Wyrok IC 567/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2011r Sąd Okręgowy w Nowym Sączu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 567/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2011r Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Maria Tokarz Protokolant : st. sekr. sąd. Dorota Sułkowska po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2011r w N. na rozprawie sprawy z powództwa G. C. przeciwko Skarbowi Państwa Dyrektorowi Zakładu Karnego w N. o zapłatę I. Oddala powództwo. II. Nakazuje ściągnąć od powoda G. C. na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Sądu Okręgowego w Nowym Sączu) kwotę 521zł z tytułów kosztów postępowania. III. Zasądza od powoda G. C. na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej w W. kwotę 3600zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania. IV. Przyznaje adwokatowi M. K. ze środków Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Nowym Sączu) wynagrodzenie w kwocie 4428zł (w tym 828zł Vat) z tytułu kosztów zastępstwa procesowego powoda. --- STRONA 2 --- Sygn. akt IC 567/10 Uzasadnienie wyroku z dnia 9.11.2011 r. Pozwem inicjującym przedmiotowe postępowanie powód G. C. domagał się zasądzenia od Zakładu Karnego w N. kwoty 120.000 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania od strony pozwanej, a także nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. ( k. 1-4) Swoje roszczenie powód oparł na art. 77 ust 1 Konstytucji i art. 417 k.c. Uzasadniając żądanie powód podniósł, że przebywa w ZK w M. jako osoba odbywająca karę pozbawiona wolności od 19.07.2006 r. Powód podał, że w okresie objętym pozwem strona pozwana nie zapewniła mu warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie izolowanej. W szczególności przebywał w celach nadmiernie przeludnionych bez właściwego i należytego wyposażenia w celi, bez wentylacji, blindy w oknach uniemożliwiały wystarczający dopływ tlenu, musiał sapać na połączonych łózkach, co uniemożliwiało poczucie prywatności i swobody podczas snu. Nie zapewniono mu warunków do utrzymania higieny, gdyż w kąciku sanitarnym dostępna była zimna woda, ciepła była dostępna tylko dwa razy dziennie. Musiał odbywać karę pozbawienia wolności na oddziale śledczym, gdzie przebywali tymczasowo-aresztowani, tymczasem posiadał podgrupę R2/p i był skierowany do odbywania kary w zakładzie typu półotwartego. Na oddziale śledczym uniemożliwiono mu kontakt telefoniczny z najbliższymi osobami, pomimo, że strona pozwana posiada w oddziale II celę zgodną z jego zakwalifikowaniem, gdzie mógłby częściej korzystać z aparatu telefonicznego. Według powoda w jednostkach, w których przebywał nie zagwarantowano mu minimalnej powierzchni 3 mkw. Strona pozwana zmusiła go do odbywania kar pozbawienia wolności w warunkach niezgodnych z prawem, co rodzi konsekwencje odszkodowawcze. Powód zaznaczył, że przeludnienie oznacza zatłoczone pomieszczenia, brak prywatności w czasie korzystania z kącika sanitarnego, ograniczony lub całkowity brak programów zajęć poza salami z uwagi na brak personelu. Skazanie na przebywanie przez 23 godz. na dobę, gdzie śpi, je i przebywa w ciasnocie z innymi więźniami o różnych charakterach powoduje niewyobrażalny stres i wiąże się z bólami głowy, kłopotami z trawieniem, słabszym wzrokiem, częstymi stanami agresji i depresji. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całość oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz Skarbu Państwa w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej (k. 27-35). Strona pozwana wskazała, że jednostki służby więziennej nie mogą odpowiadać za delikt legislacyjny. Według strony pozwanej powód przebywała w ZK w N. trzykrotnie i tylko czasem przebywał w warunkach, w których niemożliwe było zapewnienie przewidzianej w art. 110 par 2 kkw normy 3 mkw powierzchni mieszkalnej każdemu osadzonemu. Zdaniem strony pozwanej przebywanie w celach przeludnionych nie było związane z jej bezprawnym działaniem, gdyż było zgodne z art. 248 par 1 kkw oraz z rozporządzeniami Ministra Sprawiedliwości, a w świetle tych regulacji dyrektor ZK w szczególnie uzasadnionych przypadkach mógł umieścić osadzonych na określony czas w warunkach, gdy na jednego osadzonego przysługiwała powierzchnia mniejsza niż 3 mkw. Ponadto dyrektor ZK w N. --- STRONA 3 --- informował o przeludnieniu sąd penitencjarny. Zdaniem strony pozwanej powód miał również zapewnione prawa wynikając z uregulowań prawnych. Cele mieszkalne, w których przebywał powód były wyposażone w łóżko i miejsce od spożywania posiłków. Posiłki były dostarczane do cel w specjalnych termosach, dostarczano osadzonym odpowiednie środki konieczne do utrzymania czystości i higieny. Osadzeni posiadali nieskrepowaną i całodobową możliwość utrzymania higieny osobistej w kącikach sanitarnych, których wykonanie umożliwiało zachowanie intymności. W kącikach tych znajdowała się umywalka z ciepłą i zimną wodą, a raz w tygodniu osadzeni mogli również brać kąpiel w łaźni. Oświetlenie cel zapewniały otwierane okna i dodatkowe oświetlenie żarowe. Zasłony tzw. blendy montowane ze względów ochronnych, umożliwiły wymianę powietrza przez okno i nie stanowiły barier dla światła dziennego. Wentylacja odbywała się przez okna i wentylację grawitacyjną, a za utrzymanie odpowiedniej temperatury w celach odpowiadała instalacja co. Ponadto strona pozwana zaznaczyła, że sędzia penitencjarny w trakcie wizytacji stwierdził, że ZK w N. funkcjonuje prawidłowo. Zdaniem strony pozwanej powód nie wykazał, a nawet nie uprawdopodobnił domniemanej szkody, jej wysokości, ani normalnego związku przyczynowego. Samo gołosłowne twierdzenie nie może być dowodem w sprawie. Strona pozwana podkreśliła, że powód nie przebywał na stałe w celi przeludnionej, a gdy się to zdarzało, działania pozwanego nie były bezprawne. Strona pozwana odnosząc się do roszczenia powoda w oparciu o art. 24 i 448 k.c. podniosła, że powód powinien udowodnić istnienie bezprawnego działania, istnienie krzywdy niemajątkowej wynikającej z naruszenia dobra osobistego i związek przyczynowy oraz w przypadku bezprawnego działania winę sprawcy. Ponadto zdaniem strony pozwanej przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego powodowi stanowiłoby naruszenie zasad współżycia społecznego określonych w art. 5 k.c. oraz elementarne poczucie sprawiedliwości. Powód naruszający porządek prawny miał zapewne świadomość, że zostanie mu wymierzona kara, a z uwagi na powszechnie znany fakt przeludnienia w więzieniach, że będzie odbywał karę właśnie w takich warunkach. Zadośćuczynienie płacone byłoby przez SP tj. majątku gromadzonego przez cale społeczeństwo, w tym ofiary przestępstw odbywającego karę, co narusza zasady współżycia społecznego. Ponadto np. sytuacja w służbie zdrowia i osób hospitalizowanych jest znacznie gorsza od sytuacji więźniów. Strona pozwana wniosła o obciążenie powoda kosztami, gdy ż sam fakt pozbawienia wolności przez powoda nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym za tym, by powód kosztów swoich działań nie ponosił, zwłaszcza, że swoim działaniem zaangażował w sprawę szereg instytucji, co wiąże się z koniecznością wydatkowania pieniędzy publicznych, z których powód i tak jest utrzymywany. Powód w piśmie z dnia 21.10.2010 r. (k. 90) zaznaczył, że w 2001 roku był tymczasowo aresztowany w okresie od stycznia do listopada 2001 i przebywał wówczas w celi przeludnionej, czego brak w wykazie przestawionym przez stronę pozwaną. Powód podkreślił także, że posiadając kwalifikację R2/p był osadzony w oddziale ogólnym, co pozbawiło go niektórych przywilejów- zimna woda w celach, brak dobrej opieki medycznej, blindy w oknach. W piśmie z dnia 28.02.2011 roku (k. 148-151) pełnomocnik z urzędu sprecyzował żądanie powoda domagając się odsetek od kwoty 120.000 zł od dnia wyroku do dnia zapłaty i podnosząc, że powód od 19.07.2006 roku odbywał karę pozbawienia wolności w ZK w N., gdzie nie zapewniono mu minimalnych warunków --- STRONA 4 --- bytowych, gdzie przebywał w celach przeludnionych, pozbawionych: należytego wyposażenia, wentylacji w kącikach sanitarnych, dopływu świeżego powietrza i światła dziennego przez okna, w celach były połączone łóżka, nie miał warunków do utrzymania higieny osobistej i prywatności w czasie załatwiania potrzeb fizjologicznych. Ponadto odbywał karę na oddziale śledczym z osobami tymczasowo aresztowanymi przez co miał ograniczoną możliwość korzystania z telefonu. Pełnomocnik powoda wskazał jako podstawę prawną żądania art. 24 i 448 k.c. i podkreślił, że powód przebywał w celach (…) i (…) , w których powierzchnia przypadająca na osobę była mniejsza niż 3 mkw a warunki bytowania ludzi były złe. Pobyt powoda powinien być zakwalifikowany jako niehumanitarny, uwłaczający godności ludzkiej i powodujący cierpienie i poniżenie wykraczające poza dolegliwości wynikające z kary pozbawienia wolności. Naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci godności, poszanowania prywatności miało znaczny stopień za czym przemawia długotrwały pobyt w takich warunkach. Według pełnomocnika powoda przeludnienie w ZK w N. miało cechy bezprawności, choć było zgodne z art. 248 par 1 kkw. Strona pozwana nie określa żadnych faktów, które potwierdzałyby zasadność stosowania przepisów kkw. Nie przedstawiła na czym polega szczególność przypadku powoda, nie podała terminu na jaki osadzenie powoda w przeludnionych celach przewidziano. Nie ma żadnego znaczenia w niniejszej sprawie, że informowano Sąd penitencjarny o liczbowym i statystycznym zaludnieniu w ZK. Powoływanie się na art. 248 kkw nie usuwa bezprawności i nie oznacza, że przewidzianej w nim możliwości skorzystano zgodnie z prawem. Pełnomocnik powoda wniósł również o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa. Pismem z dnia 14.03.2011 r. (163-165) strona pozwana podniosła, że powód nie przebywał w ZK w N. od 19.11.2006 roku, gdyż od tego dnia co wynika z samego pozwu powód przebywał w ZK w Ż. Strona pozwana zaznaczyła, że w trakcie odbywania kary w jej placówce powód miał zapewnione osobne miejsce do spania i oddzielony od reszty kącik sanitarny. Przebywał w celi, w której nie była zapewniona norma powierzchniowa, ale odbiegała ona nieznacznie od 3 mkw tj. wynosiła 2,8 mkw. Po 6.12.2009 r. powód nie przebywał w warunkach, w których nie była zapewniona norma, w związku z czym nie było konieczności wydawania decyzji. Zdaniem strony pozwanej powód miał zapewnione warunki określone przepisami kkw i przepisami wykonawczymi. Ponadto dyrektor ZK nie miał wpływu na liczbę osadzonych, nie mógł odmówić przyjęcia przetransportowanych do zakładu osadzonych. Na rozprawie w dniu 2.11.2011 r. (k. 242/2) pełnomocnik powoda podał, że nie potrafi podać, w którym zakładzie karnym w 2001r. powód był aresztowany, ale chodzi o tymczasowe aresztowanie, a nie karę pozbawienia wolności. Podał, że nie wie czy powód był recydywistą, za co odbywał karę pozbawienia wolności, bo powód mu takich informacji nie przedstawił. Sprecyzował żądanie pozwu podając, że odszkodowanie dotyczy okresów, w których powód przebywał w zakładzie karnym w N. Według jego wyliczeń powód przebywał w zakładzie karnym w N. przez 195 dni w celach (…) i (…) , w których powierzchnia przypadająca na 1 osadzonego była mniejsza niż 3m2. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: --- STRONA 5 --- Powód był skazywany wyrokami sądów na kary pozbawienia wolności. Według oznaczenia R2/p był recydywistą. Kary pozbawienia wolność odbywał w różnych zakładach karnych. W okresach od 4.04.2007 do 30.01.2008 r., 3.06.2009 do 13.01.2010 r. oraz od 10.02.2010 do 17.03.2010 r. powód przebywał w Zakładzie Karnym w N. W dniu 30.01.2008 roku przewieziono go do ZK w Ł., w dniu 14.01.2010 do ZK w Rz., a w dniu 17.03.2010 r. osadzono go w M. Powód odbywając karę pozbawienia wolności w ZK w N. przebywał w celach: - nr (…) o pow. 39,56 mkw, w tym kącik sanitarny 1,82 mkw, - nr (…) o pow. 22,82 mkw, w tym kącik sanitarny 1,35 mkw, - nr (…) o pow. 30,50 mkw, w tym kącik sanitarny 1,69 mkw, - nr (…) o pow. 35,08 mkw, w tym kącik sanitarny 1,47 mkw - nr (…) o pow. 31,26 mkw, w tym kącik sanitarny 1,67 mkw. Powierzchnia na jednego osadzonego była mniejsza niż 3 mkw w następujących okresach: - od 4.04.2007 r. do 6.04.2007 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 19.04.2007 r do 25.04.2007 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 7.05. 2007 do 18.05.2007 i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 25.07.2007 r. do 30.07.2007 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 6.08.2007 do 8.08.2007 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 10.08.2007 r. do 28.08.2007 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 30.08.2007 r. do 29.11.2007 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 13.12.2007 do 18.12.2007 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 20.12.2007 r. do 21.12.2007 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 29.01.2008 do 30.10.2008 r. i wynosiła 2,85 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 8 osadzonych, - od 17.07.2009 do 31.07.2009 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 3.08.2009 r. do 10.08.2009 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 28.08.2009 r. do 7.09.2009 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 25.09.2009 do 28.09.2009 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 5.10.2009 r. do 7.10.2009 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych, - od 24.11.2009 do 1.12.2009 r. i wynosiła 2,82 mkw, w celi (…) wówczas przebywało 14 osadzonych. Od 6.12.2009 roku powód nie przebywał w celach o powierzchni mniejszej niż 3 mkw. W okresie od 1.12.2009 do 13.01.210 roku przebywał w celi nr (…) wraz z 12 współosadzonymi. W okresie od 10.02. do 26.02.2010 roku przebywał w celi (…) --- STRONA 6 --- wraz z 7 lub 8 współosadzonymi. W okresie od 26.02.2010 roku do 8.03.2010 r. przebywał w celi (…) wraz z 10 współosadzonymi, a w okresie od 8.03.2010 do 17.03.2010 roku przebywał w celi (…) wraz z dziewięcioma współosadzonymi. W sumie w czasie pobytu w ZK w N. w okresie od 4.04.2007 roku do 1.12.2009 roku powód przebywał w celach, gdzie na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 mkw łącznie 187 dni. W celach nr (…) i (…) brak było przewodów wentylacyjnych jak i w wydzielonych w nich kącikach sanitarnych. W celach (…) i (…) znajdowały się kratki wentylacyjne, jednak były one niesprawne. W celi (…) znajdowala się kratka wentylacyjna, a wentylacja była sprawna. Oświetlenie w/w cel było prawidłowe. (dowód: pismo ZK w N. z dnia 21.09.2010 r. k. 36-39, opinia biegłego k. 223-227, zeznania świadka W. Ś. k. 205, zeznania świadka B. N. k. 205-206) O każdorazowym zmniejszeniu powierzchni mieszkalnej na jednego osadzonego Administracja ZK w N. informowała Sędziego penitencjarnego, przesyłając mu comiesięczne informacje w trybie art. 248 kkw o stanie zaludnienia. (dowód: informacje o stanie zaludnienia w ZK w N. k. 41-68) Generalny remont cel mieszkalnych oddz. (…) , (…) i (…) pawilonu nr (…) i (…) zostały zakończone do 2006 roku. Wykonano wówczas remonty kącików sanitarnych z wymianą armatury i płytek, pomalowano ściany i sufity, stolarkę okienną, naprawiono sprzęt kwaterunkowy. (dowód: sprawozdania k. 69-85) Wszystkie wymienione wyżej cele mieszkalne wyposażone były w trakcie obywania przez powoda kary pozbawienia wolności w: łóżka wraz z materacami i pościelą, stoliki duże i małe, taborety, szafki ścienne z zasuwkami, szafki łazienkowe z lustrem, zamiatacze, łopatki do śmieci, wiadra i miski odpowiadające ilości osadzonych w danej celi. Każdy osadzony w tym także i powód miał do dyspozycji własne łóżko oraz miejsce do spożywania posiłków. Kąciki sanitarne znajdujące się w każdej celi wyposażono w niezbędną armaturę urządzenia i sprzęt kwaterunkowy, umożliwiając wykonywanie czynności sanitarnych. Kąciki były oddzielone od pozostałej części celi płytą. Co miesiąc powodowi i innym więźniom wydawano mydło toaletowe 200 gram, krem do golenia 1 tuba, nożyczki do golenia 1 szt., szczoteczkę do zębów raz na 6 miesięcy, środki do dezynfekcji, czyszczenia sanitariatu oraz pastowania podłogi. O czystość w celi dbali dyżurni. W pawilonach (…) i (…) była ciepła woda. Raz w tygodniu powód mógł brać kąpiel w łaźni, gdzie była ciepła woda. Oświetlenie naturalne cel zapewniały otwierane okna oraz dodatkowe oświetlenie żarowe o odpowiedniej mocy. Na oknach zamontowane były zasłony okienne tzw. blendy ze względów ochronnych. Sposób ich zamontowania umożliwiał jednak swobodną wymianę powietrza i nie stanowił bariery dla światła dziennego. Posiłki do cel były dostarczane w hermetycznych pojemnikach zapewniających utrzymanie ciepła. (dowód: informacja z dnia 21.09.2010 r. k. 40, sprawozdania k. 69-85, zeznania świadka W. Ś. k. 205, zeznania świadka B. N. k. 205-206) Wizytacje Sędziego penitencjarnego z lat 2008-2010 potwierdzały prawidłowe funkcjonowanie ZK w N. oraz przestrzeganie praw skazanych. (dowód: sprawozdania k. 69-85) --- STRONA 7 --- Powód w czasie odbywania kary pozbawiania wolności w ZK w N. miał prawo używać odzież cywilną. Miał własny talerz i sztućce. W celach, w których przebywał powód wentylacja odbywała się głównie przez stolarkę drzwiową i okienna. Więźniowie narzekali na zapach pasty do podłóg, którą wydawano im do celów utrzymania czystości. Powód i inni osadzeni mogli korzystać ze świetlicy i zajęć dodatkowych. W praktyce było ich jednak niewiele i nie każdy mógł z nich korzystać. Osadzeni mogli wypożyczać książki z biblioteki zakładowej. Powód nie był więźniem grypsującym i nie był skonfliktowany z współosadzonymi. (dowód: zeznania świadka W. Ś. k. 205, zeznania świadka B. N. k. 205-206) Powód po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności podjął pracę dorywczą na budowach. Z prac tych otrzymuje około 1200 zł miesięcznie wynagrodzenia. Powód korzysta z pomocy opieki społecznej, która wypłaca mu po 150 zł na kwartał. Powód zamieszkuje wraz z konkubiną w starym domu. Opał na zimę kosztował 1500 zł, a za samą energię elektryczną za 3 miesiące powód wraz z konkubina zapłacił 700 zł. (oświadczenie majątkowe k. 219-222) Powyższy stan faktyczny Sąd ustali w oparciu o dokumenty przedstawione przez stronę pozwaną, a to wykazy osadzenia w celach, informacje o przeludnieniu kierowane do Sędziego penitencjarnego, sprawozdania z kontroli ZK, opinię biegłego Z. Z. oraz zeznania świadków. Ustalając powierzchnię cel, która byłą podstawą obliczeń wskaźnika powierzchni przypadającego na jednego więźnia Sąd oparł się na wyliczeniach biegłego Z. Z., a nie na powierzchniach cel podanych w piśmie ZK z dnia 21.09.2010 r., ponieważ biegły dokonał oględzin cel i koniecznych obmiarów. W ocenie Sądu to wyliczenia biegłego Z. Z. są rzetelne. Żadna ze stron nie kwestionowała rzetelności powyższej opinii. Zeznania świadka W. Ś. i B. N. odnośnie przebywania z powodem w jednej celi nr (…) Sąd uznał za wiarygodne. Zeznania świadków pokrywają się m.in. z informacją strony pozwanej na temat tego ilu osadzonych przebywało w tej celi, choć świadkowie nie byli w stanie podać dokładnych czasokresów przebywania z powodem w celi przeludnionej. Sąd podzielił także zeznania świadków na okoliczność wyposażenia cel. Za bardzo subiektywne Sąd uznał zeznania świadków na okoliczność prawidłowości wykonanych prac remontowych i stanu cel. Powszechnie bowiem wiadomo, że za stan cel i urządzeń kwaterunkowych odpowiadają więźniowie. Przesadzone były też twierdzenia co do panującego zaduchu, skoro cele mogły być wietrzone przez okna. Świadek W. Ś. nie posiadał informacji na temat skonfliktowania powoda z innym współosadzonymi oraz w kwestii regularności korzystania przez niego ze spacerów. Sąd pominął dowód z przesłuchania powoda. Początkowo w związku z osadzeniem powoda w zakładach karnych Sąd nakazywał jego doprowadzenie (k. 92). Ostatecznie jednak na prośbę powoda (k. 101 i k. 105) w związku z zakończeniem odbywania kary pozbawienia wolności Sąd odwołał rozprawę wyznaczoną na dzień 5.01.2011 r., chcąc mu dać możliwość stawienia się w sądzie już po wypuszczeniu na wolność. Powód był wzywany na rozprawy wyznaczone na dzień 16.02.2011, 13.07.2011 roku 2.11.2011 celem przesłuchania pod rygorem pominięcia dowodu z jego zeznań. Na kolejne terminy po mimo uzyskania wolności nie stawiał się jednak. W związku z pouczeniem powoda przy pierwszym doręczeniu o konieczności wskazania miejsca zamieszkania przy każdej jego zmianie, Sąd --- STRONA 8 --- pozostawił ostatnie wezwanie dla powoda na termin rozprawy ze skutkiem doręczenia, a dowód z jego przesłuchania zgodnie z art. 302 k.p.c. pominął. Sąd oddalił wniosek dowodowy powoda o zobowiązane strony pozwanej do przedłożenia stosownych decyzji o umieszczeniu go w celach, w których powierzchnia była mniejsza niż 3 mkw na osobę, gdyż powód po 6.12.2009 roku nie przebywał w celi , gdzie powierzchnia na 1 odsadzonego była mniejsza niż 3 mkw. W związku z tym w ogóle w takim przypadku nie było konieczności wydawania takiej decyzji w świetle przepisów kkw. Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Powód swe roszczenie o zapłatę wywodził z odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludniania, nienależytego wyposażenia celi, barku kratek wentylacyjnych w celi, brak prywatności podczas snu wynikającego z połączenia łóżek, barku dostatecznego dopływu światła i tlenu, brak warunków do utrzymania higieny, odbywanie kary pozbawienia wolności na oddziale śledczym, co pozbawiło go np. możliwości telefonowania, narażenie go na przebywanie w ciasnocie z więźniami o różnych charakterach, co powodowało stres i odbijało się niekorzystnie na zdrowiu przez bóle głowy, kłopoty trawieniem, częste stany agresji i depresji. Żądania powoda znajduje oparcie w art 448 k.c. w związku z art. 23 i 24 k.c.. Zgodnie z art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Kodeks cywilny nie zawiera definicji dóbr osobistych, lecz ogranicza się do stwierdzenia, że dobrami osobistymi człowieka są w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Dobra osobiste w szczególności godność osobista, która rozumiana jest jako ta sfera osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi ( tak SN w wyroku z dnia 25 kwietnia 1989 r., I CR 143/89 (OSPiKA 1990, nr 9, poz. 330), pozostają pod ochroną Konstytucji. Zgodnie bowiem z art. 30, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Konieczność przestrzegania dóbr osobistych nabiera tutaj szczególnego znaczenia, gdyż państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne. Udzielenie ochrony za naruszenie dóbr osobistych uzależnione jest od wykazania dwóch przesłanek i przysługuje jedynie wówczas, gdy doszło do naruszenia tych dóbr, a działania sprawcy naruszenia były bezprawne tj. sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c., natomiast na tym, kto podjął działanie naruszające dobro osobiste innej osoby - z uwagi na istniejące domniemanie bezprawności - spoczywa ciężar wykazania, że nie było ono bezprawne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. V CK 609/03, Lex nr 109404). --- STRONA 9 --- W przedmiotowej sprawie to na powodzie zatem spoczywał ciężar wykazania, że naruszono jego dobra osobiste przez narażenie go na odbywanie kary w warunkach niehumanitarnych. W niniejszej sprawie bezspornym było, że w pewnych okresach odbywania kary pozbawienia wolności powoda tj. od 4.04.2007 r. do 6.12.2009 r. przebywał on w celach przeludnionych, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego była mniejsza niż 3m 2 , w niektórych celach brak było wentylacji grawitacyjnej. Okoliczności te wynikają z pisma ZK z dnia 21.09.2010 roku oraz opinii Z. Z. Od dnia 6.12.2009 roku powód nie przebywał w celach o pow. mniejszej niż 3 mkw na jednego osadzonego. Jednakże działaniu strony pozwanej polegającemu na umieszczaniu powoda w celach przeludnionych nie można przypisać waloru bezprawności, którą w świetle ugruntowanego poglądu doktryny i orzecznictwa należy rozumieć jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, który obejmuje nie tylko nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, ale także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych występujących pod pojęciem ”zasad współżycia społecznego”. Strona pozwana wskazywała na brak bezprawności w swoim działaniu, zdaniem tut. Sądu skutecznie. Umieszczenie powoda w okresie od 4.04.2007 do 1.12.2009 w celach przeludnionych mieściło się w granicach art. 248 § 1 k.k.w., który należy zastosować do roszczeń powoda, gdyż domaga się on ochrony swoich praw za ten okres przebywania w ZK N. Stan prawny związany z możliwością odstąpienia od stosowania normy 3 m 2 powierzchni mieszkalnej na osobę został szczegółowo opisany w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. sygn. akt SK 25/07 (Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Seria A rok 2008, Nr 4, poz. 62). Z treści sentencji tego wyroku wynika, że przepis art. 248 § 1 k.k.w. jest niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz, że utraci on moc z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dziennik Ustaw Nr 96 (poz. 620) został ogłoszony 5 czerwca 2008 r. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. stracił zatem moc dopiero z dniem 5 grudnia 2009 r. Wobec powyższego stronie pozwanej nie można było zarzucić naruszenia art. 248 § 1 k.k.w. gdyż w okresie objętym pozwem, aż do 5 grudnia 2009 r. norma ta obowiązywała w polskim porządku prawnym. Podkreślenia wymaga, że art. 248 § 1 k.k.w. stanowił wyjątek od zasady wyrażonej w art. 110 § 2 zd. 1 k.k.w., pozwalając w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 . Przepis ten zobowiązywał administrację zakładu karnego do bezzwłocznego powiadamiania sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu w/w powierzchni na jednego osadzonego. Jak wynika z ustaleń niniejszej sprawy Administracja Zakładu Karanego w N. obowiązek ten wypełniała ( informacje o stanie zaludnienia k. 41-69), a w świetle orzecznictwa „osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § 1 k.k.w., jest zgodne z prawem”- por. wyrok SN z dnia 2.10.2007 II CSK 269/07. W niniejszej sprawie nie można zatem mówić o bezprawności działań ze strony pozwanej w związku z umieszczaniem powoda w celach przeludnionych. Podkreślenia przy tym wymaga, że art. 248 § 1 k.k.w. nie ustanawiał maksymalnej długości czasu osadzenia więźnia w celi o pow. mniejszej niż 3 m 2 na jednego osadzonego, ani obowiązkowych przerw między kolejnymi zastosowaniami, odwoływał się jedynie szczególnie uzasadnionych przypadków. W przypadku --- STRONA 10 --- powoda nie wydano jednostkowej decyzji, w która wskazywałaby na czym ten szczególny przypadek miałby polegać, poprzestając na zawiadomieniu zbiorczym sędziego penitencjarnego. Niemniej jednak w ocenie Sądu taki szczególny przypadek zachodził m.in. w przypadku powoda, gdyż istniało w tamtejszym okresie zjawisko przeludnienia zakładów karnych, na co administracja ZK w N. nie miała żadnego wpływu. Ponadto w przypadku powoda osadzenie w celi przeludnionej stosowano jedynie okresowo w wyjątkowych przypadkach. Najczęściej były to pobyty kilu - kilkunastodniowe w dużych odstępach czasowych. Faktem jest, że powód łącznie podczas odbywania kary w ZK w N. w celi przeludnionej przebywał 187, lecz powierzchnia, która mu wówczas przypadała nie była mniejsza niż około 2,8 m 2 , zatem odbiegała jedynie 20 cm 2 od powierzchni wskazanej w przepisach. W tym miejscu należy zaznaczyć, że w karę pozbawienia wolności wpisane jest odczuwanie przez skazanego pewnych dolegliwości, które stanowią zresztą element wykonywania kary pozbawienia wolności, która sama w sobie jest środkiem represyjnym o charakterze prewencyjnym. Ponadto zakłady karne mają służyć przede wszystkim izolacji skazanych. Pobyt w ZK nie jest pobytem wakacyjnym, w trakcie którego zapewnia się warunki bytowe odpowiadające średniej stopie życiowej społeczeństwa. Powszechnie wiadomym jest również, że w polskim więziennictwie od kilkunastu lat panują trudne warunki, które w miarę posiadanych środków finansowych, są stopniowo poprawiane. Nawet zatem wynikające z zaniżonych standardów, nieznaczne utrudnienia w okresie odbywania kary pozbawienia wolności, nie mogą w żaden sposób uzasadniać twierdzeń powoda o poniżającym traktowaniu. Oceniając przypadek powoda indywidualnie Sąd nie zgodził się z argumentacją jego pełnomocnika, a szczególnie wskazywaniem dla uzasadnienia jego roszczenia pieniężnego wyroku SN z dnia 28.02.2007 r. V CSK 431/06. Wyrok ten zapadł w innej niż powoda sytuacji związanej odbywaniem kary pozbawienia wolności. W szczególności w sprawie, którą zajął się SN więźnia pozbawiono nawet miejsca do spania, brak było oddzielnego węzła sanitarnego. Samo zatem przekroczenie norm powierzchniowych nie decyduje automatycznie o uznaniu warunków odbywania kary za naruszając godność osobistą, konieczne jest naruszenie np. innych przepisów kkw jak w sprawie, którą rozpatrywał SN art. 110 § 2 zd. 2 kkw. Ten przepis w przypadku powoda nie został zdaniem Sądu naruszony, mimo podnoszenia przez powoda, że cele były nieprawidłowo wyposażone, bez wentylacji, brak było warunków do utrzymania higieny osobistej, brak dostępu do ciepłej wody. Zgodnie z art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w. cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Postępowanie dowodowe wykazało, że cele były wyposażone w łóżka dla wszystkich osadzonych i pościel. Potwierdzili to także świadkowie, którzy wraz z powodem odbywali karę pozbawienia wolności w jednej celi. Każda cela, w której przebywał powód wyposażona była w oddzielny, wyodrębniony od pozostałej części kącik sanitarny. Dostateczny dopływ powietrza zapewniano więźniom przez otwory okienne i drzwiowe, a w celi w której przebywał powód najdłużej tj. (…) drożna i sprawna była także wentylacja grawitacyjna. Cele wyposażone były także w odpowiednie oświetlenie. Niewielkie odstępstwo od zasad wymienionych w cytowanym wyżej przepisie w zakresie braku wentylacji czy braku na co dzień ciepłej --- STRONA 11 --- wody nie można odczytywać jako bezprawnego działania strony pozwanej. Budynki zakwaterowania osadzonych w ZK w N. wzniesiono w XVII wieku (co Sądowi wiadomo z urzędu) i wielokrotnie adaptowano do funkcji jednostki penitencjarnej, nie odnosi się do nich szereg współczesnych przepisów i warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Ponadto jeśli chodzi o ZK w N. to nie można mówić o braku jakiejkolwiek wentylacji. Dopływ świeżego powietrza do cel (…) , (…) , (…) i (…) zapewniały m.in. okna i drzwi. Nie można zatem przyjmować, że powód był pozbawiony dostatecznego dopływu powietrza w rozumieniu art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w. Sam zatem brak drożnej wentylacji w celach (…) , (…) , (…) i (…) nie spowodował, że warunki w celach zajmowanych przez powoda były niegodziwe lub niehunmanitarne, a dobra osobiste powoda takie jak godność, prawo do intymności zostały naruszone. Tą samą konstatacje należało powtórzyć co do braku ciepłej wody. Zaznaczenia wymaga, że powód odbywał karę pozbawiania wolności, która miała stanowić dla niego pewną dolegliwość. Karę tą powód odbywał będąc osadzony w ZK w N., który gwarantował zapewnienie przeciętnego standardu mieszkaniowego dla osadzonych. Brak bezprawności działania strony pozwanej także w związku z osadzeniem powoda-choć powód dokładnie tego nie wykazał- na oddziale śledczym dla osób tymczasowo aresztowanych, gdzie miał ograniczone prawa np. do telefonowania. Powód posiadał przydział o symbolu R2/p, co oznacza zakład karny dla recydywistów penitencjarnych, typu półotwartego, z systemem programowego oddziaływania ( paragraf 53 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjnego porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności). Według § 58 ust 2 z ważnych powodów, skazany zakwalifikowany do odbywania kary w zakładzie karnym typu otwartego może przebywać w zakładzie typu półotwartego lub zamkniętego, a skazany zakwalifikowany do odbywania kary w zakładzie typu półotwartego - w zakładzie typu zamkniętego. Skazany taki korzysta z uprawnień wynikających z decyzji klasyfikacyjnej pomimo, że odbywał karę w zakładzie karnym innego typu. Korzystanie z tych uprawnień nie może naruszać bezpieczeństwa ani zakłócać porządku w zakładzie karnym, w którym przebywa. Powód podczas pobytu w ZK miał zapewnioną możliwość korzystania z własnych metalowych sztućców oraz odzieży cywilnej (paragraf 28 ust 2 cytowanego rozporządzania ). Na marginesie należy zaznaczyć, że przyznanie powodowi zadośćuczynienia pieniężnego naruszałoby zasady współżycia społecznego. Podkreślenia wymaga, że popełniając przestępstwo powód miał świadomość, że zostanie mu wymierzona kara, tym bardziej, że już wcześniej naruszał porządek prawny, a kwalifikując go do odbycia kary pozbawienia wolności wskazano zakład dla recydywistów. Powinien się zatem liczyć, z tym, że pobyt w więzieniu będzie stanowił dla niego dolegliwość, jako odpłata za popełnione przestępstwo. Ponadto powinien liczyć się z tym będzie odbywał orzeczoną karę w warunkach przeludnienia skoro jest to fakt powszechnie znany od wielu lat. Powód w niniejszej sprawie prezentował postawę roszczeniową, przedstawiając się jako ofiara instytucji państwowej, zapominając przede wszystkim o tym, że został skazany na karę pozbawiania wolności. Powód zwracał przede wszystkim uwagę na przeludnienie w celach, w których przebywał, pomijając zupełnie przyczynę, dla której w tej celi się znalazł. Ponadto wypłata zadośćuczynienia obciążałaby Skarb Państwa z majątku gromadzonego przez całe społeczeństwo, co jeszcze bardziej obniżałoby możliwości państwa w zakresie możliwości poprawy warunków odbywania kary pozbawienia wolności. --- STRONA 12 --- Rozstrzygając samą zasadność roszczenia powoda nie można było zapomnieć o przeciętnych warunkach życia społeczeństwa polskiego. Niejednokrotnie ludzie na wolności nie mają zapewnionych takich warunków bytowych jak osadzeni w więzieniach. Widzi się bowiem obrazy ze szpitali w których, chorzy śpią na korytarzach czy rodziny, które żyją w warunkach mieszkaniowych bardzo złych. Reasumując w niniejszej sprawie nie można mówić o bezprawności działań strony pozwanej. Ponadto powód nie udowodnił, by jego pobyt w ZK w N. spowodował u niego uszczerbek na zdrowiu w oparciu o art. 417 k.c.. Powód w żaden sposób nie wykazał (przy tej części żądania ciężar dowodu w oparciu o art. 6 kc obciążał powoda), aby przeżywał niewyobrażalny stres, cierpiał na bóle głowy, miał słabszy wzrok i cierpiał na stany agresji i depresji oraz aby to wszystko miało związek z odbywaniem kary pozbawienia wolności u strony pozwanej. Powód nie udowodnił także, że przebywał w celi przeludnionej w 2001 roku w ZK w N., podczas tymczasowego aresztowania. Powód nie stawiał się na wezwania Sądu , zaprzestał nawet kontaktowania się ze swoim pełnomocnikiem, lekceważył postępowania, które sam zainicjował. W tym stanie rzeczy powództwo należało oddalić. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 98 k.p.c. mając na uwadze wynik przedmiotowej sprawy- oddalanie powództwa w całości. Sąd nakazał ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa kwotę 521 zł tytułem wynagrodzenia biegłego za sporządzenie opinii oraz zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa- Prokuratorii Generalnej kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w oparciu o art. 99 k.p.c. związku z par 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez SP kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd przyznał także adwokatowi reprezentującego powoda z urzędu ze środków Skarbu Państwa kwotę 4428 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego powiększoną o stawkę 23% VAT-u. SSO Maria Tokarz