Wyrok IC 491/09 Dnia 14 kwietnia 2011r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny składzie następującym

--- STRONA 1 --- sygn. akt IC 491/09 Dnia 14 kwietnia 2011r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział I Cywilny składzie następującym: Przewodniczący : SSO Małgorzata Franczak - Opiela Protokolant : sekr.sąd. Jolanta Furman po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2011r. w N. sprawy z powództwa R. P. przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w N. zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od powoda R. P. na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, III. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Nowym Sączu adwokatowi D. F. z Kancelarii Adwokackiej w N. (…) kwotę 4.428zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) w tym 828zł podatku VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 491/09 --- STRONA 3 --- UZASADNIENIE wyroku z dnia 14 kwietnia 2011 r. W ostatecznie precyzowanym stanowisku, powód R. P. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w N. zadośćuczynienia w kwocie 100.000 zł. W uzasadnieniu pozwu wskazał, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym w którym przebywał od października 2008 r. do czerwca 2009 r. nie spełniały podstawowych standardów wynikających z przepisów prawa. Znaczne przeludnienie cel, współbytowanie z nazbyt dużą liczbą współwięźniów, brak wydzielonych kącików sanitarnych a w nich dostępu do ciepłej wody, brak osobnych miejsc do spania, nieszczelne okna i deficyt środków higienicznych spowodowały, że odbywana przez powoda kara pozbawienia wolności stała się nieproporcjonalnie dolegliwa, a sam został poddany poniżającemu traktowaniu. Powołując się na judykaturę, wskazał, że przez bardzo długi okres przebywał w przeludnionej celi, w której nie zapewniono mu odpowiednich warunków sanitarnych oraz minimum prywatności, co negatywnie wpłynęło na jego stan psychofizyczny. Wskazał, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w jednym ze swych wyroków za sprzeczną ze standardem Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom uznał przypadającą na jednego osadzonego powierzchnię 2,8 m 2 . W tej kwestii nie bez znaczenia pozostaje też wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. który stwierdził niekonstytucyjność przepisu określającego procedurę umieszczania osadzonych w warunkach w których powierzchnia na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Przeludnienie cel spowodowało u powoda cierpienia fizyczne, a także doprowadziło do pogorszenia formy psychicznej - wyzwoliło u niego napięcia, stres i narastającą agresję. Dodatkowo powód wskazał, że jako osoba chora na astmę i cukrzycę insulinozależną, pozbawiony był w tym zakresie specjalistycznej opieki medycznej, nie były też przestrzegane pory podawania tego leku. Istniejące u powoda schorzenia, połączone z brakiem właściwej opieki medycznej potęgowały jego dyskomfort związany z odbywaną karą. Warunki odbywania kary naruszały zatem jego dobra osobiste w postaci godności oraz zdrowia Jako podstawę dochodzonego roszczenia powód wskazał art. 24 k.c. i art. 448 k.c. Pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny w N., zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że powód w żaden sposób nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pozwanego. Odnosząc się do żądań pozwu wskazał, że działanie administracji penitencjarnej mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny. Na tymczasowe przebywanie skazanego w warunkach przeludnienia zezwalała bowiem procedura przewidziana w art. 248 k.k.w., która była w tym zakresie prawidłowo zastosowana. Pozwany podniósł, że warunki cel w jakich powód był osadzony, nie pozwalają uznać, że jego działanie było bezprawne. Powód miał bowiem zapewnione wszystkie prawa wynikające z obowiązujących w tym względzie przepisów. W szczególności warunki sanitarne i higieniczne w celach mieszkalnych, w których powód odbywał karę pozbawienia wolności były zgodne z przepisami kodeksu karnego wykonawczego, regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Cele mieszkalne wyposażone były w łóżko dla każdego osadzonego, odpowiednią do liczby skazanych ilość stołów, szafek, taboretów oraz środków do utrzymania czystości w celi. Co więcej, mimo że powód już --- STRONA 4 --- wcześniej odbywał inną karę pozbawienia wolności, dopuścił się kolejnego przestępstwa, co spowodowało jego ponowne umieszczenie w Zakładzie Karnym, z czym musiał się liczyć. Nieuniknione niedogodności przebywania w odosobnieniu - w przypadku powoda - łagodzone były zresztą poprzez możliwość dokształcania w specjalności spawacz, co - w perspektywie wyjścia z Zakładu Karnego - może znacznie ułatwić mu znalezienie pracy. Powód miał również możliwość korzystania z zajęć świetlicowych, kół zainteresowań, zajęć sportowych, artystycznych, biblioteki czy programów terapeutycznych. Odnosząc się do powołanego przez powoda orzecznictwa europejskiego, pozwany podał, że