Wyrok IC 498/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 02 marca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu W

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 498/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 02 marca 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSO Jolanta Burdukiewicz - Krawczyk Protokolant Ewa Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 marca 2011 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa D. R. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokat D. S. wynagrodzenie w wysokości 4.494,80 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Zarządzenie: 1. odnotować; 2. kal. 21 dni. --- STRONA 2 --- IC 498/08 UZASADNIENIE D. R. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - (...) w W. kwoty 100.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu (k.122) z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych oraz utratę zdrowia spowodowane niewłaściwymi warunkami odbywania kary pozbawienia wolności. Podniósł, że od I5.i2.2005r. przebywa w (...) w W. w warunkach przeludnienia, a wynikające z tego uciążliwości potęgowane są zachowaniem współosadzonych, co zagraża jego bezpieczeństwu i zdrowiu. Okoliczności te skutkują zaburzeniami nastroju o charakterze depresyjnym w sytuacjach stresowych, objawiającymi się uczuciem smutku i przygnębienia, nieuzasadnionym lękiem przechodzącym w fobie, zmniejszeniem aktywności, zaburzeniami snu i uczuciem zmęczenia. Zdaniem powoda, warunki w jakich odbywa karę pozbawienia wolności naruszają jego dobra osobiste, to jest jego godność i inteligencję, a pozwany Skarb Państwa poprzez niezapewnienie właściwych warunków narusza wiążące go przepisy prawne wynikające z prawa krajowego i międzynarodowego. Z tego tytułu powód wywiódł swoje uprawnienie do żądania kwoty podanej w pozwie jako odpowiedniej sumy zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (które powód w pozwie określa mianem odszkodowania). Skarb Państwa - (...) w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i obciążenie powoda kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k.62-65). Zarzucił, że powództwo pozbawione jest podstaw faktycznych, przyznając, że powód przebywa z przerwami w (... ) w W. od ii.09.2006r., a poprzednio był on osadzony w (...) we W. i (...) Nr (...) we W.. Powód odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności z prawem do ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie po 35 latach, za popełnienie licznych i najcięższych z możliwych przestępstw (zabójstwo, liczne zgwałcenia, kradzieże, pobicia, napady rabunkowe, czerpania korzyści majątkowych z uprawiania prostytucji itp.). Pozwany nie zaprzeczył, że powód w niektórych okresach przebywał w celach przeludnionych, ale Skarb Państwa nie może ponosić odpowiedzialności za ten stan rzeczy w związku z faktem obowiązku przyjęcia każdego skazanego w wykonaniu nakazu przyjęcia w celu odbycia kary. W związku z polityką penitencjarną Ministerstwa Sprawiedliwości, (...) w W. wykorzystał wszelkie możliwości zagospodarowania pomieszczeń na cele mieszkalne. Powód nie ma zaś gorszych warunków, ani nie jest gorzej traktowany od innych osadzonych. Pozwany zawiadamia zaś Sąd Penitencjarny o fakcie przeludnienia, zgodnie z zaleceniami tego Sądu. Skarb Państwa nie może zaś ponosić odpowiedzialności za stan zdrowia powoda. Warunki odbywania kary pozbawienia wolności wbrew twierdzeniom powoda nie są niehumanitarne. Skazani mają zapewnione posiłki, środki higieniczne, cele są należycie wyposażone, a skazani mają możliwość dodatkowych zakupów w więziennej kantynie. Każdego dnia skazani korzystają ze spacerów, widzeń, zajęć kulturalnych i sportowych, mają możliwość uczestniczenia w nabożeństwach, uczęszczania do biblioteki, oglądania telewizji, a także mogą uczyć się w miejscowej szkole zawodowej. Skazani mogą korzystać także z --- STRONA 3 --- widzeń z bliskimi, w tym także bez dozoru funkcjonariusza. Duża grupa skazanych jest także zatrudniona, w tym także na zewnątrz (...). W piśmie procesowym z dnia 24.02.2010r. (k.442) powód podniósł ponadto, że przebywając w przeludnionej celi jest narażony na kontakt z osobami zarażonymi wirusem HCV i HIV. W celach brak jest wentylacji, przedostaje się do nich dym ze spalanych na zewnątrz odpadów. Zajęcia kulturalne, sportowe oraz warunki sanitarne nie umożliwiają regularnego korzystania z nich, a prośby powoda o udostępnienie mu urządzeń elektrycznych (maszynka do gotowania, maszynka do golenia, komputer) oraz wentylatora były załatwiane odmownie, co stanowiło według powoda szykanowanie mające na celu poniżenie go. Strona pozwana odmawiała też powodowi widzeń z innymi osobami spoza jego rodziny, w tym także z przedstawicielami mediów. Podniósł, że odmówiono mu także zgody na podjęcie nauki i pracy w (...). Ponadto twierdził, że w czasie jego pobytu