Wyrok IC 450/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 maja 2013 roku Sąd Okręgowy w Katowicach I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 450/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 maja 2013 roku Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodnicząca: SSO Wacława Walencka Protokolant: St. sekr. sądowy Joanna Stec po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2013 roku w Katowicach sprawy z powództwa A. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. odstępuje od obowiązku obciążenia powoda zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanego. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 450/12 UZASADNIENIE Powód A. S. wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. o zapłatę kwoty 100 000 zł . Z uzasadnienia pozwu wynikało, iż powód domaga się zapłaty w/w kwoty od pozwanego ze względu na umieszczenie go w przeludnionych celach, gdzie nie zapewniono mu właściwych warunków sanitarno-bytowych. Podał, że przedmiotem pozwu jest okres pobytu od lutego 2006 r. do września 2006 r. i od marca 2006 r. do 5 czerwca 2012r. w Areszcie Śledczym w S.. Powód zarzucił przebywanie w przepełnionych, nieremontowanych i zawilgoconych celach oraz narażenie go na zarażenie wirusem HCV i HIV z uwagi na umieszczenie go w jednej celi z nosicielem tych wirusów. Dodał, że przez wilgoć miał wypryski na ciele, dostawał zimny obiad po powrocie z rozpraw, ubrania były stare śmierdzące i zagrzybiałe, a materace były zawilgocone. Pozwany w odpowiedzi na pozew (k.18) podniósł zarzut przedawnienia co do roszczeń przed 14 czerwca 2009 r. z uwagi na treść art. 442 1 § 1 k.c. W pozostałej części wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu, przecząc twierdzeniom pozwu. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. S. przebywał w Areszcie Śledczym w S. w następujących okresach: • 5 maja 2005 r. - 31 sierpnia 2006 r., • 16 lutego 2006 r. - 21 sierpnia 2006 r., • 16 marca 2010 r. - 11 sierpnia 2011 r., • 8 lutego 2012 r. - nadal. W czasie pobytu powoda w przedmiotowej jednostce od dnia 16 marca 2010 r. panowało przeludnienie. Powód okresowo przebywał w takich warunkach, co było pomiędzy stronami bezsporne. Na podstawie indywidualnej decyzji Dyrektora jednostki z dnia 18 marca 2010 r. powód został umieszczony w warunkach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła poniżej 3m 2 na czas określony w wymiarze 90 dni, to jest do dnia 18 czerwca 2010 r. Powód własnoręcznie pokwitował odbiór tej decyzji z uzasadnieniem w dniu jej wydania. Dowód: decyzja z dnia 18 marca 2010 r. – k. 27; notatka służbowa z dnia 26 lipca 2012 r. - k. 28-35; częściowo zeznania świadka R. B. – k. 90-91; zeznania świadka K. K. – k. 76verte. W Areszcie Śledczym w S. cele wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, zapewniający każdemu osadzonemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza, oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy i odpowiednią do pory roku temperaturę. W celach znajdują się dwa lub jedno okno, które spełniają rolę wentylacji naturalnej. Osadzeni mogą swobodnie otwierać okna, które codziennie są otwierane podczas godzinnego spaceru osadzonych. W razie uszkodzeń okna są naprawiane. --- STRONA 3 --- Nadto cele są wyposażone w sprzęt do sprzątania oraz wydawane są środki czystości dwa razy w miesiącu lub częściej według potrzeb. Wszystkie cele mieszkalne są poddawane dezynsekcji raz w miesiącu przez wyspecjalizowany zakład usługowy. Kąciki sanitarne w około 50% celach są zabudowane murkiem o wysokości 140 cm, posiadają również drzwi. W kilku celach kąciki sanitarne zabudowane są ściankami z płyt, a zamiast drzwi posiadają zasłonę. Osadzeni zgodnie z Regulaminem Wykonania K. Pozbawienia Wolności korzystają z ciepłych kąpieli, natomiast w celach mają dostęp do bieżącej wody zimnej. Ponadto otrzymują środki do utrzymania higieny osobistej. Zapewnia się im również możliwość otrzymania czystych ubrań skarbowych. Co tydzień następuje wymiana bielizny i pościelowej i ręczników. Remonty bieżące cel mieszkalnych cel są wykonywane co roku zgodnie z planem ich remontowania - w 2005 r. wyremontowano 17 cel, w 2006 r. wyremontowano 31 cel, w latach 2007 i 2008 wyremontowano 48 cel, w 2009 r. wyremontowano 22 cele, a w roku 2010 wyremontowano 35 cel. W 1998 r. we wszystkich pawilonach wymieniono instalację CO. Zgodnie z zarządzeniem Dyrektora jednostki dokonywane są wizytacje cel mieszkalnych przez kierownictwo jednostki. Nadto Areszt Śledczy w S. kontrolowany jest przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S.. W roku 2010 przeprowadzono 5 kontroli, a w roku 2011 2 kontrole, z czego żadna nie wykazała nieprawidłowości. W niektórych celach była wilgoć, przez co zdarzało się, że materace do spania były zawilgocone. Dowód: notatka służbowa z dnia 30 lipca 2012 r. sporządzona przez Kierownika D. Kwatermistrzowskiego K. M. – k.36-37; częściowo zeznania świadka R. B. – k. 90-91; zeznania świadka R. G. – k. 76verte; zeznania świadka K. K. – k. 76verte. W Areszcie Śledczym w S. w okresie pobytu w nim powoda przebywały osoby zakażone wirusem HCV i HIV. Powód, tak jak wszyscy osadzeni umieszczani w przedmiotowej jednostce, przy przyjęciu został zapoznany z problematyką zakażenia wirusem HIV, a nadto pouczono go o konieczności przestrzegania określonych reżimów sanitarnych oraz o możliwości zakażenia się chorobami zakaźnymi w przypadku nie przestrzegania tych reguł. Osoby zatrudnione w jednostce na stanowisku fryzjera przed podjęciem pracy poddawane są badaniom lekarskim przez lekarza z zakresu medycyny pracy, a także przechodzą szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Instrukcja pracy fryzjera określa sposób dezynfekcji narzędzi i zasady utrzymania czystości w miejscu pracy. Fryzjerzy posiadają środki dezynfekujące przeznaczone do narzędzi fryzjerskich. Dowód: notatka służbowa z dnia 13 sierpnia 2012 r. - k. 38-39; zeznania świadka K. K. – k. 76verte. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane dowody, uznając je za wiarygodne. Dokumenty nie były kwestionowane przez strony, a zeznania świadków były spójne i korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym. Jedynie zeznania świadka R. B. Sąd uznał za niewiarygodne w części, w której twierdził, że ręczniki nie były prane dokładnie. Sąd zważył, co następuje: Pozwany podniósł skuteczny zarzut przedawnienia w zakresie roszczeń powoda związanych z jego osadzeniem w Areszcie Śledczym w S. przed dniem 14 czerwca 2009 r. Zgodnie z treścią art. 442 1 § 1 k.c. roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulegają przedawnieniu z upływem lat 3 od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. O "dowiedzeniu się o szkodzie" w rozumieniu tego przepisu można mówić wtedy, gdy poszkodowany "zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody", inaczej rzecz ujmując, gdy ma "świadomość doznanej szkody" (por. --- STRONA 4 --- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2011, IV CSK 46/11, LEX nr 1084557). W przypadku gdy zdarzeniem szkodzącym, a właściwie krzywdzącym jest osadzenie osoby w przeludnionej celi, bez zapewnienia jej należytych warunków bytowych, sanitarnych, medycznych czy kulturalnych, ujemne następstwa tegoż zdarzenia (naruszenia dóbr osobistych) takie jak poczucie poniżenia, upokorzenia, cierpienia są wszak odczuwane w dacie zaistnienia tych zdarzeń, a nie kilka lat później. Nie chodzi tu przecież o krzywdę przyszłą, ale dziejącą się, odczuwaną wówczas, gdy miały miejsce zdarzenia ją wywołujące. Powód od początku osadzenia w przedmiotowej jednostce był przekonany o naruszeniu jego dóbr osobistych, natomiast przedmiotowe powództwo wytoczył dopiero w dniu 2 lipca 2012 