Postanowienie IC 7/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 czerwca 2012 roku Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 7/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 czerwca 2012 roku Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodnicząca: SSO Wacława Walencka Protokolant: St. sekr. sądowy Joanna Stec po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2012 roku w Katowicach sprawy z powództwa R. Z. przeciwko R. T. (1) o ochronę dóbr osobistych i zapłatę oraz z powództwa wzajemnego R. T. (1) przeciwko R. Z. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. powództwo R. Z. przeciwko R. T. (1) oddala; 2. zasądza od pozwanego wzajemnego R. Z. na rzecz powoda wzajemnego R. T. (1) kwotę 600 zł (sześćset złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 17 lutego 2012 roku oraz kwotę 30 zł (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. IC 7/12 UZASADNIENIE Powód R. Z. wniósł pozew przeciwko R. T. (1) o zobowiązanie pozwanego do przesłania, w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku do powoda i do Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych, oświadczenia z przeprosinami za naruszenie dóbr osobistych powoda w treści pisma z dnia 14 listopada 2011 roku skierowanego do Sądu Dyscyplinarnego w toku postępowania dyscyplinarnego. Nadto o zasądzenie 5 000 zł na rzecz powoda z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. --- STRONA 2 --- Z uzasadnienia pozwu wynika, iż Okręgowy Sąd Dyscyplinarny (...) w K. prowadzi przeciwko pozwanemu – radcy prawnemu postępowanie dyscyplinarne. W toku tego postępowania pozwany w osobiście sformułowanym piśmie z dnia 14 listopada 2011 roku pomówił powoda o postępowanie oraz właściwości, które oczywiście poniżają pokrzywdzonego w opinii publicznej oraz narażają na utratę zaufania oraz naruszył cześć, godność, dobre imię, wywodem o treści: „Pan R. Z. wręcz specjalizuje się w nękaniu, szantażowaniu czy też straszeniu innych osób”. „Pan R. Z. rolę pełnomocnika procesowego myli z rolą pełnomocnika czy posłańca (…) Pan R. Z. chciał się wysłużyć osobą pełnomocnika, a w przypadku ewentualnej przegranej mieć na kogo zrzucić ciężar odpowiedzialności za wynik sprawy.” Z treści wynika, zdaniem powoda, jakoby R. Z. rzekomo specjalizował się w popełnianiu przestępstw nękaniu, zastraszaniu, szantażu, zatem był wielokrotnym sprawcą zbrodni, a nawet przestępcą - recydywistą. Należy podkreślić, iż pozwany wykonuje zawód radcy prawnego, jest więc profesjonalistą oraz ma pełną świadomość podniesionych przez siebie treści użytych w piśmie. Przekroczył granice obrony koniecznej w postępowaniu dyscyplinarnym. Pozwany dopuścił się działania rażąco bezprawnego. Wnioskowane zadośćuczynienie jest adekwatne do skali oraz dotkliwości naruszenia dóbr osobistych powoda . Pozwany R. T. (1) w odpowiedzi na pozew (k. 20-23 akt) wniósł o oddalenie powództwa i złożył powództwo wzajemne o zasądzenie od R. Z. na jego rzecz kwoty 600 złotych i o zwrot koszów procesu. W uzasadnieniu podniósł, iż roszczenie powoda jest bezzasadne. Pozwany działał w ramach porządku prawnego oraz w obronie uzasadnionego interesu tak indywidualnego jak i społecznego. Zachodzą okoliczności wyłączające bezprawność pozwanego. Pozwany podejmował działania w ramach postępowania, w którym pełnił rolę obwinionego. Postępowanie toczy się przed sądem dyscyplinarnym na skutek skargi powoda. Pozwany podejmował działanie w ramach przysługującego mu prawa do obrony. Prawo do obrony obejmuje wszelkie czynności podejmowane w interesie oskarżonego (obwinionego), które zmierzają do odparcia oskarżenia. Przedstawienie swoich poglądów w pismach procesowych nie stanowi naruszenia dóbr osobistych, a jedynie taktykę procesową. Wypowiedź ocenna nie może być postrzegana w kategorii prawdy lub fałszu. Pozwany był pełnomocnikiem powoda z urzędu w sprawie gospodarczej. 