Postanowienie IC 815/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2011r. Sąd Okręgowy w... Wydział I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 815/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2011r. Sąd Okręgowy w... Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2011r. w... sprawy z powództwa R. T. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w...., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w...., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w.... i Dyrektorowi Zakładu Karnego w.... o zapłatę 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w.... na rzecz powoda kwotę 2.500zł (dwa tysiące pięćset złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 17 marca 2011r.; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. odstępuje od obciążenia powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia; 4. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 500zł (pięćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 5. przyznaje radcy prawnemu A. B. vel A. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w …. kwotę 8.784zł (osiem tysięcy siedemset osiemdziesiąt cztery złote), a w niej kwotę 1.584zł (jeden tysiąc pięćset osiemdziesiąt cztery złote) podatku VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. 1 --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 815/09 U z a s a d n i e n i e Powód R. T. pozwem z dnia 14 grudnia 2009r., doprecyzowanym pismami z dni 12 stycznia i 9 marca 2010r. (k. 11, 33-35) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa Dyrektora Aresztu Śledczego w...., Dyrektora Aresztu Śledczego w...., Dyrektora Zakładu Karnego w.... i Dyrektora Zakładu Karnego w.... kwoty 300 000 zł tytułem zadośćuczynienia z odsetkami. Nadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu swego żądania powód zarzucił pozwanym placówkom penitencjarnym nadmierne przeludnienie celach mieszkalnych, brak odpowiednich warunków sanitarnych, grzyb na ścianach, robactwo w celach, brak wentylacji i niską jakość wyżywienia. Powód powołał się przy tym na przepisy Konstytucji RP, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Kodeks karny wykonawczy. Jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia wskazał na art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c., powołując się przy tym na domniemanie bezprawności działania wykraczającego przeciwko dobru prawnemu powoda. Pozwany Skarb Państwa: - Dyrektor Aresztu Śledczego w...., - Dyrektor Aresztu Śledczego w...., - Dyrektor Zakładu Karnego w...., - Dyrektor Zakładu Karnego w.... zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew z dnia 23 marca 2010r. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej (k. 40 – 46). Pozwany wywodząc, iż nie naruszono godności osobistej powoda powołał się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego. Powołując się na ciężar dowodu podniósł, iż powód nie wykazał szkody. Nadto nie wskazał on dobra osobistego będącego przedmiotem naruszenia oraz brak jest podstaw by uznać działanie pozwanego za bezprawne. W kwestii podnoszonego przez powoda przebywania w celach w warunkach przeludnienia, podniósł że to powód ma obowiązek udowodnienia kiedy, w jakich celach i z iloma osadzonymi przebywał, natomiast pozwana jednostka penitencjarna może nie posiadać takich danych, jeżeli nie miała obowiązku prowadzenia takiej dokumentacji. W kwestii zapewnienia powodowi pozostałych warunków bytowych wskazał, iż powód nigdy nie występował ze skargą na nieodpowiednie warunki panujące w pozwanych jednostkach penitencjarnych. Te z kolei odpowiadały obowiązującym normom. Powód posiadał odpowiedni sprzęt kwaterunkowy. Jakość i wartość odżywcza podawanych posiłków spełniała była zgodna z normami. Opieka medyczna była na poziomie wyższym od wolnościowego, gdyż dostawał on leki za darmo. Wentylacja cel była przynajmniej grawitacyjna, a pomieszczenia mieszkalne nie mogły być zagrzybione ponieważ remonty cel wykonywane są sukcesywnie. Podniesiony został także zarzut przedawnienia. Roszczenia powoda związane ze zdarzeniami, które miały miejsce ponad trzy lata przed wniesieniem pozwu, w ocenie pozwanego, zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c. przedawniły się. 2 --- STRONA 3 --- Pozwany zakwestionował również wysokość żądanej przez powoda kwoty, która nie ma odniesienia do okoliczności opisanych w pozwie i jest całkowicie oderwana od szkody którą miał powód ponieść. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód R. T. liczy obecnie 39 lat. W Areszcie Śledczym w.... przebywał on w okresie od 11 października 2005r. do 5 kwietnia 2006r. Następnie w Areszcie Śledczym w.... przebywał w okresie od 5 kwietnia 2006r. do 25 sierpnia 2006r. W Zakładzie Karnym w.... osadzony był do sierpnia 2006r. do 7 marca 2007r. Następnie w okresie od marca 2007r. do 13 października 2009r. przebywał w Areszcie Śledczym w...., a od 13 października 2009r. do dnia wniesienia pozwu przebywał w Zakładzie Karnym w...., (dowody: niezaprzeczone twierdzenie powoda k. 11). W okresie od października 2005r. do listopada 2009r. Dyrektor Aresztu Śledczego w...., działając w oparciu o art. 248 § 1 k.k.w. informował Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w …o tym, iż w związku z utrzymującym się przeludnieniem w Areszcie tym przebywa więcej skazanych i tymczasowo aresztowanych niż wynosi pojemność pomieszczeń mieszkalnych, przy czym z zawiadomienia skierowanego w marcu 2008r. wynikało, że wówczas liczba osadzonych oscylowała w okolicy 100 % ale z uwagi na remonty cel osadzeni umieszczani są w warunkach braku zachowania normy metrażowej. Od lutego 2009r. Dyrektor informował, także o kolejnym podejmowaniu decyzji w spawie umieszczenia osadzonych, na okres trzech miesięcy, w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 (dowody: zawiadomienia Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w... o przeludnieniu w A.S. w.... k. 50-67). Cele Aresztu Śledczego w.... zawierały sprzęt kwaterunkowy zapewniający każdemu osadzonemu osobne miejsce do spania, oświetlenie umożliwiające czytanie i wykonywanie pracy oraz okna spełniające rolę wentylacji naturalnej. Cele wyposażone były w sprzęt do sprzątania, a osadzonym dwa razy w miesiącu wydawane były środki czystości, zaś cele poddawane były raz w miesiącu dezynsekcji przez podmiot wyspecjalizowany. Kąciki sanitarne oddzielone są od reszty celi murkiem do sufitu lub do wysokości 160 cm i posiadają drzwi. Jakość podawanych osadzonym posiłków jest kontrolowana przez przedstawicieli służby zdrowia. Remonty cel wykonywane są corocznie. W remontowanych celach wymieniono okna i wykładziny podłogowe (dowód – notatka służbowa Kierownika Działu Kwatermistrzowskiego Aresztu Śledczego w.... K. M. z 17.02.2009r. k. 48-49) . Areszt Śledczy w.... był przedmiotem wizytacji przeprowadzonej przez Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w ….. w dniach: 12, 13 i 20 grudnia 2005r. Wówczas zwrócono uwagę na przeludnienie wynoszące 149,2 % pojemności aresztu. Poczynione przez Sędziego Penitencjarnego ustalenia dały mu podstawę do stwierdzenia, że kierownictwo Aresztu oraz służby prawidłowo wykonują zadania w zakresie wykonywania tymczasowego aresztowania i kary pozbawienia wolności. Wizytator pozytywnie ocenił kontrolowaną jednostkę odstępując od wydawania szczególnych zaleceń powizytacyjnych. Następna wizytacja A.Ś w.... miała miejsce w dniach 27 i 29 grudnia 2006r. Stwierdzone wówczas przeludnienie Aresztu wynosiło 131 % pojemności. Wizytator stwierdził brak należytej wentylacji oraz częste awarie instalacji sanitarnej i elektrycznej. Sędzia Penitencjarny przeprowadziła rozmowy z 3 --- STRONA 4 --- osadzonymi. Żaden z nich nie zgłosił skarg na warunki bytowe i nie podnosili oni tematu przeludnienia. Wizytator nie stwierdziła uchybień odnośnie wykonywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania. Jednakże zwróciła uwagę na zły stan techniczny kontrolowanej jednostki oraz na brak środków adekwatnych do potrzeb obiektu. Nie sformułowano zaleceń powizytacyjnych. Kolejna wizytacja tegoż Aresztu miała miejsce w dniach 5 i 10 grudnia 2007r. Stan zaludnienia wówczas wynosił 104 % pojemności Aresztu. Stwierdzono, iż pomimo doraźnych remontów pogarsza się stan techniczny urządzeń ochronnych co w efekcie powoduje pogarszanie się warunków socjalno-bytowych osadzonych. Stan techniczny budynków kwalifikował je do kapitalnego remontu. Cele pozbawione były wentylacji. Instalacja sanitarna ulegała częstym awariom. Podobnie w kwestii instalacji elektrycznej. Sędzia Penitencjarny nie stwierdziła uchybień w zakresie nałożonych na jednostkę penitencjarną zadań i zaobserwowała poprawę w zakresie warunków socjalno-bytowych osadzonych w stosunku do stanu z poprzedniej wizytacji. Nie wydano administracji Aresztu zaleceń powizytacyjnych. W dniach 29 i 30 grudnia 2008r. odbyła się kolejna wizytacja Aresztu Śledczego w..... Zaobserwowano zaludnienie jednostki w tym roku oscylowało w granicach 100 %. Dostrzeżono stałe pogarszanie się stanu technicznego urządzeń ochronnych oraz pogarszanie się warunków socjalno-bytowych osadzonych, mimo przeprowadzanych doraźnych remontów. Sędzia Penitencjarny stwierdziła konieczność natychmiastowego remontu kapitalnego wszystkich pawilonów penitencjarnych. Cele mieszkalne nie posiadały w dalszym ciągu wentylacji. Instalacja elektryczna nie była dostosowana do potrzeb poboru energii, co powodowało awarie. Zły stan rynien wokół dachu powodował systematyczne zalewanie ścian obiektu, prowadzący do zawilgocenia i zagrzybienia pomieszczeń zajmowanych przez osadzonych. Po zakończeniu wizytacji nie sformułowano zaleceń