizji, mogli posiadać własne telewizory, sprzęt video, dvd i konsole do gry. Na każdym oddziale i piętrze dostępny był telefon. Raz w tygodniu skazani korzystali z łaźni. Administracja (...) dostarcza osadzonym niezbędne środki higieny osobistej (mydło, pasta do zębów, przybory do golenia) oraz środki chemiczne (mydło w płynie, płyn do WC, proszek do szorowania umywalek i muszli klozetowych, płyn do szyb). Za stan higieny w celach odpowiedzialni są osadzeni. Skazani mają możliwość robienia zakupów w kantynie w zakresie artykułów żywnościowych, wyrobów tytoniowych, artykułów do utrzymania higieny. Jest możliwość otrzymania paczki żywnościowej lub higienicznej. (dowód: zeznania świadka R. C., k. 85/o.); Powód B. D. jest uzależniony od (...), przyjmował (...). Podjął (...)i dokonywał (...). W trakcie pobytu w (...) podjął terapię (...). Z opinii sądowej (...) wynika, iż, powód przejawia zaburzenia (...), demonstruje skłonności do działań i zachowań (...). B. D. jest zatrudniony na terenie (...). Wykonuje pracę w kuchni. Nie jest uczestnikiem podkultury przestępczej. Zachowanie powoda w czasie przebywania w (...) nie budzi zastrzeżeń. Powód wielokrotnie bywał nagradzany. Powód przestrzega porządku i regulaminu wewnętrznego. W trakcie pobytu w W. powód --- STRONA 8 --- nie złożył ani jednej pisemnej lub ustnej skargi na trudne warunki panujące w celach, w których przebywał. (dowód: akta osobopoznawcze powoda B. D., zeznania świadka R. C., k. 86, zeznania świadka H. C., k. 86 - 87); Sąd zważył, co następuje: Podstawę materialnoprawną żądania powoda stanowił przepis art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. i w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z przepisem art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia itd. pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Powód po osadzeniu go w (...) w W. w grudniu 2008 r. przebywał w celach nie spełniających norm powierzchniowych, co przyznała sama strona pozwana, a zdaniem Sądu osadzenie powoda w celi nie spełniającej normy powierzchniowej przewidzianej przepisami prawa, a co się z tym wiąże przeludnionej, nawet jeśli było spowodowane czynnikami niezależnymi od (...) w W., stanowiło naruszenie dóbr osobistych powoda. Przepis art. 110 Kodeksu Karnego Wykonawczego stanowi bowiem, iż skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Nienaruszalność należy traktować jako zakaz pozbawiania godności człowieka, jak też jej ograniczania zarówno przez osoby prywatne jak i władze publiczne czy organy państwowe (vide Komentarz do art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej --- STRONA 9 --- Polskiej (Dz.U.97.78.483), [w:] W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Zakamycze, 2002, wyd. IV). Zaś wskazany obowiązek powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. wprowadza między innymi obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w (...) godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w (... ) oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Wedle art. 40 nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu; zakazuje się stosowania kar cielesnych. Artykuł 40 w ustępie 4 stanowi zaś, że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. W artykule 47 zapisano zaś, że --- STRONA 10 --- każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Odpowiednia norm prawna zawarta jest też w Kodeksie Karnym Wykonawczym - w art. 4 czytamy, że „kary, środki karne, zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Skazany zachowuje prawa i wolności obywatelskie. Ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy oraz z wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia". Wypada także odnotować w tym miejscu przepis art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), który stanowi, że do podstawowych zadań Służby Więziennej należy "zapewnienie osobom skazanym na kary pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowanym przestrzegania ich praw, a zwłaszcza humanitarnych warunków, poszanowania godności, opieki zdrowotnej i religijnej". Zauważyć należy, że godność osobowa jest tożsama z pojęciem człowieczeństwa, jest nieodłącznym atrybutem każdej osoby ludzkiej. „Godność ludzka skazanego", o której mówi przepis art. 4 § 1 k.k.w., oznacza godność osobową (podobnie jak określenie "godność" użyte w przepisie art. 3 k.k., czy w przepisie art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy o Służbie Więziennej) [fragment przytoczony za Komentarzem do art.4 kodeksu karnego wykonawczego (Dz.U.97.90.557), [w:] Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, LEX / Arche, 2008]. Zatem godność ludzka to nie tylko wielkie słowo, ale również odbywanie słusznej kary izolacyjnej w warunkach przyzwoitych, normalnie dostępnych osobie wolności niepozbawionej. Konkludując, samo osadzenie w przeludnionej celi jest wystarczające do przyjęcia naruszenia dobra osobistego skazanego, jaką jest godność osobista człowieka. --- STRONA 11 --- Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element odbywania kary pozbawienia wolności, co wynika z art. 110 §2 k.k.w. Przepis artykuł 24 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, mówi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przepis ten nie wymaga dla przyjęcia odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobistego, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem - tak w wyroku z 28 lutego 2007 r. uznał Sądu Najwyższy (V CSK 431/06 LEX nr 255593, vide też Komentarz do KC S. Dmowski, S. Rudnicki W-wa 1998r Wyd. Pr. str. 69 teza 6).), a Sąd orzekający ten pogląd podziela. Zatem na powodzie spoczywał w sprawie niniejszej ciężar udowodnienia, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celi, w której na skazanego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni. Strona pozwana nie podjęła natomiast nawet próby dowodzenia, że sposób odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia był w przypadku powoda stanem przejściowym. Bowiem w szczególnie uzasadnionych wypadkach, określonych w art. 248 k.k.w. i przy zachowaniu trybu postępowania wskazanego w tym przepisie oraz w przewidzianych w nim przepisach wykonawczych, może dojść do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m 2 , jednakże jedynie na czas określony. Strona pozwana podkreśliła natomiast, że przeludnienie cel jest zjawiskiem występującym nie tylko w pozwanej placówce, ale --- STRONA 12 --- i we wszystkich (...) i (...) w Polsce, z uwagi na fakt, iż (... ) nie mają wpływu na możliwość odmowy przyjęcia do nich osób skazanych, nawet wówczas, gdy (…) taki, po dostosowaniu wszelkich możliwych pomieszczeń na cele mieszkalne, jest przeludniony. (... ) podniósł, nadto, iż warunki bytowo - sanitarne występujące w (... ) są standardowe. Podniesione przez stronę okoliczności, nie mają wpływu na ocenę zasadności umieszczania skazanych w celach przeludnionych wobec tego, iż, jak już zostało stwierdzone, wina sprawcy nie jest przesłanką jego odpowiedzialności za zachowanie bezprawne, naruszające dobra osobiste osoby pokrzywdzonej. Okoliczność utrzymywania się przeludnienia wszystkich (...) w Polsce, w tym w również (...) w W., jak i budżet Państwa Polskiego przeznaczony na poprawę warunków bytowych w więziennictwie w Polsce, nie zwalniają zatem strony pozwanej z odpowiedzialności i nie mogą prowadzić do wniosku, iż podjęte przez nią działania ograniczania powierzchni przypadającej na jednego osadzonego, były zgodne z prawem. Pozwanym w sprawie nie jest bowiem konkretny (...), który być może dołożył starań do przekształcenia wszystkich wolnych pomieszczeń na cele mieszkalne, ale Skarb Państwa jedynie przez ten (…) reprezentowany i który poprzez tenże (...) do odbywania kary w warunkach pogwałcenia zasady poszanowania godności skazanego dopuścił. Podsumowując tę część rozważań ponownie podkreślić trzeba, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda w (...) w W. wyrażające się w nieprzestrzeganiu ustawowej normy powierzchni mieszkalnej stanowią naruszenie jego dóbr osobistych w postaci jego godności. Powyższe nie oznacza jednak, że zasadne jest żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Przepis art. 448 k.c. stanowi, między innymi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę, a zatem Sąd nie --- STRONA 13 --- ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, bowiem przepis ten ma charakter fakultatywny i przysługuje obok innych środków wskazanych w cytowanym wcześniej art. 24 k.c., o ile środki te nie wyczerpują uprawnień osoby, której dobro naruszono. Od oceny Sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej właśnie formie. Zasadnicze przesłanki rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. to rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego, a także zachowanie się naruszyciela (wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/00, niepubl.). Mając powyższe przesłanki na uwadze Sąd uznał, że nie było podstaw do zasądzenie na rzecz powoda nie tylko żądanej sumy 100.000 zł, ale i każdej innej, niższej kwoty. Nie można bowiem pominąć okoliczności, że powód B. D. nie jest człowiekiem mającym pierwszy raz do czynienia z więziennictwem. Uprzednio powód przebywał już w (...), będąc wielokrotnie skazanym za przestępstwa, głównie przeciwko mieniu. W ocenie Sądu, powód popełniając przestępstwo, za które obecnie odbywa karę, czynił to mając świadomość, z uwagi na wcześniejsze pobyty w (...), jakie są warunki odbywania kary izolacyjnej, a mimo to sam dopuścił do powrotu do więzienia. Inna byłaby ocena sytuacji człowieka, jednokrotnie skazanego na karę pozbawienia wolności, za przestępstwo nieumyślne, inna jest natomiast ocena rzeczywistej sytuacji powoda, który z doświadczenia osobistego wie jaką dolegliwość niesie kara pozbawienia wolności i jakie są warunki bytowo - sanitarne w (...). B. D. sam zatem przyczynił się do powstania po jego stronie sytuacji, z której następnie, w niniejszym postępowaniu wywodzi swoje roszczenie finansowe. Co należy również podkreślić, powód skarży się na krzywdę, której doznał ze strony (...) w związku z przeludnieniem celi, w kontekście naruszenia jego prawa do --- STRONA 14 --- swobody i prywatności, przy czym należy zauważyć, iż swoboda i prywatność nie mogą być zachowane już choćby z uwagi na fakt, iż cele (…) rzadko kiedy bywają jednoosobowe, a z reguły przebywa w nich więcej niż dwóch więźniów. Nie ma też wymogów, aby z założenia cele były jednoosobowe lub dwuosobowe, bowiem to właśnie ograniczenie swobody i intymności stanowi podstawową dolegliwość kary izolacyjnej. Mimo przeludnienia celi, w której osadzono powoda, nie sposób jednak przyjąć, że naruszenie dobra osobistego powoda w postaci prawa do intymności nastąpiło tylko z tej przyczyny. Naruszenie prawa do prywatności, jako wpisane w założenia i cele kary pozbawienia wolności, stanowi jej podstawową dolegliwość, natomiast przebywanie we wspólnych celach jednej lub nawet dwóch osób więcej, nie zmniejsza możliwości zachowania intymności w sposób drastyczny i z tego punktu widzenia zarzut powoda skierowany w stronę (...) W., należało uznać za chybiony. Co więcej, powód nie wykazał związku przyczynowego pomiędzy przeludnieniem cel, a krzywdą którą odczuwał w postaci braku zapewnienia mu prawa do prywatności i intymności. Nie potwierdził się także zarzut powoda w postaci naruszenia przez (... ) w W. prawa do intymności przez umieszczenie w przeludnionych celach bez zapewnienia w nich odpowiednich warunków sanitarnych. Słuchani w sprawie świadkowie: R. C. oraz H. C. - funkcjonariusze służby więziennej zatrudnieni w (...) w W. - zeznali, że w celach, w których przebywał powód toaleta stanowiła część oddzieloną drzwiami. W pomieszczeniu celi zapewniony był dostęp do bieżącej wody, jak również więźniowie mogli otrzymać niezbędne dla zachowania higieny osobistej środki czystości. Fakt, iż przy załatwianiu czynności fizjologicznych, reszta więźniów zmuszona była do uciążliwości powodowanych brakiem zapewnienia odpowiedniej izolacji kącika fizjologicznego, nie zmienia oceny Sądu i nie uzasadnia twierdzenia, że w celi panowały nieludzkie warunki bytowe. Zdaniem Sądu, dyskomfortem jest bowiem już sama koniczność umieszczania węzłów sanitarnych w obrębie cel, których powierzchnia, ze zrozumiałych względów, nie --- STRONA 15 --- jest duża. Ze zrozumiałych także względów (stały dostęp do bieżącej wody i toalety) budowanie cel z własnymi węzłami sanitarnymi jest zadaniem docelowym i spełniającym normy europejskie. Na marginesie zaś należy zaznaczyć, iż na podstawie art. 116 k.k.w. za stan czystości w kącikach sanitarnych i w ogóle w całej celi, odpowiedzialni są osadzeni w niej więźniowie. Administracja (...) zobowiązana jest jedynie do zapewnienia więźniom odpowiednich środków czystości. Takich środków (...) w W. dostarczał osadzonemu powodowi, zgodnie z przypadającym na jego osobą przydziałem ilościowym. W świetle powyższych okoliczności zauważyć należy, iż w miarę możliwości, które niesie ze sobą konieczność tworzenia (...) w celu odbywania w nich kar izolacyjnych, (...) w W. stara się zapewnić osadzonym intymność w celach (nawet przeludnionych) poprzez zapewnienie niezbędnego minimum intymności niezbędnej podczas czynności fizjologicznych lub też sanitarnych. Podkreślić jednak należy, że przestrzeganie zasad higieny, nawet w trudnych warunkach, jest nie tyle kwestią swobody istniejącej podczas czynności sanitarnych, lecz raczej świadomości i kultury osobistej. Dla utrzymania czystości wystarczy bowiem dostęp do bieżącej wody i środków higienicznych. (...), choć ma na celu nakłonienie osadzonych do utrzymania czystości, nie odpowiada za stan świadomości osób trafiających do (...)w zakresie konieczności przestrzegania podstawowych zasad współżycia, jakimi są zasady higieny osobistej. (... ) nie może też odpowiadać za świadome łamanie przez współwięźniów podstawowych zasad higieny. Codzienne sprawdzanie przez funkcjonariuszy służby więziennej czystości osadzonych - osób dorosłych, w sytuacji, gdy mają oni zapewniony nieograniczony dostęp do wody bieżącej i środków czystości, jest w ocenie Sądu, nie tylko bezcelowe lecz wręcz technicznie niemożliwe. Jedynie doświadczenie życiowe i wzajemne uświadamianie się więźniów mogą odnosić w tym zakresie oczekiwane rezultaty. Odnośnie zaś zarzutu utrzymania czystości w kąciku sanitarnym, należy zauważyć, iż na podstawie art. 116 k.k.w. za stan czystości w kącikach sanitarnych i w ogóle w całej celi, odpowiedzialni są osadzeni w niej więźniowie. Administracja (...) --- STRONA 16 --- zobowiązana jest jedynie do zapewnienia więźniom odpowiednich środków czystości. Powód podniósł także, iż jego dobra osobiste zostały naruszone przez (...)w W. poprzez narażenie go na stres związany z przeludnieniem celi, w której przebywał, co z kolei przyczyniło się do powstania krzywdy po stronie B. D., w postaci pojawienia się u powoda stanów (...) prowadzących do zaistnienia problemów z wysypianiem się. Przede wszystkim należy stwierdzić, iż powód nie wykazał w ogóle, że doznał krzywdy, tj., że cierpi na jakikolwiek stany (...) lub nawet (...), bowiem poza własnymi twierdzeniami, nie przedłożył żadnego dowodu na potwierdzenie w/w okoliczności. Co więcej, w ocenie Sądu, z relacji powoda przesłuchiwanego w sprawie w drodze pomocy sądowej, nie wynika, aby ze strony (... ) w W. doszło w stosunku do powoda do jakichkolwiek innych (poza kwestią przeludnienia) nieprawidłowości i uchybień związanych np.: z opieką lekarską. Należy zauważyć, iż choć powód skarży się na zdarzenia mające miejsce na terenie (... ) w W., robi to w sposób subiektywny i tendencyjny. Długie wyczekiwanie na wizytę u lekarza, czy stomatologa, choć jest zjawiskiem negatywnym i niepożądanym, nie cechuje wyłącznie więziennictwa w Polsce. Wizyta u lekarzy wielu specjalności, w tym także lekarzy rodzinnych oraz stomatologów -w publicznych placówkach służby zdrowia - generalnie wiąże się z oczekiwaniem, trwającym nieraz i wiele miesięcy. Zarzuty powoda skierowane pod adresem strony pozwanej i związane z utrudnianiem dostępu do psychologa - są w ocenie Sądu gołosłowne - w świetle bogatej dokumentacji zawartej w aktach osobopoznawczych B. D.. Powód został zakwalifikowany do leczenia (...). Kwalifikacja ta odbyła się głównie w oparciu o opinie (...) i opinie (...) sporządzone na podstawie badań i bezpośredniego kontaktu z powodem. Zarzuty powoda odnoszące się do kwestii utrudnionego dostępu do telefonu, biblioteki, boiska lub siłowni z uwagi na dużą liczbę zainteresowanych należy --- STRONA 17 --- uznać za subiektywne odczucia powoda związane z samą koniecznością przebywania w warunkach izolacji, ale jednak we współobecności innych więźniów - osób obcych zróżnicowanych co do światopoglądu i nawyków, osób niejednokrotnie zdemoralizowanych w znacznym stopniu. Podobnie zarzut utrudniania spotkań powodowi z przebywającym w (...) w W. bratem powoda, ocenić należy jako postulat B. D., co do częstotliwości kontaktów z osobami bliskimi podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie naruszenia obowiązującego prawa ze strony pozwanej.. Tym samym Sąd oddalił składane przez powoda oraz jego pełnomocnika wnioski o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków: A. A. oraz M. K.. Okoliczności, na które zeznawać mieli wnioskowani świadkowie, nie były istotne dla rozstrzygnięcia sporu, wobec braku konkretnych zarzutów powoda względem strony pozwanej. Podobna ocena dotyczy wniosku pełn. powoda o przeprowadzenie dowodu z zeznań „osób, które utrzymują kontakty ze skazanym powodem oraz osób uprawnionych do widzeń z powodem". Ostatni wniosek, z powodu braku wskazania konkretnych osób (z imienia, nazwiska, adresu zamieszkania) nie mógł zresztą zostać uwzględniony z uwagi na występującą w postępowaniu procesowym zasadę kontradyktoryjności.. Warto zaznaczyć, iż na ocenę pokrzywdzenia powoda rzutować musi także to, że powód przed wytoczeniem powództwa, nie składał żadnych skarg na przeludnienie w celach i warunki sanitarne, co w ocenie Sądu wskazuje, na zamiar wykorzystania przez powoda trudnej sytuacji panującej w więzieniu, dla pozyskania środków finansowych na swoją rzecz. Powód bowiem, w świetle art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. miał możliwość alternatywnego żądania zasądzenia odpowiedniej kwoty na wskazany prze niego cel społeczny. Warto też zwrócić uwagę, na niewspółmierną wysokość żądanego przez powoda zadośćuczynienia w odniesieniu do intensywności naruszenia dóbr osobistych ze strony pozwanego (...). Szczególnie, że powód w (...) w W. w celi nr (...) został osadzony w 5 grudnia 2008 r., zaś pozew w niniejszej sprawie wniósł już 5 lutego 2009 r. --- STRONA 18 --- Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz skarżącego zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, które wynikało z przejściowego osadzenia go w celi, w której nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 §2 k.k.w. Dobra osobiste powoda nie zostały bowiem naruszone działaniami, które to działania stanowiły indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Warunki, w jakich powód mieszkał przejściowo w (...) w W., dotyczyły wielu osadzonych, wobec faktu, iż przeludnienie cel jest zjawiskiem powszechnym w Polsce. Z pewnością wpływ na ten fakt ma okoliczność, iż zdecydowana większość jednostek penitencjarnych w Polsce wybudowana została w czasach, w których obowiązywały całkowicie inne standardy socjalno - sanitarne dla więźniów i pod obowiązujące w poprzednich okresach (stanach prawnych) standardy więzienia te były projektowane. Dostosowanie więzień do obecnych regulacji prawnych i norm europejskich jest procesem żmudnym i wymaga sporego nakładu pracy naszego społeczeństwa i zaangażowania ogromnych środków finansowych o charakterze publicznym. Choć warunki, w których osadzony był powód w rozważanym okresie naruszały jego godność osobistą, to gradacja tych naruszeń nie przybrała takiej formy, w których można by podzielić twierdzenia powoda o osadzeniu go w niegodziwych, nieludzkich warunkach. Sąd Okręgowy podziela bowiem pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 października 2007 r. II CSK 269/07, zgodnie z którym samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia i uznania, że takie warunki są nieludzkie, gdyż osoba osadzona musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami jakie niesie ze sobą kara pozbawienia wolności. Z tych też przyczyn oddalono powództwo w punkcie I sentencji wyroku jako niezasadne. Orzeczenie o kosztach w punkcie II sentencji wyroku Sąd wydał kierując się normą art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może --- STRONA 19 --- zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd uznał, iż naruszenie dóbr osobistych powoda nastąpiło, a jedynie zgłoszone żądanie zapłaty było nieuzasadnione, stąd z przyczyn słusznościowych obciążanie powoda kosztami procesu nie było uzasadnione. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie powód był w całości zwolniony od kosztów sądowych i Sąd przyznał powodowi pełnomocnika z urzędu, który złożył wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, na podstawie § 19 w zw. z §6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono jak w punkcie III sentencji wyroku.