16 października 2009 roku powód złożył w Okręgowej Izbie Radców prawnych w K. wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko niemu. Następnie zaproponował polubowne zakończenie sporu prze zapłatę na swoją rzecz kwoty 1 000 zł. 10 listopada 2009 roku doszło do spotkania. Pozwany przekazał powodowi 600 zł i pozwany oświadczył, że wycofuje wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Następnie powód w piśmie z 29 listopada uchylił się od swoich oświadczeń woli i złożył zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. --- STRONA 3 --- W zażaleniu czyni on zarzuty nie tylko do pozwanego, ale i do Rzecznika Dyscyplinarnego, iż rzekomo o popełnił on przestępstwo określone w art. 231 kk. W zażaleniu stwierdza, że w przyszłości podejmie decyzję co do podjęcia kroków prawnych w stosunku do Rzecznika Dyscyplinarnego. Powód ponownie 16 grudnia 2009 roku wystosował pismo z zaproszeniem do ugody. Tym razem zaproponował zapłatę kwoty 500 zł. 15 stycznia 2010 roku złożył kolejny wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Zarzucił, iż pozwany starał się jego zdaniem bezprawnie uzyskać informacje o stanie egzekucji. W sprawie, w której na rzecz powoda zostały zasądzone koszty zastępstwa procesowego. 20 lipca wydano postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia, które powód zaskarżył zażaleniem. Orzeczenie utrzymane zostało w mocy. 29 grudnia odmówiono częściowo dochodzenia przeciwko pozwanemu. Postanowienie utrzymane w mocy postanowieniem z 12 kwietnia 2011 roku. 29 listopada 2011 roku powód ponownie wezwał pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia. Stwierdzenie o specjalizowaniu się w nękaniu, szantażowaniu, czy zastraszaniu miało na celu ukazanie określonych faktów. Prawdziwość twierdzeń pozwanego może potwierdzić ilość postępowań. Z księgi nadawczej powoda wynika, że 25 listopada 2011 roku kierował 8 pism do różnych instytucji. Odnośnie zarzutu co do drugiego zdania, to wypowiedź ocenna nie może być postrzegana w kategorii prawdy czy fałszu. Odnośnie powództwa wzajemnego to pozwany przekazał powodowi 600 zł za ugodowe załatwienie sprawy, wycofanie wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego oraz rezygnację z jakichkolwiek roszczeń względem pozwanego. Następnie 29 listopada uchylił się od skutków tego oświadczenia. Wskazał, że złożył pod wpływem wad z art. 84 § 2 kc oraz 86 kc. Uchylenie się powoduje bezskuteczność całej czynności. Uzasadnione jest żądanie zwrotu kwoty 600 zł, która była integralnie związana z oświadczeniem powoda. Sąd ustalił co następuje: Z dokumentów zawartych w aktach Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. dotyczących sprawy radcy prawnego R. T. (1), wynika, iż 16 października 2009 roku (karta 1 akt (...)) powód złożył wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego względem pozwanego. Powód postawił pozwanemu szereg zarzutów, a to: uchylenie się od złożenia wniosku o uzasadnienie, doręczenia go, uchylenie się od powiadomienia o złożeniu wniosku o klauzulę, zwłokę w przekazaniu tytułu wykonawczego, uchylenie się od doręczenia uzasadnienia, brak powiadomienia ze stara się o 150 % wynagrodzenia, ujawnienie tajemnicy zawodowej, okazanie publicznie stosunku do mocodawcy. Następnie zaproponował pozwanemu R. T. (1) polubowne zakończenie sporu przez zapłatę na swoją rzecz kwoty 1000 zł. Z zaproszenia do zawarcia ugody (karta 48 akt (...) w oryginale) wynika, iż żądana była kwota pieniężna 1 000 zł, tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia. --- STRONA 4 --- Pozwany zobowiązywał się w nim do niezwłocznego wycofania wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i rezygnacji z innych roszczeń. 10 listopada 2009 roku doszło do spotkania stron. Pozwany przekazał powodowi 600 zł i powód oświadczył pisemnie, że wycofuje wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Pisemnie uznał sprawę za ostatecznie zamkniętą, a roszczenia za całkowicie zaspokojone (oświadczenie powoda skierowanego do pozwanego z dnia 10 listopada 2009 roku (karta 49 akt) o wycofaniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, uznaniu sprawy za ostatecznie zamkniętej, a roszczeń za całkowicie zaspokojonych, pismo powoda z dnia 10 listopada 2009 roku (karta 27 akt (...)) do Okręgowej Izby Radców Prawnych w K.). Rzecznik Dyscyplinarny 10 listopada 2009 roku (karta 28) wydał postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia. Następnie powód w piśmie z 29 listopada uchylił się od swoich oświadczeń woli i złożył zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego (oświadczenia powoda z 29 listopada 2009 roku (karta 38 akt) na okoliczność uchylenia się przez powoda od skutków oświadczenia woli zawartego w piśmie z 10 listopada 2009 roku, które było adresowane do Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. oraz