powizytacyjnych, wobec pozytywnej działalności kontrolowanego Aresztu. Kolejną wizytację powyższego Aresztu przeprowadzono w dniach 29 i 30 września 2009r. Wówczas liczba osadzonych oscylowała wokół 100 % pojemności Aresztu. Stan techniczny budynku, jak stwierdzono, ulegał dalszemu pogorszeniu, co wpływało na pogarszanie się warunków socjalno-bytowych osadzonych. W dalszym ciągu występował brak wentylacji. Instalacja wodno- kanalizacyjna była zakamieniona i skorodowana co powodowało częste awarie wraz z pęknięciami rur. Podobnie w kwestii stanu sieci CO. Stwierdzono również, iż w niedalekiej przyszłości zajdzie konieczność wyłączenia z użytkowania dużej liczby cel z uwagi na to, że przestaną spełniać podstawowe warunki sanitarno-higieniczne. Również i ta wizytacja nie dostarczyła podstaw do stwierdzenia przez Sędziego Penitencjarnego uchybień po stronie administracji Aresztu w zakresie powierzonych zadań. Nie sformułowano także zaleceń (dowody: sprawozdania z wizytacji A.Ś. w.... z 22.12.2005r., 11.01.2007r., 1.01.2008r., 10.01.2009r. i 12.10.2009r. k. 310-393) . Podczas pobytu powoda w okresie od 2007r. do 2009r. w Areszcie Śledczym w.... dzielił on cele między innymi ze Z. J., T. P. i W. Ś.. Osoby te podobnie jak powód odczuwały skutki występującego w Areszcie przeludnienia. Rozmiary celi oraz znajdujące się w nich wyposażenie nie pozwalały na to by wszyscy osadzeni jednocześnie spożywali posiłek przy stole, niektórzy musieli jeść siedząc na łóżkach. Na ścianach cel widoczny był grzyb i zawilgocenie spowodowane brakiem wentylacji. Wykładziny cel były podziurawione, a parkiet przegnity (dowody: zeznania świadków T. P. k. 299-301, W. Ś. k. 301-302, Z. J. k. 286) . W okresie od sierpnia 2006r. do stycznia 2007r. Dyrektor Zakładu Karnego w.... w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 248 §1 k.k.w. przesyłał Sędziemu 4 --- STRONA 5 --- Penitencjarnemu Sądu Okręgowego w... informację o wyrażeniu zgody na obniżenie powierzchni celi określonej w art. 110 k.k.w. przypadającej na jednego osadzonego, podając numerację cel w których zadecydował o umieszczeniu dodatkowych skazanych (dowody: zawiadomienia Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w... o przeludnieniu w Z.K. w.... k. 75-78) . W Zakładzie Karnym w.... przestrzegane jest w/w rozporządzenie z 17 października 2003r. w kwestii odpowiedniego sprzętu kwaterunkowego. Środki higieny osobistej wydawane są więźniom co miesiąc. Pawilon „A” w którym przebywał powód mieści się w nowo wybudowanym obiekcie oddanym do użytkowania w roku 2006. Posiłki dla osadzonych przebywających w tym pawilonie wydawane są w termosach, a jakość wydawanych posiłków poddawana jest kontroli. W okresie od sierpnia 2006r. lutego 2007r. przeprowadzono w Z.K. w.... kilkakrotnie zabiegi dezynsekcji i deratyzacji, których dokonał Zakład Dezynsekcji, Dezynfekcji i Deratyzacji prowadzony przez E. J. (dowody: notatka urzędowa Kierownika Działu Kwatermistrzowskiego Z.K. w.... W. D. z 18.02.2010r. k. 79, protokoły dezynsekcji i deratyzacji z okresu 2006-2007 k. 80-87) . Sędzia Penitencjarny Sądu Okręgowego w... przeprowadził w dniach 20-27 kwietnia 2007r. wizytację Zakładu Karnego w.... dotyczącą okresu od 1 stycznia 2006r. do 1 kwietnia 2007r. funkcjonowania tej jednostki penitencjarnej. Od sierpnia 2006r. oddano do użytku nowo wybudowany budynek, przeznaczony na oddział dla tymczasowo aresztowanych. Wizytator zaobserwował występujące w Zakładzie przeludnienie, które wynosiło 130 % pojemności przy 1158 skazanych i 882 miejscach. W ocenie Sędziego Penitencjarnego cele Zakładu oprócz oddziału dla tymczasowo aresztowanych, były w złym stanie technicznym. Pomieszczenia w nowym oddziale dla tymczasowo aresztowanych różniły się znacznie od pomieszczeń przeznaczonych dla osób odbywających karę pozbawienia wolności (dowód – sprawozdanie z wizytacji Zakładu Karnego w.... z 7.05.2007r. k. 394-427) . Powód będąc osadzony w Zakładzie Karnym w.... na oddziale dla tymczasowo aresztowanych dzielił celę wspólnie z S. Ł. w roku 2006. W odczuciu tej osoby warunki bytowe w ….. jednostce penitencjarnej były dobre, a jedyną występującą niedogodnością była przeludniona cela nr 100, która przystosowana była dla 3 osób, natomiast przebywało w niej od czterech do pięciu osób (dowód – zeznania świadka S. Ł. k. 203) . Zakład karny w.... jest zakładem typu półotwartego. Był on przedmiotem wizytacji przeprowadzonej przez Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w... w dniach 7 i 8 września 2009r. W toku wizytacji stwierdzono, iż znacznie przekroczona jest liczba osadzonych w stosunku do pojemności zakładu. Na dzień 7 września 2009r. liczba osadzonych wynosiła 680 osób, przy 591 miejscach co stanowiło 112 % pojemności tej jednostki. W kwestii oceny warunków bytowych skazanych wizytator zaobserwował zaistniałą poprawę. Stan techniczny pawilonów I,II,III,V i VI ocenił jako bardzo dobry i zwrócił uwagę na przeprowadzenie generalnych remontów tych pawilonów. W grudniu 2008r. zakończono wymianę centralnego ogrzewania, co poprawiło jakość ogrzewania budynków i doprowadziło do możliwości regulacji ogrzewania. W wyniku modernizacji doprowadzono ciepłą wodę do łazienek służących osadzonym do porannej i wieczornej toalety. Zdaniem wizytatora poprawa warunków bytowych skazanych doprowadziła do tego, iż aktualnie odpowiadają one wymaganym standardom. Opieka medyczna sprawowana nad osadzonymi nie budziła zastrzeżeń wizytatora. W jego ocenie zakład dysponuje odpowiednią ilością lekarzy w tym czteroma specjalistami. Oceniając pozytywnie działalność Zakładu 5 --- STRONA 6 --- Karnego Sędzia Penitencjarny odstąpił od wydawania zaleceń powizytacyjnych (dowód – sprawozdanie z wizytacji Zakładu karnego w.... z dnia 14.09.2009r. k. 575- 581) . W okresie od grudnia 2008r. do września 2009r. Dyrektor Zakładu Karnego w.... w ramach wykonania obowiązku z art. 248 § 1 k.k.w. przesyłał Sądowi Okręgowemu w.... Wydziałowi VII Penitencjarnemu informacje o przekroczeniu dopuszczalnej pojemności osadzonych, podając procentowe ilości zaludnienia (dowody: zawiadomienia Sądu Okręgowego w.... o przeludnieniu w Z.K. w.... k. 68- 71). Zakład Karny w.... w latach 2003-2007 przeszedł remont, w toku którego odnowiono i wykafelkowano sale oraz wyposażono je w nowy sprzęt kwaterunkowy. Pawilon zawierający salę nr 15, w której powód odbywał karę pozbawienia wolności wyremontowany został w okresie grudzień 2003r. - styczeń 2005r. Sale w tym pawilonie nie zawierały kącików sanitarnych, a ubikacja znajdowała się w oddzielnym pomieszczeniu. Wszystkie sale zawierały sprzęt kwaterunkowy zgodny z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osadzonych. Środki czystości wydawane były na dany pawilon comiesięcznie, a w razie potrzeb częściej. Corocznie pomieszczenia mieszkalne badane były pod względem sprawności wentylacji przez Spółdzielnię Kominiarską. W wyniku kontroli przeprowadzonych 26 marca 2008r. i 15 maja 2009r. stwierdzono, iż przewody kominowe i ich elementy odpowiadały obowiązującym normom (dowody: notatka służbowa Kierownika Działu Kwatermistrzowskiego Z.K. w.... J. M. z dnia 16.02.2010r. k. 72, protokoły z okresowej kontroli przewodów kominowych z 26.03.2008r. i 15.05.2009r. k. 73-74) . Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd oparł się na dowodach wskazanych wyżej. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły dokumenty w tym dokumenty urzędowe, które pod względem treści i formy nie budziły wątpliwości Sądu. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły również zeznania świadków, które nie pozostawały w sprzeczności ze sprawozdaniami z wizytacji przeprowadzonych przez sędziów penitencjarnych, a zatem ocenione zostały jako wiarygodne. Zeznania powoda nie przyczyniły się w żaden sposób do powzięcia w sprawie ustaleń faktycznych, gdyż z powodu najprawdopodobniej nie zrozumienia przez niego istoty przesłuchania w charakterze strony odmówił on zeznań. Postanowieniem z dnia 17 marca 2011 r. podczas rozprawy Sąd oddalił wniosek o przesłuchanie świadka D. T., gdyż świadek ten nie przebywał pod adresem podanym przez powoda, a doprowadzenie go z miejsca ustalonego z pewnym stopniem prawdopodobieństwa przez policję okazało się niemożliwe. Sąd zważył, co następuje: Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną Konstytucji RP, w której są zawarte przepisy dotyczące bezpośrednio dóbr osobistych. Wśród przepisów o wolności, prawach i obowiązkach człowieka, ustawodawca w art. 30 stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego 6 --- STRONA 7 --- godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r. II CSK 269/07 LEX nr 315849). Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989r., I CR 143/89, (OSPiKA 1990, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007r. V CSK 431/06 (LEX nr 255593) stwierdził, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950r. ratyfikowanej przez Polskę w 1993r. (Dz.U. z 1993r. Nr 61 poz.284 ze zmianami) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga 8224/78, i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga 21915/93). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m 2 , przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006r. (skarga nr 73786/01). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001r. (skarga nr 28524/95) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001r. (skarga nr 40907/98) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. 