w tymże (...), dochodziło do zaboru z celi przedmiotów stanowiących jego własność (rękawice bokserskie, pilot DVD). Zarzucił, że opieka medyczna sprawowana jest w sposób niewłaściwy, a personel medyczny w trakcie wizyt poniża skazanych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: D. R. od 2006r. odbywa w (...) w W. karę dożywotniego pozbawienia wolności, będąc skazanym prawomocnym wyrokiem karnym, między innymi za zabójstwo, zgwałcenia, pobicia, napady rabunkowe, czerpanie korzyści majątkowych z uprawiania prostytucji. Wcześniej powód przebywał w (...) we W. oraz w (...) Nr we W.. Karę pozbawienia wolności odbywa on po raz kolejny. (okoliczność bezsporna) Powód przebywa w celi wieloosobowej na oddziale zamkniętym. Powierzchnia celi wynosi 15 m 2. Jest ona wyposażona standardowo tak jak inne cele na tym oddziale w kącik sanitarny, który stanowi wyodrębnione ściankami działowymi pomieszczenie zamykane na drzwi. Powierzchnia kącika sanitarnego nie wlicza się do powierzchni mieszkalnej celi. W kąciku sanitarnym znajduje się muszla klozetowa oraz sprzęt do utrzymania jej czystości. Każda cela posiada dostęp do wody bieżącej oraz umywalkę. Skazani otrzymują zarówno środki chemiczne do utrzymania czystości w celi, jak i niezbędny do tego sprzęt. Cele posiadają okna zapewniające dostęp światła dziennego oraz oświetlenie elektryczne. W celach są stoły, taborety i szafki na ubrania, wieszak na odzież. W celi skazani za zgodą Dyrektora mogą mieć własne radio, telewizor (sygnał telewizyjny i radiowy otrzymują poprzez sieć radiowęzłową), odtwarzacz DVD i konsole do gier telewizyjnych. Obecnie nie mają możliwości posiadania w celi własnej maszynki do podgrzewania potraw, natomiast mają możliwość korzystania z maszynki będącej własnością (...), przy czym, na jeden oddział mieszkalny przypadają dwie maszynki. Każdy ze skazanych ma swoje łóżko z materacem, otrzymuje od administracji (...) komplet pościeli, ręcznik, ręczniki do naczyń, ubranie i obuwie skarbowe stosowne do pory roku oraz komplet sztućców. Przy przyjęciu do jednostki, a następnie raz w miesiącu osadzony otrzymuje środki do utrzymania czystości w celi i higieny osobistej. Osadzeni raz w tygodniu korzystają z kąpieli w łaźni z ciepłą wodą. Osadzeni zatrudnieni przy pracach brudzących mają możliwość korzystania z takiej kąpieli codziennie po zakończonej pracy. Skazani otrzymują trzy posiłki dziennie (śniadanie, obiad i kolację), w tym każdego dnia jeden posiłek ciepły. --- STRONA 4 --- Osadzeni w (...) w W. mają możliwości spędzania wolnego czasu, w tym poza celą mieszkalną. Raz na dwa tygodnie mogą korzystać z biblioteki, mogą uczestniczyć w zajęciach kulturalno-oświatowych, brać udział w nabożeństwach w kaplicy i w spotkaniach grup religijnych (2-3 razy w tygodniu odbywają się spotkania poszczególnych grup i związków). Skazani mają prawo korzystać z godzinnego spaceru odbywającego się na polach spacerowych, na których oprócz miejsca do spaceru znajdują się boiska oraz siłownie. Raz w tygodniu przez 1,5 godziny osadzeni mogą uczestniczyć w zajęciach sportowych (grach zespołowych) organizowanych w świetlicy centralnej. Organizowane są również zawody sportowe, a raz na 2-3 miesiące w świetlicy odbywają się większe imprezy kulturalno- rozrywkowe - osadzeni uczestniczą w nich po wcześniejszym zgłoszeniu wychowawcy chęci udziału. Osadzeni mają prawo do korzystania z wrzutowych aparatów telefonicznych znajdujących się na oddziałach, z tym że korzystanie z nich jest limitowane wewnętrznym regulaminem - każdy osadzony ma prawo do 5- minutowej rozmowy raz na 3 dni. Korespondować osadzeni mogą bez ograniczeń. (dowody: - przesłuchanie R. K. za stronę pozwaną, k.399 - zeznania świadka R. C., k.396 i dalsze) W (...) w W. w okresie przebywania tam powoda utrzymywało się przeludnienie - liczba osadzonych przekraczała normatywną pojemność jednostki. Powód co najmniej przez część czasu, jaki spędził w tym (...), przebywał w celi, w której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2. O przeludnieniu (...) w W. systematycznie informował Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział V Penitencjarny. Nigdy nie doszło do uchylenia przez sędziego penitencjarnego decyzji dyrektora (...) w W. o umieszczeniu osadzonego w warunkach przeludnienia. Administracja jednostki wykorzystała wszelkie możliwości w zakresie tworzenia cel dodatkowych. (dowód: - przesłuchanie R. K. za stronę pozwaną, k.399) Więźniowie osadzeni w celach wieloosobowych w warunkach przeludnienia skarżą się na brak przestrzeni do poruszania się po celi. Z braku miejsca przy stole posiłki spożywają oni na łóżkach. Również na łóżkach sporządzają pisma. Ponieważ z jednej toalety musiało korzystać siedem osób, dochodziło do konfliktów między więźniami. Podobna sytuacja miała miejsce jeśli chodzi o dostęp do umywalki z bieżącą wodą. Konflikty na tym