Wyrok IC 58/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Legnicy I Wydz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 58/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 maja 2013 r. Sąd Okręgowy w Legnicy I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Zbigniew Juszkiewicz Protokolant st. sekr. sądowy Tomasz Leżak po rozpoznaniu 16 maja 2013 r. w Legnicy sprawy z powództwa E. P. przeciwko L. L. o ochronę dóbr osobistych I. zobowiązuje pozwanego L. L. do opublikowania na jego koszt w najbliższym – licząc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie - wydaniu (...) Biuletynu (...) Oświaty w G. oświadczenia o następującej treści: „ W związku z opublikowanym w Biuletynie (...) nr (...)(...)Oświaty w G. z 08 grudnia 2012 roku artykule pod tytułem „(...)”, w którym podano iż ś.p. G. H. był wyprowadzany w kajdankach z własnej szkoły na polecenie ówczesnego dyrektora (a dzisiaj radnego) E. P., czym naruszono dobre imię, wizerunek i cześć E. P. oświadczam, że przepraszam E. P. za podanie informacji nie rzetelnych i nie polegających na prawdzie”; II. zasądza od pozwanego L. L. na rzecz (...) Dziecka (...) im. J. K. w G. kwotę 2.500zł; III. umarza postępowanie w pozostałym zakresie; IV. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.102 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 377zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt IC 58/13 UZASADNIENIE Powód- E. P. wniósł o zobowiązanie L. L. do opublikowania na jego koszt w najbliższym – licząc od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w niniejszej sprawie – wydaniu (...) Biuletynu (...) Oświaty w G. oświadczenia o następującej treści: --- STRONA 2 --- „W związku z opublikowanym w Biuletynie (...) nr (...) (...) Oświaty w G. z 08 grudnia 2012 r. artykule pod tytułem „(...)”, w którym podano, iż ś. P. G. H. był wyprowadzany w kajdankach z własnej szkoły na polecenie ówczesnego dyrektora (a dzisiaj radnego) E. P., czym naruszono dobre imię, wizerunek i cześć E. P. oświadczam, że przepraszam E. P. za podanie informacji nie rzetelnych i nie polegających na prawdzie”; Wniósł nadto o zasądzenie od pozwanego L. L. na rzecz (...) Dziecka (...) im. J. K. w G. kwotę 15.000 zł i o zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu podał, że w artykule pod tytułem „(...)”, którego autorem jest redaktor naczelny Biuletynu(...) Oświaty w G. z 08 grudnia 2012 r. zostały przedstawione informacje nieodpowiadające rzeczywistości jakoby Ś. P. G. H. był w stanie wojennym wyprowadzony w kajdankach z własnej szkoły na polecenie ówczesnego dyrektora (a dzisiaj radnego) E. P.. Tym stwierdzeniem zostały naruszone bezprawnie dobra osobiste powoda, a w szczególności jego dobre imię, cześć oraz wizerunek. Powód wskazał, że całe swoje dorosłe życie związany był z oświatą, sprawował mandat Senatora Rzeczpospolitej Polskiej, a od 1998 r. do dnia dzisiejszego pełni funkcję radnego Rady Miejskiej w G.. W związku z tym, że jest osobą rozpoznawaną w regionie, opublikowanie rzekomych praktyk działania powoda jawi się jako szczególnie dlań krzywdzące i nieuprawnione. Powód podkreślił, że treść artykułu była rozpowszechniana zarówno w wersji papierowej, jak i pocztą internetową. Powód zaprzeczył jakoby kiedykolwiek wydał takowe polecenie i podniósł, że jako dyrektor placówki oświatowej nie miał kompetencji merytorycznej do wydania jakichkolwiek poleceń ówczesnej milicji czy innym organom bezpieczeństwa. Pozwany- L. L. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda zwrotu kosztów postępowania. W złożonej odpowiedzi na pozew przyznał, że jest autorem artykułu „(...)”. Potwierdził, że sytuacja wyprowadzenia G. H. ze szkoły niewątpliwie miała miejsce. Pozwany zarzucił, że zachował szczególną staranność i rzetelność przy zbieraniu i wykorzystywaniu materiałów, sprawdzał zwłaszcza ich zgodność z prawdą. Pozwany powołał się na wcześniejsze publikacje w „Tygodniku Obywatelskim” z 04 maja 1950r., w których podane informacje opierały się na wiarygodnych źródłach, a to pisma naczelnika Wydziału (...) oraz wyroku sądu przyznający G. H. odszkodowanie za bezpodstawne usuwanie go przez milicję z pracy. Pozwany zarzucił nadto, że opublikował list powoda, który swą treścią znacznie przekraczał ramy sprostowania. Na rozprawie 16 maja 2013 r. powód ograniczył żądanie zasądzenia od pozwanego na cel społeczny do kwoty 2.500 złotych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy : Pozwany L. L. opublikował w Biuletynie (...) Oświaty w G. artykuł pod tytułem „(...)”. W artykule tym zawarte było stwierdzenie, że „…Ś.P. G. H.” – były dyrektor (...) I Liceum Ogólnokształcącego im. B. K. był w stanie wojennym wyprowadzony w kajdankach z własnej szkoły na polecenie ówczesnego dyrektora (a dzisiaj radnego) E. P.”. Oprócz publikacji w wersji papierowej artykuł rozpowszechniony był również w wersji internetowej. Dowód: - bezsporne, - wyciąg z Biuletynu (...) Oświaty w G. nr (...) z 08.12.2012 r., k. 9 o., --- STRONA 3 --- - zeznania świadka: M. P., k.68, A. K., k.67, I. O., k.68, - przesłuchanie stron, k.68. Powód- E. P. przesłał do redakcji Biuletynu list zawierający ustosunkowanie się do opisanych informacji. List powoda został opublikowany w Biuletynie (...) z 11 stycznia 2013 r. z komentarzem pozwanego. Dowód: - bezsporne, - wyciąg z Biuletynu (...) Oświaty w G. nr (...) z 11.01.2013 r., k.10 o., - list E. P., k.11, - przesłuchanie stron, k.68. 04 maja 1990 r. w Tygodniku Obywatelskim (...) został opublikowany artykuł „(...)”, w którym autor – powołując się na pismo naczelnika WUSW w L. podał, że „w powyższej sprawie na prośbę dyrektora szkoły interweniowali funkcjonariusze MO z (...) w G.”. Dowód: -bezsporne, -artykuł autorstwa A. P. pod tytułem „(...) (...)”, Tygodnik Obywatelski (...) numer (...) z 04.05.1990 roku, k.33. Powód przesłał do redakcji Tygodnika Obywatelskiego list, w którym zaprzeczył podanym w artykule faktom, stwierdzając m. in.: „nikt nie wzywał na niego milicji”. List powoda został opublikowany w Tygodniku Obywatelskim z 01 czerwca 1990 r. Dowód: -bezsporne, -list E. P. zamieszczony w Tygodniku Obywatelskim (...) numer (...) z 01.06.1990r., k.34. W gazecie (...) z 22 stycznia 1993 r. opublikowany został artykuł „Sprawa P.” w którym autor zawarł informację o E. P. który „…posunął się nawet do wezwania milicji, by wyprowadziła zasłużonego nauczyciela ze szkoły”. Dowód: -bezsporne, -artykuł autorstwa D. P. pod tytułem „Sprawa P.”, Gazeta (...) z 22-24 stycznia 1993 r., k.35. --- STRONA 4 --- Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie. Powód domagając się od pozwanego przeprosin oparł swe żądanie na przepisach art. 23 i 24 k.c. Art. 23 k.c. zawiera ogólną zasadę, że dobra osobiste pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Przepis ten zawiera przykładowy katalog dóbr podlegających ochronie. Są to m. in. zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko, pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Środki ochrony tych dóbr przewiduje art. 24 k.c. stanowiąc w § 1, iż ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone bezprawnym działaniem innej osoby, może żądać zaniechania tego działania, a w razie już dokonanego naruszenia, może domagać się usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby osoba ta złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Rozważając przesłanki potrzebne do powstania tego typu skutecznego roszczenia wskazać należy, że konieczne jest ustalenie po pierwsze faktu naruszenia dobra osobistego, po drugie szeroko rozumianej bezprawności tego naruszenia, a więc sprzeczności tego naruszenia z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 § 1 k.c. zawiera domniemanie bezprawności, w związku z czym to na pozwanym ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających jego działanie, a więc uchylających bezprawność. Bezprawność działania jest zwykle wyłączona w takich okolicznościach jak: działanie w ramach porządku prawnego, działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub indywidualnego, obrona konieczna, stan wyższej konieczności, zgoda pokrzywdzonego, działanie podjęte z prawdopodobną wolą osoby zainteresowanej (por. orzecz. SN z 19.10.1989 r., 11CR 419/89, OSP nr 11 — 12, poz. 377). Za jedne z najważniejszych dóbr osobistych, jako wartości właściwych każdemu człowiekowi, uważa się dobre imię i godność. Zdaniem Sądu Najwyższego cześć, dobre imię, dobra sława są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego, w związku z czym naruszenie czci może nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub prowadzenia innej działalności. Przy ocenie, czy dobro osobiste zostało naruszone, zasadnicze znaczenie ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej i jego indywidualna miara wrażliwości, lecz to jaką reakcję w społeczeństwie wywołuje naruszenie. Należy przyjmować więc koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, należy przede wszystkim wskazać, że odróżnić należy dobro osobiste w postaci godności (określanej jako tzw. cześć wewnętrzna) od dobra osobistego w postaci czci, czy inaczej dobrej sławy (określanej mianem tzw. czci zewnętrznej). Najkrócej rzecz ujmując, przez godność osobistą (cześć wewnętrzną) rozumie się wyobrażenie jednostki o własnej wartości, a przez cześć zewnętrzną — opinię (dobre imię, „dobrą sławę”, reputację), jaką inni ludzie mają o wartości danego człowieka, w więc jego obraz w oczach osób trzecich. Przy uwzględnieniu tej podstawowej różnicy, dla stwierdzenia naruszenia godności osobistej nie jest konieczne, aby zarzut sformułowany pod adresem danej osoby był rozpowszechniony, a nawet- by w ogóle dotarł do wiadomości innych osób (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2002 r., IV CKN 1402/00 niepubl.). Natomiast o naruszeniu tzw. czci zewnętrznej (reputacji), która jest oceną jednostki w oczach innych, można mówić dopiero wówczas, gdy dyskredytująca jednostkę wypowiedź dotrze do osób trzecich, zostanie upubliczniona. (tak SN w wyroku z 18 listopada 2005 r. IV CK 213/05). Kierując się tymi wskazaniami należy uznać, że podanie przez pozwanego informacji, że „na polecenie powoda (…) został wyprowadzony w kajdankach”, mogło wywołać negatywne odczucia i oceny u każdego przeciętnie, rozsądnie myślącego człowieka. Stwierdzenie to odnosiło się do samego powoda i przypisywało mu zachowanie uwłaczające jego godności, naruszało jego dobre imię i cześć. --- STRONA 5 --- Sąd – przede wszystkim – stwierdza, że informacja podana w przedmiotowym artykule jest nieprawdziwa. Rozkład ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) nakładał na pozwanego obowiązek wykazania prawidłowości swych twierdzeń. Pozwany powołał się na fakt rzetelnego przeanalizowania tematu i podał na czym oparł zawarte stwierdzenie. Dwa artykuły (z 1990 i 1993 r.(, na które pozwany się powoływał, po pierwsze: - nie zawierały takich stwierdzeń, że na polecenie powoda G. H. był wyprowadzony w kajdankach ze szkoły, po drugie: -opublikowany został list powoda, który zaprzeczał tym faktom. W tych okolicznościach pozwany winien dołożyć należytej rzetelności w pozyskiwaniu informacji i z dużą dozą krytycyzmu oceniać wcześniejsze publikacje prasowe. W takiej sytuacji, gdy pozwany miał wiedzę, iż powód kwestionuje informacje opisane we wcześniejszych publikacjach, obowiązkiem dziennikarza jest sprawdzenie prawdziwości wcześniej publikowanej informacji (wyrok SN z 3 lipca 1987 r., z 3 lipca 1987 r., I CR 138/87). Pozwany nie może bazować na swoim przeświadczeniu – jak twierdzi, gdyż okazało się ono błędne. W sprawie niniejszej znamienny jest również cel publikacji autorstwa pozwanego. Na kanwie „(...)” G. H. pozwany uznał za celowe pomówić powoda o zachowanie i postępowanie niewłaściwe, które miały go poniżyć w opinii publicznej i narazić na utratę zaufania potrzebnego w działalności politycznej powoda. Świadczy o tym wtrącenie, co do pełnionej przez powoda funkcji radnego. Zresztą z zeznań pozwanego wynika, że jego celem było przybliżenie społeczeństwu sylwetki powoda, gdy zapomina się o wcześniejszej ich działalności. Naruszenie dóbr osobistych powoda było więc umyślnym zachowaniem pozwanego, obliczonym na określony odbiór w społeczności lokalnej: zdyskredytować powoda jako działacza samorządowego, podważenie jego reputacji. Za zasadne uznał więc sąd żądania powoda co do przeproszenia go w formie pisemnej i opublikowania tych przeprosin na koszt pozwanego. Zdaniem Sądu będzie to adekwatny sposób usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda. W razie umyślnego naruszenia dóbr osobistych określonych w art. 445 k.c. sąd może zasądzić odpowiednią sumę na cel społeczny (art. 448 k.c.). Kwota 2.500 zł jest sumą odpowiednią, tzn. uwzględniającą rodzaj naruszanych dóbr osobistych, skutki tego naruszenia dla poszkodowanego, a także zachowanie naruszyciela. Pozwany wszedł w rolę dziennikarza, na którym spoczywa zaszczytny obowiązek działania w interesie społecznym. Sprzeniewierzenie się tej zasadzie i wykorzystanie nośnika publikacji do realizacji jakiś prywatnych celów jest naganne. Wymiar zasądzonej kwoty nie mógł być dostosowany do sytuacji materialnej pozwanego, który nie ujawnił swoich dochodów. Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 98 k.p.c, na zasądzone kwoty składa się: opłata od żądania niemajątkowego (600 zł), opłata stosunkowa od zasądzonego świadczenia majątkowego (125 zł) i zwrot kosztów zastępstwa procesowego (377 zł).