od oświadczenia woli adresowanego do powoda, zażalenie na odmowę wszczęcia dochodzenia k.33 ). W zażaleniu R. Z. postawił zarzuty pod adresem postanowienia Sądu Dyscyplinarnego rażącej obrazy prawa i istotnie zarzucił Rzecznikowi Dyscyplinarnemu uchylanie się od wszczęcia dochodzenia ze wskazaniem pod stawy faktycznej „cofnięcia skargi” wypełniające znamion czynu z art. 231 §1 kk. 16 grudnia 2009 roku powód skierował do pozwanego pismo zatytułowane „Ponowne zaproszenie do zawarcia ugody”. Wskazał w tym piśmie warunki (karta 50 akt). Postawił tam warunek zapłaty 500 zł. 16 marca 2010 roku Okręgowy Sąd Dyscyplinarny uchylił postanowienie z 10 listopada 2009 roku nakazując Okręgowemu Rzecznikowi Dyscyplinarnemu prowadzić postępowanie (protokół Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego karta 88 akt z 16 marca 2010 roku i wydane w dniu 16 marca 2010 roku orzeczenie). W dniu 8 listopada 2010 roku radca prawny R. T. był przesłuchany. Wydane zostało postanowienie Rzecznika Dyscyplinarnego (...) w K. na okoliczność wszczęcia dochodzenia o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z 29 grudnia 2010 roku (karta 110 akt), a także postanowieniem z 29 grudnia 2010 roku Rzecznik Dyscyplinarny (...) w K. odmówił wszczęcia dochodzenia w sprawie zainicjowanej skargą powoda z 14 października 2009 roku (postanowienie Rzecznika Dyscyplinarnego (...) w K. na okoliczność wszczęcia dochodzenia o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z 29 grudnia 2010 roku (karta 110 akt). Na postanowienie o częściowej odmowie wszczęcia dochodzenia powód wniósł zażalenie powołując się na rażącą obrazę prawa i rażące błędy w ustaleniach faktycznych (zażalenie powoda z 17 stycznia 2011 roku karta 115 akt). W toku postępowania pozwany wystosował pismo z 14 listopada 2011 roku (karta 153, 6-7 akt sądowych) w związku z prowadzonym postępowaniem dyscyplinarnym. Pismo to zawiera uzasadnienie stanowiska pozwanego w postępowaniu. W piśmie pozwany napisał m.in. „Pan R. Z. wręcz specjalizuje się w nękaniu, szantażowaniu czy też straszeniu innych osób”. „Pan R. Z. rolę pełnomocnika procesowego myli z rolą pełnomocnika czy posłańca (…) Pan R. Z. chciał się wysłużyć osoba pełnomocnika ,a w przypadku ewentualnej przegranej mieć na kogo zrzucić ciężar odpowiedzialności za wynik sprawy.” --- STRONA 5 --- Zdaniem pozwanego pismo z 14 listopada 2011 roku do (...) napisał uznając, że ma prawo do sformułowania swoich myśli w aspekcie bezsensownych, bezpodstawnych, wydumanych roszczeń powoda wobec niego i zarzutów (zeznanie pozwanego k. 88-89 akt). 22 maja 2012 odbyło się posiedzenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w K.. Orzeczeniem Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z 22 maja 2011 roku radca prawny R. T. (1) został uniewinniony od zarzucanego mu czynu. Sąd zważył co następuje: Roszczenie powoda okazało się nie zasadne. Zgodnie z art. 23. kc dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24. § 1. kodeksu cywilnego przewiduje, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Sąd zatem miał dokonać oceny czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a jeśli tak to czy nastąpiło to w warunkach bezprawności. Bezwzględnie wymaganą bowiem przesłanką, która musi zaistnieć, aby można mówić o tym, że doszło do naruszenia dóbr osobistych jest przesłanka bezprawności. Powód poczuł się urażony treściami napisanymi przez pozwanego w piśmie do (...) na potrzeby toczącego się przeciwko pozwanemu postępowaniu dyscyplinarnemu. Zdaniem sądu, postępowanie dowodowe nie wykazało, aby pozwany był winien naruszenia dóbr osobistych powoda w zakresie opisanym w pozwie. Pierwsze zdanie pisma z 14 listopada z pewnością ma wydźwięk pejoratywny i stanowi zarzut pod adresem powoda. Jest to jednak rodzaj wnioskowania podjętego pozwanego w świetle jego doświadczeń i przeprowadzonego rozumowania przez pozwanego. Każdą wypowiedź, w której podnoszony jest zarzut naruszenia dóbr osobistych należy brać pod uwagę w kontekście sytuacyjnym, a definicja słownikowa ma jedynie znaczenie posiłkowe (I ACo 63/07 – wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu). Pozwany nie sformułował tych zarzutów publicznie, czy też osobiście do powoda w sytuacji gdy jedynym celem byłoby urażenie powoda . Pozwany bronił się we wszczętym z inicjatywy powoda postępowaniu dyscyplinarnym i miał prawo podnosić argumenty na swoją korzyść. --- STRONA 6 --- Rozmiar pojętych przez powoda działań na potrzeby wszczętego postępowania dyscyplinarnego, a to wystąpienie z propozycją ugody, wycofanie się, następna propozycja, zażalenia składane, mogły spowodować poczucie zagrożenia. (Na marginesie można dodać, że w zażaleniu z 17 stycznia 2011 roku pod adresem orzeczenia (...) powód 5 razy użył słowa „skandaliczne”, dwa razy „bezprawne”). Pozwany napisał swoje sądy o powodzie. W świadomości pozwanego tak oceniał zatem działania powoda w aspekcie jego dwukrotnych propozycji ugodowych, wycofania się z jednej, zarzutu postawionego Rzecznikowi Dyscyplinarnemu. W uzasadnieniu zażalenia z 29 listopada 2009 roku (k. 33 akt (...)), bowiem powód pisał o prawdopodobieństwie świadomie zamierzonych błędów w ustaleniach faktycznych, a w dalszej części uzasadnienia odnośnie odmowy wszczęcia dochodzenia pisał o wyczerpaniu znamion czynu zabronionego z art. 231 § 1 kk i że decyzja co do podjęcia kroków prawnych w tym zakresie zostanie podjęta przez pokrzywdzonego po rozpoznaniu niniejszego zażalenia. Nie można zdaniem sądu, stwierdzić, że pozwany świadomie chciał podawać informacje nieprawdziwe o powodzie. Zdaniem Sądu to była krytyka postawy powoda i podejmowanych przez niego działań, a podjęta w celu obrony własnej w postępowaniu dyscyplinarnym (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 08 czerwca 2000 roku I ACa 353/00, wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 roku III CKN 777/98). Używając słów o nękaniu, szantażowaniu, czy zastraszaniu powód przekazał swoje odczucie względem czynów powoda. Z uwagi na kontekst wypowiedzi należy stać na stanowisku wyłącznie bezprawności. Drugie zdanie z pisma z 14 listopada, o które powód ma pretensje ma z pewnością charakter ocenny. Ocena pozwanego, jak każda, może mieć charakter subiektywny. Tak samo istotne jest to, że pozwany podjął obronę swojej osoby w postępowaniu dyscyplinarnym i wyraził swoje zdanie o powodzie. Zdaniem sądu, podzielić należy stanowisko pozwanego o wyłączeniu bezprawności w tym kontekście odnośnie całej jego wypowiedzi o powodzie w piśmie z 14 listopada 2010 roku. Skoro nie zaistniała przesłanka bezprawności, to do naruszenia dóbr osobistych nie doszło, zatem powództwo nie mogło podlegać uwzględnieniu. Za zasadne sąd uznał natomiast powództwo wzajemne. Powód stanął na stanowisku, iż uchylił się od skutków oświadczenia woli o wycofaniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, uznaniu sprawy za ostatecznie zamkniętej, a roszczeń za całkowicie zaspokojonych. Bezsporne jest, że powód przyjął od pozwanego 600 zł. Wniosek powoda o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego zawierał szereg zarzutów przeciwko pozwanemu, a nie tylko odnośnie opłaty od apelacji którą stracił, bo apelację oddalono. Te zarzuty to: uchylenie się od złożenia wniosku o uzasadnienie, następnie doręczenie go, zwłokę w przekazaniu tytułu wykonawczego, uchylenie się od doręczenia uzasadnienia, brak powiadomienia ze stara się o 150 % wynagrodzenia, ujawnienie tajemnicy zawodowej, okazanie publicznie stosunku do skarżącego. Następnie zaproponował konkretną ugodę. W wykonaniu ugody złożył pismo do Rady Adwokackiej z 10 listopada 2009 roku (karta 49 akt) o wycofaniu wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, uznaniu sprawy za ostatecznie zamkniętej, a roszczeń za całkowicie zaspokojonych. --- STRONA 7 --- Nie można zatem z tego wywodzić wniosku, że kwota 600 zł wręczona została tytułem poniesionej opłaty od apelacji. Dotyczyła wszystkich zarzutów łącznie, bo powód uznał sprawę za zamkniętą. Powód przyjmując tę kwotę wycofał się że wszystkich zarzutów w stosunku do powoda. Jeżeli zatem uchylił się od skutków swego oświadczenia woli, a w konsekwencji domagał się kontynuacji postępowania dyscyplinarnego względem pozwanego co do wszystkich zarzutów, to żądanie zwrotu kwoty 600 zł jest uzasadnione. Pozwany pozostaje bowiem bezpodstawnie wzbogacony. Należność powinien zwrócić na podstawie art. 405 kc. Dlatego też sąd zasądził dochodzoną powództwem wzajemnym kwotę pieniężną. Na podstawie art. 98 kpc Sąd zasądził od pozwanego wzajemnego na rzecz powoda wzajemnego poniesione koszty sądowe odpowiadające opłacie sądowej od zasądzonego roszczenia.