Wyrok IC 50/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2011r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 50/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 marca 2011r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Joanna Stec po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2011r. w Katowicach sprawy z powództwa A. S. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w ……. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.000zł (dwa tysiące złotych); 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. odstępuje od obciążenia powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia; 4. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 500zł (pięćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 5. przyznaje radcy prawnemu W. G. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 4.392zł (cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote), a w niej kwotę 792zł (siedemset dziewięćdziesiąt dwa złote) podatku VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu oraz kwotę 326zł (trzysta dwadzieścia sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów podróży. --- STRONA 2 --- Syg. akt I C 50/10 U z a s a d n i e n i e Powód A. S. pozwem z dnia 8 stycznia 2010r. sprecyzowanym pismem procesowym z dnia 14 czerwca 2010r. (k.- 75 – 78) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w …….. zadośćuczynienia w kwocie 150.000zł oraz o zobowiązanie pozwanego do usunięcia spowodowanej przezeń sytuacji. Nadto domagał się zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych oraz przyznania kosztów zastępstwa procesowego ustanowionego z urzędu. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że w Areszcie Śledczym w …….. przebywa od dnia 18 grudnia 2008r. dnia dzisiejszego. Pozwany narusza art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności inne konwencje oraz Kodeks Karny Wykonawczy. Pozwany nie zapewnił powodowi podstawowych warunków bytowych wynikających z art. 249 k.k.w. naruszając jego dobra osobiste, w tym prawo do godności i intymności. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007r. o sygn. akt VCSK 431/06, stwierdził że już sam fakt przeludnienia jest dostatecznym powodem do stwierdzenia krzywdy i daje podstawę do odszkodowania. Odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z nieoddzieloną toaletą i węzłem sanitarnym, z niewystarczającą ilością łóżek i nieodpowiednią wentylacją może stanowić przejaw poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Przebywanie powoda w celach, w których na jednego skazanego przypadała powierzchnia mniejsza niż 3 m 2 nie było przypadkiem odosobnionym, a pozwany nie wskazał jakie szczególne okoliczności wpłynęły na fakt, że nie zachowano normy powierzchniowej oraz na jaki ściśle określony okres czasu warunki takie są przewidziane. Naruszona została także godność powoda poprzez umieszczanie w celach, w których miejsc przy stole było dwa razy mniej niż osadzonych, co prowadziło do ciągłych konfliktów między więźniami. Toalety w celach nie były zabudowane w sposób zapewniający intymności. Zagrożone zostało również zdrowie powoda, gdyż przebywał w jednej celi z osobami zakażonymi wirusem HCV, a warunki panujące w celi nie pozwalały na zabezpieczenie środków higieny osobistej, a --- STRONA 3 --- źródłem zakażenia może być używanie tych samych przyborów kosmetycznych. Ponadto wskazał na zdarzenie z nocy na przełomie 11 i 12 września 2009r., kiedy znajdując się w stanie pod wpływem silnego impulsu depresyjnego, dostał drgawek nerwowych. Prosił wówczas o przysłanie karetki pogotowia, gdyż placówka penitencjarna nie byłą wyposażona w odpowiednie leki. Dowódca zmiany odmówił wezwania karetki, stwierdzając iż pogotowie do takich wypadków nie przyjeżdża, chyba że powód by się pociął. Wówczas powód poprzecinał sobie rękę, skutkiem czego służba więzienna zawiozła go na pogotowie celem zszycia ran. Po powrocie do Aresztu dowódca zmiany krzyczał na powoda i odgrażał się że nigdy nie dostanie leków. Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w …… zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew z dnia 10 marca 2010r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (k.- 34- 36). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany podał, że powód w Areszcie Śledczym w ……. przebywa od 19 grudnia 2008r. Powód był umieszczany w różnych celach. W niektórych celach liczba osób przebywających w celi okresowo była większa niż pojemność celi obliczona na podstawie art. 110 k.k.w. Jednakże w takich przypadkach postępowano zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w. Powód miał zapewnione wszystkie prawa wynikające z k.k.w. i obowiązujących przepisów wykonawczych. W okresie osadzenia nie zgłaszał on żadnych okoliczności faktycznych z których wywodzi roszczenie. W kwestii okoliczności samookaleczenia powoda, wskazano że wydarzenia opisane w pozwie były przedmiotem wewnętrznego postępowania, po przeprowadzeniu którego stwierdzono, iż działania funkcjonariuszy Aresztu były właściwe, a okoliczności samookaleczenia wskazywały na instrumentalny charakter działania osadzonego. Zdaniem pozwanego powód winien wykazać przesłanki odpowiedzialności roszczenia opartego na art. 23 k.c. i art. 24 k.c. w zw. z art. 445 k.c. udowadniając istnienie działania lub zaniechania sprawcy krzywdy niemajątkowej, istnienie tejże krzywdy, związek przyczynowy między krzywdą a działaniem sprawcy oraz winę sprawcy. W kwestii kosztów procesu pozwany stoi na stanowisku, iż fakt odbywania kary pozbawienia wolności nie jest wystarczającym argumentem do tego by powód nie ponosił przynajmniej w części ekonomicznych konsekwencji swoich działań prawnych. Fakt że ktoś --- STRONA 4 --- znalazł się w zakładzie karnym popełniając przestępstwo nie jest wystarczającą przesłanką do zwolnienia go od kosztów procesu i traktowania tak jak osoby, która z przyczyn od niej niezależnych znalazła się w trudnej sytuacji materialnej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. S. liczy obecnie 32 lata. W Areszcie Śledczym w ….. przebywał od dnia 16 grudnia 2008r. do dnia 30 czerwca 2010r. (zeznania powoda k.- 156 -157). W okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w …… przebywał on kolejno w następujących celach: - od 19.12.2008r. do 20.12.2008r. w celi nr 33 o pow. 7,5 m 2 jako jedyny osadzony; - od 21.12.2008r. do 7.01.2009r. w celi nr 56 o pow. 22,18 m 2 , w celi tej przebywało początkowo sześciu a następnie pięciu, potem czterech wreszcie trzech osadzonych; - od 7.01.2009r. do 12.01.2009r. w celi nr 43 o pow. 8,25 m 2 , w celi tej przebywało trzech osadzonych; - od 12.01.2009r. do 24.02.2009r. w celi nr 5 o pow. 27,39 m 2 , w celi tej przebywało od sześciu do siedmiu osadzonych; - od 24.02.2009r. do 13.03.2009r. w celi nr 48 o pow. 14,4 m 2 , w celi tej przebywało sześciu osadzonych; - od 13.03.2009r. do 23.03.2009r. w celi nr 56 o pow. 22,18 m 2 , w celi tej przebywało 6 osadzonych; - od 23.03.2009r. do 16.04.2009r. w celi nr 64 o pow. 21,5 m 2 , w celi tej od 30.03.2009r. do 15.04.2009r. przebywało ośmiu osadzonych a w pozostałym okresie siedmiu; - od 16.04.2009r. do 22.05.2009r. w celi nr 47 o pow. 26 m 2 , w celi tej przebywało od pięciu do osimi osadzonych; - od 22.05.2009r. do 28.05.2009r. w celi nr 7 o pow. 13,68 m 2 , w celi tej przebywało sześciu osadzonych; - od 28.05.2009r. do 4.06.2009r. w celi nr 50 o pow. 15,28 m 2 , w celi tej przebywało sześciu osadzonych; - od 4.06.2009r. do 8.06.2009r. w celi nr 12 o pow. 15,28 m 2 , w celi tej przebywało pięciu osadzonych; - od 8.06.2009r. do 17.06.2009r. w celi nr 11 o pow. 11,09 m 2 , w celi tej przebywało pięciu a następnie sześciu osadzonych; - od 17.06.2009r. do 1.07.2009r. w celi nr 2 o pow. 24,19 m 2 , w celi tej przebywało sześciu a następnie siedmiu osadzonych; - od 1.07.2009r. do 9.07.2009r. w celi nr 16 o pow. 16,65 m 2 , w celi tej od 1.07.2009r. do 6.07.2009r. oraz w dniu 8.07.2009r. przebywało sześciu osadzonych; --- STRONA 5 --- - od 9.07.2009r. do 15.07.2009r. w celi nr 15 o pow. 16,71 m 2 , w celi tej przebywało ośmiu a następnie siedmiu osadzonych; - od 15.07.2009r. do 27.07.2009r. w celi nr 14 o pow. 18 m 2 , w celi tej przebywało sześciu osadzonych; - od 27.07.2009r. do 14.09.2009r. w celi nr 48 o pow. 14,4 m 2 , w celi tej od 27.07.2009r. do 2.09.2009r. przebywało od pięciu do sześciu osadzonych, a w pozostałym okresie od trzech do czterech osadzonych; - od 14.09.2009r. do 22.02.2010r. w celi 46 o pow. 30,37 m 2 , w celi tej w okresach od 9.10.2009r. do 12.10.2009r., od 4.11.2009r. do 6.01.2010r. przebywało od jedenastu do dwunastu osadzonych a w pozostałych okresach dziesięciu lub mniej osadzonych. (dowód – notatka służbowa Kierownika Działu Ewidencji z dnia 5.03.2010r. k.- 37- 40). Reasumując powód spędził w celach o nie zachowanym normatywie 3m 2 na osadzonego około 5,3 miesiąca. W okresie pobytu powoda w celach nr 50, 47 i 7 dzielił on celę między innymi z P. W. W celi nr 50 kącik sanitarny oddzielony był od reszty pomieszczenia murkiem o wysokości ok. 1,7 m i nie zawierał on drzwi, dlatego więźniowie przy wejściu do niego powiesili zasłonę z tkaniny. Cela ta była na tyle mała, iż w jednym czasie przy stole posiłek mogły spożywać jedynie dwie osoby, podczas gdy pozostałe musiały jeść siedząc na łóżkach lub taboretach. W celi nr 47 kącik sanitarny odgrodzony był od reszty pomieszczenia murkiem do sufitu i zawierał on drzwi. Natomiast wentylację kącika sanitarnego stanowił otwór w murku oddzielającym. W celi tej również wszyscy osadzeni nie mogli spożywać jednocześnie posiłku przy stole. Na ścianach przy oknach i na suficie tej celi widoczny był grzyb. Jedyną wentylację celi zapewniało otwieranie okien. Cela nr 7 dysponowała kącikiem sanitarnym odgrodzonym od reszty celi murkiem o wysokości ok. 1,7 m. W celi tej znajdowały się łóżka trzypiętrowe. Mała powierzchnia tej celi uniemożliwiała jednoczesne spożywanie posiłku przy stole. Brak miejsca do równoczesnego jedzenia przy stole powodował konflikty pomiędzy osadzonymi, prowadzące czasem do bójek (dowody: zeznania świadka P. W. k.- 109 -110 oraz zeznania powoda k.- 156-157). Powód był osadzony w celi nr 46 od grudnia 2009r. wspólnie z M. H.. W celi tej znajdowały się dwa duże stoły, które zajmowały tyle miejsca, iż podczas spożywania posiłku, kiedy ktoś usiadł do stołu nie można było w ogóle przejść. Wentylacja celi była możliwa jedynie przez otwieranie okien, które znajdowały się obok siebie (dowody: zeznania świadka M. H. k. 178 oraz zeznania powoda k. 156-157). W innych celach przedmiotowego Aresztu Śledczego, w których powód przebywał nie było doprowadzonej ciepłej wody, panowała wilgoć, a na ścianach widoczny był grzyb, zaś niektóre z cel nie zawierały w ogóle wentylacji. Wydobywający się z kącików sanitarnych --- STRONA 6 --- fetor unosił się w celach (dowody: zeznania świadka P.E. k. 124, M. H. k. 178 oraz zeznania powoda k. 156-157). W maju, sierpniu i listopadzie 2009r. Dyrektor Aresztu Śledczego w ……. powołując się na art. 248 § 1 k.k.w. przesyłał Sędziemu Penitencjarnemu Sądu Okręgowego w Katowicach ogólne informacje, że w związku z utrzymującym się znacznym przeludnieniem aresztu podejmuje decyzję o umieszczeniu osadzonych w celach mieszkalnych w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 na okres 3 miesięcy (dowody: pisma Dyrektora Aresztu Śledczego w …… k.- 41 - 43). W Areszcie Śledczym w …….. w każdej celi mieszkalnej znajduje się jedno lub dwa okna, które spełniają rolę wentylacji naturalnej. Innej w celach nie ma. Podczas godzinnego spaceru oddziałowi pilnują by okna cel pozostały otwarte. Kąciki sanitarne oddzielone są od części mieszkalnej murkiem do sufitu lub do wysokości 160 cm. Remonty bieżące cel mieszkalnych wykonywane są co roku zgodnie z planem remontowania w latach 2007-2008 wyremontowano 48 cel (dowód - notatka służbowa Kierownika Działu Kwatermistrzowskiego K. M. k.- 45- 46). W dniu 12 września 2009r. powód wraz z osadzonym T. K. dokonali samookaleczenia w postaci pocięcia lewego przedramienia. Osadzeni zostali niezwłocznie przewiezieni do szpitala, gdzie udzielono im pomocy medycznej. Przyczyną okaleczenia było niespełnienie żądania powoda w zakresie dodatkowych leków psychotropowych. Powód uprzednio korzystał ze stałych konsultacji psychiatrycznych. Nie stwierdzono nieprawidłowości w działaniach funkcjonariuszy służby więziennej oraz zalecono skierowanie wniosku o obciążenie powoda kosztami leczenia (dowody: sprawozdanie z czynności wyjaśniających okoliczności samookaleczenia powoda w dniu 12.09.2009r. k. 47-49, zeznania powoda k. 156-157). Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd jako okoliczności bezsporne uznał, że w Areszcie Śledczym w ……: • w okresie 2008 - 2010 panowało przeludnienie, a w latach 2008 – 2009 okresowo niewielkie; • w celach mieszkalnych i kącikach sanitarnych nie ma jakiejkolwiek wentylacji, co powoduje, że roznosi się po nich fetor z ubikacji. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków M. H. P. W., P. E. i powoda, że w celach panuje wilgoć, a ich ściany są zagrzybione, zwłaszcza że pozostały materiał dowodowy w postaci notatek urzędowych temu nie przeczył. Zeznania świadka J. B. były obojętne z punktu ustaleń stanu faktycznego, gdyż jak zeznał nie pamiętał osoby powoda i nie był w stanie określić czy przebywał z nim w jednej celi, dlatego też zeznania --- STRONA 7 --- jego nie były pomocne dla ustalenia warunków cel w jakich przebywał powód. Sąd zważył, co następuje: Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną Konstytucji RP, w której są zawarte przepisy dotyczące bezpośrednio dóbr osobistych. Wśród przepisów o wolności, prawach i obowiązkach człowieka, ustawodawca w art. 30 stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r. II CSK 269/07 LEX nr 315849). Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989r., I CR 143/89, (OSPiKA 1990, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007r. V CSK 431/06 (LEX nr 255593) stwierdził, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950r. ratyfikowanej przez Polskę w 1993r. (Dz.U. z 1993r. Nr 61 poz.284 ze zmianami) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia --- STRONA 8 --- takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga 8224/78, i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga 21915/93). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m 2 , przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006r. (skarga nr 73786/01). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001r. (skarga nr 28524/95) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001r. (skarga nr 40907/98) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Należy, zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych, zawilgoconych i zagrzybionych celach, bez wentylacji z unoszącym się w nich fetorem z węzła sanitarnego może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności, co na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24 § 1 k.c., które muszą być spełnione łącznie są: - istnienie dobra osobistego, - jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia, - bezprawność działania sprawy. --- STRONA 9 --- Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6 k.c. i art. 232 k.c.). Zdaniem Sądu powód w rozpatrywanej sprawie wykazał, że pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności i prawa do intymności poprzez osadzenie go w przeludnionych, zawilgoconych i zagrzybionych celach, bez wentylacji z unoszącym się w nich fetorem z węzła sanitarnego , nie zapewniających prywatności, zmuszających do przebywania i spożywania w takich warunkach posiłków, gdyż stanowiło to przejaw poniżającego traktowania. Takich, bowiem warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika także z art. 110 § 2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt (...) i odpowiednie warunki higieny (...). W ocenie Sądu, powód nie wykazał natomiast żadnym dowodem, że w związku z okolicznościami jego samookaleczenia po stronie personelu placówki pozwanego zachodziły jakiekolwiek nieprawidłowości. Zarówno psycholog jak i wychowawca Działu Penitencjarnego Aresztu Śledczego w ……. stwierdzili, iż podjęte decyzje i działania funkcjonariuszy Aresztu pozwanego były właściwe. Zdaniem Sądu powód nie udowodnił również uchybień pozwanego, mających polegać na nie zachowaniu szczególnych środków ostrożności w profilaktyce przeciw zakażeniom wirusem HCV. Powód nie wykazał, iż potrzeba zachowania takich środków w ogóle zachodziła, gdyż nie udowodnił on, że przebywał w jednej celi z osobami zakażonymi tym wirusem. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Ciężar dowodu, że warunki, w których był osadzony odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych spoczywał, więc na stronie pozwanej (art. 6 k.c. w związku z art. 24 k.c.). --- STRONA 10 --- Według pozwanego, jego działanie w postaci osadzenia powoda w celach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , było zgodne z prawem albowiem decyzja dyrektora Aresztu Śledczego w …….. o umieszczeniu powoda w takich warunkach miała swoje umocowanie w treści art. 248 k.k.w. oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 65 poz.459). Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, iż kwestia przetrzymywania powoda w przeludnionych celach w okresach, gdy przepis art.248 § 1 k.k.w. obowiązywał jest złożona. Złożoność problemu polega na tym, że przepisy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie zawierają żadnych regulacji normatywnych dotyczących minimalnej powierzchni zakwaterowania przypadającej na jedną osobę pozbawioną wolności lub tymczasowo aresztowaną. Art. 3 Konwencji stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wydał szereg orzeczeń odnoszących się do rozumienia tej normy. Można rozważać czy przebywanie powoda przez określony okres czasu w przeludnionych celach wypełnia dyspozycje przepisu art.3 Konwencji, które to uregulowanie zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP ma pierwszeństwo przed ustawą. Stwierdzenie, bowiem przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z niektórymi przepisami Konstytucji RP przepisu art. 248 § 1 k.k.w. nie wyłączyło tego przepisu z obrotu prawnego, gdyż określenie późniejszej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego nie może być tłumaczone inaczej, niż jego pozostawienie przez czas oznaczony w porządku prawnym i utrzymanie w mocy niekonstytucyjnej normy prawnej (por. orzecz. SN z dnia 3 lipca 2003r. syg. akt III CZP 45/03 – OSNC 2004/9/136 i z dnia 23 czerwca 2005r. syg. akt III CZP 35/05 – OSNC 2006/5/81). Z powyższego wynika, że w dacie przebywania powoda w Areszcie Śledczym w …….. obowiązywał zarówno art.3 Konwencji zakazujący torturom oraz nieludzkiego albo poniżającego traktowania oraz przepis art. 248 § 1 k.k.w. pozwalający na umieszczanie osadzonych w celach, w których przypada mniej niż 3m² na jednego osadzonego. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. jako przepis o charakterze szczególnym w stosunku do uregulowania zawartego w art. 110 k.k.w. nie może być wykładany w sposób rozszerzający. Z art. 248 § 1 k.k.w. wynika, że umieszczenie osadzonego w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m² może mieć miejsce w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: • musi mieć miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, --- STRONA 11 --- • umieszczenie osadzonych w celach nie spełniających wymogu wynikającego z art. 110 k.k.w. może nastąpić na czas określony, • o takim umieszczeniu należy niezwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. W ocenie Sądu pozwany wykazał spełnienie jedynie pierwszej z powyższych przesłanek. Z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. syg. akt SK 25/07 wynika, że w dacie kiedy powód przebywał w Areszcie Śledczym w ……… w zakładach karnych oraz aresztach śledczych panowało permanentne przeludnienie. Brak było miejsc do odbywania kary pozbawienia wolności i przetrzymywania tymczasowo aresztowanych. Można, więc uznać, że miał miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim mowa w art. 248 § 1 k.k.w. Kolejne dwie przesłanki zagęszczenia osadzonych nie zostały jednak spełnione. Wspomniany przepis wymaga, bowiem aby umieszczenie osadzonych w warunkach przeludnienia w celi nastąpiło na czas określony i aby niezwłocznie został o tym powiadomiony sędzia penitencjarny. Pozwany nie wypełnił tego obowiązku. Mimo permanentnego przeludnienia nie informował sędziego, na jaki okres umieszcza powoda w przeludnionej celi. Ograniczył się wyłącznie do przesyłania sędziemu penitencjarnemu ogólnych informacji o tym, „że w związku z utrzymującym się znacznym przeludnieniem aresztu w pomieszczeniach mieszkalnych przebywa więcej osób skazanych i tymczasowo aresztowanych”, nie dołączając nawet wykazu cel, których to dotyczy. W istocie, więc powód osadzony był w warunkach przeludnienia na czas nieokreślony. Przetrzymywanie powoda na takich zasadach i w takich warunkach przez ponad pięć miesięcy musi być uznane jako bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności. Za bezprawne, bo sprzeczne z art.110 § 2 k.k.w. należy także uznać działanie pozwanego polegające na osadzeniu powoda w celach, w których nie było odpowiednich warunków higienicznych (brak wentylacji, wilgoć, zagrzybione ściany, fetor z ubikacji). Zdaniem Sądu, powyższe spowodowało, że cierpienie i upokorzenie powoda przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, a zatem stanowiło też naruszenie przepisu art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (np. orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29 kwietnia 2003r. nr 38812/97 i z tej samej daty nr 50390/99). A wszystko to uzasadnia odpowiedzialność pozwanego przewidzianą w przepisie art. 24 k.c. (por. wyrok SN z dnia 2 października 2007r. syg. akt II CSK 269/07). --- STRONA 12 --- Pomimo jednak łącznego spełnienia przesłanek odpowiedzialności, o których mowa w art.24 §1kc, powództwo w części dotyczącej żądania zobowiązania pozwanego do usunięcia spowodowanej przez niego sytuacji oraz do nienaruszania dóbr osobistych powoda – oddalono. Dla uwzględnienia, bowiem powództwa o zaniechanie (zaprzestanie określonych działań) niezbędne jest, aby w chwili zamknięcia rozprawy istniał, co najmniej stan zagrożenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 4 listopada 2004r. I ACa 560/04 LEX Nr 147147). W niniejszej sprawie ustalono, że powód od dnia 30 czerwca 2010r. przebywa w Zakładzie Karnym w …….. A zatem w chwili zamknięcia rozprawy nie zachodziło już nawet niebezpieczeństwo ponowienia przez pozwanego niedozwolonych zachowań wobec powoda. Zgodnie z treścią art. 448 k.c.: w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (...). Na podstawie powyższej normy powód domagał się zadośćuczynienia w kwocie 150.000 zł. Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zależy od oceny i uznania sądu, opartego na wszystkich okolicznościach konkretnej sprawy. Oczywiście w tej kwestii nie może być dowolności w działaniu Sądu, bowiem o rozstrzygnięciu decydują zawsze wyniki przeprowadzonego postępowania. Kodeks cywilny (art. 448 k.c.) nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być, więc dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności danego przypadku. Choć wielkość doznanej przez poszkodowanego krzywdy jest niewymierna i nie ma możliwości określenia w sposób dokładnie odpowiadający rzeczywistości zadośćuczynienia, to jednak jego wysokość nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać --- STRONA 13 --- wartość odczuwalną ekonomicznie, musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki, rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, oraz to, że powód w okresie objętym żądaniem pozwu w Areszcie Śledczym w ……..przebywał około 13 miesięcy, w tym ponad 5 miesięcy w celach nie spełniających warunków 3m² na jednego osadzonego Sąd uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 150.000zł za krzywdy doznane przez cały okres pobytu w areszcie, jest zdecydowanie wygórowane i dlatego powództwo ponad kwotę 2 000 zł oddalił. Sąd zasądził od pozwanego taką kwotę, gdyż nie może być ona symboliczna, musi mieć kompensacyjny charakter oraz spełniać funkcję represyjną wobec sprawcy naruszenia. Jej wysokość musi mieć charakter indywidualny, niedopuszczalne jest stosowanie jakiś przeciętnych kwot czy taryf. Zdaniem Sądu zasądzona kwota utrzymuje się w rozsądnych granicach, gdyż jest adekwatna do rozmiaru i intensywności krzywdy doznanej przez powoda, odpowiada aktualnym warunkom oraz przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 100 k.p.c. i art. 102 k.p.c. Powód utrzymał się ze swym roszczeniem w 1,3 %, co zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu (art. 100 k.p.c.) uzasadniałoby zasądzenie na rzecz pozwanego – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (której udział w procesie był obowiązkowy, bowiem sprawę rozpoznawał Sąd Okręgowy w I instancji) kosztów procesu w kwocie 3.553,20 zł. Jednak z uwagi na sytuację majątkową powoda, która legła także u podstaw zwolnienia go od kosztów sądowych, zasadnym było zastosowanie art. 102 k.p.c. Sąd uznał, iż powód obowiązany jest zwrócić pozwanemu tylko część kosztów, a to kwotę 500 zł i odstąpił od obciążania powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia. Na mocy art. 22 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych oraz § 2 ust 3 i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu orzeczono o wynagrodzeniu pełnomocnika powoda, uwzględniając jednocześnie podatek od towarów i usług. W oparciu o powyższe podstawy orzeczono o zwrocie wydatków pełnomocnika powoda, obejmujących koszty podróży, przy przyjęciu 458 km przejechanej samochodem trasy oraz stawki 0,7104 zł za 1 km.