tle powstawały przy wykonywaniu porannej toalety. (dowody: - zeznania świadka A. L., k.397 - zeznania świadka M. N., k.498v.) W (...) w W. funkcjonuje Zakład Opieki Zdrowotnej, zatrudniający lekarzy. Każdy skazany ma zapewniony dostęp do lekarza pierwszego kontaktu raz w tygodniu, według ustalonego grafiku. W stanach nagłych są oni przyjmowani poza kolejnością. W razie konieczności do (...) wzywane jest pogotowie ratunkowe. W okresie, w którym powód odbywa w tym (...) karę było zatrudnionych od 3 do 4 lekarzy w pełnym wymiarze, w tym stomatolog. Oprócz tego na część etatu zatrudnieni są lekarze specjaliści (kardiolog, neurolog, lekarz medycyny pracy, okulista, dermatolog). Skazani mają też zapewniony kontakt z psychologiem. W razie konieczności, uzyskuje się porady lekarzy specjalistów spoza (...). W ramach więziennej służby zdrowia funkcjonuje gabinet lekarski, ambulatorium, apteka i izba chorych. --- STRONA 5 --- (dowody: - przesłuchanie R. K. za stronę pozwaną, k.400 - zeznania świadka N. S., k.104-105, 380) Powód korzysta z sali gimnastycznej oraz siłowni w (... ) w W., a także bierze udział w zajęciach i imprezach kulturalnych. Nie korzysta z biblioteki, co tłumaczy tym, że jest tam stary księgozbiór. (dowód: - przesłuchanie powoda w charakterze strony, k.447) Zarówno powód, jak i inni skazani, skarżą się na przedostający się do celi z zewnątrz dym. Powód składał w związku z tym liczne skargi, twierdząc, że na zewnątrz blisko okien do jego celi spalane są szkodliwe odpady. W toku przeprowadzanego w tej sprawie postępowania wyjaśniającego ustalono, że w znajdującym się w pobliżu gospodarstwie pomocniczym (...) w W. palone jest drewno. Szkodliwe odpady są utylizowane przez wyspecjalizowaną firmę. (dowody: - zeznania świadka M. L., k.398 - przesłuchanie powoda w charakterze strony, k.447 - przesłuchanie R. K. za stronę pozwaną, k.399) Powód miał w celi rękawice bokserskie, które zginęły. Posądził o kradzież funkcjonariuszy Służby Więziennej. Podobnie, uważał on, że został mu skradziony pilot do DVD, którego według niego nie zwrócono mu z depozytu. Powód składał w tej sprawie skargi i zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. (dowody: - zeznania świadka W. F., k. 354V.-355 - przesłuchanie powoda, k.447v.) W trakcie pobytu w (...) w W. powód skarżył się na (...), a także na kłopoty z zasypianiem. Otrzymywał ziołowe leki uspokajające i suplementację magnezem. Lekarze wyrażali zgodę na zażywanie przez niego dodatkowych leków (leków bez recepty i tzw. suplementów), które powód załatwiał we własnym zakresie. W badaniu „Rtg" (...) stwierdzono u niego (...). Był konsultowany (...), a w dokumentacji medycznej brak jest zapisu o rozpoznaniu (...). (dowody: - zeznania świadka N. S., k.380) Powód w czasie pobytu w (... ) w W. składał skargi dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, a także sposobu w jaki jest tam traktowany. Skargi te wysyłał do administracji (...), Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej we W., Sądu Penitencjarnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Ministra Zdrowia. Powód zarzucał w nich funkcjonariuszom Służby Więziennej, że z jego celi ukradziono mu rękawice bokserskie oraz pilota do DVD. Ponadto, skarżył się na panujące w celi warunki, zwłaszcza w okresie letnim, brak wentylacji, spalanie w niewielkiej odległości od jego celi odpadów toksycznych, zaginięcia rzeczy z jego celi, znęcanie się nad nim, utrudnianie kontaktów z adwokatem, odmowę widzeń z innymi osobami niż osoby bliskie, utrudnianie kontaktów z synem, brak zajęć sportowych, odmowę zakwalifikowania go do nauczania, brak zgody na posiadanie w celi urządzeń elektrycznych do przygotowywania posiłków oraz komputera w celu samokształcenia, niedostateczną opiekę medyczną. --- STRONA 6 --- W przedmiocie skarg powoda, właściwe organy prowadziły postępowania wyjaśniające, w których nie potwierdzały się zarzuty dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności. (dowód: - dokumentacja znajdująca się w aktach sprawy - zeznania świadka W. F., k. 354V.-355 - zeznania świadka A. L., k.397 - zeznania świadka M. L., k.398) Powód zaczął się uskarżać na dolegliwości (...)od 19 roku życia. Były one związane z intensywnym uprawianiem przez niego sportu (koszykówka, kajakarstwo), czym zajmował się on od dziecka. (dowód: - przesłuchanie powoda, k.447v.) W trakcie pobytu w (...) w W. w związku ze zgłaszanymi dolegliwościami bólowymi powód był leczony przez lekarzy ogólnych, lekarzy specjalistów - (...). Prowadzona była rehabilitacja. W dniu 25.ii.2008r. został on zakwalifikowany przez (...)do zabiegu (...), ale odmówił poddaniu się temu badaniu. Powód miał zapewniony dostęp do lekarzy i konsultantów, miał możliwość diagnostyki laboratoryjnej i rentgenowskiej. (dowód: - dokumentacja medyczna powoda dołączona do akt sprawy) Aktualnie nie stwierdza się u powoda rozstroju zdrowia ze względów (...). Stan (...)powoda nie odbiega od normy. Nie wykazuje (...) (dowód: - opinia z dnia 28.07.20ior. dr n.med. M. C. - biegłego sądowego z zakresu (...), k.508-509) Zgłaszane przez powoda w czasie jego pobytu w (...) w W. dolegliwości (...) mają związek z chorobą (...).(...)jest schorzeniem samoistnym, a przeciążenia i uprawianie sportu przyspiesza występowanie tych zmian. Warunki odbywania kary pozbawienia wolności, w tym okresowe przeludnienie cel, nie pozostają w związku przyczynowym z wystąpieniem u powoda dolegliwości bólowych (...)bądź ich zaostrzeniem. Nie rozpoznaje się u powoda innych schorzeń, które pozostawałyby w związku przyczynowym z warunkami odbywania kary wolności w (...) w W.. Leczenie schorzeń powoda w Zakładzie Opieki Zdrowotnej w W. prowadzone było w sposób prawidłowy i nie różniło się od leczenia w zakładach opieki zdrowotnej w warunkach wolnościowych. Postępowanie lekarzy i personelu medycznego w stosunku do powoda było prawidłowe. (dowód: - opinia z dnia I0.i2.20i0r. biegłego sądowego z zakresu (...)dr n.med. J. S., k.547) (...) w W. jest raz w roku wizytowany przez sędziego penitencjarnego. Zgodnie z wnioskami zawartymi w sprawozdaniu z dnia 28 marca 2008r. z wizytacji za okres od i stycznia 2007r. do 3i grudnia 2007r. (...) w W. był bardzo dobrze zorganizowany i wzorowo prowadzony. Kierownictwo (... ) w W. dokładało wszelkich starań dla zapewnienia prawidłowego przebiegu wykonywania orzeczonych kar pozbawienia wolności, a w szczególności utrzymania porządku, dyscypliny i godziwych warunków bytowych skazanych. Konieczne jednak było wydanie zaleceń powizytacyjnych: przedsięwzięcia działań, zmierzających do zmniejszenia przeludnienia jednostki, dążenia do optymalnego wykorzystania pozostałych w użytkowaniu świetlic, a także placów --- STRONA 7 --- spacerowych, maksymalnego zagospodarowania osadzonym czasu wolnego, zwiększenia zatrudnienia skazanych, w miarę możliwości dokonanie wzmocnienia etatowego działów pracujących w bezpośrednim kontakcie z osadzonymi, w miarę posiadanych środków finansowych wyposażenie stanowiska pracy funkcjonariuszy w nowy sprzęt komputerowy, drukarki oraz dodatkowo wdrożenie nowych wersji programów i aplikacji, w przypadku kar krótkoterminowych częstszego występowania z wnioskiem Dyrektora o udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia, częstszego stosowania okres, o którym mowa w art. 164 § 1 k.k.w. systematycznego monitorowania atmosfery wychowawczej, a w przypadku zdarzeń godzących w ład i porządek niezwłocznego powiadamiania Sędziego Penitencjarnego, który sprawuje nadzór nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności, doskonalenia wiedzy i umiejętności funkcjonariuszy poprzez organizowanie częstszych szkoleń. Zgodnie z wnioskami zawartymi w sprawozdaniu z dnia 25 lutego 2009r. z wizytacji za okres od 1 stycznia 2008r. do 31 grudnia 2008r. kara pozbawienia wolności w wizytowanym (... ) wykonywana była zgodnie z przepisami kodeksu karnego wykonawczego oraz regulaminu wykonywania kary pozbawienia wolności. W 2008r. nie odnotowano rażących przypadków naruszenia dyscypliny wśród osadzonych jak też działań funkcjonariuszy, które niezgodne byłyby z obowiązującymi przepisami. Niezmiernie istotnym czynnikiem mającym wpływ na efektywną pracę funkcjonariuszy było przeludnienie jednostki powodujące trudności w zakresie rozpoznawania zamiarów osadzonych oraz w zakresie podjęcia właściwych form oddziaływania wychowawczego. W roku tym stwierdzono systematyczny spadek przeludnienia co jest wynikiem ograniczenia do niezbędnego minimum transportów skazanych - do jednostki przyjmowani są głównie osadzeni skierowani do nauczania, zatrudnienia lub ze względów bezpieczeństwa. Wizytowana jednostka systematycznie zwiększała zatrudnienie skazanych, wzorowo prowadziła ich dokształcanie, umożliwiając zdobycie kwalifikacji zawodowych oraz nowych umiejętności, zapewniała skazanym udział w różnorodnych kołach zainteresowań, imprezach okolicznościowych czy zawodach sportowych. Miała jednak ograniczony - ze względów czysto finansowych - wpływ na poprawę warunków bytowych skazanych. W tym zakresie niezbędne będzie znaczne wsparcie finansowe ze strony jednostek nadrzędnych. W zaleceniach powizytacyjnych wskazano, że w związku z istniejącym przeludnieniem wizytowanej jednostki zaleca się Dyrekcji (... ) w W. kontynuowanie działań zmierzających do zmniejszenia przeludnienia oraz dążenia do optymalnego wykorzystania pozostałych w użytkowaniu świetlic, a także placów spacerowych (dowody: - sprawozdania z wizytacji (...) w W. za lata 2006- 2008 - k. 68-205 ) Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Przedstawiony wyżej stan faktyczny sprawy, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia jakie zapadło w wyroku, został ustalony w toku postępowania dowodowego na podstawie dowodów z dokumentów, w tym w szczególności z pism znajdujących się w aktach osobowo-poznawczych powoda, które Sąd dopuścił na rozprawie w dniu 09.04.2009r. (k.102) po ich dołączeniu wraz z aktami sprawy IX C 111/06 Sądu Rejonowego dla Wrocławia Śródmieścia (aktualnie w aktach znajduje się kserokopia pism mających istotne znacznie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy), a także na podstawie sprawozdań z wizytacji Sądu Rejonowego w Wołowie za lata 2006-2008 (k.146-323). Ponadto, podstawę źródłem ustalenia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie były zeznania świadków N. S., --- STRONA 8 --- W. F., G. D. (1) (przesłuchiwanych na podstawie art. 235 kpc. przez sąd wezwany do udzielenia pomocy sądowej, tj. przez Sąd Rejonowy w Wołowie w sprawie I Cps 61/09), R. C., A. L. i M. L. (przesłuchiwanych na podstawie art. 235 kpc. przez sąd wezwany do udzielenia pomocy sądowej, tj. przez Sąd Rejonowy w Wołowie w sprawie I Cps 103/09) oraz M. N. (przesłuchiwanego na podstawie art. 235 kpc. przez sąd wezwany do udzielenia pomocy sądowej, tj. przez Sąd Rejonowy w Lesznie w sprawie I Cps 8/10). Ponadto, Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie dowodu z przesłuchania powoda oraz - na podstawie art. 300 kpc. - przesłuchania R. K. za stronę pozwaną. Natomiast okoliczności dotyczące ustalenia wpływu warunków odbywania kary wolności przez powoda na stan jego zdrowia (...)oraz dolegliwości (...)oraz prawidłowości leczenia i postępowania wobec powoda w (... ) w świetle zgłaszanych przez niego dolegliwości, Sąd ustalił na podstawie opinii z dnia 28.07.2010r. biegłego sądowego z zakresu (...) (k.508) oraz opinii z dnia 10.12.2010r. biegłego sądowego z zakresu (...) (k.547), stwierdzając że opinie te posiadają pełną moc dowodową. Sąd oddalił wniosek dowodowy strony pozwanej o ponowne przesłuchanie świadka G. D. (1) (k.436) na okoliczności dotyczące posiadania przez powoda w celi własnego sprzętu RTV, a także na okoliczność zachowania się powoda już po wniesieniu pozwu, stwierdzając, że okoliczności te zostały już dostatecznie wyjaśnione w zakresie mającym dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Ponadto, Sąd oddalił również wniosek dowodowy powoda o uzupełniające przesłuchanie tego świadka, a także pozostałe jego wnioski dowodowe w piśmie z dnia 24 stycznia 20iir. Po pierwsze, Sąd miał na uwadze to, że wnioski te zostały złożone już po upływie wyznaczonego pełnomocnikowi powoda z urzędu terminu w trybie art. 207 § 3 kpc., a tym samym były one na tym etapie postępowania spóźnione. Po drugie zaś, w kwestii zarzucanego przez powoda zaboru z jego celi pilota DVD Sąd stwierdził, że powód nie podał wprost, jakie z tego faktu wywodzi roszczenie. Gdyby przyjąć (czego nie sformułował także pełnomocnik powoda z urzędu), że powód wywodził z faktu zaboru pilota roszczenia odszkodowawcze, to i tak - pomimo, że był w sprawie reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu - nie podał, na czym dokładnie polegała szkoda z tego tytułu i jaka była jej wysokość - nie wskazał żadnych twierdzeń ani dowodów na okoliczność ustalenia jaki był to pilot i jaka była jego wartość. Powód nie przedstawił również żadnych twierdzeń, które świadczyłyby o tym, że doszło w ten sposób do szykanowania jego osoby, a żadne okoliczności ustalone w sprawie nie świadczą, że doszło przez to do naruszenia jego dóbr osobistych. W ocenie Sądu, dalsze prowadzenie postępowania co do tej okoliczności skutkowałoby jedynie zbędnym przewlekaniem postępowania. Ponadto, Sąd oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii sądowo - (...)złożony w piśmie z dnia 17 lutego 2011r., a sporządzonej w innej sprawie z powództwa D. R., toczącej się przed Sądem Rejonowym dla Wrocławia Śródmieścia pod sygn. akt IX C m/06 (k.42i). Sąd podziela niekwestionowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że z uwagi na zasadę bezpośredniości, pisemna opinia złożona do akt innej sprawy nie ma charakteru dowodu z opinii biegłego, gdyż Sąd nie wydał uprzednio postanowienia w przedmiocie dopuszczenia tego dowodu, nie wyznaczył biegłego i nie zakreślił mu przedmiotu i granic, w jakich ma się on wypowiedzieć (wyr. SN z i0.i2.i998r., I CKN 922/97). Z uwagi na powyższe - okoliczności dotyczące stanu (...)powoda i jego skłonności do (...) (pomijając znaczenie tych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy), mogły być ustalane zasadniczo tylko na podstawie dowodu z opinii biegłego przeprowadzonej w niniejszym postępowaniu. Pełnomocnik strony pozwanej nie złożył w tym kierunku żadnych wniosków dowodowych, pomimo, że --- STRONA 9 --- w rozpoznawanej sprawie był przeprowadzany na wniosek powoda dowód z opinii biegłego (...)na okoliczność stanu (...)powoda i jego związku z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności, a Sąd nie znalazł podstaw do podjęcia w tym zakresie inicjatywny dowodowej z urzędu. Powód domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez pozwanego szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności, na skutek których miało - według jego twierdzeń - dojść do naruszenia dóbr osobistych powoda (godność), a także miały one spowodować rozstrój zdrowia powoda. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., a także art. 445 kc. w zw. z art. 444 § i kc., zaś niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w nadmiernym przeludnieniu (...) w W. i wynikających z tego konsekwencjach wskazanych bliżej w pozwie i dalszych pismach procesowych powoda. Dla oceny zasadności zawartego w pozwie żądania niezbędne było zatem ustalenie, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona pozwana dopuściła się naruszenia wymienionych w pozwie obowiązków oraz czy fakt ten spowodował naruszenie dóbr osobistych powoda oraz czy powód poniósł związaną z tym szkodę majątkową, na którą powoływał się w pozwie. Ponadto, niezbędne było ustalenie, czy dolegliwości (...)pozostają w związku przyczynowym z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 k.c. określa z kolei środki ochrony dóbr osobistych, wskazując że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 k.c. odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 k.c., w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. W pierwszej kolejności należy wskazać, że to na powodzie, jako żądającym ochrony dóbr osobistych spoczywał ciężar dowodu, iż dobra te zostały naruszone przez działania pozwanego Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z ogólną regułą wynikającą z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przerzucenie ciężaru dowodu na pozwanego w procesie o ochronę dóbr osobistych, przewidziane w art. 24 § 1 k.c., dotyczy tylko bezprawności działania zagrażającego dobrom osobistym lub powodującego ich naruszenie - w razie udowodnienia przez powoda ich faktycznego naruszenia przez wskazane jednostki organizacyjne Skarbu Państwa, pozwany w celu uniknięcia odpowiedzialności musiałby wykazać, że działania powodujące naruszenie były zgodne z prawem. Spośród okoliczności, które zgodnie z treścią pozwu, miały powodować naruszenie godności powoda, za udowodniony można uznać tylko fakt czasowego umieszczania --- STRONA 10 --- powoda w (...) w W. w celach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2. Fakt istnienia przeludnienia w polskich jednostkach penitencjarnych i częstego naruszania norm dotyczących powierzchni celi przypadającej na osadzonego, wynikających z wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego i art. 110 k.k.w., stanowi, zdaniem Sądu, fakt powszechnie znany. W niniejszej sprawie, co strona pozwana przyznała, powód przebywał w celach wieloosobowych, zatem przeludnienie mogło go w jakimś zakresie również dotyczyć. Sąd uznał zatem, że okoliczność ta nie była sporna między stronami. W przedmiotowej sprawie okoliczność ta dodatkowo wynikała z wniosków ze sprawozdania z wizytacji (... ) w W. za lata 2006-2008r., gdzie wskazywano, że czynnikiem bardzo istotnym mającym wpływ na funkcjonowanie (... ) pozostaje jego przeludnienie. W ocenie Sądu, nie sposób nie dostrzec, że długotrwałe przebywanie w przeludnionej celi, połączone z takimi niedogodnościami, jak spożywanie posiłków na łóżku, długotrwałe oczekiwanie na możliwość skorzystania ze wspólnej toalety, czy też brak możliwości wykonywania swobodniejszych ruchów, stanowi nadmierną dolegliwość i narusza godność powoda. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 7 maja 2009 r. (I ACa 247/09). Powód nie udowodnił natomiast pozostałych okoliczności, które wskazał w pozwie. Wystarczającego dowodu w tym zakresie nie mogły stanowić zeznania świadków, którymi były osoby współosadzone. Świadkowie ci zeznawali jedynie na temat relacji przekazywanych im przez powoda, a dotyczących jego rzekomego złego traktowania przez funkcjonariuszy Służby Więziennej i personel medyczny. W ocenie Sądu, braki w wyposażeniu celi, na jakie powołuje się powód, nie są brakami skutkującymi niezaspokojeniem potrzeb osadzonych, w szczególności powoda. Przeprowadzone postępowanie dowodowe obaliło zarzut powoda, że (...) w W. nie zapewnia mu warunków do utrzymywania higieny osobistej powód ma w zasadzie nieograniczony (ograniczony tylko potrzebami współmieszkańców celi) dostęp do kącika sanitarnego, a (... ) dostarcza mu nie tylko środki higieny osobistej, ale też preparaty do utrzymywania czystości w celi, za którą są odpowiedzialni sami osadzeni. Zauważyć również należy, że nic nie stoi na przeszkodzie nabywaniu przez osadzonych (w tym powoda) w więziennym sklepie lub otrzymywaniu od rodziny dodatkowych środków higieny osobistej, jeżeli środki przydzielane zgodnie z normami nie spełniają ich indywidualnych wymagań w zakresie ilości lub jakości. Nie był też zasadny zarzut nie wyrażenia zgody na posiadanie przez powoda własnych urządzeń elektrycznych w celi, w tym zwłaszcza służących do przygotowywania posiłków. Jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, wszyscy skazani mają dostęp do takich urządzeń, w które każdy oddział jest wyposażony. Żadne względy obiektywne nie uzasadniają subiektywnych oczekiwań powoda co do jego wyjątkowego traktowania przez udzielenie mu zgody na posiadanie własnych urządzeń w celi. Co do zarzutu powoda niewłaściwej wentylacji w celi wskazać należy, że wentylacja grawitacyjna, która występuje na terenie (... ) w W. jest najpowszechniejszym rodzajem wentylacji występującym w budynkach budowanych w Polsce, która pozostaje zgodna z normami budowlanymi. Ten system wentylacji z istoty swojego działania obarczony jest pewnymi niedoskonałościami, zwłaszcza w okresie letnim, gdy nie występuje dostateczna różnica temperatur i ciśnienia. Podobnie wiele budynków, w tym użyteczności publicznej, jak urzędy państwowe czy szpitale narażonych jest na --- STRONA 11 --- znaczne nasłonecznienie latem, co stanowi znaczny dyskomfort dla pracujących tam osób i korzystających z nich obywateli. Także odmowa udzielenia powodowi zgody na kształcenie była uzasadniona i wynikała z przyjętych przez administrację (...) kryteriów w tym zakresie, w żadnym razie nie mając charakteru szykanowania i poniżania powoda. Takie samo stwierdzenie należy odnieść to zarzutu powoda, że zajęcia kulturalne i sportowe nie umożliwiają regularnego korzystania z nich przez skazanych. Powód ma dostęp do wszystkich możliwości, jakie w tym zakresie zapewnia skazanym (...) w W.. Nie można jednak zapominać, że w jednostce penitencjarnej obowiązują pewne reguły i porządek, według którego skazani mogą korzystać z wszystkich dostępnych form spędzania czasu. Same tylko indywidualne potrzeby powoda i jego oczekiwania, nie są w tym przypadku wystarczającym uzasadnieniem jego oczekiwań co do specjalnego traktowania.. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, odmowy z jakimi w tym zakresie powód się spotykał, nie miały na celu poniżenia jego osoby, ale właśnie podporządkowania go takim samym regułom, jakie obowiązują wszystkich innych skazanych. Także odmowy widzeń z osobami postronnymi i zasady na jakich powód odbywał widzenia z bliskimi i kontaktował się z adwokatem, były uzasadnione, a subiektywne przekonanie powoda o ich nieprawidłowym i dyskryminującym charakterze nie jest wystarczające do przyjęcia, że doszło w tym zakresie do naruszenia dóbr osobistych powoda. Postępowanie dowodowe nie potwierdziło także prawdziwości twierdzeń powoda odnośnie tego, że to funkcjonariusze Służby Więziennej doprowadzili do zaginięcia z celi powoda rękawic bokserskich i pilota DVD. W tej sprawie prowadzone były również postępowania karne, które nie doprowadziły do potwierdzenia tego faktu. O braku faktu naruszenia dóbr osobistych w analizowanym wyżej zakresie świadczy również pośrednio także to, że takie same okoliczności na ich uzasadnienie powód podnosił w licznych skargach kierowanych do różnego rodzaju organów władzy publicznej. W sprawach tych prowadzone były liczne postępowania wyjaśniające, które nie doprowadziły do potwierdzenia słuszności zarzutów stawianych władzom i administracji (...) w W., w którego działalności nie stwierdzano nieprawidłowości. Zdaniem Sądu sam fakt naruszenia godności powoda na skutek odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia nie może stanowić podstawy zasądzenia na jego rzecz powoda zadośćuczynienia. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać"), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z i9 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. i0i, a pogląd ten Sad orzekający podziela). Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Ponadto według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). --- STRONA 12 --- Dochodząc do przekonania, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia, Sąd miał na względzie przede wszystkim fakt, iż powód nie wykazał, ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty pieniężnej w tak wysokiej kwocie, a postępowanie dowodowe nie doprowadziło do potwierdzenia jego twierdzeń o negatywnych skutkach jakie w jego sferze emocjonalnej wywołały niedostateczne, jego zdaniem, warunki bytowe panujące w pozwanym (...). Zarówno zgromadzona w sprawie dokumentacja medyczna powoda, jak i opinia biegłego sądowego z zakresu psychiatrii nie potwierdziły tego, aby powód cierpiał na depresję. Zdaniem Sądu odczuwanie negatywnych emocji jest zaś związane z samą istotą odbywania kary izolacyjnej, wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, koniecznością przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Na ocenę pokrzywdzenia powoda rzutować musi także to, że powód odbywa karę pozbawienia wolności na oddziale zamkniętym, w którym zgodnie z przepisami prawa penitencjarnego stopień ograniczenia swobody wiążący się z pozbawieniem wolności jest najwyższy. Powód nie wykazał, ażeby warunki odbywania kary odnoszące się do niego różniły się na jego niekorzyść od warunków, w jakich karę odbywali inni skazani, nie można więc uznać, że umieszczenie powoda w przeludnionej celi stanowiło indywidualnie wymierzoną w niego szykanę. Podnoszone przez niego twierdzenie, potwierdzane zeznaniami innych współosadzonych, jakoby cela, w której oni przebywali była „szykanowana" i „poniżana", nie mają oparcia w pozostałym materiale dowodowym, dlatego w ocenie Sądu nie są one wiarygodne. Ponadto (... ) w W. wykazał, że mimo istniejącego problemu przeludnienia podejmuje próby stworzenia osadzonym godziwych warunków odbywania kary, co potwierdziły sprawozdania z wizytacji (... ) w W. za lata 2006-2008. Istotne jest również, że powód odbywa karę pozbawienia wolności za przestępstwa których waga jest szczególnie istotna, a w (... ) przebywa on nie po raz pierwszy. Sąd nie dysponował, co prawda, żadnym dowodem szczegółowo wskazującym, od kiedy i w jakich jednostkach, powód odbywał karę pozbawienia wolności, uznał jednak tę okoliczność za przyznaną przez powoda. Strona pozwana w odpowiedzi na pozew powołała się na ten fakt, wskazując dodatkowo, jakiego rodzaju przestępstw dopuścił się powód. Okolicznościom tym powód w żaden sposób nie zaprzeczył, zatem Sąd uznał je za przyznane. Nie można zatem pominąć faktu, że powód znalazł się w (... ) w związku z popełnieniem umyślnego przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu, a odbyta wcześniej kara nie powstrzymała go przed popełnieniem kolejnych takich przestępstw. Czerpanie przez powoda korzyści majątkowych z faktu pozbawienia wolności mogłoby w tej sytuacji słusznie zostać odebrane jako niemoralne. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że kwota żądanego zadośćuczynienia i odszkodowania pozostaje w rażącej dysproporcji do sytuacji majątkowej powoda i nie została przez niego w żaden sposób wykazana. Z kolei, odnośnie żądania zadośćuczynienia za doznany na skutek warunków odbywania kary pozbawienia wolności uszczerbek na zdrowiu Sąd zważył, że zgodnie z art. 445 kc., w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W rozpoznawanej sprawie, zdarzeniem z którego wynikać miał rozstrój zdrowia powoda, miały być złe warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Natomiast sam uszczerbek na zdrowiu sprowadzał się do (...), a także (...), na jaką powód zapadł, zgodnie z twierdzeniami pozwu. --- STRONA 13 --- W toku postępowania dowodowego Sąd na wniosek powoda dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu (...)na okoliczność ustalenia wpływu warunków odbywania kary wolności przez powoda na stan jego zdrowia (...)oraz dolegliwości (...)oraz prawidłowości leczenia i postępowania wobec powoda w (...) w świetle zgłaszanych przez niego dolegliwości. Z opinii biegłych sądowych wynika, że aktualnie nie stwierdza się u powoda rozstroju zdrowia ze względów (...). Stan (...)powoda nie odbiega od normy. Nie wykazuje (...). Nie ma (...), a funkcje (...)są sprawne. Nie występują też (...) (opinia biegłego (...), k.508-509). Zgłaszane przez powoda w czasie jego pobytu w (...) w W. dolegliwości bólowe (...)mają związek z (...).(...)jest schorzeniem samoistnym, a przeciążenia i uprawianie sportu przyspiesza występowanie tych zmian. Warunki odbywania kary pozbawienia wolności, w tym okresowe przeludnienie cel, nie pozostają w związku przyczynowym z wystąpieniem u powoda dolegliwości bólowych (...)bądź ich zaostrzeniem. Nie rozpoznaje się u powoda innych schorzeń, które pozostawałyby w związku przyczynowym z warunkami odbywania kary wolności w (...) w W.. Leczenie schorzeń powoda w Zakładzie Opieki Zdrowotnej w W. prowadzone było w sposób prawidłowy i nie różniło się od leczenia w zakładach opieki zdrowotnej w warunkach wolnościowych. Postępowanie lekarzy i personelu medycznego w stosunku do powoda było prawidłowe (opinia biegłego (...), k.547). Należało zatem stwierdzić, że w sprawie nie zostało ustalone, aby zasadne było żądanie powoda o zadośćuczynienie także na tej podstawie, a opieka medyczna jaką powód ma zapewnioną w (...) w W. jest nie tylko wystarczająca, ale także sprawowana w sposób prawidłowy z medycznego punktu widzenia. Mając na uwadze powyższe względy powództwo należało oddalić, o czym Sąd orzekł w punkcie I wyroku. W punkcie II wyroku, na podstawie § 19 w zw. z § 6 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm./, Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokat D. S. kwotę 4494,80 zł wraz z należnym podatkiem VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu -zgodnie ze złożonym spisem kosztów. Z./ 1. odnotować; 2. odpis wyroku z uzas. doręczyć pełnomocnikom stron; 3. kal. 14 dni.