Postanowienie IC 575/08 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 lipca 2010 r Sąd Okręgowy w Toruniu W

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 575/08 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 lipca 2010 r Sąd Okręgowy w Toruniu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Zofia Mądraszewska Ławnicy: / Protokolant: st. sekr. sąd. Bożena Gościńska po rozpoznaniu w dniu: 29 lipca 2010 r. w Toruniu przy udziale : ------ sprawy z powództwa : M. P. przeciwko : Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w T. i Zakładowi Karnemu w K. o odszkodowanie i zadośćuczynienie 1. oddala powództwo ; 2. nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa- kasy Sądu Okręgowego w Toruniu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adw. E. S. kwotę 6.588 ,00 zł wraz VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu . Uzasadnienie Powód M. P. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w T. i Zakładu Karnego w K. kwoty 100.000 zł tytułem --- STRONA 2 --- odszkodowania za utratę zdrowia na skutek złych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W uzasadnieniu podał, że cele są przeludnione, nie ma w nich odpowiedniej wentylacji, dostępu świeżego powietrza, ciepłej wody, godnych warunków spożywania posiłków czy braku możliwości utrzymania czystości. Z powodu tych warunków doznał osłabienia wzroku, zapalenia krtani, schorzeń kręgosłupa oraz był narażony na stres. Pozwany Skarb Państwa – A. Ś. w T. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu . W uzasadnieniu pisma wyjaśnił, iż powód przebywał w Areszcie Śledczym w T. przez 9 dni od 28.05.2007r. do 05.06.2007r., przy czym do 31.05.2007r. w celi nr 207a, a od 31.05.2007r. w Izbie Chorych (010). Podał, iż w okresie osadzenia powoda u pozwanego występowało zjawisko przeludnienia średnio około 117% pojemności nominalnej, co nie dotyczyło Izby chorych, jednakże w gronie tych osadzonych nie było powoda. Pozwany wyjaśnił, iż z uwagi na zwiększającą się ilość osadzonych, podjęte zostały decyzje o umieszczeniu osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia cel na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O powyższym powiadomiono właściwego terytorialnie Sędziego Penitencjarnego w myśl art. 248 par. 1 kkw. Ponadto, każdego tygodnia składane były meldunki do jednostki nadrzędnej pozwanego tj. Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w B. o stanie zaludnienia jednostki. Dalej podał, iż żaden przepis obowiązującego prawa nie uprawnia dyrektora zakładu karnego - aresztu śledczego do odmowy przyjęcia osadzonego z uwagi na brak miejsc zakwaterowania w jednostce zgodnie z jej przeznaczeniem i pojemnością. Wyjaśnił, iż przeludnienie w areszcie wywołane było czynnikami obiektywnymi, a nie złą - zawinioną organizacją pozwanego, a co za tym idzie żądanie odszkodowania czy też zadośćuczynienia związanego z tym przeludnieniem stanowi nadużycie prawa w świetle art. 5 kc. Pozwany podkreślił, że powód miał zapewnione wszystkie prawa wynikające z obowiązujących przepisów. Nigdy i nikomu z administracji aresztu, nie skarżył się na warunki bytowe czy inne związane z pobytem ani na naruszenie jakichkolwiek praw. Pozwany wskazał, że w każdej celi jest stół i odpowiednia ilość miejsc do siedzenia, każdy osadzony ma swoje łóżko do spania. Każda cela ma wyodrębniony kącik sanitarny - wydzielone trwałymi ścianami wc z dostępem do ciepłej i zimnej wody. Osadzeni raz w tygodniu otrzymują środki czystości, a raz w miesiącu środki do higieny osobistej. Odnośnie braku wentylacji, pozwany podał, że oddziałowi codziennie dokonują kontroli zabezpieczeń techniczno- ochronnych cel mieszkalnych. Ponadto każda cela jest wyposażona w wentylację grawitacyjną, a okna są przygotowane konstrukcyjnie do otwierania. Nieodnotowano przypadku zawilgocenia cel, złej cyrkulacji powietrza czy niedrożności przewodów kominowych. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny w K. wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwany przyznał, że występowało u niego zjawisko przeludnienia ale zaprzeczył jednocześnie aby powód był osadzony w celach mieszkalnych gdzie norma powierzchni przypadająca na jednego osadzonego nie była zachowana w myśl art. 110 par. 2 kkw. Postępowanie pozwanego związane z utrzymującą się dużą ilością osadzonych było zgodne z obowiązującymi przepisami, które nie przewidują możliwości odmowy przyjęcia --- STRONA 3 --- osadzonego, a zaistniałe przeludnienie było efektem czynników obiektywnych, a nie niewłaściwym funkcjonowaniem jednostek penitencjarnych. Odnosząc się do zarzutów powoda dotyczących warunków pobytu u pozwanego, zaznaczył on, że fakt przydzielenia powodowi łóżka „na piętrze" był zgodny z przepisami albowiem łóżka niżej położone były przydzielane tym osadzonym, którzy otrzymali takie zalecenia od lekarza, co w przypadku powoda nie miało miejsca. Jeżeli chodzi o dostęp do ciepłej wody, pozwany podniósł, że nie ma obowiązku dostarczenia każdemu skazanemu ciepłej wody w celi, gdyż musi on mieć jedynie zagwarantowany dostęp raz w tygodniu do ciepłej kąpieli. Dodał, że powód został wyposażony we wszystkie przedmioty: środki czystości, odzież, sprzęt kwaterunkowy. Podkreślił, że cela, w której przebywał powód przeszła w 2006r. remont polegający na zamontowaniu drzwi w kąciku sanitarnym oraz wyposażeniu go w kratkę wentylacyjną. W celi nie stwierdzono zagrzybienia ani braku wentylacji, (k. 128-130) Sąd ustalił, co następuje: W okresie od 28 maja 2007r do 5 czerwca 2007r. r. powód M. P. przebywał w Areszcie Śledczym w T., gdzie odbywał karę pozbawienia wolności. Od 28 maja 2007r. do 31 maja 2007r. był osadzony w celi nr 207 o powierzchni 7,9 m 2 , pojemność 2osób, która jest celą przejściową (osadzony przebywa w niej do 14 dni w celu przeprowadzenia badań lekarskich i osobo-poznawczych), a od 31 maja 2007r do końca pobytu przebywał na Izbie Chorych (010). . W czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w T. występowało zjawisko przeludnienia. Na dzień 31 maja 2007r. przeludnienie wynosiło 121%. W okresie przeludnienia do celi dostawiano dodatkowe łóżko. W chwilach powstania przeludnienia na cele mieszkalne przeznaczano także świetlice w oddziałach mieszkalnych. O przekroczeniu minimalnej powierzchni w celi na jednego osadzonego każdorazowo informowano właściwego terytorialnie Sędziego Penitencjarnego. Każda cela poza przejściową ma zabudowany kącik sanitarny (w celi przejściowej jest kotara) wraz z umywalką i dostępem do ciepłej i zimnej wody. Skazany ma swoje łóżko, szafkę i taboret . W celi jest stół. Cele posiadają wentylację grawitacyjną oraz okno . Co tydzień skazanemu przysługuje ciepła kąpiel oraz wymiana odzieży i środki higieniczne . W Areszcie znajduje się świetlica, w której prowadzona jest działalność oświatowo - kulturowa, jest biblioteka, działa radiowęzeł. W każdy poniedziałek odprawiana jest Msza św. w kaplicy, a dodatkowo w ciągu tygodnia istnieje możliwość spotkania indywidualnego z księdzem. Osadzeni mają zapewnioną opiekę medyczną. Zatrudniony jest lekarz ogólny, inni specjaliści, a także pielęgniarka. W Areszcie Śledczym w T. dokonywane są przeglądy i czyszczenie przewodów kominowych. Taki przegląd miał miejsce w dniu 9 października 2007r. W czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w T. nie zgłaszał on żadnych skarg, czy próśb, okoliczność bezsporna Powód w Zakładzie Karnym w K. przebywał w okresie od 5 czerwca 2007r. do 19 grudnia 2007r., od 22 stycznia 2008r. do 26 lutego 2008r i od 18 marca 2008r. do 18 lutego 2009r. W czasie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w K. występowało zjawisko --- STRONA 4 --- przeludnienia. Od stycznia do kwietnia 2008r. przeludnienie wynosiło od 112 % do 124 %. W okresie od 5 czerwca 2007r. do 19 grudnia 2007r. i od 22 stycznia 2008r. do 11 lutego 2008r. powód był osadzony w celi nr 2 oddział 8. Od 11 lutego 2008r. do 18 lutego 200 8r. powód przebywał w celi nr 4 oddział 8. Potem przez miesiąc czasu był na leczeniu w szpitalu Aresztu Śledczego w B.. W okresie od 18 marca 2008r. do 11 lipca 2008r. powód był osadzony w celi nr 2 oddział 6. Od 11 lipca 2008r. do 15 lipca 2008r. przebywał w celi nr 1 oddział 6. Od 15 lipca 2008r. zamieszkiwał w celi nr 9 oddział 11. Cele na oddziale 8 są wieloosobowe, 12 albo 14 osobowe. W celi dla każdego skazanego jest łóżko ( zgodnie z decyzją lekarza skazany ma przydzielone łóżko na wyższym poziomie tzw. piętrze), taboret, szafka wisząca, są 3-4 stoły. W celach są kąciki sanitarne murowane, zlew z zimną wodą, lustro. Skazanemu raz w tygodniu przysługuje ciepła kąpiel, wymiana odzieży (bielizny) oraz środki czystości. Cele na oddziale 6 są typu półotwartego, osadzeni są tam przenoszeni kiedy zachowują się regulaminowo. Mają do dyspozycji łaźnię i toaletę, kuchenkę, palarnię i salę sportową. W czasie pobytu w Zakładzie Karnym w K. powód korzystał z konsultacji lekarskich. Skarżył się na bóle kręgosłupa, kaszel, osłabienie wzroku. W świadectwie lekarskim z dnia 23 stycznia 2008r. sporządzonym przez kierownika ZOZ ZK w K. stwierdzono u powoda stan po złamaniu kości ramieniowej lewej, przewlekłe zapalenie krtani, żylaki odbytu oraz zespół zależności alkoholowej, palenie tytoniu (w wywiadzie). Powód leczył się także stomatologicznie i okulistycznie . W czasie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w K., wykonano u powoda badanie wycinka krtani. W związku ze zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa i po złamaniu kości ramieniowej lewej, powód od 18 lutego do 19 marca 2008r. przebywał w Szpitalu Aresztu Śledczego w B. . Sąd zważył, co następuje: Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o okoliczności bezsporne, zeznania świadków oraz dowody z dokumentów, w tym z dokumentacji medycznej powoda. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków K. G. i J. K. albowiem były logiczne, szczegółowe, spójne a nadto znajdują potwierdzenie w tym co wynika z dowodów z dokumentów. Świadkowie w wyczerpujący sposób opisali warunki jakie panują w jednostkach penitencjarnych i w jakich warunkach przebywał wówczas powód. Za wiarygodne Sąd uznał zeznania Z. R. i M. P. gdyż były jasne, pełne i brak było podstaw aby je zakwestionować. Z. R. , który był osadzony w ZK w K. zeznał, że w celi była odgrodzona toaleta, umywalka, raz w tygodniu była kąpiel, każdy miał swoje łóżko, szafkę, w celi był stół. Świadek nie pamiętał powoda bo było 3 albo 4 skazanych o imieniu M.. Świadek M. P. w swoich zeznaniach podał, że odbywał razem z powodem karę w ZK w K., powód przebywał w celi obok , cela miała ok. 5 x 5,5 m i było w niej 6 osadzonych. Każdy ze skazanych miał swoje łóżko, był stół, toaleta oddzielona była ścianką, w toalecie była umywalka z bieżącą wodą, prysznic przysługiwał raz w tygodniu. --- STRONA 5 --- Zeznania świadka R. T. nic nie wniosły do sprawy albowiem świadek nie był w stanie powiedzieć czy zna powoda bo go sobie nie przypominał. Sąd odstąpił od przesłuchania świadka D. S. albowiem wobec opuszczenia przez niego zakładu karnego, powód nie wskazał jego adresu celem wezwania na rozprawę. Za wiarygodne uznano zgromadzone w sprawie dokumenty, gdyż ich prawdziwość nie została zakwestionowana przez strony, a i Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania ich prawdziwości. Mając na uwadze całokształt okoliczności faktycznych przytoczonych w sprawie, Sąd doszedł do przekonania, ze powództwo o zapłatę jest bezzasadne. Powód twierdził, że na skutek niezgodnego z prawem działania pozwanych i złych warunków bytowych w tych jednostkach penitencjarnych, doznał uszczerbku na zdrowiu w postaci zapalenia krtani, osłabienia wzroku oraz pogłębiło mu się schorzenie kręgosłupa, a nadto był narażony na stres. Z tego tytułu domagał się zasądzenia od pozwanych odszkodowania w kwocie 100.000 tysięcy złotych. Zgodnie z treścią art. 417 kodeksu cywilnego, Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej czynności jeżeli działanie organu władzy publicznej było niezgodne z prawem. Dla przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa kluczowe znaczenie ma ustalenie wyrządzenia szkody działaniem niezgodnym z prawem. Warunkiem odpowiedzialności jest także istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą szkodą, a działaniem organu władzy publicznej. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie występuje żadna z powyższych przesłanek, dlatego nie było podstaw do uznania roszczenia powoda za wykazane. Przez "działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem" należy rozumieć niezgodność z konstytucyjnie rozumianymi źródłami prawa, czyli Konstytucją, ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi oraz rozporządzeniami, a ciężar wykazania tej niezgodności spoczywa na powodzie. Powód upatruje niezgodności z prawem w osadzeniu go w przeludnionych celach, które były pozbawione dostępu powietrza, wentylacji, a nadto nie było w nich możliwości aby w godny sposób spożyć posiłek czy skorzystać z toalety . W ocenie Sądu, zarzuty powoda okazały się być bezzasadne. Odnosząc się do zarzutu powoda dotyczącego umieszczenia go w przeludnionych celach, trzeba podkreślić, że działanie pozwanych było zgodne z prawem, a konkretnie z art. 77 ust. 1 Konstytucji, art. 248 § 1 k.k.w., § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 152, poz. 1497) oraz § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Oczywistym jest, że zgodnie z art. 110 par. 2 kkw powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na jednego osadzonego, powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 . Powód nie zawsze miał zapewnioną w Areszcie Śledczym w T. i w ZK w K. właśnie taką powierzchnię. Jest bowiem bezsporne, że w okresie gdy powód przebywał u pozwanych panowało u nich przeludnienie. Pozwani to przyznali . --- STRONA 6 --- Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w., w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na pewien czas, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wyniesie mniej niż 3 m 2 . O takim umieszczeniu bezzwłocznie zawiadamia się sędziego penitencjarnego. Szczególnie uzasadnioną sytuacją jest właśnie przeludnienie. Stan przeludnienia u pozwanych był następstwem utrzymującej się długotrwale dużej ilości osadzonych. Nie budzi wątpliwości, że jednostka penitencjarna nie może odmówić przyjęcia osadzonego z powodu braku miejsc. Dlatego też konieczne jest zmniejszenie powierzchni celi mieszkalnej przypadającej na jednego więźnia czy zaadaptowanie innych pomieszczeń na cele mieszkalne. W takich sytuacjach, działanie pozwanych polegające na osadzeniu powoda w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , było zgodne z prawem. Należy podkreślić, że zapewnienie przez państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, jednakże osadzenie skazanego ( tymczasowo aresztowanego ) w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wyniosła mniej niż 3 m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 par. 1 kkw, jest zgodne z prawem (por. II CSK 269/2007, wyrok SN, Izba Cywilna z 2 października 2007 r. , OSNC-ZD 2008/3/75). Jeżeli chodzi o pozostałe zarzuty, w ocenie Sądu były one bezzasadne. Z akt sprawy wynika, że powód w czasie osadzenia w Areszcie Śledczym w T. i Zakładzie Karnym w K. miał zapewnione wszystkie prawa wynikające z ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks karny wykonawczy ( Dz.U.97.90.557 ze zm.) oraz rozporządzenia Regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania kary pozbawienia wolności.( Dz.U.03.152.1493) Powód miał zapewnione łóżko do spania, taboret, szafkę albo miejsce w szafce. W każdej celi (poza przejściową) był wyodrębniony kącik sanitarny, który był oddzielony od wnętrza celi murowaną ścianą, co gwarantowało możliwość nieskrępowanego korzystania z niego. Kącik sanitarny był wyposażony w umywalkę z dostępem do zimnej wody. Korzystanie z ciepłej wody zgodnie z przepisami było możliwe raz w tygodniu, kiedy to przysługiwała ciepła kąpiel. Dopływ powietrza był zapewniony poprzez okno, które było przystosowane do otwierania go i dzięki wentylacji grawitacyjnej. Każda cela wyposażona była w stół lub w przypadku cel wieloosobowych w stoły i odpowiednią ilość taboretów, co dawało możliwość godnego spożywania posiłków. Powód nigdy nie zgłaszał przełożonym faktu, że jest niezadowolony z osadzenia i nie zwracał się o przeniesienie do innej celi mieszkalnej. Należało zatem uznać, że działanie pozwanych było zgodne z obowiązującym prawem. Kolejną zasadniczą przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej jest wystąpienie szkody. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2005 r. (VI Aca 795/2004 ) zawarto tezę , że dla przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonych czynności, kluczowe znaczenie ma ustalenie wyrządzenia szkody działaniem niezgodnym z prawem. Każdy zaś element szkody winien zostać wykazany stosownie do regulacji zawartych w kodeksie cywilnym. Pełne zastosowanie ma tutaj przepis art. 361 § li § 2 kc co oznacza, że oprócz wykazania samej szkody musi zachodzić --- STRONA 7 --- związek przyczynowy, ponieważ zobowiązany odpowiada tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Związek przyczynowy jest obiektywnym powiązaniem między zdarzeniem stanowiącym podstawę odpowiedzialności a innym zdarzeniem (skutkiem) wywołującym określone niekorzystne konsekwencje w dobrach prawnie chronionych. W ocenie Sądu, powód nie wykazał szkody polegającej na utracie zdrowia na skutek osadzenia u pozwanych. Powód twierdził, iż złe warunki panujące w Areszcie Śledczym w T. i ZK w K. - nieodpowiednia wentylacja pomieszczeń, brak świeżego powietrza, wywołały u niego zapalenia krtani, osłabienia wzroku oraz pogłębiło mu się schorzenie kręgosłupa. Zarzuty jakie postawił powód pod adresem pozwanych nie miały jednak żadnego poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Przede wszystkim z dokumentacji lekarskiej m. in. zaświadczenia lekarskiego znajdującego się w książeczce zdrowia powoda wynika, że powód cierpiał min. na przewlekłe zapalenie krtani i zwyrodnienie kręgosłupa. Z doświadczenia życiowego wynika, że schorzenia o takim charakterze są wynikiem długotrwałego procesu chorobowego i nie rozwijają się w przeciągu roku czasu czy dwóch lat. Powód będąc osadzonym miał już te dolegliwości. Powód w czasie osadzenia korzystał też z leczenia stomatologicznego i stwierdzono u niego wadę wzroku. W ocenie Sądu, powód nie wykazał, że pobyt w pozwanym Areszcie i Zakładzie Karnym spowodował u niego uszczerbek na zdrowiu, a problemy zdrowotne, na które cierpi występowały u niego znacznie wcześniej i nie pozostają w związku przyczynowym ani z osadzeniem go w pozwanych jednostkach , ani z odbywaniem kary. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd przyjął, że pozwany nie udowodnił, iż działanie pozwanych było niezgodne z prawem i, że na skutek tego działania poniósł szkodę i na podstawie art. 417 kc ( a contrario) powództwo oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, Sąd orzekł na podstawie § 2 ust. 1 i 3 i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.) Na koszty adwokackie poniesione w sprawie składały się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 6588 złotych wraz z Vat -em. Zdaniem Sądu pełnomocnik powoda przyznany mu z urzędu wykazał duży nakład pracy, stawiał się na wszystkie rozprawy , pisał pisma procesowe i zgłaszał wnioski dowodowe i dlatego należy mu się wynagrodzenie w wysokości 150% stawki minimalnej. Pozostałe koszty sądowe poniesie Skarb Państwa ponieważ powód był zwolniony od ich poniesienia postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z 23 stycznia 2008 roku.