w europejskiej przestrzeni prawnej nie funkcjonuje wiążące pojęcie standardów europejskich w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności, a Unia Europejska nie narzuca państwom członkowskim ujednolicenia normy powierzchni celi przypadającej na skazanego. Przy ustalaniu, czy warunki pobytu w zakładzie przekraczają zakres dolegliwości zastosowanie znajduje kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków. Polega ono na kompleksowej ocenie wszelkich aspektów warunków oraz rygorów pobytu, takich m.in. jak: powierzchnia celi, liczba zakwaterowanych w niej osób, warunki sanitarne, możliwość zapewnienia minimum prywatności, ilość czasu spędzanego poza celą, możliwość pracy, czas i częstotliwość zajęć sportowych i rekreacyjnych, wiek, płeć osadzonych, ich prawidłowy dobór i wiele innych okoliczności. Przywołując liczne orzecznictwo krajowe jak i zagraniczne, pozwany wskazał, że zarzut niewłaściwego traktowania musi zostać poparty odpowiednimi dowodami, a dokonując oceny czy traktowanie jest poniżające, należy wziąć pod uwagę czy w zamierzeniu konkretne zachowanie ma poniżyć i upokorzyć daną osobę. W każdym wypadku zaistniałe cierpienie i poniżenie ma wykraczać daleko poza niezbędny element dolegliwości, który związany jest z danym rodzajem uzasadnionego prawnie traktowania bądź karania. Pozwany wskazał, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. sygn. SK 25/07. Z orzecznictwa sądowego i piśmiennictwa prawniczego wynika, że nie każdy wyrok Trybunału stwierdzający niekonstytucyjność aktu normatywnego może stanowić podstawę roszczeń odszkodowawczych, gdyż odpowiedzialność ta aktualizuje się dopiero w przypadku wyroków, które wywierają skutki retroaktywne, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wyrok Trybunału opublikowany został w dniu 5 czerwca 2008 r., moc obowiązującą art. 248 k.k.w. utracił jednak dopiero w dniu 6 grudnia 2009 r. Pozwany Skarb Państwa wskazał również, iż uwzględnienie powództwa w niniejszej sprawie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego określonych w art. 5 k.c. oraz naruszałoby elementarne poczucie sprawiedliwości społecznej, stanowiąc tym samym nadużycie prawa. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód R. P. przebywał w Zakładzie Karnym w N. w następujących okresach: od 10 października 2008 r. do 27 stycznia 2009 r. oraz od 23 marca 2009 r. do 1 czerwca 2009 r. W okresie od 10 października 2008 r. do 27 stycznia 2009 r. powód przebywał w celi nr (…) o powierzchni 40,37 m 2 , gdzie przebywało okresowo od 11 14 osadzonych. Największe zaludnienie celi występowało przejściowo w okresach od 16 października do 8 listopada 2008 r. i od 19 grudnia 2008 r. do 12 stycznia 2009 r. i wynosiło odpowiednio 2,88 m 2 i 2,89 m 2 . Po dwumiesięcznym pobycie poza pozwanym Zakładem - w Areszcie Śledczym w K., a następnie w Zakładzie Karnym w Rz. - powód został ponownie osadzony w Zakładzie Karnym w N. w celi (…) o powierzchni 25,03 m 2 , gdzie okresowo przebywało maksymalnie do 5 osadzonych. W okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 1 czerwca 2009 r. powód przebywał w --- STRONA 5 --- celi nr (…) o powierzchni 39,63 m 2 , w której przebywało periodycznie od 8 do 13 osadzonych. (dowód: pismo Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dn. 27.10.2010 r. k. 232-233) Zakład Karny w N. jest jednostką typu zamkniętego, przeznaczoną dla recydywistów penitencjarnych. Cele mieszkalne Zakładu Karnego w N. są do siebie podobne - zarówno co do ich wyposażenia w sprzęt kwaterunkowy jak też oświetlenia, wentylacji i układu kącika sanitarnego. Oświetlenie w celach zapewniają otwierane, dostępne dla osadzonych całą dobę okna zaszklone przeźroczystym szkłem gładkim oraz oświetlenie żarowe o odpowiedniej mocy. Na indywidualną prośbę, może być skazanemu przyznana lampka do czytania. Zasłony okienne tzw. blendy, w przypadku ich zastosowania, montowane są ze względów ochronnych, w sposób umożliwiający swobodną wymianę powietrza przez okno (z dystansem do ściany), nie stanowią też bariery dla światła dziennego. Wentylacja i przewietrzanie cel odbywa się poprzez stolarkę okienną i drzwiową. Ponadto w większości cel mieszkalnych są kratki wentylacji grawitacyjnej, niektóre zabezpieczone w sposób uniemożliwiający nielegalne kontakty pomiędzy osadzonymi z różnych poziomów budynku. Obowiązujące przepisy nie nakładają obowiązku montowania wentylacji w celach, w budynkach już istniejących. Należyte warunki higieniczne w celach mieszkalnych zapewnione są poprzez wyposażenie ich w trwale zabudowane i zamykane od wewnątrz kąciki sanitarne, w których znajduje się odpowiednie wyposażenie i armatura zapewniająca niezbędny poziom intymności. Do utrzymania czystości i higieny, systematycznie co miesiąc osadzonym wydaje się odpowiednie środki higieniczne. Każda cela otrzymuje też środki niezbędne do utrzymania w niej czystości, w tym kącików sanitarnych. Od 2008 r. wszystkie cele w pawilonie (…) oraz cele oddziału (…) pawilonu (…) mają zapewniony