Postanowienie IC 448/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2012r. Sąd Okręgowy w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 448/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2012r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 18 października 2012r. w Katowicach sprawy z powództwa M. C. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Sosnowcu o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. ustala, iż pozwany naruszył dobra osobiste powoda w postaci prawa do obrony; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. nie obciąża powoda kosztami procesu. S.. akt I C 448/11 UZASADNIENIE Powód M. C. pozwem z dnia 6 lipca 2010r., precyzowanym pismami z dnia 20 sierpnia 2010r. (k.- 27), 6 lipca 2011 (k.- 54), 19 grudnia 2011r. (k.- 77) i rozszerzonym na rozprawie w dniu 15 marca 2012r. (k.- 122 verte), a skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w Sosnowcu ostatecznie wniósł o: • stwierdzenie naruszenia przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci prawa do sprawiedliwego procesu, prawa do obrony, w szczególności prawa do bronienia się osobiście, prawa do czasu i możliwości przygotowania obrony, prawa do wglądu w akta sprawy oraz prawa do równości stron tzw. równości broni, które stanowią konkretyzację prawa do spokoju i prawa do wolności od strachu, a w dalszej kolejności prawa do dobrego imienia; • zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zadośćuczynienia w kwocie 25.000zł oraz zryczałtowanych kosztów postępowania w wysokości po 1.100zł za każdy udział powoda w rozprawie wraz z przejazdem i kwotę 200zł tytułem kosztów kserokopii, przejazdów innych niż na rozprawę, opłat pocztowych, itp.; • podanie wyroku do publicznej wiadomości na łamach dziennika „Rzeczpospolita”. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że w sprawie Sądu Rejonowego w Sosnowcu syg. akt III K 137/09 jest podejrzanym. Dnia 1 grudnia 2009r. w sprawie tej złożył wniosek o wyrażenie zgody na wykonanie przez niego zdjęć cyfrowych wskazanych w nim kart akt, które były mu niezbędne między innymi do bezpośredniego przygotowania obrony na rozprawie wyznaczonej na dzień 8 grudnia 2009r. Dnia 4 grudnia 2009r. przeglądając akta sprawy dowiedział się, że prowadząca sprawę sędzia odmówiła zgody na wykonanie zdjęć cyfrowych większości dokumentów, prócz stosunkowo drugorzędnych. Tego samego dnia faksem ponowił wniosek o wydanie kserokopii z akt sprawy, zezwolenie na wykonanie zdjęć cyfrowych kart akt i przełożenie terminu rozprawy, gdyż nie zdąży się odpowiednio przygotować do udziału w tej rozprawie. Kopię powyższego faksu złożył do akt sprawy dnia 7 grudnia 2009r., a na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009r. ponowił wniosek o jej odroczenie choćby na 48 godzin w celu przygotowania obrony na podstawie kopii dokumentów, których wydania mu odmówiono. Jego wniosek nie został uwzględniony. Rozprawa się odbyła i w jej wyniku zapadło niekorzystne dla powoda orzeczenie. Brak żądanych dokumentów uniemożliwiał mu należyte zaskarżenie postanowienia z dnia 8 grudnia 2009r. Jego zaskarżenie nastąpiło, więc wyłącznie w formie „ramowej”. Dopiero sąd odwoławczy umożliwił powodowi odpowiedni dostęp do akt, a co za tym idzie obronę w postępowaniu odwoławczym. W postępowaniu tym orzeczenie Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 8 grudnia 2009r. zostało uchylone. Zdaniem powoda, pozwany złamał art.6 pkt1 w zw. z art.6 pkt3 „a” i „c” Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art.45 pkt1 Konstytucji RP, a to w pełni uzasadnia jego żądania związane z naruszeniem dóbr osobistych. Pozwany Skarb Państwa – Prezes Sądu Rejonowego w Sosnowcu w odpowiedzi na pozew z dnia 30 stycznia 2012r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania, w tym na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k.- 97 - 99). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany podniósł, że roszczenia niemajątkowe, które wysuwa powód (uznanie pozwanego winnym czy podanie wyroku do publicznej wiadomości) nie znajdują podstaw w przepisach prawa cywilnego. Dlatego powinny być odrzucone na podstawie art.199§1kpc w zw. z art.1kpc, a roszczenie majątkowe winno być oddalone jako bezzasadne. Zastosowanie, bowiem przez Sąd w sprawie syg. akt III K 137/09 przepisu art.156 §4 i 5kpk nie może stanowić podstawy do naruszenia dóbr osobistych wskazanych przez powoda, a przyznanie zadośćuczynienia może nastąpić dopiero w wypadku udowodnienia przez pokrzywdzonego kilku przesłanek zasadności tego roszczenia. Powód nie wykazał żadnej z tych przesłanek. Ponadto w niniejszej sprawie nie jest możliwe wykazanie przesłanki bezprawności. Porównanie działania Sądu Karnego z treścią przepisu, który zastosował i stanem faktycznym w jakim miało to miejsce nie pozwalają na stwierdzenie naruszenia prawa, a sąd cywilny nie jest uprawniony do oceny czynności dokonywanych przez sąd karny z punktu widzenia ich zgodności z prawem. Jeśli działanie Sądu Karnego w sprawie syg. akt III K 137/09 skutkowało ograniczeniem prawa powoda do obrony, to okoliczność ta powinna zostać podniesiona w uzasadnieniu wnoszonych przez niego środków zaskarżenia w postępowaniu karnym. Poza tym działanie polegające na nie rozpoznaniu wniosku lub odmawiające dokonania kopii dokumentów z akt sprawy nie jest czynnością administracyjną, a tylko takie czynności objęte są nadzorem Prezesa Sądu. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Sąd Rejonowy w Sosnowcu postanowieniem z dnia 8 października 2008r. nie uwzględnił wniosku Prokuratora o umorzenie wobec podejrzanego M. C. postępowania karnego o zarzucony mu czyn z art.191§1kk w zw. z art.31§1kk oraz o zastosowanie w stosunku do niego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia go w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym. Na skutek zażalenia podejrzanego na powyższe orzeczenie, Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z dnia 11 marca 2009r. uchylił je i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Sosnowcu. Sąd ten zarządzeniem z dnia 23 listopada 2009r. rozprawę główną w sprawie syg. akt III K 137/09 --- STRONA 3 --- wyznaczył na dzień 8 grudnia 2009r. Począwszy od 2007r. podejrzany w tej sprawie miał obrońcę z urzędu w osobie adw. J. C. (k.- 130, 139 – 143 i 146 – 152). Dnia 1 grudnia 2009r. powód zapoznał się z aktami sprawy syg. III K 137/09 i tego dnia złożył wniosek z dnia 30 listopada 2009r. o umożliwienie mu wykonania zdjęć cyfrowych wskazanych w nim szeregu kart akt. Wcześniej wielokrotnie zapoznawał się z aktami tej sprawy, czynił kopie z tych akt i otrzymywał kserokopie ich kart (k.- 153 – 154 i zeznania powoda k.- 228 verte). Zarządzeniem z dnia 2 grudnia 2009r. sędzia referent wyraził zgodę na zdjęcia niektórych kart akt, a co do pozostałych wnioskowanych kart – nie wyraził zgody. O powyższej odmowie powód powziął wiadomość przeglądając akta sprawy dnia 4 grudnia 2009r. i tego dnia faksem przesłał na ręce Prezesa Sądu Rejonowego w Sosnowcu ponowny wniosek o wydanie mu kserokopii z akt sprawy, zezwolenie na wykonanie zdjęć cyfrowych kart akt i przełożenie terminu rozprawy, gdyż nie zdąży się odpowiednio przygotować do udziału w tej rozprawie. Dnia 7 grudnia 2009r. powód po raz kolejny przeglądał akta sprawy i jak poprzednio robił z nich notatki. Nie wykonał zdjęć tej części kart akt, na które uzyskał zezwolenie, bo stwierdził, że ta część nie obejmuje najważniejszych dla niego dokumentów (k.- 155 – 156, 158, 160, 162 – 163 i zeznania powoda k.- 228 verte). Na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009r. Sąd nie uwzględnił wniosku podejrzanego o jej odroczenie, gdyż zdaniem Sądu miał on wystarczającą ilość czasu, aby zapoznać się z aktami, co też wielokrotnie czynił, a jego wniosek zmierza bezpośrednio do bezprawnego przedłużenia postępowania. W wyniku przeprowadzenia tej rozprawy, Sąd postanowieniem z dnia 8 grudnia 2009r. umorzył postępowanie karne przeciwko M. C. i orzekł środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym (k.- 161, 164 – 193). W osobistym zażaleniu na powyższe postanowienie, powód między innymi zarzucił złamanie art.6 pkt1 oraz art.6 pkt3 „a” i „c” Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz podniósł, iż zażalenie to powstaje w warunkach złamania praw do obrony, o których mowa w art.6 pkt3 „b” Konwencji, bez analizy akt sprawy, które zostały utajnione, by uniemożliwić mu obronę. Po raz kolejny wniósł o zapewnienie mu kopii dokumentów o jakie wnioskował 30 listopada 2009r., gdyż bez nich przygotowanie obrony, zażaleń, skargi konstytucyjnej jest niemożliwe (k.- 194 – 200). Sąd Okręgowy w Katowicach wydał powodowi żądane dokumenty, a postanowieniem z dnia 24 lutego 2010r. uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Sosnowcu. Na wniosek sędziów tego Sądu zostali oni wyłączeni od rozpoznania tej sprawy, a do jej rozstrzygnięcia został wyznaczony Sąd Rejonowy w Będzinie, który postanowieniem z dnia 17 października 2011r. – nie znajdując podstaw do uznania wniosku Prokuratora o umorzenie postępowania wobec M. C. i zastosowanie wobec niego środków zabezpieczających – przekazał sprawę Prokuratorowi Rejonowemu w Sosnowcu do dalszego prowadzenia. Według powoda, postępowanie przygotowawcze w tej sprawie zostało ostatecznie umorzone (k.- 98, 205 - 218 i zeznania powoda k.- 228 verte – 229 oraz k.- 266 verte). Na dzień przed rozpoznaniem przez Sąd Okręgowy w Katowicach zażalenia powoda i jego obrońcy na postanowienie Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 8 grudnia 2009r. to jest dnia 23 lutego 2010r. w Gazecie (...) ukazał się artykuł autorstwa M. P. pt. „Działacz (...)u mocno się zadurzył i trafi do szpitala psychiatrycznego”, a dzień po rozpoznaniu tego zażalenia to jest dnia 25 lutego 2010r. artykuł pt. „Zadurzony (...)owiec nie pójdzie do psychiatryka”. Treść obydwóch artykułów została zakwestionowana przez M. C. w pozwie skierowanym przeciwko M. P. o zadośćuczynienie w związku z naruszeniem dóbr osobistych (syg. akt II C 406/10 k.- 241 – 257). Sąd zważył, co następuje: Stosownie do przepisów art. 23kc i 24kc poszkodowanemu w przypadku naruszenia jego dobra osobistego służy ochrona cywilnoprawna. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. --- STRONA 4 --- Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art.24§1kc, które muszą być spełnione równocześnie są istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6kc i art. 232kc). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie się sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art.24kc nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24kc) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art.24§1kc statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok SN z dnia 19.10.1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Wyliczenie poszczególnych dóbr osobistych w art.23kc nie jest taksatywne. Pod wpływem judykatury i doktryny lista dóbr osobistych jest ciągle poszerzana. Liczne dobra osobiste zostały uregulowane w Konstytucji RP, która przykładowo wymienia prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania karnego (art.42 pkt2). Zgodnie z art. 24 § 1 k.c. w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd w pierwszym rzędzie ustala, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie oceniać, czy działanie pozwanego naruszyciela było bezprawne. Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie nie ma subiektywne odczucie osoby, jej indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w społeczeństwie. Należy, więc przyjmować koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Kwestia zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych winna być ujmowana w płaszczyźnie faktycznej i prowadzić do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego. Na pierwszy plan wysuwają się jednak zawsze poglądy rozsądnie i uczciwie myślących ludzi oraz osąd opinii publicznej. Mając na uwadze powyższe wskazówki oraz całokształt okoliczności niniejszej sprawy, w tym również treść artykułów M. P. opublikowanych dnia 23 i 25 lutego 2010r. pt. „Działacz (...)u mocno się zadurzył i trafi do szpitala psychiatrycznego” i pt. „Zadurzony (...)owiec nie pójdzie do psychiatryka” należy stwierdzić, że pozwany swym działaniem polegającym na nie uwzględnieniu w całości wniosku powoda z dnia 30 listopada 2009r. o umożliwienie mu wykonania zdjęć cyfrowych wskazanych w nim szeregu kart akt oraz nie wydaniu mu kserokopii żądanych dokumentów z akt sprawy naruszył jego dobra osobiste w postaci prawa do obrony. Zasady udostępniania stronom i innym osobom akt sprawy karnej określa przepis art.156kpk. Problematyka dostępu stron i ich przedstawicieli procesowych do akt sprawy, pomimo że przepisy odnoszące się do niej zostały zamieszczone w dziale poświęconym czynnościom procesowym, co mogłoby sugerować techniczne ich znaczenie, posiada istotne znaczenie z punktu widzenia standardu rzetelnego procesu i prawa oskarżonego do obrony. Możliwość zaznajomienia się z aktami sprawy stanowi niezbędny warunek realizacji prawa do obrony, z tego też względu --- STRONA 5 --- zagadnienie to jest objęte zakresem przepisu art. 6 ust. 3 lit. b) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w myśl którego każdy, komu zarzuca się popełnienie czynu zagrożonego karą, ma prawo do posiadania odpowiedniego czasu i możliwości do przygotowania obrony. Zgodnie z regułą określoną w art. 156 § 1kpk strony procesowe (…) mają prawo do dostępu do akt sprawy sądowej, jak również możliwość samodzielnego sporządzania z nich odpisów. Uprawnienie to wynika z samej ustawy i nie jest uzależnione od zgody jakiegokolwiek organu. Co do zasady - z wyjątkiem określonym w art. 156 § 4kpk - nie może ono również zostać ograniczone. Uwzględniając przepis art. 156 § 5kpk dotyczący postępowania przygotowawczego, należy uznać, że w § 1 chodzi o postępowanie jurysdykcyjne, a zatem pojęcie "akta sprawy sądowej" nie obejmuje akt postępowania przygotowawczego w sytuacji, gdy podejmowane są w sprawie czynności sądowe. Skoro osobom wymienionym w art. 156 § 1kpk zdanie pierwsze przyznano prawo do samodzielnego sporządzania odpisów z akt sprawy sądowej, to nie chodzi tu wyłącznie o własnoręczne przepisywanie akt sprawy, lecz należy dopuścić korzystanie z tego prawa i tworzenie odpisów na nośnikach elektronicznych przy użyciu najnowszej techniki w tym zakresie, np. przenośnego skanera, aparatu cyfrowego, o ile tylko ich użycie nie prowadzi do zniszczenia lub uszkodzenia akt. Dopuścić należy również samodzielne sporządzanie kserokopii, o ile następuje to w miejscu wyznaczonym do przeglądania akt. Wprawdzie w art. 156 § 1kpk mowa jest jedynie o odpisach, jednak trudno byłoby logicznie uzasadnić pominięcie możliwości samodzielnego sporządzania kserokopii, skoro możliwość taką przewiduje zdecydowanie bardziej restrykcyjny przepis art. 156 § 5kpk. Przepis art. 156 § 4kpk umożliwia ograniczenie dostępu do akt sprawy sądowej, jednak wyłącznie wówczas, gdy zachodzi niebezpieczeństwo ujawnienia informacji niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”. W takiej sytuacji przeglądanie akt, sporządzanie odpisów i kserokopii odbywa się z zachowaniem rygorów określonych przez prezesa sądu lub sąd. Przepis ten nie daje zatem podstawy do odmówienia stronom i innym uprawnionym osobom dostępu do akt lub uzyskania kserokopii, a jedynie do wprowadzenia pewnych rygorów korzystania z tego prawa, np. przeglądanie akt w kancelarii tajnej sądu. Przepis art. 156 § 5kpk odnosi się do udostępniania akt sprawy postępowania przygotowawczego, także jeżeli akta sprawy znajdują się w sądzie w związku z wykonywaniem czynności sądowych w postępowaniu przygotowawczym. Podobnie jak § 1 przyznaje on stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym prawo dostępu do akt, możliwość sporządzania odpisów i kserokopii oraz odpłatnego uzyskania uwierzytelnionych odpisów lub kserokopii. Zasadnicza różnica polega na tym, że nie jest to prawo bezwzględne, gdyż skorzystanie z niego zostało uzależnione od zgody prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Przepis ten wprowadza zastrzeżenie: "jeżeli ustawa nie stanowi inaczej". Tak jest w przypadku prawa podejrzanego i jego obrońcy do uprzedniego przejrzenia akt przed końcowym zaznajomieniem się z materiałami postępowania przygotowawczego (art. 321 § 1kpk), skorzystania z którego nie można im odmówić. W związku z tym przyjąć należy, że nie można odmówić podejrzanemu i jego obrońcy wglądu do akt sprawy po końcowym zaznajomieniu się z materiałami postępowania przygotowawczego, nawet jeżeli śledztwo będzie jeszcze uzupełniane. Fakt, że podejrzany został zaznajomiony z materiałami postępowania przygotowawczego, nie może też uzasadniać odmowy udostępnienia mu akt na późniejszym etapie postępowania (zob. SN II K 920/51, OSN(K) 1952, nr 4, poz. 54). Przepis art. 156 § 5kpk nie określa żadnych podstaw odmowy udostępnienia akt postępowania przygotowawczego. Organ ma wprawdzie obowiązek uzasadnić swoją decyzję w tym zakresie, jednak - jak słusznie się wskazuje - charakter tych przyczyn nie jest określony ustawowo. Rodzi to duże niebezpieczeństwo całkowitej arbitralności podejmowanych w tym zakresie decyzji. Niewątpliwie organ musi wskazać konkretne przyczyny swojej odmowy, gdyż niewystarczające będzie odwołanie się do treści przepisu stanowiącego podstawę takiej decyzji. W piśmiennictwie jako przykład okoliczności uzasadniających odmowę wskazuje się ryzyko przedwczesnego ujawnienia dowodów, ich zniekształcenia, utraty, zwłaszcza zastraszania świadków, współpodejrzanych, niszczenia dowodów rzeczowych, a także naganną postawę wobec ciążących na podejrzanym obowiązków, np. ukrywanie się. W kwestii zgody lub odmowy udostępnienia akt postępowania przygotowawczego wydaje się zarządzenie (arg. z art. 159in fine; § 139 reg. prok.). Na zarządzenie odmawiające udostępnienia akt sprawy przysługuje na podstawie art. 159kpk zażalenie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy z stwierdzić, że zastosowanie przez pozwanego w stosunku do powoda – podejrzanego w sprawie syg. akt III K 137/09 przepisu art.156 §4 i 5kpk poprzez wydanie zarządzenia bez uzasadnienia i bez pouczenia o zażaleniu i to w sytuacji, gdy w sprawie tej nie zachodziło niebezpieczeństwo ujawnienia informacji niejawnych o klauzuli tajności "tajne" lub "ściśle tajne" było bezprawne. --- STRONA 6 --- W tym stanie rzeczy uznano, że powód co do zasady zasługuje na ochronę. Pomimo jednak łącznego spełnienia przesłanek odpowiedzialności, o których mowa w art.24 §1kc, powództwo w części dotyczącej żądania zasądzenia zadośćuczynienia i podania wyroku do publicznej wiadomości oddalono. Zgodnie z treścią art.448kc: w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. (...). Zadośćuczynienie przewidziane przez ten przepis jest roszczeniem samodzielnym, niezależnym od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego. Oznacza to, iż osoba, której dobra osobiste zastały naruszone ma pełną swobodę wyboru roszczenia, z którym wystąpi przeciwko podmiotowi, który naruszył te dobra. Dopuszczalna jest, zatem kumulacja poszczególnych środków ochrony dóbr osobistych przewidzianych w art. 24 i 448kc. Brak jest jakichkolwiek kryteriów szczegółowych określających relacje pomiędzy roszczeniami przysługującymi na wypadek naruszenia dóbr osobistych. Rolę moderatora pełni tu sąd i jego ocenie ostatecznie pozostawiona zostaje zarówno celowość skorzystania z konkretnego środka, jak również sposób, w jaki ma on być zastosowany. Należy mieć jednak na uwadze, iż ochrona dóbr osobistych środkami niematerialnymi jest niezależna od winy naruszyciela. Jedyną przesłanką ich zastosowania jest bezprawność działania. Natomiast bezprawność nie wystarcza do zasądzenia odpowiedniego zadośćuczynienia na podstawie art. 448kc. Przepis ten może być stosowany tylko w przypadku zawinionego naruszenia dobra osobistego. Rola roszczenia z art.448kc polega wyłącznie na zapobieżeniu trwania naruszenia i możliwego do osiągnięcia złagodzenia skutków negatywnych doznań, wynikających z naruszenia dóbr osobistych. Dlatego oceniając zarówno możliwość zasądzenia jak i wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej, sąd musi wziąć pod uwagę kompensacyjny - a nie represyjny - charakter zadośćuczynienia . Z powyższego wynika, iż obok udowodnienia winy po stronie naruszyciela, do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448kc konieczne jest uwzględnienie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Podstawą natomiast odmowy zastosowania środka przewidzianego w art. 448 k.c. może być np. nieznaczny rozmiar krzywdy. Istotny jest również rodzaj naruszonego dobra. Ciężar gatunkowy poszczególnych dóbr osobistych nie jest, bowiem jednakowy i nie wszystkie dobra osobiste zasługują na jednakowy poziom ochrony za pomocą środków o charakterze majątkowym. Sąd musi także zbadać nasilenie złej woli oraz celowość zastosowania tego środka. Z powyższego wynika, że sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448kc w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze, bowiem pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2006r. II PK 245/05 OSNP 2007/7-8/101). Mając na uwadze powyższe wywody oraz fakt, że: • powód w sprawie Sądu Rejonowego w Sosnowcu syg. akt III K 137/09 miał profesjonalnego obrońcę z urzędu; • sam co najmniej trzykrotnie przed terminem rozprawy wyznaczonej na dzień 8 grudnia 2009r. zapoznawał się z aktami sprawy i robił z nich notatki; • nie skorzystał z możliwości sporządzenia zdjęć tej części kart akt, na które uzyskał zezwolenie; • jego osobiste i jego obrończy zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 8 grudnia 2009r. zostało uwzględnione przez Sąd II instancji, to należy stwierdzić, iż skala naruszenia jego dobra osobistego w postaci prawa do obrony była niewielka. Naruszenie to nie miało na celu osiągnięcie korzyści majątkowej. Przekonanie powoda, iż pozytywne rozpoznanie w całości jego wniosku z dnia 30 listopada 2009r. umożliwiłoby mu podjęcie na rozprawie w dniu 8 grudnia 2009r. takiej obrony, która skutkowałaby wydaniem przez Sąd innego orzeczenia należy uznać za nader subiektywne. W tej sytuacji krzywda powoda wywołana incydentalnym działaniem pozwanego oraz nieznaczny stopień jego winy nieumyślnej są --- STRONA 7 --- okolicznościami, które uzasadniają odmowę uwzględnienia powództwa o zasądzenie odpowiedniej sumy. Zachowanie pozwanego nie uzasadnia, więc udzielenia powodowi ochrony na podstawie art. 448kc w związku z art. 23 i 24kc w postaci zasądzenia na jego rzecz kwoty 25.000zł tytułem zadośćuczynienia. Podanie wyroku do publicznej wiadomości jest natomiast środkiem karnym przewidzianym w art.39kk i jako taki w ocenie Sądu nie może być uznany za roszczenie niemajątkowe z art.24kc skierowane przeciwko sprawcy naruszenia dobra osobistego. Dopuszczalność samodzielnego powództwa o ustalenie (stwierdzenie naruszenia dóbr osobistych) na podstawie art. 189 k.p.c. nie budzi kontrowersji w doktrynie i nowszej judykaturze. Skoro wywiedzione przez powoda tym samym pozwem roszczenie dalej idące o zapłatę zadośćuczynienia zostało oddalone z przyczyn podanych wyżej, a do naruszenia jego dobra osobistego w postaci prawa do obrony doszło w wyniku bezprawnego działania pozwanego, to na uwzględnienie zasługiwało powództwo o ustalenie. Potrzeba wydania wyroku ustalającego istnieje, bowiem gdy powstała sytuacja naruszająca prawa powoda lub występuje wątpliwość, co do jej istnienia. Interes prawny występuje, więc z reguły wówczas, gdy istnieje niepewność tego prawa lub stosunku prawnego zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawny. W ocenie Sądu istnienie interesu prawnego w tym sensie powód wykazał, skoro sytuacja naruszająca jego prawo do obrony faktycznie miała miejsce. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 102kpc, który wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie tak zasady współżycia społecznego, jak i stan majątkowy oraz szczególna sytuacja życiowa powoda zastosowanie tej zasady w pełni uzasadniają.