Wyrok IC 584/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2009 roku Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 584/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 marca 2009 roku Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodnicząca: SSO Wacława Walencka Protokolant: st. sekr. sądowy Joanna Wałach po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2009 roku w Katowicach sprawy z powództwa J. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w ….. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 800 zł ( osiemset złotych ) z ustawowymi odsetkami od dnia 31 marca 2009 roku; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. odstępuje od obowiązku obciążenia powoda zwrotem kosztów procesu w zakresie oddalonego powództwa. 1 --- STRONA 2 --- I C 584/08 UZASADNIENIE Pozwem złożonym 7 października 2008r. powód J.K. domagał się zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w ... kwoty 80 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powód wskazał, że przebywał w Areszcie Śledczym w ... w okresie od dnia 14 grudnia 2006 r. do 11 stycznia 2007 r. W powyższym okresie pozwany nie zapewniał powodowi prawidłowych warunków odbywania kary, zgodnych z obowiązującym prawem polskim i międzynarodowym. Powód podał, że przebywał w celi z 5 innymi współosadzonymi, a powierzchnia na jednego osadzonego wynosiła 1,5 m 2 . Podniósł powód, że brak było w celi zabudowanego, oddzielonego od reszty celi kącika sanitarnego, a nadto powołał się na złe warunki bytowe związane z wielkim zagęszczeniem w celi. Powyższe warunki odbierał powód jako poniżające i niezgodne z humanitarnymi standardami wykonywania kary izolacyjnej. (pozew k. 2-3) W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w ... wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu przyznał pozwany, że w okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w ... stan zaludnienia jednostki wynosił w miesiącu grudniu 147 % pojemności, a w miesiącu styczniu 2007 r. 142, 3 % pojemności. Powołując się na treść art. 110 § 2 k.k.w., który określa wymogi bytowe m.in. wymóg zapewnienia osadzonym 3 m 2 przestrzeni pozwany jednocześnie wskazał, że w określonych okolicznościach te prawo osadzonych może być ograniczone, co przewiduje art. 248 § 1 k.k.w. Podał pozwany, że powód miał możliwość korzystania z zaplecza kulturalno-oświatowego i innych zajęć i osadzeni często przebywali poza celą. Podniósł pozwany, że nie mógł, zgodnie z obowiązującymi przepisami odmówić przyjęcia powoda pomimo przeludnienia, wobec czego nie można przypisać mu bezprawności działania. Ponadto zakwestionował pozwany podniesiony przez powoda zarzut dotyczący braku zabudowy kącika sanitarnego, skutkujący koniecznością załatwiania potrzeb fizjologicznych na oczach współosadzonych. Wskazał pozwany, że kącik sanitarny w celi powoda był 2 --- STRONA 3 --- oddzielony od części mieszkalnej parawanem wykonanym z ciemnego i nieprzeźroczystego materiału, który zapewniał powodowi intymność w trakcie korzystania z sanitariatu. Powołał się ponadto pozwany na fakt właściwego oświetlenia cel i prawidłowego rozmieszczenia okien w zgodzie z normami prawa budowlanego. Dodatkowo wskazał, że organy nadzoru w trakcie wizytacji nie stwierdziły uchybień. (odpowiedz na pozew k. 19-24) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w ... w dniach od 14 grudnia 2006 roku do dnia 10 stycznia 2007 r. W ciągu całego swojego pobytu w tej jednostce penitencjarnej, przebywał w celi nr 56, w której poza powodem osadzono pięć innych osób. W grudniu 2006 r. procentowe przeludnienie osadzonych wynosiło 147 %, a w styczniu 2007 r. 142, 3 %. W tych miesiącach pozwana informowała sędziego penitencjarnego o istniejącym przeludnieniu przedstawiając każdorazowo wykaz cel, w których umieszczono osadzonych w warunkach, w których powierzchnia mieszkalna na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Wśród cel wymieniona jest cela zajmowana przez powoda o nr 56. Cela ta miała 8,52 m 2 , a przebywało tam 6 osób. (dowód : Notatka służbowa k. 26, Wykaz cel k. 27 , pismo z grudnia 2006 r. pozwanego do Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w …. k. 28, pismo ze stycznia 2007 r. pozwanego do Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w …… k. 29, historia rozmieszczenie powoda w okresie 14.12.2006 do 10.01.2007 k.71) Pozwany powołuje się, że pomimo przeludnienia, cele osadzonych były schludne i czysto utrzymane, w miarę potrzeby remontowane, wyposażenie cel było zgodne z przyjętymi standardami, warunki sanitarne dobre. W pozwanym areszcie były organizowane różnego rodzaju zajęcia kulturalno – oświatowe, religijne, pozwany prenumerował prasę, osadzeni mieli także możliwość korzystania z biblioteki i zajęć sportowo-siłowych. Kącik sanitarny w celi powoda, w skład którego wchodzi muszla klozetowa i umywalka, odgrodzony był od części mieszkalnej celi materiałowym parawanem. Cele wyposażone były w oświetlenie elektryczne ogólne w postaci jednego punktu świetlnego wyposażonego w 100 W żarówkę oraz dodatkowego miejscowego punktu świetlnego wyposażonego w żarówkę o mocy 60 W. 3 --- STRONA 4 --- (dowód: protokół z okresowej wizytacji Aresztu Śledczego w ... przeprowadzonej w dniach 22-23 listopada 2006 przez sędziego penitencjarnego 23-45, notatka służbowa k. 30, notatka służbowa k. 31) Sąd zważył, co następuje: Okolicznością bezsporną jest fakt, że w okresie, gdy powód przebywał w pozwanym areszcie, areszt był przeludniony. Pozwany sam ten fakt niejednokrotnie przyznał, ponadto z dowodów takich jak historia rozmieszczenia powoda w areszcie i pism pozwanego do Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w … wynika, że powód przetrzymywany był w celi, w której na osobę przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni. Państwo wykonując swoje uprawnienia władcze, w ramach imperium wykonując zadania represyjne, nie może ograniczać praw człowieka, w stopniu wyższym niż to wynika z zadań ochronnych i celu stosowanych środków. Z tego względu art. 110 § 2 k.k.w. przewiduje, że powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na jednego skazanego nie może być mniejsza niż 3 m 2 . Przepis art. 248 § 1 k.k.w. przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Jednakże przepis ten dopuszcza tylko przejściowe ograniczenie normy wynikającej z art. 110 § 2 k.k.w. i to w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Natomiast przeludnienie w pozwanym areszcie, zdaniem Sądu nie miało charakteru przejściowego. W listopadzie 2006 r. okresowa wizytacja sędziego wizytatora ds. penitencjarnych wykazała znaczne przeludnienie aresztu, a użyte w uwagach końcowych protokołu wizytacji sformułowanie „Nadal głównym problemem jednostki jest przeludnienie” sugeruje, że stan taki utrzymywał się już od dłuższego czasu. Podkreślić jeszcze raz należy, że powód, jako osoba skazana na karę pozbawienia wolności lub tymczasowo aresztowana ma zagwarantowane przez prawo warunki odbywania tej kary. Określone są one szczegółowo w przepisach kodeksu karnego wykonawczego a przede wszystkim wypływają wprost z normy ustawy zasadniczej i wiążących Polskę norm prawa międzynarodowego, zwłaszcza art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, stanowi przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych 4 --- STRONA 5 --- wolności. Podstawą prawną zasądzenia zadośćuczynienia jest w takim wypadku art. 24 w zw. z art. 448 k.c. Sądy orzekając wobec oskarżonych bezwzględne kary pozbawienia wolności, winny zapewnić skazanym należyte warunki odbywania przez nich tej kary. Nie może być zatem tak, iż państwo egzekwuje wobec oskarżonego z całą stanowczością niezastosowanie się do porządku prawnego, a jednocześnie samo, poprzez powoływanie się na okoliczności takie jak przeludnienia w jednostkach penitencjarnych, może uchylać się od odpowiedzialności za nie wywiązywanie się z obowiązków nałożonych na nie ustawą. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że umieszczając powoda w celi nie odpowiadającej normom powierzchni pozwany naruszył jego dobro osobiste w postaci godności i prawa do intymności w stopniu, który uzasadnia przyznanie powodowi zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. i 448 k.c. Sąd wycenił wysokość krzywd jakich powód doznał poprzez odbywanie kary w warunkach przeludnienia jednostki penitencjarnej na kwotę 800 złotych. Sąd jest zdania, iż tak oceniona wysokość zadośćuczynienia stanowi wartość ekonomicznie odczuwalną przez powoda i może stanowić kompensatę doznanych przez niego krzywd w postaci naruszenia dóbr osobistych, w szczególności prawa do godności. Rozmiar krzywdy jednakże nie uzasadnia zadośćuczynienia w takim rozmiarze, którego w pozwie domagał się powód, jest ono, aż nadto wygórowane i nie odpowiada ani rozmiarowi krzywdy ani nie uwzględnia obecnych stosunków majątkowych, dlatego powództwo powoda w pozostałym zakresie zostało oddalone. Powód przebywał w pozwanym areszcie stosunkowo niedługi czas – niespełna miesiąc . W zakresie przeludnienia należy zatem przyjąć, że pozwany naruszył dobra osobiste powoda. Odnośnie zarzutu, co do kącika sanitarnego należy przyjąć, iż jak na warunki aresztu był on należycie wydzielony i zapewniał niezbędną intymność. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. biorąc pod uwagę sytuację materialną powoda i fakt, iż korzystał on ze zwolnienia od kosztów sądowych. 5