dostęp do bieżącej, ciepłej i zimnej wody. Raz w tygodniu osadzeni korzystają z kąpieli w łaźni, a na zlecenie lekarza zapewniane są kąpiele dodatkowe. W sprawozdaniach z wizytacji z lat 2008 i 2009 dokonywanych przez sędziego penitencjarnego, nie stwierdzono nieprawidłowości w warunkach bytowych skazanych. Wyposażenie cel mieszkalnych Zakładu Karnego w N., w których powód odbywał karę pozbawienia wolności, było i jest zgodne z normami określonymi w stosownych przepisach. W szczególności powód posiadał wydzielone miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią do pory roku temperaturę i oświetlenie. Skazani osadzani są w celach zgodnie z normą metrażową. W okresie przebywania powoda w Zakładzie Karnym w N. przeznaczony był on na 381 miejsc, według normy 3 m 2 na osobę. Wcześniej pojemność jednostki kształtowała się na poziomie 388 miejsc. Dyrektor Zakładu Karnego w N. systematycznie przesyłał sędziemu penitencjarnemu comiesięczne informacje w trybie art. 248 k.k.w. o stanie zaludnienia, w tym przekroczeniu normy 3 m 2 . Na dzień 31 października 2008 r. osadzonych było 505 osób, a przeludnienie wynosiło 132,5%. W okresie przebywania powoda w Zakładzie Karnym do czerwca 2009 r. liczba osadzonych stopniowo malała (za wyjątkiem marca 2009 r.), w związku z czym systematycznie malało zaludnienie Zakładu do poziomu 114,1% - na dzień 30 czerwca 2009 r. W związku z przeludnieniem, stosowano częste rotacje osadzonych między celami. W pozwanym Zakładzie Karnym w N. przeprowadzane są corocznie przeglądy przewodów wentylacyjnych i kominowych. Z kolei w stołówce i kompleksie kuchennym Zakładu systematycznie przeprowadzane kontrole sanitarne. Kontrole przeprowadzone w okresie pobytu powoda nie wykazały zaniedbań ani innych nieprawidłowości. Kontrola w 2008 r. nie wykazała nieprawidłowości stanu technicznego przewodów wentylacyjnych i kominowych. --- STRONA 6 --- W zakładzie istnieją dwie nowoczesne kotłownie c.o. służące do ogrzewania pomieszczeń i wody. Stopniowo wykonywane są kolejne prace modernizacyjne w zakładzie. Do końca 2006 r. zakończono generalne remonty cel mieszkalnych oddziałów (…) pawilonu mieszkalnego (…) i (…). Jednostka dysponuje odnowionymi salami widzeń, na bieżąco remontowane są łaźnie. Od lipca 2008 r. posiłki dla osadzonych przygotowywane są nowoczesnym kompleksie żywnościowym obejmującym kuchnię i magazyn żywnościowy. System żywienia w Zakładzie dostosowany do wartości dziennej normy wyżywienia oraz potrzeb osadzonych, w tym norm kalorycznych i rodzaju diety. (dowód: informacja w zakresie warunków bytowych odbywania kary pozbawienia wolności powoda k. 230, informacje o stanie zaludnienia w okresie od grudnia 2004 r. do sierpnia 2009 r. k. 75-94, sprawozdania z wizytacji ZK w N. przeprowadzonych w dniach: 07-14.02.2008 r. k. 107-117 i 05-06.02.2009 r. k. 96-105, informacja ZK w N. odnośnie wyposażenia cel mieszkalnych i warunków w celach w których przebywał powód k. 118, protokół okresowej kontroli przewodów kominowych z 2008 r. k. 119- 120, protokoły kontroli sanitarnej Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. k. 121-137, zeznania świadka T. U. k. 212/v-213) Powód dysponował możliwością zagospodarowania czasu wolnego, stosownie do aktualnego stanu zdrowia. Powód uczestniczył w spacerach porannych, mógł korzystać ze świetlicy, miał dostęp do telewizji i dostęp do prasy. Z uwagi na rozpoznaną padaczkę, powód nie otrzymał zgody na uczestnictwo w zajęciach rekreacyjno-sportowych. (dowód: zeznania świadka T. U. k. 213, książka zdrowia powoda k. 242, zeznania powoda k. 214/v) W związku z wysokimi wartościami glikemii, w 2009 r. u powoda rozpoznano przewlekłe, zaawansowane zapalenie trzustki i cukrzycę insulinozależną. Z tego powodu, w okresie od 22 stycznia 2009 r. do 29 stycznia 2009 r., był hospitalizowany w Szpitali Aresztu Śledczego w K. W trakcie leczenia rozpoznano u niego również padaczkę poalkoholową. Zalecono wówczas intensywne leczenie insuliną, a po ustaleniu jej dziennych dawek powód został wypisany na własną prośbę - w stanie ogólnym dobrym, z zaleceniem stosowania odpowiedniej diety i systematycznych iniekcji. Podczas pobytu w Zakładzie Karnym powód miał zapewnione zalecone leczenie, a podawanie insuliny następowało kilkukrotnie w ciągu dnia. W godzinach pracy zespołu medycznego, pielęgniarka dostarczała powodowi zastrzyki, które robił sobie samodzielnie, następnie zabierali mu niezbędnego do iniekcji pena. Z tego powodu R. P. inicjował awantury. Po godzinie 15 pena przynosił powodowi oddziałowy lub jeden ze skazanych. Stan zdrowia powoda w trakcie pobytu w jednostce penitencjarnej w N. był nieustannie monitorowany przez lekarzy, a okresowe wzrosty poziomu glukozy wynikały z jego niesubordynacji i odmowy stosowania się do zaleceń lekarskich. Po opuszczeniu szpitala Aresztu Śledczego w K., w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w Rz. w dniu 5 marca 2009 r. powód odmówił przyjmowania posiłków, jak też leków i insuliny podając, że „miał obiecane przeniesienie do Zakładu Karnego w N.”. Równocześnie został poinformowany przez funkcjonariuszy zakładu o szkodliwości swojego postępowania. Głodówka trwała do 7 marca 2009 r. Po przewiezieniu do N., powód nie przestrzegał zaleceń, w dniach 13-14 maja 2009 r. odmawiał przyjęcia posiłków, a w dniu 17 maja 2009 r. iniekcji insuliny podając, że „chce zrobić lekarzowi na złość”. W trakcie interwencji odgrażał się lekarzowi. Ponowna hospitalizacja powoda miała miejsce w okresie od 30 maja 2009 r. do 3 czerwca 2009 r. z powodu dolegliwości bólowych brzucha. Po wdrożonym leczeniu zachowawczym dolegliwości ustąpiły i nastąpiła poprawa jego stanu zdrowia. Stwierdzono wówczas w dokumentacji, że powód nie stosuje się do obowiązujących zasad postępowania w --- STRONA 7 --- oddziałach szpitalnych - odmawiał leczenia, nie przestrzegał diety, miał arogancki stosunek do personelu pielęgniarskiego. Równocześnie w dniu 4 czerwca 2009 r. powodowi udzielono zezwolenia na posiadanie własnego glukometru. W dniu 31 lipca 2009 r. powód ponownie odmówił przyjmowania insuliny podając, że będzie ją brał jeżeli „na celę wróci jego kolega, który został przeniesiony na inną celę”. Po ostatnim pobycie w szpitalu powodowi zezwolono na posiadanie pena, gdyż groził że ostatecznie odmówi jej przyjmowania. W związku ze zgłaszanymi dolegliwościami, powód znajdował się pod stałą opieką specjalistyczną i regularnie poddawano go badaniom lekarskim. (dowód: karty informacyjne leczenia szpitalnego k. 221-223, książka zdrowia powoda k. 242, zeznania powoda k. 214/v i 247/v) Na podstawie opinii biegłego diabetologa Sąd ustalił, że powód ma rozpoznaną i leczoną cukrzycę typu 3 – po zapaleniu trzustki na tle alkoholowym. Powód w zakładzie karnym otrzymywał prawidłowe leczenie a cukrzyca prawidłowo leczona insuliną nie jest schorzeniem uniemożliwiającym przebywanie w zakładzie karnym. Natomiast w leczeniu cukrzycy, szczególnie w modelu intensywnej insulinoterapii, jaki zastosowano u powoda współpraca z chorym, jego dyscyplina w przestrzeganiu zaleceń lekarskich jest nieodzownym i podstawowym elementem leczenia. Stosowanie przez powoda głodówki i odmawianie przyjmowania insuliny było świadomym naruszeniem zasad leczenia. Na skutek takiego postępowania powód świadomie narażał swój organizm na negatywne konsekwencje niewyrównania metabolicznego cukrzycy. Niewyrównanie cukrzycy może skutkować utratą przytomności w czasie niedocukrzenia, które może być skutkiem głodówki. (dowód: opinia biegłego lek. med. E. M. z dn. 9.02.2011 r. k. 254-255) Powód odbywał w jednostce organizacyjnej pozwanego karę pozbawienia wolności w systemie zwykłym, nie wyrażał zgody na przystąpienie do programu indywidualnego oddziaływania. Wykazywał przystosowanie do warunków więziennych, stosował się do obowiązujących regulaminów. Wykazywał jednak mało krytyczny stosunek odnośnie dotychczasowego trybu życia i popełnionych przestępstw, nie wyrażał skruchy ani nie refleksji odnośnie zmarnowanego czasu i wyrządzonych swoim zachowaniem krzywd. W stosunku do powoda nie były obserwowane agresywne zachowania współwięźniów. Powód ma wykształcenie podstawowe, a w Zakładzie Karnym w N. ukończył kurs zawodowy spawacza i szkolenie komputerowe. Przed osadzeniem w Zakładzie Karnym w N. powód kilkukrotnie odbywał wcześniej orzeczone kary pozbawienia wolności w różnych zakładach karnych - początkowo w W., następnie w T., w końcu został skierowany do N. (dowód: ocena okresowa zachowania powoda z dn. 15.01.2009 r. k. 139-140, zeznania świadka T. U. k. 213, zeznania powoda k. 213/v i 247/v) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zebrane dowody z dokumentów urzędowych, które sporządzone zostały przez uprawnione organy w zakresie posiadanych przez nich kompetencji, a także na podstawie dokumentacji medycznej powoda (kart informacyjnych leczenia szpitalnego i wpisów w książce zdrowia), co do których brak podstaw do kwestionowania ich prawdziwości i autentyczności. Prawdziwość tychże dokumentów nie była również w żadnym zakresie podważana przez strony, a dokumenty te pozwoliły na bardziej dogłębną weryfikację ich twierdzeń, odnośnie istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd dokonał nadto ustaleń faktycznych w oparciu o zeznania świadka T. U., powoda oraz opinię biegłej. Zeznania świadka T. U., współosadzonego przez okres pięciu miesięcy, Sąd częściowo podzielił. Sąd nie znalazł podstaw do odmowy wiarygodności tym zeznaniom odnośnie kwestii wyposażenia cel więziennych czy braku bieżącej ciepłej wody w celi o nr (…). Świadek nie zauważył też, by codzienne zachowanie powoda nacechowane było napięciem i --- STRONA 8 --- narastającą agresją, przyznając że jedynym zmartwieniem powoda była wówczas choroba matki - w tym zakresie jego zeznania znalazły potwierdzenie w dokumencie oceny okresowej zachowania R. P. (k. 139-140). Sąd odmówił wiary zeznaniom świadka w zakresie w jakim zeznał, że powód nie miał zapewnionej dostatecznej opieki medycznej, insulinę otrzymywał w różnych porach, nie zawsze od osoby uprawnionej. W ocenie Sądu świadek w tym zakresie nie posiadał wiedzy specjalistycznej co do sposobu leczenia powoda i zeznania świadka w tej części pozostają w sprzeczności z dokumentacją leczenia powoda w zakładzie karnym i opinią biegłego diabetologa. Zeznania powoda Sąd uznał za wiarygodne w części, w której korespondują ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności z dokumentacją jego leczenia. Za wiarygodne uznał też Sąd zeznania powoda co do wyposażenia cel mieszkalnych, możliwości korzystania zajęć edukacyjnych w świetlicy, spacerów i łaźni - gdyż są zbieżne z pozostałym materiałem dowodowym, w tym zeznaniami świadka. Sąd obdarzył również wiarygodnością zeznania powoda w zakresie dotyczącym braku w niektórych celach dostępu do bieżącej, ciepłej wody - czego nie kwestionował pozwany. Zważyć jednak w tej kwestii należy, iż standard budynku jest - stosownie do możliwości finansowych - stopniowo poprawiany, o czym świadczy fakt, że wszystkie cele pawilonu (…) i oddziału (…) Pawilonu (…) mają już zapewnione ujęcia ciepłej wody. Nie można też pominąć, że osadzeni - w tym powód, dysponowali w tym czasie zastępczą możliwością korzystania z ujęcia ciepłej wody, umiejscowionego poza celą - na korytarzu swojego oddziału. Za wiarygodne uznał również Sąd zeznania powoda w których przyznał, że okresowo przebywał w celach poniżej przyjętego ustawowo progu minimalnego metraża, niemniej w tym zakresie jego twierdzenia, że w tym czasie zagęszczenie celi wynosiło około 2 m 2 na osadzonego, były przesadzone. Z przedłożonego przez Zakład Karny zestawienia wynika, że w trakcie pobytu powoda w pozwanym Zakładzie Karnym norma ta była przekroczona wprawdzie dwukrotnie, za każdym razem stan ten trwał jednak nie dłużej niż przez trzy tygodnie, przy czym rzeczywista wartość zaludnienia w tym czasie zbliżona była do wymaganych prawem 3 m 2 . Co więcej, z samych zeznań powoda wynikało również, że osadzenie go w celi nr (…) motywowane było głównie sąsiedztwem ambulatorium, co związane było z licznymi interwencjami medycznymi względem powoda. Niekonsekwentne były zeznania R. P. odnośnie deklarowanego przez niego niskiego standardu świadczonej mu opieki medycznej. Podczas gdy z jednej strony powód zarzucał, że insulinę podawał mu funkcjonariusz oddziałowy - nie zaś uprawniona do tego pielęgniarka, twierdził następnie, że insulinę wstrzykiwał sobie samodzielnie, przy czym niezbędny do tego „pen” był początkowo zabierany przez funkcjonariusza z uwagi na jego wyposażenie w igłę. Powodowi jednak zezwolono na samodzielnie monitowanie poziomu cukru - zapewniono mu w związku z tym osobisty glukometr, z czasem zaś zezwolono na posiadanie w celi pena. Z licznych wpisów w książce zdrowia wynika zaś, że powód znajdował się pod stałą opieką lekarzy, a zgłaszane dolegliwości nie były bagatelizowane. Sąd odmówił wiarygodności zeznaniom powoda w zakresie w jakim twierdził, że w okresie osadzenia w pozwanej jednostce regularnie przyjmował insulinę, przeczą temu bowiem zgromadzone w sprawie dokumenty w tym książeczka zdrowia powoda, z której wynika, że powód systematycznie wręcz - pod błahymi nieraz pretekstami - odmawiał przyjęcia insuliny, nierzadko przy tym starając się wymusić tym na swoją rzecz określone przywileje. Co więcej, ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika wprost, że powód nie stosował się do pozostałych zaleceń lekarskich - odmawiał posiłków, a w okresie marca 2009 r. stosował przez kilka dni głodówkę, co miało niekorzystny wpływ na jego stan zdrowia, o czym zresztą był wielokrotnie przez służby informowany. Nie znalazły również w żadnym zakresie potwierdzenia jego tezy, iż stan jego zdrowia wymagał stałej hospitalizacji w --- STRONA 9 --- warunkach szpitalnych, przeczą temu bowiem jednoznacznie wnioski sporządzonej w sprawie opinii biegłej. W ocenie Sądu, powód w niniejszej sprawie prezentował postawę roszczeniową, przedstawiając się jako ofiara instytucji państwowej, pomijając jednak przy tym przyczynę z jakiej się znalazł w pozwanym Zakładzie. Sporządzoną w niniejszej sprawie opinię Sąd uznał za rzeczową, profesjonalną i rzetelną. Biegła E. M. sporządziła opinię na podstawie szczegółowej analizy dokumentacji medycznej powoda, uwzględniając charakter i przyczyny zgłaszanych przez powoda dolegliwości. Wnioski w opinii przedstawione przez biegłą są logiczne i obiektywne. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania w/w opinii, żadna ze stron nie złożyła także zarzutów do opinii. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie powód R. P. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w N. kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia, opierając swoje roszczenie na twierdzeniach osadzenia go w nieodpowiednich warunkach, w tym przeludnienia. Wskazywał też na istotne pogorszenie stanu zdrowia wskutek pobytu w Zakładzie, poprzez niezapewnienie mu należytej opieki medycznej i odpowiednich warunków bytowania. Ocena zasadności roszczenia powoda zależała w pierwszej kolejności od ustalenia czy pozwany rzeczywiście dopuścił się naruszenia dóbr osobistych powoda, a jeśli do naruszenia dóbr doszło czy działanie strony pozwanej było bezprawne. Dobra osobiste człowieka podlegają bowiem ochronie prawa cywilnego (art. 23 i 24 k.c.), a ciężar zaś wykazania, że doszło do ich naruszenia spoczywa na powodzie (art. 6 k.c.). Pozwanego natomiast obciąża wykazanie, że jego działanie lub zaniechanie nie było bezprawne, działał w granicach uprawnień. Przepis art. 24 § 1 k.c. statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Powód wskazywał, że warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w N., uwłaczały jego godności oraz naruszały jego dobro osobiste w postaci zdrowia. Każda osoba pozbawiona wolności zachowuje swe prawa i wolności gwarantowane Konstytucją, z wyjątkiem prawa do wolności osobistej. Poszanowanie godności należy do fundamentalnych zasad porządku konstytucyjnego, zgodnie z którą, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych (art. 30 Konstytucji). Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonywanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Szczególną doniosłość powyższej zasady na gruncie prawa karnego wykonawczego podkreśla także przepis art. 4 § 1 k.k.w., który statuuje zasadę humanitarnego traktowania osób pozbawionych wolności, przy równoczesnym poszanowaniu ich godności. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z --- STRONA 10 --- 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny, z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w sposób nienaruszający godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych, oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji” (vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2007 r., sygn. V CSK 431/2006, Lex nr 255593). Nie można w tym zakresie pominąć orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 2000 r., który w sprawie Kudła przeciwko Polsce , stwierdził, że art. 3 Konwencji „wymaga od państwa zapewnienia, aby osoba aresztowana przebywała w warunkach połączalnych z szacunkiem dla jej godności ludzkiej, aby sposób i metody wykonywania pozbawienia wolności nie poddawały tej osoby niedoli lub ciężarom, których intensywność przekracza nieunikniony poziom cierpienia, inherentnie przynależny uwięzieniu, aby - biorąc pod uwagę praktyczne wymagania pozbawienia wolności - jej zdrowie i samopoczucie były chronione w sposób adekwatny, m.in. przez zapewnienie jej wymaganej opieki medycznej”. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu przeludnienia cel, wskazać należy iż niewątpliwie odbywanie kary pozbawienia wolności w takich warunkach, przy braku zapewnienia minimum warunków bytowych, może stanowić przejaw poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia godności osoby pozbawionej wolności. Stosownie do treści art. 110 § 2 k.k.w., powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m 2 , a cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że w pewnych okresach odbywania kary pozbawienia wolności, powód przejściowo przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego nie odpowiadała normie minimalnej 3 m 2 , wynikającej z art. 110 k.k.w. Okoliczność ta nie tylko nie była kwestionowana przez pozwanego, ale została wprost potwierdzona w informacji Dyrektora Zakładu Karnego (k. 232-233). W tym kontekście, w działaniu strony pozwanej polegającym na umieszczeniu powoda w celach przeludnionych nie można przypisać jednak waloru bezprawności. Do dnia 6 grudnia 2009 r. (utrata mocy przez przepis art. 248 k.k.w. - na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. sygn. SK 25/07), działanie pozwanego było zgodne z prawem, w tym z art. 248 § 1 k.k.w., § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 sierpnia 1993 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólna pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 152, poz. 1497) oraz § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. Nr 152, poz. 1493). Artykuł 248 k.k.w. stanowił wyjątek od zasady wyrażonej w art. 110 k.k.w., umożliwiając dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego, w szczególnie --- STRONA 11 --- uzasadnionych wypadkach, umieszczanie osadzonych, na czas określony, w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę wyniosła poniżej 3 m 2 . Przepis ten jednak zobowiązywał administrację zakładu karnego do bezzwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu w/w norm na jednego osadzonego. Jak wynika z ustaleń w niniejszej sprawie, administracja pozwanego Zakładu Karnego obowiązek ten systematycznie wypełniała, przesyłając stosowne informacje. W okresie objętym żądaniem pozwu, norma art. 248 k.k.w. obowiązywała w polskim porządku prawnym, wobec powyższego działanie strony pozwanej było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Stanowisko, że osadzenie skazanego w celi w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § 1 k.k.w., jest zgodne z prawem, wyraził także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. sygn. II CSK 269/07, Lex nr 440384. Z drugiej jednak strony, w orzecznictwie prezentowane są poglądy, że samo stwierdzenie braku naruszenia normy z art. 248 k.k.w., bez oceny całokształtu zachowań pozwanego względem powoda pod kątem nałożonych stosownymi normami wymogów zakazujących niehumanitarnego traktowania – przy analizie przesłanki bezprawności działania, koniecznej do przyjęcia odpowiedzialności naruszyciela dóbr osobistych – nie jest pełne (vide: m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 maja 2009 r. sygn. I ACa 247/09 Lex nr 508523; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. I ACa 499/07, Lex 488132). W tym względzie, Sąd orzekający podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 2 października 2007 r., sygn. II CSK 269/07, zgodnie z którym samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Możliwość takiego orzeczenia musi być połączona z jednoczesnym stwierdzeniem naruszenia innych podstawowych standardów, takich jak np. niezapewnienie osadzonemu odpowiedniego miejsca do spania, złe warunki sanitarne, niehigieniczność czy brak prywatności. W kwestii szczegółowego wyposażenia cel mieszkalnych, analiza przesłanek ewentualnej odpowiedzialności strony pozwanej powinna opierać się zatem na wszechstronnej, całościowej analizie warunków, w jakich kara ta była odbywana. Powód zarzucał, iż nie zostały mu zapewnione odpowiednie warunki sanitarne - w celach nie było wydzielonych kącików sanitarnych ani osobnych miejsc do spania. W niniejszej sprawie jego zeznania twierdzenia w tym zakresie nie zostały jednak poparte żadnymi dowodami, a z zebranego w sprawie materiału dowodowego - w tym w pełni obiektywnych sprawozdań z wizytacji pozwanego Zakładu Karnego - wprost wynika, że wszystkie cele mieszkalne wyposażone były w odpowiedni i adekwatny do zaludnienia sprzęt kwaterunkowy oraz środki utrzymania czystości. Fakt istnienia trwale wydzielonych kącików sanitarnych potwierdził dodatkowo nie tylko świadek T. U. (k. 212/v), ale również i sam powód (k. 247/v), a ich twierdzenia znalazły oparcie w ustaleniach sędziego penitencjarnego. Powód miał nadto zapewniony odpowiednią wentylację przez okna oraz stosowną do pory roku temperaturę, oświetlenie w celi a także konieczne do utrzymania czystości - środki higieniczne. Nie bez znaczenia pozostaje, że budynki zakwaterowania osadzonych w Zakładzie Karnym w N. (wzniesione w XVII wieku - co wiadomo Sądowi z urzędu) wielokrotnie adoptowane były do funkcji jednostki penitencjarnej i przystosowywane były w czasach, w których obowiązywały całkowicie inne standardy socjalno-sanitarne dla osadzonych, niż obecnie obowiązujące. Z oczywistych względów, dostosowanie tych budynków do standardów europejskich musi być rozłożone w czasie. W tym zakresie wskazać należy, iż pozwany - w miarę możliwości - na bieżąco starał się i nadal stara, podejmować działania zmierzające do poprawy stanu technicznego cel mieszkalnych oraz poprawy warunków --- STRONA 12 --- bytowych osadzonych, o czym świadczą poczynione dotychczas liczne inwestycje, w tym te w kuchni, kotłowni czy instalacjach wodociągowych Zakładu. Przy ocenie czy osoba odbywająca karę pozbawienia wolności odbywa tę karę w warunkach naruszających godność człowieka trzeba mieć na względzie czy zamiarem pozwanego było poniżenie osoby. W ocenie Sądu, nawet przy przyjęciu, iż incydentalnie - w szczególnie uzasadnionych wypadkach - mogły mieć miejsce przejściowe trudności z nadmiernym przeludnieniem w Zakładzie Karnym, nie sposób uznać iż były to działania które w istotnym zakresie urągałyby godności powoda czy stanowić by miały indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Należy bowiem zauważyć, że niedogodności jakie spotkały powoda w związku z odbywaniem kary, w takim samym stopniu dotyczyły innych osadzonych. Warunki te zaś były takie, jakie w danej sytuacji mogła optymalnie zapewnić administracja zakładu. Wobec przeludnienia w celach stosowano zresztą częste rotacje więźniów pomiędzy celami przepełnionymi i celami, w których była zachowana norma metrażowa, przy czym - w kwestii zakwaterowania powoda uwzględniano możliwie najmniejszą odległość do ambulatorium. Zauważyć również należy, iż pewne dolegliwości związane z przebywaniem w zakładzie karnym są nieodłącznym elementem odbywania kary pozbawienia wolności, która sama w sobie środkiem represyjnym o charakterze prewencyjnym i z tego względu, już z założenia, ma stanowić dolegliwość dla sprawcy. Sam fakt pozbawienia wolności powoduje niezaprzeczalnie pewną dozę cierpienia i upokorzenia, przy czym stopień owego cierpienia i upokorzenia ma znajdować się na poziomie przynależnym wymierzonej karze. Nieuniknione niedogodności przebywania w odosobnieniu - w przypadku powoda, jak trafnie zauważył pozwany, łagodzone były zresztą nie tylko przez liczne zajęcia rekreacyjno-sportowe ale także poprzez możliwość dokształcania zawodowego podczas osadzenia, w czym powód aktywnie uczestniczył, a czego nie doświadczył przebywając na wolności. Powszechnie wiadomym jest również, że w polskim więziennictwie od kilkunastu lat panują trudne warunki, a sam fakt naruszenia porządku prawnego przez powoda, świadczy o tym, że mógł i powinien się wręcz, z ewentualnym osadzeniem w zakładzie karnym w podobnych warunkach, liczyć. Poziom tych dolegliwości uwarunkowany jest zresztą nie tylko samym pozbawieniem wolności, ale także standardem życia w danym kraju, w tym sytuacją ekonomiczną determinującą przeciętny poziom życia obywateli. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje nawet by powód składał jakiekolwiek skargi do organów nadzorczych nad działalnością Zakładu Karnego w N. na warunki odbywania kary pozbawienia wolności, co więcej - w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w Rz. - powód sam domagał się przetransportowania do Zakładu Karnego w N., co świadczy jedynie o tym, że panujące w tej jednostce warunki oceniał jako bardziej przyjazne. Jeżeli chodzi o zarzut R. P. dotyczący naruszenia dobra osobistego w postaci zdrowia - poprzez niezapewnienie mu właściwej opieki medycznej w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w N., to podnoszone przez powoda zarzuty nie znalazły potwierdzenia w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego a to z dokumentacji medycznej leczenia w Zakładzie Karnym oraz opinii biegłego diabetologa wynika, że powód nie tylko miał zapewniony stały dostęp do konsultacji lekarskich, z którego często korzystał ale przede wszystkim przez cały okres pobytu w pozwanym Zakładzie pozostawał pod kontrolą lekarzy specjalistów, na bieżąco też poddawany był niezbędnym badaniom specjalistycznym. Powód, pomimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z treści art. 6 k.c., nie wykazał by jego zasłabnięcia w Zakładzie Karnym w N., związane były ze złą opieką medyczną. Z ustaleń faktycznych wynika, że powód w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym odmawiał przyjmowania insuliny, a także nie stosował się do zaleceń lekarskich dotyczących systematycznego odżywiania i stosowania odpowiedniej diety. Nierzadko stosował w tym --- STRONA 13 --- celu szantaż, by wymusić na funkcjonariuszach służby więziennej określone przywileje. Analiza okoliczności sprawy, a w szczególności wnioski opinii biegłej wskazują, iż takie zachowanie powoda było świadomym naruszeniem zasad leczenia, a utrata przez powoda przytomności mogła być bezpośrednim skutkiem stosowanej przez niego głodówki. Powołując się na naruszenie dóbr osobistych powód domagał się z tego tytułu zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 448 k.c. Uwzględniając całokształt okoliczności sprawy, brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda jakiejkolwiek kwoty zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które wiązałoby się z warunkami odbywania kary. Przepis art. 448 k.c. znajduje zastosowanie tylko w przypadku zawinionego naruszenia dóbr osobistych, samo zaś spełnienie przesłanki bezprawności nie jest wystarczające. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym sąd nie ma obowiązku zasądzania zadośćuczynienia w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. II PK 245/05, OSNP 2007/7-8/101). Podstawowym kryterium decydującym o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia winien być m.in. stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. W niniejszym przypadku trudno było się dopatrzyć zawinienia strony pozwanej, która miała obowiązek przyjmowania skazanych a rozmieszczając ich w celach musiała się kierować zapewnieniem bezpieczeństwa wszystkim przebywającym w areszcie osobom, zaś w przypadku powoda także jego stanem zdrowia, co miało związek z tym, że powód był umieszczony w celi położonej najbliżej ambulatorium. W tej sytuacji zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które nie wynikało z celowego i nacechowanego złą wolą działania podmiotu odpowiedzialnego za warunki odbywania kary, pozostawałoby w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. Należy bowiem zastrzec, że zakłady karne mają służyć przede wszystkim izolacji skazanych, a nie zapewnianiu warunków bytowych odpowiadających średniej stopie życiowej społeczeństwa. Wyłącznie subiektywne odczucie krzywdy i niesprawiedliwości przez powoda nie może być zaś wyznacznikiem naruszenia przez pozwaną jednostkę Skarbu Państwa jego dobra osobistego. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd w całości oddalił powództwo R. P. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło w oparciu o art. 98 k.p.c. Mając na uwadze wynik sprawy, na zasadzie art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz.1348 ze zm.) Sąd zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Natomiast koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu przez adwokata D. F. w kwocie 4.428 zł – w tym 828 zł tytułem podatku VAT, stosownie do § 6 pkt 6 oraz § 2 ust. 3 powołanego rozporządzenia, Sąd przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego.