Postanowienie IC 427/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 05 kwietnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 427/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 05 kwietnia 2011 roku Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodnicząca: SSO Wacława Walencka Protokolant: St. sekr. sądowy Joanna Stec po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2011 roku w Katowicach sprawy z powództwa P. P. przeciwko J. K., T. O., Z. M., R. K., P. G. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. zobowiązuje pozwanych do przeproszenia powoda przez umieszczenie w czasopismach (...), wydawanego przez (...) Związek (...), (...) wydawany przez D. B., (...) wydawany przez T. N., przeprosin o treści: „Ja J. P. (...) Związku (...) w imieniu własnym oraz w imieniu Prezydium Zarządu Głównego, w skład którego wchodzą: T. O., R. K., P. G., Z. M., przepraszam P. P. za naruszenie jego dóbr osobistych, straty moralne i wszelkie przykrości związane z zainicjowaniem wobec niego postępowania dyscyplinarnego i doprowadzenie do bezprawnego usunięcia go ze Związku”; 2. zasądza od pozwanych na rzecz powoda solidarnie kwotę 2 500 zł ( dwa tysiące pięćset złotych ); 3. w pozostałej części powództwo oddala; 4. odstępuje od obowiązku obciążania powoda zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanych w zakresie oddalonego powództwa; 5. nakazuje pobrać od pozwanych solidarnie na rzecz Skarbu Państwa kwotę 725 zł ( siedemset dwadzieścia pięć złotych ) tytułem opłaty sądowej, od obowiązku uiszczenia której powód był zwolniony. IC 427/10 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Powód P. P. wniósł pozew przeciwko J. K., P. G., R. K., Z. M. i T. O. o zapłatę kwoty 10 000 zł oraz nakazanie przeproszenia go w czasopismach: (...), (...), (...), a także o zasądzenie kwoty 90 000 zł na rzecz dzieci rodziców, którzy zginęli w katastrofie styczniu 2006 roku. Z uzasadnienia pozwu wynika, że pozwani pełniąc funkcję członków Prezydium Zarządu Głównego (...) Związku (...) czynem niedozwolonym poprzez przekroczenie uprawnień określonych statutem (...) spowodowali wydalenie go z organizacji. Postępowanie dyscyplinarne zainicjował P. J. K. kierując pozew do komisji dyscyplinarnej przy oddziale w T. w imieniu Prezydium Zarządu Głównego (...). W wyniku postępowania dyscyplinarnego prowadzonego z rażącym naruszeniem prawa pozbawiono go członkostwa w (...). To rażące naruszenie prawa stwierdziła Główna Komisja Dyscyplinarna uchylając orzeczenie Okręgowej Komisji Dyscyplinarnej w K.. Obradujący 27 września 2008 roku Krajowy Zjazd Delegatów (...) z inicjatywy P. J. K. unieważnił to postanowienie, w wyniku czego ponownie został usunięty ze stowarzyszenia, zaś Główna Komisja ponownie została ograniczona w swych uprawnieniach. Pozbawienie powoda członkostwa w związku jest naruszeniem jego dóbr osobistych, szkody moralne, które poniósł, polegają na tym, że koledzy się od niego odsuwali. Na prawie dwa lata naruszono jego dobre imię. Zrehabilitował go dopiero Sąd Okręgowy, który stwierdził nieważność uchwały z dnia 27 września 2008 roku, a postępowanie ocenił jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zatem roszczenie powoda jest uzasadnione. Pozwani w odpowiedzi na pozew ( karta 78-94 akt ) wnieśli o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu. Stanęli na stanowisku, iż nie kwestionują wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przez Prezydium (...) przewidzianego przepisami wewnętrznymi przeciwko powodowi - członkowi tego Stowarzyszenia. Podstawą był zarzut naruszenia statutu, poprzez naruszenie obowiązku dbania o dobre imię członków związku, polegający na podważeniu wiarygodności jego członków i władz publikacjami na forum internetowym Dobry Lot. Publikacje przekraczają granice dopuszczalnej krytyki, stanowiąc modelowy przykład krytyki ad. personam. Pozwani pełnią swoje funkcje społecznie, trudno zatem wskazywać na korzyści wynikające z członkostwa pozwanych w Prezydium Zarządu Głównego (...). Wniesienie pozwu w postępowaniu dyscyplinarnym było uzasadnione stanem faktycznym i prawnym. Sąd Okręgowy w Katowicach stwierdził nieważność uchwały z 27 września 2008 roku, nie odniósł się jednak do zasadności zarzutów postawionych powodowi. Powoływanie się na fragment uzasadnienia sądu nie przesądza, iż zachowanie członków prezydium było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Teza ta powinna być uzasadniona przez powoda w tym postępowaniu. Orzeczenie sądu dowodzi wyłącznie nieważności decyzji organu kolegialnego – Zebrania Delegatów Stowarzyszenia. Nie stanowi uzasadnienia dla zarzutu naruszenia dóbr osobistych przez osoby pozywane w niniejszym postępowaniu. Art. 24 kc nie stanowi podstawy do zasadzenia zadośćuczynienia w każdym przypadku bezprawnego naruszenia dóbr osobistych, lecz odsyła do przepisów szczególnych. W niniejszej sprawie może mieć zastosowanie art. 448 kc. Zakresem tego przepisu objęte są zawinione przypadki naruszenia dóbr osobistych, inne niż art. 445 kc. Wobec braku wykazania winy pozwanym, pozew nie zasługuje na uwzględnienie. --- STRONA 3 --- Powód nie określił jakie dobra osobiste zostały naruszone przez pozwanych. Szkody moralne, które mogły powstać w postaci zachowania się kolegów zostały wywołane przez niego i są konsekwencjami jego publikacji. Używa słów „mafiosi”, „chłopki roztropki”, „kolesiowie szefa”, względem swoich kolegów. Treść przeprosin nie spełnia wymogów art. 24 kc. Domaga się przeprosin tytułem naruszenia dóbr osobistych w ogólności, strat moralnych, finansowych, których poniesienie nie jest wykazane przez powoda. Domaganie się, aby tekst ukazał się w trzech różnych czasopismach jest żądaniem nadmiernym. Żądane kwoty zadośćuczynienia wykraczają poza funkcje kompensacyjną, represyjną i prewencyjno wychowawczą. Zasądzenie winno nastąpić z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy. Publikacje powoda o charakterze publicznym stanowią przyczynek do ich działań. Żądanie powoda jest nieproporcjonalne, rażąco wygórowane. Sąd ustalił co następuje: Powód P. P. był członkiem pozwanego (...) Związku (...) w C. z przerwami od lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku ( zeznania powoda karta 117 verte ). Prezydium Zarządu Głównego pozwanego dnia 21 stycznia 2008 roku skierowało do Oddziałowej Komisji Dyscyplinarnej w T. pozew o ukaranie powoda w związku z naruszeniem przez niego postanowień § 9 pkt 2 „d” Statutu Związku oraz podważaniem wiarygodności jego władz naczelnych poprzez publikowanie na łamach portalu internetowego (...) obraźliwych tekstów oczerniających władze naczelne Związku. Pismem z dnia 13 lutego 2008 roku Oddziałowa KD w T. uzależniła rozpatrzenie tego pozwu od wniesienia opłaty z tytułu kosztów postępowania w kwocie 200 zł. Pismem z dnia 28 lutego 2008 roku P. pozwanego Związku zwrócił się do Przewodniczącego Okręgowej KD w K. o wyłączenie składu (...) w T. od rozpoznania sprawy przeciwko powodowi. (...) w K. dnia 06 marca 2008 roku postanowiła jednomyślnie pozostawić jako właściwą do rozpoznania sprawy Oddziałową KD w T.. Dnia 18 marca 2008 roku Oddziałowa KD w T. umorzyła postępowanie w tej sprawie wobec nie uiszczenia opłaty z tytułu kosztów postępowania w kwocie 200 zł. Na skutek zażalenia Prezydium Zarządu Głównego pozwanego na powyższą decyzję, (...) w K. postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2008 roku uchyliła ją, a sprawę skierowała do rozpatrzenia równorzędnej Komisji Dyscyplinarnej w strukturach O.. Jednocześnie Główna Komisja Statutowo – Regulaminowa w wyniku interpretacji przepisów związkowych uznała, że Prezydium Zarządu Głównego jest zwolnione z wnoszenia opłat przy kierowaniu sprawy do rozpatrzenia przez Komisję Dyscyplinarną. Oddziałowa Komisja Dyscyplinarna w T. orzeczeniem z dnia 29 maja 2008 roku po wysłuchaniu stron wymierzyła powodowi karę 5 lat zakazu pełnienia funkcji we władzach Związku. Na skutek odwołania Prezydium Zarządu Głównego pozwanego od powyższego orzeczenia, (...) w K. postanowieniem z dnia 12 czerwca 2008 roku uchyliła je i sprawę zwróciła do ponownego rozpatrzenia Oddziałowej KD w T.. Oddziałowa KD w T. dnia 23 czerwca 2008 roku, wobec nieobecności powoda na posiedzeniu, wydała orzeczenie zaoczne, którym wymierzyła mu karę 2 lat pozbawienia członkostwa w Związku. Na skutek odwołania powoda od powyższego orzeczenia, (...) Komisja Dyscyplinarna w K. jako II instancja, dnia 14 sierpnia 2008 roku uchyliła w całości orzeczenie wydane w I instancji przez Oddziałową KD w T. dnia 23 --- STRONA 4 --- czerwca 2008 roku i wymierzyła mu karę pozbawienia członkostwa w Związku na 5 lat, która powoduje zakaz lotowania gołębiami z gołębnika, ukaranego pouczając, że orzeczenie to jako prawomocne nie podlega odwołaniu, lecz wykonaniu. Dnia 07 lipca 2008 roku powód na postępowanie Komisji Dyscyplinarnych przy Oddziale T. i przy O. wniósł skargę do Głównej Komisji Dyscyplinarnej Związku. Główna Komisja Dyscyplinarna postanowieniem Nr (...) z dnia 09 września 2008 roku umorzyła prawomocne orzeczenie Okręgowej KD w K. i stwierdziła jego nieważność z powodu rażącego naruszenia prawa, zgodnie z art. 8 pkt 7 Regulaminu Komisji Dyscyplinarnych, a w jego motywach stwierdziła, że orzeczenie Oddziałowej Komisji Dyscyplinarnej w T. zostało również wydane z naruszeniem prawa. Pierwsze orzeczenie wydane niezgodnie z prawem – uchylone przez Okręgową KD z powodu błędów proceduralnych i przekazane do ponownego rozpatrzenia. Ponowne, zaś wydanie orzeczenia przez tą samą komisję, uwzględniającą błędy proceduralne, a zmieniające sentencję orzeczenia na skutek odwołania P. P. jest niedopuszczalne. Nadzwyczajny Walny Zjazd Delegatów pozwanego w dniu 27 września 2008 roku podjął między innymi uchwały: • Nr 1, mocą której dokonał zmian w obowiązującym aktualnie Statucie Związku • Nr 2, mocą której zatwierdził Regulamin Komisji Dyscyplinarnych • Nr 4, mocą której uchylił postanowienie Głównej Komisji Dyscyplinarnej Nr (...) z dnia 09 września 2008 roku umarzające prawomocne orzeczenie Okręgowej KD w K. w sprawie P. P.. Prezydent Miasta C. jako organ nadzoru, w piśmie do P. Zarządu Głównego pozwanego z dnia 29 października 2008 roku stwierdził, że podjęcie przez ten Zjazd uchwał w ramach odwołań od orzeczeń i postanowień Głównej Komisji Dyscyplinarnej nastąpiło z naruszeniem Statutu (...) oraz Regulaminu Komisji Dyscyplinarnej i działając w myśl art. 28 ustawy Prawo o stowarzyszeniach udzielił pozwanemu – ostrzeżenia. Pozwany w pismach z dnia 19 stycznia 2009 roku i 13 marca 2009 roku ostrzeżenie to zakwestionował, podnosząc, że uchwały te nie były uchwałami podjętymi na skutek postępowania odwoławczego. Dotyczyły one bowiem nieistniejących uchwał w sensie prawnym. Prezydent Miasta C. jako organ nadzoru, wnioskiem z dnia 17 kwietnia 2009 roku wystąpił do Sądu Rejonowego Katowice – Wschód Wydział V III Gospodarczy KRS o uchylenie uchwał nr 3, 4 i 5 podjętych na Nadzwyczajnym Walnym Zjeździe Delegatów pozwanego w dniu 27 września 2008 roku jako niezgodnych z § 25 i § 26 w związku z § 37 Statutu (...) oraz art. 16 ust. 3 Regulaminu Komisji Dyscyplinarnej. Postępowanie w tej sprawie, sygn. akt KA VIII Ns Rej. KRS (...), do czasu wyrokowania w niniejszej sprawie nie zostało zakończone ( karty 89 – 91, 98 i 157 akt IC 174/09 ). W Sądzie Rejonowym Katowice – Wschód Wydział V III Gospodarczy KRS pod sygn. akt KA VIII Ns Rej. KRS (...) toczyło się również z wniosku Prezydenta Miasta C. wszczęto postępowanie o rozwiązanie Stowarzyszenia – (...) w C. ( karty 72 – 73 i 98 akt IC 174/09 ). Wyrokiem z dnia 15 października 2009 roku w sprawie IC 174/09 Sąd Okręgowy w Katowicach ustalił, iż uchwała nr 4 podjęta na Nadzwyczajnym Walnym Zjeździe Delegatów pozwanego (...) w dniu 27 września 2008 roku jest nieważna. Z uzasadnienia wyroku wynika, iż sąd uznał, że przeprowadzone postępowanie dowodowe ponad wszelką wątpliwość wykazało, że P. pozwanego Związku stojący na czele jego Prezydium z konsekwentnym uporem dążył do pozbawienia powoda członkostwa w tym Związku. Najpierw na drodze dyscyplinarnej, na której doszło nawet do złamania naczelnej zasady zakazu „orzekania na niekorzyść strony wnoszącej odwołanie, jeżeli odwołania nie wniosła strona przeciwna”, a następnie, gdy rażące naruszenie prawa w toku tego postępowania dyscyplinarnego zostało stwierdzone przez Główną Komisję Dyscyplinarną, to na jego żądanie został zwołany Nadzwyczajny Walny Zjazd Delegatów, którego został Przewodniczącym, a który podjął niezgodnie z obowiązującym statutem uchwałę o uchyleniu postanowienia Głównej --- STRONA 5 --- Komisji Dyscyplinarnej Nr (...) z dnia 09 września 2008 roku i aby między innymi ją uszanować podjął wcześniej uchwały Nr 1 o dokonaniu zmian w obowiązującym aktualnie Statucie Związku i Nr 2 o zatwierdzeniu Regulaminu Komisji Dyscyplinarnych. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie IC 174/09, takie działanie pozwanego, którego reprezentuje Prezydium Zarządu Głównego należy ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w postaci równości stron, uczciwości, lojalności oraz szeroko rozumianej sprawiedliwości i nie zmienia tego fakt, iż uchwała została podjęta przez najwyższą władzę pozwanego Związku, to jest Walny Zjazd Delegatów. Powyższe uzasadniało, zdaniem sądu, ustalenie nieważności zaskarżonej uchwały na mocy art. 58 § 2 kc. To rozstrzygnięcie skutkowało tym, iż powód jest nadal członkiem pozwanego Związku. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2010 roku oddalił apelację. Z uzasadnienia wyroku wynika, iż zaskarżona uchwała nr 4 zapadła z naruszeniem łączącego strony stosunku cywilno-prawnego, którego treść reguluje statut. Stowarzyszenie powinno wykonywać swoje uprawnienia względem powoda zgodnie z jego treścią, w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu i zasadom współżycia społecznego oraz ustalonym zwyczajom. W statucie przewidziano tryb rozpoznawania spraw dyscyplinarnych. Pozwana stosując nowe zasady do sprawy, która została wcześniej zakończona w trzeciej instancji naruszyła art. 345 § 1 kc. Sąd Apelacyjny uznał też, że niezależnie od tego sposób wykonania nowych postanowień statutu prawidłowo zastał zakwalifikowany przez Sąd Okręgowy jako złamanie podstawowych zasad współżycia społecznego, w tym lojalności i przestrzegania uprzednio ustalonych reguł. Sąd Apelacyjny zaznaczył, że nie odniósł się do kwestii zasadności zarzutów stawianych powodowi przez Prezydium Związku. Z zeznań świadka W. L. przesłuchanego już w niniejszej sprawie ( karta 129 akt ) wynika, iż powód jest znanym w środowisku publicystą i z pewnością usunięcie go ze związku wpłynęło na jego pozycję. Gdyby jego coś takiego spotkało za tyle lat pracy w związku, to czułby się urażony. Nie był to jedyny przypadek postępowania Prezydium Związku. Jak ktoś się nie podporządkuje, to jest marginalizowany lub usuwany. On był uczestnikiem zjazdu nadzwyczajnego i wie, że do unieważnienia decyzji Głównej Komisji Dyscyplinarnej doszło z inicjatywy prezydenta K.. Z zeznań powoda ( karta 130-131 akt ) wynika, iż bezprawne pozbawienie go członkostwa zaszargało jego opinię. Czuł się pokrzywdzony, że uznano go za przestępcę związkowego, a jego intencją było dążenie do poprawy stosunków w Związku. Pozwany zeznał, iż ( karta 138 verte ) nie naruszył dóbr osobistych powoda. Wręcz przeciwnie był przedmiotem nagonki czynionej przez powoda. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 23 kc dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z art.24 kc ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła --- STRONA 6 --- oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. § 2 przewiduje, że jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych. Kodeks cywilny przewiduje zatem ochronę indywidualnych wartości każdej osoby. Istotą jest wystąpienie wzburzenia emocjonalnego u osoby, u której miało dojść do naruszenia dóbr osobistych. Przy ocenie czy doszło do naruszenia dobra osobistego bierze się jednak też pod uwagę kryteria obiektywne, możliwe reakcje społeczne, tzw. „społeczną miarę”. Art. 24 kc przewiduje domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych. Ciężar dowodu wykazania braku bezprawności spoczywa zawsze na pozwanym. Roszczenia mogą być skierowane zarówno wobec osób fizycznych, jak i prawnych (Z. R., Prawo cywilne, 2004, s. 170), a osoby fizyczne działające jako organy tych ostatnich ponoszą na omawianym polu także indywidualną odpowiedzialność (por. orz. SN z dnia 28 listopada 1980 r., IV CR 475/80, OSNCP 1981, nr 9, poz. 170 oraz wyr. SN z dnia 11 października 1983 r., II CR 292/83, OSP 1985, z. 1, poz. 3 z glosą J. Panowicz-Lipskiej). Zdaniem sądu postępowanie dowodowe wykazało, że sposób przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego (...), którego Zarząd tworzyli pozwani, naruszył dobra osobiste powoda. Podjęto działania niezgodne z obowiązującym prawem i statutem, co jednoznacznie wykazało postępowanie sądowe w sprawie IC 174/09 Sądu Okręgowego w Katowicach. Nawet merytoryczne zarzuty co do powoda nie usprawiedliwiały uchybień w postępowaniu dyscyplinarnym. Nie zastosowanie względem powoda reguł dotychczas obowiązujących w Związku, którego był wieloletnim członkiem, musiało u powoda, a także u innych członków związku, wywołać poczucie pozbawienia powoda prawa do równego traktowania, zastosowania zasady uczciwości. Bez względu jakie zarzuty merytoryczne stawiano powodowi, przez nierówne potraktowanie go przez przyjęcie innych zasad, naruszono zasady moralne, co każdego dotknęłoby. Każdy ma prawo do uczciwego procesu, według ustalonych wcześniej zasad. Ma też prawo postępowania dyscyplinarnego, które toczyłoby się bez naruszenia dotychczas obowiązujących reguł. Nie zastosowanie ich doprowadziło powoda do poczucia wykluczenia, naraziło na ujmę na opinii w środowisku, bez rzetelnego merytorycznego rozpoznania zarzutów. Takie odczucia potwierdziły zeznania świadka W. L.. Sąd uznał zatem, iż żądanie powoda przeproszenia go przez pozwanych generalnie jest zasadne, bo Prezydium Związku, na czele którego stoi P. J. K. przeprowadziło to postępowania z naruszeniem dotychczasowych reguł. Powód niewątpliwie doznał strat moralnych i przykrości i za nie należy go przeprosić. Zdaniem sądu nie doszło do strat finansowych. Nie zostały one wykazane. Sąd uznał, iż skoro powód jest znanym w środowisku publicystą przeprosiny winny ukazać się we wszystkich czasopismach wskazanych przez powoda, czytanych przez członków związku. Odnośnie zadośćuczynienia, to powód miał do niego prawo na podstawie art. 448 kc. --- STRONA 7 --- Pozwani jako Zarząd Związku winni byli szczególnie dbać o przestrzeganie wszelkich zasad procedury, a to nie miało miejsca.. Co do wysokości zadośćuczynienia, to winno być jednak umiarkowane. Sprawa miała przede wszystkim aspekt moralny, ambicjonalny. Z zeznań J. K. wynika, iż działa w związku społecznie. Nie pobiera żadnego wynagrodzenia. Sąd uznał, iż kwota 2 500 zł będzie wystarczająca, obok umieszczenia przeprosin, które wydają się być istotniejsze moralnie. Odnośnie żądania zapłaty kwoty 90 000 zł dla personifikowanych z imienia i nazwiska (...), to należy zwrócić uwagę, że przepis art. 448 kc mówi o celu społecznym. Nadto żądana kwota była dalece zbyt wygórowana. Nie można nie zauważyć, że pozwani są działaczami społecznymi, podejmują szereg przedsięwzięć na rzecz członków stowarzyszenia. Organizują przeróżne imprezy. Z tej przyczyny żądanie w tym zakresie sąd oddalił. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 kpc, nie obciążając powoda obowiązkiem zwrotu pozwanym kosztów zastępstwa procesowego w zakresie roszczenia o zapłatę. Sąd wziął pod uwagę charakter tej sprawy i to, że żądanie zapłaty przez pozwanych bardzo dużej kwoty miało w przekonaniu powoda służyć szlachetnemu celowi.