r. Zatem jego roszczenie częściowo uległo przedawnieniu, to jest za okres przed 2 lipca 2009 r. W konsekwencji powództwo w części dotyczącej tegoż właśnie okresu z uwagi na skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia uległo oddaleniu. W przypadku roszczeń opartych na zarzucie naruszenia dóbr osobistych Sąd w pierwszej kolejności bada, czy podnoszone naruszenie w istocie zaistniało. Wobec tego rzeczą powoda jest wskazanie dobra, które doznało uszczerbku, a następnie Sąd ocenia, czy dobro to jest dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. i czy faktycznie zostało ono naruszone przez określone zachowanie się pozwanego. Po ustaleniu powyższych przesłanek bada się, czy zachowanie to było bezprawne, co objęte jest domniemaniem, które pozwany, chcąc skutecznie obronić się przed żądaniami powoda, winien obalić. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd miał na względzie, iż zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania takiej kary stanowi jedno z zasadniczych wymagań demokratycznego państwa prawnego, będące przedmiotem uregulowań o charakterze konstytucyjnym i międzynarodowym (Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169), Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284). Zatem to na Państwie ciąży obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt V CSK 431/06, LEX 255593; wyrok ETPCz z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga nr (...), wyrok ETPCz z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga nr (...)). W świetle powyższych regulacji prawnych osoba pozbawiona wolności zachowuje prawa i wolności obywatelskie, a ich ograniczenie może wynikać jedynie z ustawy i wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. W każdym jednak przypadku winna być ona traktowana w sposób humanitarny, nie może być poddana torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Powód wywodził swoje roszczenie z art. 24 § 1 k.c. i art. 448 k.c. w związku z art. 417 k.c. Przyjęcie odpowiedzialności z art. 24 § 1 k.c. uzależnione jest od istnienia dobra osobistego, a następnie od jego naruszenia bezprawnym działaniem lub zaniechaniem sprawcy, co stanowi przesłanki tej odpowiedzialności. Na pokrzywdzonym spoczywa ciężar udowodnienia istnienia dobra osobistego, faktu jego naruszenia i powstania krzywdy oraz związku przyczynowego pomiędzy nimi, natomiast art. 24 § 1 k.c. konstruuje domniemanie bezprawności działania bądź zaniechania sprawcy. W niniejszej sprawie zachodziła konieczność oceny, czy w przypadku powoda doszło do skumulowanego efektu takich warunków jak przykładowo złe warunki sanitarne, niehigieniczność, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych i zła wentylacja (por. wyroki Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 7 maja 2009 r., sygn. akt I ACa 247/09, Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 6 grudnia 2007 r., sygn. akt I ACa 499/07, wyrok ETPCz z dnia 15 lipca 2002 r., skarga nr (...)). Dopiero zaistnienie sumy takich warunków, towarzyszących przeludnieniu w celi może prowadzić do stwierdzenia, że dobra osobiste osadzonego zostały naruszone. Samo umieszczenie w przeludnionej celi nie jest bowiem wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Co więcej, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt II PK 245/05 wskazał, iż Sąd nie jest zobligowany do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych. Poza sporem pozostawała okoliczność, iż w czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w S. panowało przeludnienie. Jednakże powód przebywał w takich warunkach zgodnie z przepisami prawa, albowiem miało to miejsce na podstawie decyzji Dyrektora jednostki jedynie na czas określony w myśl art. 110 § 2a k.k.w. Zgodnie z tą regulacją Dyrektor --- STRONA 5 --- zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni, w warunkach, o których mowa w § 2 zdanie drugie, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , w razie między innymi konieczności zapobieżenia wystąpieniu innego zdarzenia stanowiącego bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa skazanego albo bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego albo zapobieżenia skutkom takiego zdarzenia (punkt 3). W decyzji wydanej na podstawie § 2a-2c należy określić czas oraz przyczyny umieszczenia skazanego w warunkach, w których powierzchnia w celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi mniej niż 3 m 2 , a także oznaczyć termin, do którego skazany ma w tych warunkach przebywać (art. 110 § 2e k.k.w.). W przypadku powoda taka decyzja indywidualna została wydana i podano w niej podstawy umieszczenia go w warunkach przeludnienia, a nadto dokładanie wskazano czas umieszczenia go w takich warunkach i termin, do którego miało ono trwać. W uzasadnieniu decyzji podano, że przyczyną jej wydania był fakt, iż Areszt Śledczy w S. nie dysponował w chwili przyjęcia powoda wolnymi miejscami w celach mieszkalnych, a jednocześnie zachodziła konieczność jego umieszczenia w tej jednostce. Nadto powód został pouczony o prawie i sposobie zaskarżenia tej decyzji. Powód nie wykazał, ażeby z takiego uprawnienia skorzystał. Okres przebywania powoda w celach bez zapewnienia minimalnej powierzchni na jedną osobę był w porównaniu z długością całego jego pobytu w okresach nieprzedawnionych stosunkowo krótki, a panujące wówczas warunki socjalno-bytowe odpowiadały prawu i nie doprowadziły do kumulacji złych czynników, mogących naruszyć dobra osobiste powoda. Zgodnie z art. 110 § 2 k.k.w. skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m2. Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Co prawda, jak ustalono, w celach mieszkalnych panowała wilgoć, przez co materace mogły być zawilgocone, jednakże w ocenie Sądu nie doprowadziło to do naruszenia dóbr osobistych powoda. Powód nie wykazał nadto, żeby: w celach nie było właściwej wentylacji, okna były nieszczelne, nie remontowano cel, otrzymywał stare śmierdzące i zagrzybiałe ubrania, ręczniki i prześcieradła po ich wypraniu nadal śmierdziały i żeby otrzymał zimny obiad. Okoliczności te nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym, a ponadto wszystkie podniesione w tym zakresie zarzuty zostały przez pozwanego skutecznie odparte za pomocą przedłożonych dokumentów, z których wynikały odmienne fakt aniżeli te wskazywane przez powoda. Powód natomiast nie przedstawił wiarygodnego dowodu przeciwnego celem wykazania tych okoliczności. Nadto na podzielenie nie zasługiwało twierdzenie powoda co do naruszenia jego dóbr osobistych poprzez przebywanie z osobami zarażonymi wirusem HCV czy HIV oraz poprzez używanie przez fryzjerów tych samych narzędzi przy świadczeniu usług na rzecz wszystkich osadzonych. Rację miał pozwany, podnosząc, iż przepisy prawa nie nakazują izolacji osób chorych od osób zdrowych, a co więcej, w przedmiotowej jednostce zachowywane są procedury dezynfekcji narzędzi fryzjerskich, a każdy nowoprzyjęty osadzony jest pouczany o istniejących zagrożeniach i konieczności przestrzegania zasad higieny. W świetle powyższego uznać należy, że pozwany obalił domniemanie bezprawności swego działania, polegającego na umieszczeniu powoda w warunkach przeludnienia, natomiast powód nie wykazał, żeby na skutek zachowania się pozwanego doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, w związku z czym na mocy art. 6 k.c. poniósł ujemne konsekwencje niewykazania faktów, z których wywodził skutki prawne, a to w postaci oddalenia powództwa w całości na mocy powołanych wyżej przepisów. Orzekając o kosztach postępowania, Sąd zastosował art. 102 k.p.c., mając na względzie trudną sytuację życiową i materialna powoda w całości zwolnionego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie.