Wyrok IC 517/10 Dnia 16 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następującym

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 517/10 Dnia 16 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Zbigniew Krupa Protokolant: Renata Wojtylak po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2011 r. w N. . sprawy z powództwa P. E. przeciwko Skarbowi Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o zapłatę I. Oddala powództwo. II. Przyznaje adwokatowi z urzędu M. G. wynagrodzenie w kwocie 4 428,00 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) w tym podatek VAT 828,00 zł (osiemset dwadzieścia osiem złotych) ze środków Skarbu Państwa. --- STRONA 2 --- III. Zasądza od powoda P. E. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa kwotę 3 600,00 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. IV. W pozostałym zakresie koszty postępowania między stronami wzajemnie znosi. Sygn. akt I C 517/10 UZASADNIENIE wyroku z dnia 16 marca 2011 r. W ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu, powód P. E. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w N. kwoty 100.000 zł tytułem odszkodowania za przebywanie w „nieludzkich warunkach, niezgodnych z przepisami i standardami unijnymi”. W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym nie spełniały podstawowych standardów wynikających z przepisów prawa. Znaczne przeludnienie cel, współbytowanie z nazbyt dużą liczbą współwięźniów, brak ciepłej wody, odpowiedniej wentylacji i właściwego oświetlenia, jak też odpowiedniej do pory roku temperatury w celi doprowadziło do pogorszenia jego stanu zdrowia (wzrok, choroba płuc), w tym również formy psychicznej. Otrzymywane posiłki nie spełniały właściwych kryteriów, tak co do ich gramatury jak i kaloryczności, były podawane zimne. Zakład Karny nie zapewniał właściwej opieki medycznej, schorzenia powoda były ignorowane a zalecenia lekarza z wolności lekceważone. Jako podstawę dochodzonego roszczenia powód wskazał art. 417 k.c. oraz art. 77 Konstytucji. Strona pozwana Skarb Państwa - Zakład Karny w N., zastępowana przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Odnosząc się do żądań pozwu zaakcentowała, iż powód w żaden sposób nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pozwanego, i to tak z tytułu odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę, jak też odpowiedzialności z tytułu zadośćuczynienia, która wynika z podstawy faktycznej przytoczonej przez powoda. Zdaniem strony pozwanej, kumulatywna ocena zaistniałych w jednostce organizacyjnej pozwanego warunków, nie pozwala stwierdzić, że strona pozwana dopuściła się względem osadzonego powoda bezprawnych działań. Na tymczasowe przebywanie skazanego w warunkach przeludnienia zezwalała wówczas procedura przewidziana w art. 248 k.k.w., która była w tym zakresie prawidłowo zastosowana. Z informacji jednostki penitencjarnej wynika ponadto , że powód w okresie od 26 marca 2010 r. tj. po dniu w którym art. 248 k.k.w. utracił moc obowiązującą, nie przebywał w celach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła poniżej 3 m 2 , działanie administracji penitencjarnej mieściło się zatem w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny. Wskazała też, że warunki cel w jakich powód był osadzony, również nie pozwalają uznać, że jej działanie było bezprawne. Kąciki sanitarne były i są należycie wyposażone, a ich stała obudowa umożliwia zachowanie niezbędnego poziomu prywatności i intymności. Także pozostałe wyposażenie cel odpowiada warunkom przewidzianym przez właściwe przepisy prawa. Odpowiednie ogrzewanie i temperaturę w celach mieszkalnych zapewnia nowoczesna instalacja centralnego ogrzewania, co więcej z tego powodu administracja Zakładu Karnego nie odnotowała skarg osadzonych w przedmiocie niedogrzanych cel mieszkalnych. Posiłki dostarczane są do cel w specjalnych, hermetycznie zamykanych pojemnikach, co zapewnia zachowanie temperatury początkowej --- STRONA 3 --- przez parę godzin. Powodowi zapewniono także dostęp do zajęć kulturalno-oświatowych, każdy z osadzonych ma możliwość korzystania z zasobów biblioteki oraz z zajęć organizowanych na świetlicy oddziału. W okresie osadzenia w pozwanym Zakładzie Karnym w N. powodowi zapewniono też właściwą opiekę medyczną, z której korzystał kilkukrotnie i gdzie był leczony, stosownie do zgłaszanych dolegliwości. Powód wystąpił też osobiście o zgodę na uczestnictwo w ćwiczeniach na siłowni, którą otrzymał, co świadczy jedynie o jego bardzo dobrym stanie zdrowia i kondycji fizycznej. Co do zarzutu powoda dotyczącego umieszczenia go w celi mieszkalnej z osobami „z chorobami wirusowymi” pozwana wskazała, że w świetle uregulowań prawnych nie ma żadnych przeciwskazań odnośnie osadzenia powoda z takimi osobami. Pozwany Skarb Państwa wskazał również, iż uwzględnienie powództwa w tej sprawie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego określonych w art. 5 k.c. oraz naruszałoby elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej, stanowiąc tym samym nadużycie prawa. Powód rażąco naruszając porządek prawny, winien liczyć się z karą pozbawienia wolności i wszystkimi dolegliwościami wynikającymi z jej wykonywania. Wskazał, że poziom tych dolegliwości uwarunkowany jest nie tylko samym pozbawieniem wolności, ale także standardem życia w danym kraju, w tym sytuacji ekonomicznej determinującej przeciętny poziom życia obywateli. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. E. przebywał w Zakładzie Karnym w N. w następujących okresach: od 18 lutego 2008 r. do 4 czerwca 2008 r., od 27 lipca 2008 r. do 9 marca 2009 r. oraz od 26 marca 2010 r. do chwili wniesienia pozwu. W okresie od 19 lutego 2008 r. do 19 marca 2008 r. powód przebywał w celi o nr (…) o powierzchni 29,30 m 2 , w której przebywało 12 osadzonych. W okresie do 4 czerwca 2008 r. powód przebywał zaś w celi nr (…) o powierzchni 33,50 m 2 , w której zamieszkiwało 14 osadzonych. Po blisko dwumiesięcznym pobycie w Zakładzie Karnym w T., 27 lipca 2008 r. powód został ponownie osadzony w Zakładzie w N. w celi o nr (…), w której przebywało okresowo od 11 do 14 osadzonych. W dniu 9 marca 2009 r. powód został zwolniony z Zakładu Karnego, gdzie został ponownie osadzony w dniu 26 marca 2010 r. w celi o nr (…) o powierzchni 15,42 m 2 , gdzie zamieszkiwał okresowo z 4-5 skazanymi. W chwili wniesienia pozwu powód przebywał w celi o nr (…) o powierzchni 33,74 m 2 z 11 osadzonymi. Od 20 maja 2010 r. do 6 sierpnia 2010 r. powód przebywał w celi o nr (…) o powierzchni 39,31 m 2 , gdzie przebywało okresowo od 11 do 13 skazanych. Aktualnie przebywa w celi o nr (…) o powierzchni 24,01 m 2 wraz z 8 osadzonymi. (dowód: informacje zawierająca wykaz cel w których odbywał karę powód: z dnia 28.09.2010 k. 32-34 oraz z dn. 6.08.2010 r. k. 70-71, zeznania powoda k. 167/v) Zakład Karny w N. jest jednostką typu zamkniętego, przeznaczoną dla recydywistów penitencjarnych. Cele mieszkalne Zakładu Karnego w N. są do siebie podobne - zarówno co do ich wyposażenia w sprzęt kwaterunkowy jak też oświetlenia, wentylacji i układu kącika sanitarnego. We wszystkich celach mieszkalnych jest wydzielony kącik sanitarny wraz z toaletą, oddzielony od reszty celi ścianką z płyty wiórowej bądź blachy o wysokości 2 m - 2,5 m. Cele wyposażone są w sprzęt kwaterunkowy: łóżka z materacami, stoliki, taborety, szafy ścienne i szafki łazienkowe z lustrem, przybory do sprzątania, wiadra i miski - w ilości odpowiedniej do aktualnej liczby osób przebywających w celi. Do utrzymania czystości i higieny, systematycznie co miesiąc osadzonym wydaje się odpowiednie środki: mydło toaletowe, --- STRONA 4 --- krem do golenia, nożyk do golenia, proszek do prania, a ponadto co pół roku - szczoteczkę do zębów. Każda cela otrzymuje też środki niezbędne do utrzymania do jej czystości, w tym kącików sanitarnych. Cele wyposażone są w otwierane okna, grzejniki centralnego ogrzewania, oświetlenie żarowe i świetlówkowe o odpowiedniej mocy. Na indywidualną prośbę, może być skazanemu przyznana lampka do czytania. Zasłony okienne (tzw. blendy), w przypadku ich zastosowania, montowane są ze względów ochronnych, w sposób umożliwiający swobodną wymianę powietrza przez okno, nie stanowią też bariery dla światła dziennego. W czasie upałów, oddziałowi starają się wentylować pomieszczenia celi, otwierając drzwi. Wietrzenie odbywa się również podczas spacerów skazanych. Stan wyposażenia w celach i wyposażenia w środki czystości jest systematycznie kontrolowany przez Służbę Więzienną. Zgłaszane przez osadzanych braki w wyposażeniu, są - w miarę możliwości - natychmiast uzupełniane. Część cel ma zapewnioną wentylację grawitacyjno - kanałową. Obowiązujące przepisy nie nakładają obowiązku montowania wentylacji w celach, w budynkach już istniejących. W pawilonie (…) i części pawilonu (…) wszystkie punkty poboru wody w celach, zaopatrzone są w bieżącą zimną i ciepłą wodę. W celach pawilonu (…), zaczynających się od cyfr (…)i (…) nie doprowadzono dotychczas ciepłej wody, ze względu na brak środków finansowych. Osadzeni w tych celach mają jednak dwukrotnie na dzień zapewniony dostęp do ciepłej wody, której ujęcie znajduje się na korytarzach. System żywienia w Zakładzie dostosowany do wartości dziennej normy wyżywienia, w tym norm kalorycznych i rodzaju diety. Wyżywienie przygotowywane jest w nowoczesnej kuchni i dostosowane jest do potrzeb osadzonych. Posiłki są zróżnicowane, a jadłospisy są zatwierdzane przez J. K. i odpowiednich funkcjonariuszy. Posiłki są świeże, rozwożone są w termicznych opakowaniach, a ich temperatura jest uzależniona od tego w jakiej kolejności dostarczone zostaną do konkretnej celi. W zakładzie istnieją dwie nowoczesne kotłownie służące do ogrzewania pomieszczeń i wody. Od 2000 r. nie było żadnych skarg na sposób ogrzewania. Decyzję o rozpoczęciu sezonu grzewczego podejmuje dyrektor jednostki. Osadzeni mają dostęp do opieki medycznej. Lekarz przyjmuje dwa razy w tygodniu, ponadto istnieje możliwość skorzystania z konsultacji u specjalistów. Dostęp do ambulatorium odbywa się na bieżąco. W sytuacjach nadzwyczajnych, uruchamiana jest procedura związana z zapewnieniem pomocy medycznej, w tym również karetki. (dowód: informacja w zakresie warunków bytowych odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda z dn. 17.08.2010 r. k. 71, zeznania świadków: K. M. k. 89, J. K. k. 89/v-90, P. S. k. 144-145, D. S. k. 145-146, P. G.o k. 146, M. B. k. 146/v-147, J. D. k. 147/v-148, J. M. k. 148, zeznania powoda k. 167/v) Każdy nowo osadzony podlega wstępnemu badaniu lekarskiemu, w trakcie którego prowadzony jest wywiad odnośnie schorzeń i dolegliwości, w tym chorób. Skazany powinien ujawnić ewentualne choroby zakaźne, ale nawet ujawnienie wirusa HIV czy żółtaczki niezakaźnej, nie skutkuje umieszczeniem skazanego w odizolowaniu. Podobne informacje stanowią tajemnicę lekarską. Natychmiastowemu odseparowaniu podlegają jedynie chorzy na gruźlicę czy choroby typu świerzb. (dowód: zeznania świadka H. B. k. 88/v) Skazani osadzani są w celach zgodnie z normą metrażową. Do kwietnia 2008 r. Zakład Karny w N. przeznaczony był na 390 miejsc, następnie na 381 miejsc według normy 3 m 2 na osobę. Dyrektor Zakładu Karnego w N. systematycznie przesyłał sędziemu penitencjarnemu comiesięczne informacje w trybie art. 248 k.k.w. o stanie zaludnienia, w tym przekroczeniu --- STRONA 5 --- normy 3 m 2 . W 2008 r. osadzonych było od 452 do 505 osób, zaludnienie Zakładu Karnego w tym okresie wahało się od 118,6 % do 132,5 %. Do sierpnia 2009 r. osadzonych było od 423 do 484 osób, przy zaludnieniu kształtującym się w granicach od 111,01 % do 127 %. W pozwanym Zakładzie Karnym przeprowadzane są corocznie przeglądy przewodów wentylacyjnych i kominowych. Kontrole w latach 2008 i 2009 r. nie wykazały nieprawidłowości stanu technicznego przewodów wentylacyjnych i kominowych. (dowód: informacje dyrektora ZK w N. o stanie zaludnienia od lutego 2008 r. do sierpnia 2009 r. k. 52-69, protokoły z okresowej kontroli przewodów kominowych w obu pawilonach: z dn. 12.11.2008 r. i z dn. 30.11.2009 r. k. 153-156) W zakresie zajęć kulturalno-oświatowych, powód dysponuje możliwością zagospodarowania czasu wolnego w różnorodny sposób. Każdy osadzony ma też możliwość korzystania z zasobów biblioteki zakładowej oraz zajęć w świetlicy oddziału. Administracja zakładu prenumeruje prasę codzienną, dostarczaną codziennie do każdej celi. Dla osadzonych organizowane są także cyklicznie konkursy i turnieje, które emitowane są za pomocą radiowęzła. Osadzeni mają również możliwość uczestnictwa w zajęciach rekreacyjnych organizowanych w specjalnie przeznaczonej do tego celu siłowni, z której trzy razy w tygodniu korzysta również powód. Istnieje także stała możliwość wypożyczenia do celi mieszkalnej różnorodnych gier stolikowych. Powód ma stały dostęp do telewizji. (dowód: pismo wychowawcy z dn. 17.08.2010 r. k. 73, zeznania świadków: P.G. k. 146/v, M. B. k. 147, J. D. k. 147/v, J. M. k. 148/v, zeznania powoda k. 168) Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił w oparciu o przedłożone do sprawy dokumenty urzędowe, które sporządzone zostały przez uprawnione organy w zakresie posiadanych przez nich kompetencji, a których autentyczność i wiarygodność nie była przez żadną ze stron kwestionowana, nie budziła też wątpliwości Sądu, a także w oparciu o zeznania świadków: z jednej strony pracowników pozwanego Zakładu Karnego w N., z drugiej osadzonych w tymże zakładzie. Świadkowie H. B., K. M. oraz J. K., pracownicy strony pozwanej, opisali panujące w nim warunki i zasady, wyposażenie każdej z cel oraz szczególną procedurę przyjęcia skazanego do zakładu. Zeznania świadków Sąd uznał w całości za wiarygodne. Są logiczne i wzajemnie ze sobą korespondują, ponadto znalazły potwierdzenie w dołączonych do akt niniejszej sprawy dokumentach. Zeznania wymienionych znalazły zasadniczo potwierdzenie również w zeznaniach samych osadzonych P. S., D. S., P. G., M. B., J. D. i J. M., aczkolwiek Sąd miał na uwadze, że jako współosadzonym, zależało im na przedstawieniu sytuacji w najbardziej dla siebie i powoda korzystny sposób. Z ich zeznań wynika, że każdy skazany dysponował w pozwanym Zakładzie Karnym swoim łóżkiem oraz przydziałem środków higienicznych, tak dla każdego osadzonego jak i pomieszczenie celi. Otrzymywana ilość nie była jednak wystarczająca. Świadkowie potwierdzili też, że kąciki sanitarne były prowizorycznie osłonięte a osłona nie jest całkowita, niemniej w ocenie Sądu uzasadnione jest to głównie względami bezpieczeństwa, przy czym taka obudowa zapewnia odpowiednie odseparowanie od reszty celi. Osadzeni opisali także szczegółowo jak odbywa się wydawanie posiłków, w jaki sposób udostępniona jest opieka lekarska oraz jak rozwiązywane są problemy z wentylacją w celach oraz z oświetleniem. Podobnie jak świadkowie-osadzeni, również sam powód swoje zeznania skupił na wykazaniu trudności wynikających z faktu osadzenia w Zakładzie Karnym. Podkreślał swoje twierdzenia podniesione w pozwie, przy czym przyznał, że nie jest pozbawiony możliwości skorzystania z konsultacji lekarskich, ma zapewniony dostęp do biblioteki, a posiłki jakie otrzymuje - mają odpowiednią temperaturę. W ocenie Sądu powód w niniejszej sprawie --- STRONA 6 --- prezentował postawę roszczeniową, przedstawiając się jako ofiara instytucji państwowej, pomijając jednak przede wszystkim przyczynę z jakiej się znalazł w pozwanym Zakładzie, a to dopuszczenie się pobicia ze skutkiem śmiertelnym. Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika powoda o przeprowadzenie oględzin cel w których przebywał powód. Mając na uwadze inne zgromadzone dowody, dowód ten nie był przydatny do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a jego przeprowadzenie przedłużyłoby niepotrzebnie postępowanie. Z tych względów nie uwzględnił Sąd także wniosku o przesłuchanie M. P. Sąd pominął dowód z opinii biegłego. Przedstawione dowody z dokumentów stanowiły wystarczający materiał dowody dla oceny zasadności zgłoszonych przez powoda roszczeń, dlatego też dowód z opinii biegłego Sąd uznał jako zbędny. Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny, sąd orzekający w sprawie nie jest związany w żaden sposób podstawami prawnymi zgłaszanych roszczeń, natomiast identyfikuje je samodzielnie na podstawie zgłoszonego żądania oraz jego podstawy faktycznej zgłoszonej w pozwie. Przytoczona przez powoda podstawa prawna nie pozostaje jednak bez znaczenia dla przebiegu i wyniku postępowania, albowiem pośrednio określa okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie pozwu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. I CKN 252/98, Lex nr 36468). W niniejszej sprawie powód P. E. domagał się zasądzenia od pozwanego Zakładu Karnego w N. kwoty 100.000 zł tytułem odszkodowania, opierając swoje roszczenie na twierdzeniach osadzenia go w warunkach przeludnienia oraz narażenia na niebezpieczeństwo zarażenia chorobami zakaźnymi przez umieszczanie go w celi z osobami chorymi. Wskazywał na pogorszenie stanu zdrowia - wskutek pobytu w Zakładzie, poprzez niezapewnienie mu należytej opieki medycznej i warunków bytowania, jako podstawę prawną dochodzonych roszczeń podając przepis art. 417 k.c. w zw. z art. 77 Konstytucji. W ocenie Sądu podstawę żądania stanowił również art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c., powód bowiem podnosił, że warunki w których odbywał karę pozbawienia wolności, a to poprzez niewłaściwe wyposażenie cel mieszkalnych, naruszały jego dobra osobiste w postaci godności czy prawa do intymności. Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania powoda opartego na twierdzeniach braku należytej opieki medycznej oraz osadzenia go w warunkach przeludnienia w celach wraz z osobami chorymi na choroby zakaźne, Sąd uznał że żądanie to nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 417 § 1 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Niezbędnym elementem jest zatem wykazanie szkody jaką poniósł powód w związku z pobytem w Zakładzie Karnym. Warunkiem koniecznym do uwzględnienia takiego żądania jest również istnienie rzeczywistego i adekwatnego związku przyczynowo - skutkowego między działaniem pozwanego Zakładu Karnego a szkodą poniesioną przez powoda. Bezprawność - jako przedmiotowa cecha czynu sprawcy - tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym, który --- STRONA 7 --- wyznaczają nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, ale także także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych. Zgodnie z regułą rozkładu ciężaru dowodu wynikającą z art. 6 k.c., obowiązek wykazania powyższych okoliczności obciążał powoda. W toku prowadzonego postępowania P. E. nie wykazał, by w związku z działaniem bądź zaniechaniem strony pozwanej w kwestiach opieki medycznej, powstała u niego jakakolwiek szkoda, a w szczególności by wskutek jego pobytu w pozwanym Zakładzie Karnym doznał fizycznego czy psychicznego uszczerbku na zdrowiu, na co wpływ miałyby warunki odbywania kary pozbawienia wolności i niewłaściwy proces jego leczenia. W kwestii opieki medycznej twierdzenia powoda były zresztą sprzeczne. Podczas gdy z twierdzeń pozwu wynikało, że schorzenia na jakie cierpi były ignorowane, a zalecenia lekarza „z wolności” lekceważone, w toku przesłuchania powód przyznał, że jest zdrowy, nie korzystał też z konsultacji specjalistów bo „nie było takiej potrzeby” (k. 167/v). Zebrane w sprawie dowody wskazują nadto, iż powód miał i ma zapewniony stały dostęp do lekarza i innych specjalistów, z którego jedynie - z własnej woli - nie korzystał. Zgłaszane przez powoda dolegliwości nie były też ignorowane czy bagatelizowane, czego dowodem jest wyznaczona na czerwiec b.r. konsultacja okulistyczna, co przyznał sam powód (k. 167/v). W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym jest, że w pewnych okresach odbywania kary pozbawienia wolności (a to do marca 2009 r.), powód przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego była mniejsza niż norma minimalna 3 m 2 , wynikająca z art. 110 k.k.w. Okoliczność ta nie tylko nie była kwestionowana przez pozwanego, ale została przez niego wprost potwierdzona w informacji Dyrektora Zakładu Karnego (k. 32-33). W tym kontekście, w działaniu strony pozwanej polegającym na umieszczeniu powoda w celach przeludnionych nie można przypisać jednak waloru bezprawności. Do dnia 6 grudnia 2009 r. (utrata mocy przez przepis art. 248 k.k.w.), działanie pozwanego było zgodne z prawem, a konkretnie art. 77 ust. 1 Konstytucji na jaki powoływał się powód, art. 248 §1 k.k.w., w świetle § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 sierpnia 1993 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólna pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 152, poz. 1497) oraz § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. Nr 152, poz. 1493). Stanowisko, że osadzenie skazanego w celi w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § 1 k.k.w., jest zgodne z prawem, wyrazi także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. sygn. II CSK 269/07, Lex nr 440384. Artykuł 248 k.k.w. stanowił bowiem wyjątek od zasady wyrażonej w art. 110 k.k.w., umożliwiając dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, umieszczanie osadzonych, na czas określony, w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę wyniosła poniżej 3 m 2 . Przepis ten jednak zobowiązywał administrację zakładu karnego do bezzwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu w/w norm na jednego osadzonego. Jak wynika z ustaleń w niniejszej sprawie, administracja pozwanego Zakładu Karnego obowiązek ten systematycznie wypełniała, przesyłając stosowne informacje (k. 52-69). W późniejszych okresach osadzenia powoda w pozwanym Zakładzie Karnym (po utracie mocy przez przepis art. 248 k.k.w.), a to od marca 2010 r., naruszenie normy minimalnej nie miało już miejsca. Równocześnie pozwana, w miarę posiadanych środków, na bieżąco starała się i nadal stara podejmować działania zmierzające do poprawy stanu technicznego cel mieszkalnych oraz poprawy warunków bytowych osadzonych, o czym świadczą poczynione dotychczas inwestycje w kuchni, kotłowni czy instalacjach wodociągowych Zakładu. --- STRONA 8 --- Nie było również bezprawne zachowanie pozwanego polegające na braku izolowania powoda od osób zarażonych chorobami zakaźnymi. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym w szczególności zeznania kierownika ambulatorium, potwierdził, że ujawnienie wirusa HIV czy żółtaczki niezakaźnej nie skutkuje umieszczenia skazanego w odizolowaniu, a rozmieszczenie takich osób w celach odbywa się na normalnych zasadach, przy czym ze względu na tajemnicę lekarską, współosadzeni nie są o tym informowani. Jedynie w przypadku chorób typu świerzb czy gruźlica, izoluje się skazanych po potwierdzeniu odpowiednimi badaniami. Procedura ta zachowana została również w Zakładzie Karnym w N. W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest również podstaw do udzielenia ochrony prawnej z powołaniem się na naruszenie dóbr osobistych. Powód wskazywał fakt przebywania w celi „w nieludzkich warunkach”, w tym brak intymności w kąciku sanitarnym, co miało naruszać jego godność. Podstawową konstrukcję cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych zawiera art. 24 § 1 k.c. Opiera się ona na dwóch przesłankach: naruszeniu lub zagrożeniu dobra osobistego i domniemaniu bezprawności czynu naruszającego dobro osobiste. Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien zatem w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnego stwierdzenia odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego miało bezprawny charakter. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. Natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar wykazania, że nie było ono bezprawne (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. V CK 609/03, Lex nr 109404). Poszanowanie godności należy do fundamentalnych zasad porządku konstytucyjnego, zgodnie z którą, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych (art. 30 Konstytucji). Szczególną doniosłość powyższej zasady na gruncie prawa karnego wykonawczego podkreśla także przepis art. 4 § 1 k.k.w., stanowiąc tym samym naczelną jego zasadę. Niewątpliwie odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z prowizorycznie oddzieloną toaleta i nieodpowiednią wentylacją może stanowić przejaw poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia godności osoby pozbawionej wolności. W przedmiotowej sprawie strona pozwana wykazała, że jej działanie, w tym osadzenie powoda w celi w warunkach w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , nie było bezprawne. Żądanie powoda w tym zakresie nie zasługiwało zatem na ochronę prawną. Sąd orzekający miał przy tym na uwadze stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 2 października 2007 r., sygn. II CSK 269/07, zgodnie z którym samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Możliwość takiego orzeczenia musi być połączona z jednoczesnym stwierdzeniem naruszenia innych podstawowych standardów, jak niezapewnienie osadzonemu odpowiedniego miejsca do spania, złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności. W kwestii szczegółowego wyposażenia cel mieszkalnych, analiza przesłanek ewentualnej odpowiedzialności strony pozwanej powinna opierać się zatem na wszechstronnej, całościowej analizie warunków, w jakich kara ta była odbywana. Powód zarzucał, iż w cele w których odbywał karę pozbawienia wolności nie miały odpowiedniej wentylacji, oświetlenia i ciepłej wody. Odpowiedniej intymności nie zapewniał również kącik sanitarny, a dostarczana ilość środków higieny osobistej i czystości w celi nie była dostateczna. Dostarczane posiłki nie spełniały norm jakościowych ani wielkościowych. Ponadto temperatura w celach nie była dostosowana do panujących za --- STRONA 9 --- zewnątrz warunków - w okresie zimowym pomieszczenia były niedogrzane, a w lecie, podczas upałów - w celach panowała zbyt wysoka temperatura. Przepis art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w. stanowi, że cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. W rozpoznawanej sprawie pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny w N., w ocenie Sądu Okręgowego, nie naruszył tego przepisu. Strona pozwana na bieżąco czyni wszystko by zapewniać odpowiednie warunki odbywania kary. Więźniowie mają odpowiednie warunki do utrzymania higieny, a nadto spełnione są normy techniczne w celach mieszkalnych, w tym co do wyposażenia cel w sprzęt kwaterunkowy. Ich stan jest na bieżąco kontrolowany i uzupełniany. Okoliczności te potwierdzone zostały zarówno przez kierownika ambulatorium, kierownika działu penitencjarnego, jak też kierownika działu kwatermistrzowskiego więzienia. W ocenie Sądu, w celach w których przebywał powód zapewnione było także odpowiednie oświetlenie. Cele były oświetlane zgodnie z wewnętrznymi przepisami, a dopływ światła zapewniały też okna. Na indywidualną prośbę, więźniowie mogli otrzymać od dyrektora dodatkową lampkę. Postępowanie dowodowe nie wykazało też, by w zakresie wyżywienia występowały jakieś odstępstwa od określonych przepisami zasad. Posiłki spełniały normy kaloryczne, a jadłospisy były na bieżąco przez funkcjonariuszy monitorowane. Z oczywistych względów nie było możliwe rozniesienie wszystkich posiłków naraz, w taki sposób by zachowały swoją pierwotną temperaturę, przy czym ostygnięte posiłki - co potwierdzili przesłuchiwani osadzeni - zdarzały się sporadycznie. W pozostałych podnoszonych przez powoda zarzutach pozostaje do rozważenia czy w niniejszej sprawie w celach w których przebywał powód, brak było dostatecznego dopływu powietrza oraz czy od reszty celi nie oddzielono kącika sanitarnego, a jeśli tak to czy zaistnienie tych okoliczności narusza dobra osobiste powoda. W ocenie Sądu Okręgowego nie można przyjąć, by umieszczenie w celach kącików sanitarnych wykonanych z trwałych, nieprzejrzystych i przymocowanych na stałe konstrukcji było niezapewnieniem odpowiednich warunków higieny o jakich mowa w art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w. Osłony takie, w ocenie Sądu, umożliwiają bowiem zachowanie niezbędnego poziomu prywatności i intymności. Niewątpliwie jednak uznać należało, że w niektórych celach brak jest drożnej wentylacji grawitacyjnej, co wynika z faktu, że budynki pozwanego zakładu penitencjarnego są budowlami pochodzącymi z XVIII w. i adoptowane były na zakład karny (okoliczności znane Sądowi z urzędu), nie odnosi się zatem do nich szereg współczesnych przepisów i warunków technicznych, które powinny spełniać tego rodzaju budowle. Nie można jednak uznać, że w celach brak jest jakiejkolwiek wentylacji. Sama wentylacja grawitacyjna nie zapewnia sama w sobie dostatecznego dopływu powietrza, które napływa przede wszystkim przez okna, do których osadzeni mają swobodny dostęp, oraz drzwi. Cele są również wietrzone w czasie spacerów więźniów. Nie można zatem przyjąć, by powód pozbawiony był dostatecznego dopływu powietrza w rozumieniu art. 110 § 2 zd. 2 k.k.w. Bezpodstawny był również zarzut dotyczący niewłaściwej temperatury w celach. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie znalazły potwierdzenia tezy, iż pomieszczenia więzienia w okresie zimowym pozostają niedogrzane. Wskazywały na to również zeznania samego powoda, który wprost przyznał, że nie zgłaszał zarzutów odnośnie panujących warunków (k. 90). Z kolei co do temperatur panujących w lecie, wskazać należy, iż nawet w trakcie upalnego lata, dla większości społeczeństwa posiadanie odpowiednich klimatyzatorów w pomieszczeniach, jest wciąż produktem niedostępnym. Zakład Karny --- STRONA 10 --- przykłada zaś szczególną uwagę, by w takich dniach zapewnić osadzonym odpowiednią rotację powietrza. Mając na uwadze powołane powyżej okoliczności, Sąd uznał, iż warunki odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności nie stanowiły, jak twierdził powód, przebywania w nieludzkich warunkach - co skutkowałoby udzieleniem mu ochrony jego dóbr osobistych w formie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W świetle utrwalonego orzecznictwa, przy rozstrzyganiu o zasadności roszczenia opartego na art. 448 k.c. istotnymi kryteriami są rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz rozmiar doznanej krzywdy, a także zachowanie naruszyciela tj. nasilenie złej woli i jej celowość. Analizując stan faktyczny przedmiotowej sprawy w kontekście art. 448 k.c., wskazać należy, że dolegliwości związane z przebywaniem w zakładzie karnym jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, która sama w sobie środkiem represyjnym o charakterze prewencyjnym i z tego względu, już z założenia, ma stanowić dolegliwość dla sprawcy. Zakłady karne mają zatem przede wszystkim służyć izolacji skazanych, a nie zapewnianiu warunków bytowych odpowiadających średniej stopie życiowej społeczeństwa. Powszechnie wiadomym jest również, że w polskim więziennictwie od kilkunastu lat panują trudne warunki, a sam fakt naruszenia porządku prawnego przez powoda, świadczy o tym, że mógł i powinien się wręcz, z ewentualnym osadzeniem w zakładzie karnym w podobnych warunkach, liczyć. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym twierdzenia powoda, nie wskazuje nawet by składał on jakiekolwiek skargi do organów nadzorczych nad działalnością Zakładu Karnego w N. na warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Pobyt powoda w Zakładzie Karnym nie spowodował też u niego jakiegokolwiek rozstroju zdrowia, a pozwany Zakład Karny uczynił wszystko by zapewnić powodowi odpowiednie warunki odbywania kary. Wyłącznie subiektywne poczucie przez powoda krzywdy i niesprawiedliwości nie może być zatem wyznacznikiem naruszenia przez pozwaną jednostkę Skarbu Państwa dobra osobistego powoda. Po stronie pozwanych jednostek Skarbu Państwa nie sposób też stwierdzić działania nacechowanego złą wolą, ukierunkowanego na indywidualną represję, w tym brak poszanowania godności powoda. Podkreślić należy, iż warunki odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności były takie, jakie w wówczas panującej sytuacji, przy uwzględnieniu możliwości finansowych można było zapewnić. Z tego względu uwzględnienie powództwa za naruszenie jego dóbr osobistych, które nie wynikało z celowego i nacechowanego złą wolą działania jakiegokolwiek podmiotu odpowiedzialnego za warunki odbywania kary, pozostawałoby w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. W ocenie Sądu Okręgowego, brak drożnej wentylacji, przy zachowaniu minimalnej normy zaludnienia, samo w sobie nie powodowało, by warunki panujące w celi uznać za niegodziwe lub niehumanitarne, tak by naruszone zostały dobra osobiste powoda. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd w całości oddalił powództwo. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło w oparciu o art. 98 k.p.c. Mając na uwadze wynik sprawy, na zasadzie art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2002 Nr 163 poz. 1348 ze zm.) Sąd zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. Natomiast koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu przez adwokata M. G. w kwocie 4.428 zł - w tym 828 zł tytułem podatku VAT, stosownie do § 6 pkt 6 oraz § 2 ust. 3 powołanego rozporządzenia, Sąd przyznał ze środków budżetowych tut. Sądu. W pozostałym zakresie Sąd orzekł na zasadzie art. 100 k.p.c.