7 --- STRONA 8 --- Należy, zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z oddzieloną w sposób niewystarczający toaletą i węzłem sanitarnym może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24 § 1 k.c., które muszą być spełnione łącznie są: - istnienie dobra osobistego, - jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia, - bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6 k.c. i art. 232 k.c.). Biorąc pod uwagę czas, w którym powód przebywał w Areszcie Śledczym w.... w okresie od 11 października 2005r. do 5 kwietnia 2006r., w Areszcie Śledczym w.... w okresie od 5 kwietnia 2006r. do 25 sierpnia 2006r. oraz w Areszcie Śledczym w.... okresie od sierpnia 2006r. do 7 marca 2007r. należało rozważyć podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia. Wobec faktu, że żądanie zadośćuczynienia na podstawie art.448kc podlega badaniu w ramach reżimu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art.417kc), za słuszny należało uznać podniesiony przez pozwanego na podstawie art.442¹§1kc zarzut przedawnienia roszczeń powoda wynikających ze zdarzeń, z którymi wiąże on powstanie szkody, a które miały miejsce przed 14 grudnia 2006r. Zgodnie z tą normą: roszczenie o naprawienie szkody (odpowiednio krzywdy) wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Skoro krzywdą powoda jest naruszenie przez pozwanego jego dobra osobistego w postaci godności, to niewątpliwym jest, że musiał o niej wiedzieć przez cały okres pobytu w Aresztach Śledczych w.... i G. oraz Zakładzie Karnym w..... Tym samym musiał też wiedzieć, kto jest naruszycielem jego dóbr osobistych, a zatem kto jest osobą obowiązaną do naprawienia szkody. W tym stanie rzeczy wniesienie pozwu dopiero w dniu 14 grudnia 2009r. spowodowało, że jego roszczenia wynikające ze zdarzeń mających miejsce przed dniem 14 grudnia 2006r. uległy przedawnieniu i dlatego w tej części powództwo oddalono. Wszelkie zatem roszczenia powoda w dotyczące warunków pobytu w Aresztach Śledczych w.... i Gliwicach do dnia 25 sierpnia 2006r. zostały oddalone. Podlegały również oddaleniu roszczenia dotyczące osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w.... w okresie przed dniem 14 grudnia 2006r. Do rozpoznania pozostały, więc roszczenia powoda za okres nieprzedawniony, który obejmuje jego pobyt w Zakładzie Karnym w.... od 14 grudnia 2006r. do 7 marca 2007r. w Areszcie Śledczym w.... w okresie od marca 2007r. do 13 października 2009r. i w Zakładzie Karnym w.... od dnia 13 października 2009r. do dnia złożenia pozwu tj. 14 grudnia 2009r. 8 --- STRONA 9 --- Jak wynikało z ustaleń stanu faktycznego podczas osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w...., powód przebywał w celi, w której nie był zachowany normatyw 3 m 2 na jednego osadzonego. Przeludnienie występujące w tej jednostce penitencjarnej, w okresie pobytu powoda było zjawiskiem powszechnie występującym i dotknęło ono również powoda, gdyż cela, w której przebywał przeznaczona była dla trzech osób, a przebywało w niej nawet pięciu osadzonych. Abstrahując w tym miejscu od oceny prawidłowości osadzenia powoda w warunkach przeludnienia w powyższej jednostce, należy zważyć, iż osadzenie w celi bez zachowania 3 m 2 na jednego osadzonego, jak była o tym wyżej mowa może stanowić przejaw poniżającego traktowania, naruszającego godność osobistą człowieka. Jednakże samo przez się nie przesądza ono o takim naruszeniu, gdyż jedynie generuje występowanie pewnych dodatkowych niedogodności, które z kolei prowadzą do naruszenia dóbr osobistych. Jak przyjął Sąd Apelacyjny w…. w wyroku z dnia 6 grudnia 2007r. (sygn. akt I ACa 499/07, OSAW 2009/2/128) „Samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest jednak wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia” , powołując się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r. (sygn. akt II CSK 269/07, OSNC-ZD 2008/3/75), a także wyrok z dnia 28 lutego 2007r. (sygn. akt V CSK431/06, OSNC 2008/1/13), gdzie nie uzależniono możliwości zasądzenia zadośćuczynienia od potwierdzenia faktu osadzenia w warunkach metrażowych odbiegających od normy wskazanej w art. 110 § 2 k.k.w., lecz możliwość taką powiązano z jednoczesnym naruszeniem takich podstawowych standardów jak zapewnienie każdemu osadzonemu oddzielnego miejsca do spania albo oddzielenia węzła sanitarnego od pozostałej powierzchni celi. Podobnie Sąd Apelacyjny w... w wyroku z dnia 7 maja 2009r. (sygn. akt I ACa 247/09, Lex nr 508523) uznał za przejaw poniżającego traktowania jedynie sytuację efektu skumulowania się takich warunków jak niehigieniczność, złe warunki sanitarne, brak prywatności przy korzystaniu z toalety, czy zła wentylacja, a nie samo nieprzestrzeganie metrażu w celi. Trudno odmówić racji stanowisku judykatury wyrażonej w powyższych orzeczeniach. Niezachowanie normy przestrzennej dla osadzonego może być podstawą do uznania naruszenia jego dobra osobistego w postaci godności ludziej wówczas gdy jest czynnikiem wywołującym inne uciążliwości np. w postaci braku osobnego miejsca do spania, jedzenia czy też powodującym konflikty między osadzonymi. Brak zachowania metrażu w celi ma również znaczenie z punktu widzenia naruszeń dóbr osobistych, jeżeli warunki bytowe w danym przypadku nie odpowiadają normom w kwestiach higieny, zdrowia, czy poczucia intymności, a brak dostatecznej przestrzeni osobistej intensyfikuje i potęguje te naruszenia. Natomiast brak takiej przestrzeni, przy zachowaniu wszelkich innych standardów bytowych w celi, w ocenie Sądu nie narusza żadnego dobra osobistego osoby fizycznej. Brak było podstaw dla przyjęcia, iż w oddziale dla tymczasowo aresztowanych Zakładu Karnego w...., powód przebywał w warunkach, które w jakikolwiek sposób uwłaczały jego godności. Budynek tego oddziału był zupełnie nowy i oddany do użytku w sierpniu 2006r. Sędzia Penitencjarny, nie miał żadnych zastrzeżeń do pomieszczeń cel znajdujących się w tym budynku, zwracając jednocześnie uwagę na różnice między warunkami panującymi w tych pomieszczeniach, a w pomieszczeniach starych użytkowanych budynków. Podobnie i S. Ł., który był osadzony z powodem w jednej celi, nie miał żadnych obiekcji pod względem warunków bytowych w celach na tym oddziale, a ocenę swą przedstawił z punktu 9 --- STRONA 10 --- widzenia osoby osadzonej, która mogła solidaryzować się z powodem, tak by postawić tę jednostkę penitencjarną w złym świetle, czego jednak nie uczynił. Skoro jedynym aspektem mogącym świadczyć o naruszeniu dobra osobistego powoda podczas pobytu w Zakładzie Karnym w.... było niezachowanie normy 3 m 2 na osadzonego, a jak o tym była wyżej mowa, kwestia ta nie stanowiła naruszenia żadnego dobra osobistego powoda, zatem nie wymagała oceny z punktu widzenia art. 248 § 1 k.k.w. prawidłowość, takiej sytuacji, gdyż nie zachodziło naruszenie sfery dóbr osobistych, którego ewentualną bezprawność należałoby ocenić. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił roszczenia powoda odnośnie jego pobytu w Zakładzie Karnym w.... w okresie od 14 grudnia 2006r. do 7 marca 2007r. W kwestii pobytu powoda w Zakładzie Karnym w.... w okresie od 13 października 2009r. do 14 grudnia 2009r. należało stwierdzić, iż spośród stawianych przez powoda zarzutów pozwanemu, zebrany materiał dowodowy pozwalał jedynie na stwierdzenie, iż w Zakładzie tym panowało przeludnienie i nie był zachowany normatyw przestrzenny 3 m 2 na osadzonego. Pozostałe warunki bytowe skazanych były zgodne z obowiązującymi normami, co potwierdza sprawozdanie z wizytacji Sędziego Penitencjarnego z dnia 14 września 2009r., w którym wizytator zwróciła uwagę na daleko idącą poprawę warunków bytowych osadzonych w stosunku do poprzednich wizytacji, a stan techniczny pięciu pawilonów oceniła jako bardzo dobry, z uwagi na przeprowadzenie ich generalnych remontów. Inne przeprowadzone w tym zakresie dowody również nie pozwalały na postawienie wymienionej jednostce penitencjarnej jakichkolwiek zarzutów poza niezrachowanym metrażem. Nawet powód nie złożył zeznań mogących świadczyć o naruszeniu jego dóbr osobistych przez działanie wymienionej jednostki. Powołując się na przytoczone wyżej rozważania, należało tylko powtórzyć, że brak zachowania normy przestrzennej wobec osadzonego, będący jednym czynnikiem mogącym świadczyć poniżającym traktowaniu powoda nie dawał podstaw do zasądzenia zadośćuczynienia. Jako że niezachowana norma przestrzenna nie naruszała dóbr osobistych powoda, nie wymagała oceny prawnej prawidłowość stosowania art. 248 § 1 k.k.w., gdyż nie doszło do naruszenia dobra osobistego, które to naruszenie należałoby ocenić z punktu widzenia bezprawności. Mając na uwadze powyższe względy, Sąd oddalił zarzuty powoda odnośnie jego pobytu w Zakładzie Karnym w.... w okresie od 13 października 2009r. do 14 grudnia 2009r. Inaczej z kolei należało ocenić warunki pobytu powoda w Areszcie Śledczym w.... w okresie od marca 2007r. do 13 października 2009r. Jak wynikało z ustaleń faktycznych opartych na zeznaniach świadków, zawiadomieniach Dyrektora tego Aresztu oraz sprawozdaniach z wizytacji w okresie tym przekroczona była liczba osadzonych w stosunku do ilości miejsc i nie był zachowany normatywny metraż na jednego osadzonego, co również odczuł powód. Zdaniem Sądu powód w wykazał, że w powyższym okresie pobytu w Areszcie Śledczym w.... pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności poprzez osadzenie go w przeludnionych celach, przy jednoczesnym braku zapewnienia odpowiedniej wentylacji, będącej przyczyną zawilgocenia i zagrzybienia cel, w budynku wymagającym od wielu lat kapitalnego remontu, między innymi z powodu przeciekającego dachu, który powodował dodatkowe zawilgocenie. Nadto budynek Aresztu posiadał przestarzałą instalację sanitarną i elektryczną ulegającą wielokrotnie awariom. W ocenie Sądu stworzenie takich warunków stanowi przejaw 10 --- STRONA 11 --- poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Ciężar dowodu, że warunki, w których był osadzony odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych spoczywał, więc na stronie pozwanej (art. 6 k.c. w związku z art. 24 k.c.). Według pozwanego, jego działanie w postaci osadzenia powoda w celach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , było zgodne z prawem albowiem decyzja dyrektora Z.K. o umieszczeniu powoda w takich warunkach miała swoje umocowanie w treści art. 248 k.k.w. oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 65 poz.459), a dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. sygn. SK 25/07, gdyż stwierdzenie przez Trybunał niezgodności z niektórymi przepisami Konstytucji RP przepisu art. 248 § 1 k.k.w. nie wyłączyło tego przepisu z obrotu prawnego. Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, iż kwestia przetrzymywania powoda w przeludnionych celach w okresie, gdy przepis art. 248 § 1 k.k.w. obowiązywał jest bardziej złożona. Złożoność problemu polega na tym, że przepisy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie zawierają żadnych regulacji normatywnych dotyczących minimalnej powierzchni zakwaterowania przypadającej na jedną osobę pozbawioną wolności lub tymczasowo aresztowaną. Art.3 Konwencji stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wydał szereg orzeczeń odnoszących się do rozumienia tej normy. Można rozważać czy przebywanie powoda przez określony okres czasu w przeludnionych celach wypełnia dyspozycje przepisu art.3 Konwencji, które to uregulowanie zgodnie z art. 91 ust.2 Konstytucji RP ma pierwszeństwo przed ustawą na stosowanie. Stwierdzenie przez Trybunał niezgodności z niektórymi przepisami Konstytucji RP przepisu art. 248 § 1 k.k.w. nie wyłączyło tego przepisu z obrotu prawnego, gdyż określenie późniejszej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego nie może być tłumaczone inaczej, niż jego pozostawienie przez czas oznaczony w porządku prawnym i utrzymanie w mocy niekonstytucyjnej normy prawnej (por. orzecz. SN z dnia 3 lipca 2003r. sygn. akt III CZP 45/03 – OSNC 2004/9/136 i z dnia 23 czerwca 2005r. sygn. akt III CZP 35/05 – OSNC 2006/5/81). Art. 248 § 1 k.k.w. utracił moc z dniem 6 grudnia 2009r. Z powyższego wynika, że w okresie osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w.... od marca 2007r. do 13 października 2009r., kiedy to był on osadzony w warunkach przeludnienia, obowiązywał zarówno art. 3 Konwencji zakazujący torturom oraz nieludzkiego albo poniżającego traktowania oraz przepis art. 248 § 1 k.k.w. pozwalający na umieszczanie osadzonych w celach, w których przypada mniej niż 3m² na jednego osadzonego. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sprawy nie zachodziła konieczność ustalenia wzajemnych korelacji między tymi przepisami. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. jako przepis o charakterze szczególnym w stosunku do uregulowania zawartego w art. 110 k.k.w. nie może być wykładany w sposób 11 --- STRONA 12 --- rozszerzający. Z art. 248 § 1 k.k.w. wynika, że umieszczenie osadzonego w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m² może mieć miejsce w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: • musi mieć miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, • umieszczenie osadzonych w celach nie spełniających wymogu wynikającego z art.110kkw może nastąpić na czas określony, • o takim umieszczeniu należy niezwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. W ocenie Sądu pozwany wykazał spełnienie jedynie pierwszej z powyższych przesłanek. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy jak i z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt SK 25/07 wynika, że w dacie kiedy powód przebywał w Areszcie Śledczym w.... w zakładach karnych oraz aresztach śledczych panowało permanentne przeludnienie. Brak było miejsc do odbywania kary pozbawienia wolności i przetrzymywania tymczasowo aresztowanych, zaś 40 tysięcy skazanych oczekiwało na odbycie kary pozbawienia wolności. Można, więc uznać, że miał miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim mowa w art. 248 § 1 k.k.w. Kolejne dwie przesłanki zagęszczenia osadzonych nie zostały jednak spełnione. Wspomniany przepis wymaga, bowiem aby umieszczenie osadzonych w warunkach przeludnienia w celi nastąpiło na czas określony i aby niezwłocznie został o tym powiadomiony sędzia penitencjarny. Pozwany nie wypełnił tego obowiązku. W okresie od 19 marca 2007r. do 30 czerwca 2008r. mimo przeludnienia pozwany ograniczał się jedynie do przesyłania sędziemu penitencjarnemu ogólnych informacji o procentowej ilości osób osadzonych w stosunku do liczby miejsc nie informując sędziego, na jaki okres umieszcza powoda w przeludnionej celi. Natomiast od 5 lutego 2009r. do 5 listopada 2009r. Dyrektor pozwanej placówki przesyłał sędziemu penitencjarnemu co trzy miesiące informację o podjęciu decyzji w trybie art. 248 § 1 k.k.w., w sprawie umieszczenia osadzonych w celach mieszkalnych w warunkach przeludnienia. Choć zarządzenia te były wydawane na czas określony, tj. na okres trzech miesięcy, w istocie powód osadzony był w warunkach przeludnienia na czas nieokreślony. Skutkiem przeludnienia było usytuowanie stołu służącego m.in. do spożywania posiłków w okolicy kącika sanitarnego, co powodowało dodatkową uciążliwość i dyskomfort. Oceny tej nie zmienia podnoszona przez pozwanego okoliczność, iż powód korzystał z takich samych warunków socjalno – bytowych jak pozostali osadzeni i nie był w żaden sposób dyskryminowany czy poniżany. Za bezprawne, bo sprzeczne z art.110 § 2 k.k.w. należy zatem także uznać działanie pozwanego polegające na osadzeniu powoda w celach, w których nie było odpowiednich warunków sanitarnych (zawilgocone i zagrzybione cele, nieposiadające odpowiedniej wentylacji). Zdaniem Sądu, powyższe spowodowało, że cierpienie i upokorzenie powoda przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, a zatem stanowiło też naruszenie przepisu art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (np. orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29 kwietnia 2003r. nr 38812/97 i z tej samej daty nr 50390/99). A wszystko to uzasadnia odpowiedzialność pozwanego przewidzianą w przepisie art. 24 k.c. (por. wyrok SN z dnia 2 października 2007r. syg. akt II CSK 269/07). Zgodnie z treścią art. 448 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (...). 12 --- STRONA 13 --- Na podstawie powyższej normy powód domagał się kwoty 300.000zł. Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zależy od oceny i uznania sądu, opartego na wszystkich okolicznościach konkretnej sprawy. Oczywiście w tej kwestii nie może być dowolności w działaniu Sądu, bowiem o rozstrzygnięciu decydują zawsze wyniki przeprowadzonego postępowania. Kodeks cywilny (art. 448 k.c.) nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być, więc dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności danego przypadku. Choć wielkość doznanej przez poszkodowanego krzywdy jest niewymierna i nie ma możliwości określenia w sposób dokładnie odpowiadający rzeczywistości zadośćuczynienia, to jednak jego wysokość nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać wartość odczuwalną ekonomicznie, musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki, rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, oraz to, że powód w Areszcie Śledczym w.... w okresie nieprzedawnionym przebywał łącznie około 2 lata i 6 miesięcy, w tym z reguły w celach nie spełniających warunków 3m² na jednego osadzonego Sąd uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 300.000zł za krzywdy doznane przez ten okres pobytu w areszcie jest zdecydowanie wygórowane i dlatego powództwo ponad kwotę 2.500 zł oddalił. Sąd zasądził od pozwanego taką kwotę, gdyż nie może być ona symboliczna, musi mieć kompensacyjny charakter oraz spełniać funkcję represyjną wobec sprawcy naruszenia. Jej wysokość musi mieć charakter indywidualny, niedopuszczalne jest stosowanie jakiś przeciętnych kwot czy taryf. Zdaniem Sądu zasądzona kwota utrzymuje się w rozsądnych granicach, gdyż jest adekwatna do rozmiaru i intensywności krzywdy doznanej przez powoda, odpowiada aktualnym warunkom oraz przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Odsetki ustawowe od zasądzonego zadośćuczynienia na podstawie art. 481 § 1 k.c. Sąd przyznał od daty wyrokowania, gdyż dopiero w tej dacie zadośćuczynienie za doznaną krzywdę stało się wymagalne. Sąd podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w tej kwestii w wyroku z dnia 20 marca 1998r. (sygn. akt II CKN 650/97, Lex 477665). Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 100 k.p.c. i art. 102 k.p.c. Powód utrzymał się ze swym roszczeniem w 0,8 %, co zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu (art. 100 k.p.c.) uzasadniałoby zasądzenie na rzecz pozwanego – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (której udział w procesie był obowiązkowy, bowiem sprawę rozpoznawał Sąd Okręgowy w I 13 --- STRONA 14 --- instancji) kosztów procesu w kwocie 3.570 zł. Jednak z uwagi na sytuację majątkową powoda, która legła także u podstaw zwolnienia go od kosztów sądowych, zasadnym było zastosowanie art. 102 k.p.c. Sąd uznał, iż powód obowiązany jest zwrócić pozwanemu tylko część kosztów, a to kwotę 500 zł i odstąpił od obciążania powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia. Na mocy art. 22 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych oraz § 2 ust 3 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu orzeczono o wynagrodzeniu pełnomocnika powoda, uwzględniając jednocześnie podatek od towarów i usług. 14