Wyrok IC 414/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 października 2011r. Sąd Okręgowy w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 414/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 października 2011r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011r. w Katowicach sprawy z powództwa D. G. (G.) przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w S. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3.500zł (trzy tysiące pięćset złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 25 października 2011r.; 2. umarza postępowanie odnośnie żądania zapłaty kwoty przekraczającej 300.000zł (trzysta tysięcy złotych); 3. w pozostałej części powództwo oddala; 4. odstępuje od obciążenia powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia; 5. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 500zł (pięćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 6. przyznaje radcy prawnemu R. T. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 8.856zł (osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych), a w niej kwotę 1.656zł (jeden tysiąc sześćset pięćdziesiąt sześć złotych) podatku VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, zaś jego wniosek o zwrot wydatków oddala; 7. wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności oddala. S.. akt I C 414/10 --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE Powód D. G. pozwem z dnia 21 czerwca 2010r. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w S. kwoty 1.000.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku i kosztów procesu oraz o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że w Areszcie Śledczym w S. przebywał jako osoba skazana od 3 sierpnia 2002r. do 15 stycznia 2009r. Pozwany w okresie tym nie zapewnił mu warunków bytowych, jakie w myśl przepisów prawa powinien zapewnić osobie izolowanej. Ponosi, więc w szczególności odpowiedzialność za: • nadmierne przeludnienie w celach mieszkalnych, niezachowanie standardu powierzchniowego na jednego skazanego; • nieodpowiednie wyżywienie (posiłki najgorszej jakości często przypalone lub niedogotowane, małe porcje, stary chleb, brak witamin w pożywieniu); • zagrzybione ściany w celach mieszkalnych; • brak dostępu do aktów prawnych i uniemożliwianie dostępu do akt; • utrudnianie kontaktów z bliską rodziną (niewpisywanie osób bliskich na listy widzeń); • ograniczoną ilość znaczków i kopert; • szykanowanie przez administrację i przedmiotowe traktowanie przez funkcjonariuszy służby więziennej; • nieregulaminowe przeszukiwanie osadzonych i cel – wszystkie rzeczy wyrzucane są na środek celi; • brak jakiegokolwiek zainteresowania problemami osadzonego, co zmierza do załamania psychicznego; • brak czasu wychowawców dla osadzonych; • brak jakichkolwiek środków do utrzymania czystości celi • brak warunków do utrzymania higieny osobistej, co skutkuje pogarszającymi się problemami chorób ogólnych z przewagą chorób skórnych; • brak zabudowanego kącika sanitarnego, miejsca na pożywienie, ciepłej wody w celi; • brak wentylacji w celach; • przeciekający dach; • wilgoć w celach. W związku z powyższymi zarzutami powód został poddany przez okres izolacji niezgodnemu z prawem nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu poprzez niezapełnienie przez pozwanego humanitarnych warunków izolacji, do czego jest zobowiązany. Na uzasadnienie swych twierdzeń i zarzutów powód przywołał art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art.2, 31 ust.3, 40, 41 ust.4 i 91 ust.1 Konstytucji RP, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. syg. SK 25/07, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007r. syg. akt V CSK 431/06 wraz z uzasadnieniem, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 9 marca 2006r. (skarga nr (...)) oraz podniósł, że doszło do naruszenia jego prawa podmiotowego czyli prawa do humanitarnego traktowania --- STRONA 3 --- nienaruszającego jego godności, a przebywanie przez długi okres czasu w przeludnionej celi spowodowało u niego cierpienia fizyczne i psychiczne, a zatem straty moralne, co wymaga zadośćuczynienia na podstawie art.24kc w zw. z art.448kc. Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Areszt Śledczy w S. w odpowiedzi na pozew z dnia 1 marca 2011r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych, przy czym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa(k.- 189 - 193). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany zakwestionował roszczenie powoda zarówno co do zasady i wysokości. Podał, że powód w Areszcie Śledczym w S. jako osoba skazana i tymczasowo aresztowana przebywał pięciokrotnie: • od 3 marca 1999r. do 21 lipca 1999r.; • od 29 października 2000r. do 23 sierpnia 2001r.; • od 3 sierpnia 2002r. do 19 sierpnia 2005r.; • od 9 września 2005r. do 3 marca 2006r.; • od 17 marca 2006r. do 15 stycznia 2009r. W związku z tymi okresami, podniósł, że roszczenie powoda, które wiąże ze zdarzeniami, które miały miejsce ponad trzy lata przed wniesieniem pozwu uległo w tej części przedawnieniu zgodnie art.442 1 §1kc. Wyjaśnił, że podczas pobytu w Areszcie Śledczym w S. powód osadzony był w celach, gdzie miał zapewnione odpowiednie warunki socjalno – bytowe, w szczególności zapewniające osadzonym intymność podczas czynności higieniczno – sanitarnych. Cele te były i są wyposażone w adekwatny sprzęt kwaterunkowy we właściwym stanie technicznym. Powód otrzymywał środki higieniczne w ilości określonej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Wyżywienie mu wydawane posiadało wymaganą przepisami temperaturę, kaloryczność i gramaturę. Elementy te każdorazowo były przedmiotem kontroli przedstawicieli służby zdrowia, oddziałowego i szefa kuchni. Wbrew twierdzeniom powoda, utrzymywał on z rodziną kontakt listowny, telefoniczny i osobisty. W kwestii utrudniania mu tych kontaktów, szykanowania go i przedmiotowego traktowania przez funkcjonariuszy oraz braku możliwości rozmowy z wychowawcą, to zarzuty powoda o charakterze uogólnień są bezpodstawne. Ilość wydawanych osadzonym kopert i znaczków w miesiącu określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Powód przez cały czas pobytu w Areszcie Śledczym w S. nie składał żadnych skarg do administracji zakładu na warunki bytowe i sanitarne panujące w jednostce, jak również na zachowanie funkcjonariuszy służby więziennej. Uzasadnia to konstrukcję, że powód podczas pobytu w tej jednostce nie doświadczył żadnej krzywdy, a wskazane w pozwie okoliczności przytoczył jedynie na potrzeby niniejszego postępowania. Ponadto, wysokość żądania powoda dowodzi, że nie kieruje się on dążeniem do zrekompensowania rzekomej krzywdy, ale określonym interesem fiskalnym. Powód na rozprawie w dniu 30 marca 2011r. i w dniu 31 maja 2011r. ograniczył żądanie pozwu do kwoty 300.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku, a ponad tę kwotę, cofnął pozew (k.- 255 i 277 verte). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód D. G. liczy obecnie 30 lata. Posiada wykształcenie podstawowe. Jest kawalerem. W Areszcie Śledczym w S. jako osoba skazana i tymczasowo aresztowana przebywał pięciokrotnie: --- STRONA 4 --- • od 3 marca 1999r. do 21 lipca 1999r.; • od 29 października 2000r. do 23 sierpnia 2001r.; • od 3 sierpnia 2002r. do 19 sierpnia 2005r.; • od 9 września 2005r. do 3 marca 2006r.; • od 17 marca 2006r. do 15 stycznia 2009r. W placówce tej odwiedzała go matka, która zmarła w 2007r. oraz siostra E. K. (1), lecz sporadycznie (zeznania świadka E. K. k.- 294 verte). W latach 2002 – 2009 powyższa jednostka penitencjarna borykała się z problemem przeludnienia, które w różnych okresach wahało się od 110% do 155% jej ogólnej pojemności i z reguły oznaczało, że w poszczególnych celach była nadwyżka dwóch osób, dla których dostawiano łóżka. Mimo to, w celach mieszkalnych był sprzęt kwaterunkowy zapewniający każdemu osadzonemu osobne miejsce do spania, oświetlenie umożliwiające czytanie i wykonywanie pracy oraz okna spełniające rolę wentylacji naturalnej. Cele wyposażone były w sprzęt do sprzątania oraz poddawane były raz w miesiącu dezynsekcji przez podmiot wyspecjalizowany. Kąciki sanitarne oddzielone są od reszty celi murkiem do sufitu lub do wysokości 140 cm i posiadają drzwi, przy czym w kilku nielicznych celach kącik zabudowany jest ścianami z płyt, a w miejscu drzwi zamontowana jest zasłona. Jakość podawanych osadzonym posiłków jest kontrolowana przez przedstawicieli służby zdrowia. Remonty cel wykonywane są corocznie. W remontowanych celach wymieniono okna i wykładziny podłogowe. Środki do utrzymania celi w czystości osadzeni otrzymują 2 razy w miesiącu (k.- 194 – 195 i 275 oraz zeznania świadków M. C. (1) k.- 202, T. Z. k.- 203 verte, R. S. (1) k.- 204, R. D. k.- 277 verte i T. G. (1)). Według powoda w okresie od 1 sierpnia 2002r. do 15 stycznia 2009r. cały czas był osadzony w celach w warunkach przeludnienia za wyjątkiem 28 dni, gdy przebywał w celi jednoosobowej „na wyciszenie”, ale w tej była bardzo brudna podłoga i kazano mu ja posprzątać, a on nie miał czym tego zrobić. Poważne zagrzybienie było w celi nr 5 na oddziale 3, bo przeciekał dach. W innych celach zagrzybienie się zdarzało, ale nie takie duże. Kąciki sanitarne w tych celach nie zapewniały intymności, bo zazwyczaj od reszty celi były oddzielone tylko murem o wysokości najwyżej 1,5m. Brak wentylacji powodował, że z kącika sanitarnego przykre zapachy rozchodziły się na celę. Przeludnienie powodowało, że między osadzonymi dochodziło do częstych konfliktów. W celach dla osadzonych brakowało taboretów. Nie było możliwości by wszyscy jednocześnie mogli zjeść posiłek przy stole. Część zawsze jadła siedząc na łóżkach. Posiłki były marnej jakości i niewystarczające (zeznania świadków M. Z. k.- 132 i K. P. (1) k.- 187 oraz powoda k.- 255). W 2003r. rozpoznano u powoda trądzik, zmiany grzybicze na szyi i łupież psry. Związku tym ordynowano mu stosowne leki i preparaty przeciwgrzybiczne, które spowodowały poprawę, gdyż w kolejnych latach powyższych przypadłości już u niego nie stwierdzano. W 2009r. był konsultowany przez lekarza dermatologa – wenerologa, lecz z innych powodów (k.- 144 – 156 i zeznania świadka E. K. (1) k.- 294 verte). W okresie od listopada 2007r. do września 2008r. powód był sześciokrotnie konsultowany psychologiczne z własnej inicjatywy, rutynowo i ze skierowania oddziałowego, który stwierdził u niego stan wskazujący na spożycie środków odurzających lub psychotropowych (zeznania świadka B. K. (1) k.- 293 verte i powoda k.- 256 verte). D. G. z powodu nadpobudliwości, nerwowości, agresji, rozdrażnienia i tendencji do samouszkodzeń w 2009r. był kilkakrotnie konsultowany psychiatrycznie. Podawano mu lek o nazwie C., którego zresztą sam się zawsze domagał, gdyż jak twierdził tylko ten lek mu pomaga. Na zmianę tego leku na inny reagował negatywnie, mimo,że lekarz psychiatra wyjaśnił mu mechanizm działania C. i możliwość uzależnienia się od niego. Ostatecznie rozpoznano u powoda uzależnienie od benzodiazepinu (k.- 144 – 156 oraz zeznania świadków K. P. k.- 188, T. G. k.- 279 i powoda k.- 256 verte - 257). --- STRONA 5 --- Podczas pobytu w Areszcie Śledczym w S. powód nie składał żadnych skarg na warunki socjalno – bytowe i higieniczno -sanitarne. Nie składał też skarg na to, że jest niewłaściwie leczony lub przedmiotowo traktowany przez funkcjonariuszy służby więziennej, a w tym przez wychowawców. Kontaktów z rodziną mu nie utrudniano. Z telefonu mógł korzystać dwa razy w tygodniu, gdy przypadała jego kolej. W asyście funkcjonariuszy był obecny na pogrzebie matki. Jeżeli był poddawany kontrolom osobistym, to odbywało się to w pomieszczeniu zamkniętym, niedostępnym dla osób postronnych, w obecności funkcjonariuszy tej samej płci (k.- 196 i 274 oraz zeznania świadków M. C. k.- 203, R. S. k.- 204 verte, T. G. k.- 279 verte i powoda k.- 256 verte - 257 Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd jako okoliczności bezsporne uznał, że: • w Areszcie Śledczym w S. panowało w okresie pobytu powoda przeludnienie; • stan techniczny cel powoduje, że muszą być one na bieżąco remontowane; • cele nie posiadają odpowiedniej wentylacji; • kąciki sanitarne w wielu celach są odgrodzone murkiem o wysokości 1,50m. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie miał podstaw odmówić wiary zeznaniom przesłuchanych świadków, które powyższe okoliczności potwierdzały. Nie miał też podstaw odmówić wiary zeznaniom świadków B. K. (2) i E. K. (1), gdyż korespondowały one z pozostałymi dowodami przeprowadzonymi w sprawie. Wniosek powoda o ponowne przesłuchanie świadków M. Z. i K. P. (1) oddalono jako oczywiście bezzasadny, a nadto zmierzający do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania w sprawie. Oddalono również wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych: • lekarza dermatologa, gdyż choroby skórne stwierdzono u niego w 2003r., a w kolejnych latach nie potwierdzono ich występowania. Stwierdzenie, więc czy choroby te pozostawały w związku z warunkami sanitarno – bytowymi panującymi w Areszcie Śledczym w S., w ocenie Sądu, dla rozstrzygnięcia sprawy nie miało już znaczenia; • lekarza psychiatry, gdyż w ocenie Sądu oczywistym jest, że pobyt w warunkach izolacji, a tym bardziej przeludnienia niewątpliwie negatywnie wpływa na każdego człowieka oraz pogarsza jego stan psychiczny i dlatego między innymi w związku z tym powód pozostawał pod kontrolą psychiatry i był konsultowany psychologicznie. Sąd zważył, co następuje: Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną Konstytucji RP, w której są zawarte przepisy dotyczące bezpośrednio dóbr osobistych. Wśród przepisów o wolności, prawach i obowiązkach człowieka, ustawodawca w art. 30 stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r. II CSK 269/07 LEX nr 315849). Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989r., I CR 143/89, (OSPiKA 1990, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007r. V CSK 431/06 (LEX nr 255593) stwierdził, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań --- STRONA 6 --- demokratycznego państwa prawnego, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950r. ratyfikowanej przez Polskę w 1993r. (Dz.U. z 1993r. Nr 61 poz.284 ze zmianami) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga (...), i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga (...)). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m 2 , przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006r. (skarga nr (...)). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001r. (skarga nr (...)) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001r. (skarga nr (...)) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Jeszcze względniejszą dla osadzonych wykładnię dopuścił Sąd Najwyższy w uchwale z października 2011r. III CZP 25/11 stwierdzając, że samo umieszczenie w przepełnionej celi wystarczy do zasądzenia zadośćuczynienia, a wykazanie winy zakładu karnego nie jest konieczne (niepublikowana). Należy, zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z nie oddzieloną toaletą i węzłem sanitarnym może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może, więc uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art.24kc w związku z art. 448kc jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24§1kc, które muszą być spełnione łącznie są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia, bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6kc i art. 232kc). Zdaniem Sądu powód w rozpatrywanej sprawie wykazał, że w okresach objętych pozwem, pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności i prawa do intymności poprzez osadzenie go w przeludnionych celach, nie zapewniających prywatności przy korzystaniu z toalety, zmuszających do przebywania i spożywania posiłków w --- STRONA 7 --- tym samym pomieszczeniu z osobą załatwiającą potrzeby fizjologiczne, przy braku wentylacji, a nadto z brakiem możliwości spożywania posiłku przy stole, gdyż stanowiło to przejaw poniżającego traktowania. Takich, bowiem warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika także z art. 110§2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny (...). Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24kc przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Ciężar dowodu, że warunki, w których był osadzony odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych spoczywał, więc na stronie pozwanej (art. 6kc w związku z art. 24kc). Do dnia 15 stycznia 2009r. to jest do dnia, kiedy powód opuścił Areszt Śledczy w S. obowiązywał przepis art.248kkw oraz §2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 65 poz.459). W tym stanie rzeczy stwierdzić, iż kwestia przetrzymywania powoda w przeludnionych celach w okresach, gdy przepis art.248§1kkw obowiązywał jest bardziej złożona. Złożoność problemu polega na tym, że przepisy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie zawierają żadnych regulacji normatywnych dotyczących minimalnej powierzchni zakwaterowania przypadającej na jedną osobę pozbawioną wolności lub tymczasowo aresztowaną. Art.3 Konwencji stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu. Europejski Trybunał Praw Człowieka w S. wydał szereg orzeczeń odnoszących się do rozumienia tej normy. Można rozważać czy przebywanie powoda przez określony okres czasu w przeludnionych celach wypełnia dyspozycje przepisu art.3 Konwencji, które to uregulowanie zgodnie z art.91 ust.2 Konstytucji RP ma pierwszeństwo przed ustawą, a stwierdzenie przez Trybunał niezgodności z niektórymi przepisami Konstytucji RP przepisu art.248§1kkw nie wyłączyło tego przepisu z obrotu prawnego, gdyż określenie późniejszej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego nie może być tłumaczone inaczej, niż jego pozostawienie przez czas oznaczony w porządku prawnym i utrzymanie w mocy niekonstytucyjnej normy prawnej (por. orzecz. SN z dnia 3 lipca 2003r. syg. akt III CZP 45/03 – OSNC 2004/9/136 i z dnia 23 czerwca 2005r. syg. akt III CZP 35/05 – OSNC 2006/5/81). Z powyższego wynika, że w dacie przebywania powoda w Areszcie Śledczym w S. obowiązywał zarówno art.3 Konwencji zakazujący torturom oraz nieludzkiego albo poniżającego traktowania oraz przepis art.248§1kkw pozwalający na umieszczanie osadzonych w celach, w których przypada mniej niż 3m 2 na jednego osadzonego. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sprawy nie zachodziła konieczność ustalenia wzajemnych korelacji między tymi przepisami. Przepis art.248§1kkw jako przepis o charakterze szczególnym w stosunku do uregulowania zawartego w art.110kkw nie może być wykładany w sposób rozszerzający. Z art. 248§1kkw wynika, że umieszczenie osadzonego w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 może mieć miejsce w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: • musi mieć miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, • umieszczenie osadzonych w celach nie spełniających wymogu wynikającego z art.110kkw może nastąpić na czas określony, • o takim umieszczeniu należy niezwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. --- STRONA 8 --- W ocenie Sądu pozwany wykazał spełnienie jedynie pierwszej z powyższych przesłanek, gdyż z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. syg. akt SK 25/07 wynika, że w dacie kiedy powód przebywał w Areszcie Śledczym w S. w zakładach karnych oraz aresztach śledczych panowało permanentne przeludnienie. Brak było miejsc do odbywania kary pozbawienia wolności i przetrzymywania tymczasowo aresztowanych. Czterdzieści tysięcy skazanych oczekiwało na odbycie kary pozbawienia wolności. Można, więc uznać, że miał miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim mowa w art. 248§1kkw. Kolejne dwie przesłanki zagęszczenia osadzonych nie zostały jednak spełnione. Wspomniany przepis wymaga, bowiem aby umieszczenie osadzonych w warunkach przeludnienia w celi nastąpiło na czas określony i aby niezwłocznie został o tym powiadomiony sędzia penitencjarny. Pozwany nie wypełnił tego obowiązku. Nie wykazał, bowiem, że mimo permanentnego przeludnienia informował sędziego, na jaki okres umieszcza powoda w przeludnionej celi. Nie wykazał nawet, że przesyłał sędziemu penitencjarnemu jakiekolwiek informacje o tym, że celach (a dotyczyło to większości cel) nie spełniony jest normatyw wynikający z art.110kkw (art.6kc). W istocie, więc powód osadzony był w warunkach przeludnienia na czas nieokreślony. Przetrzymywanie powoda na takich zasadach, w takich warunkach przez około 90 miesięcy (7lat i 6 miesięcy) musi być uznane jako bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności. Za bezprawne, bo sprzeczne z art.110§2kkw należy także uznać działanie pozwanego polegające na osadzeniu powoda w celach, w których nie było odpowiednich warunków higienicznych (brak właściwego oddzielenia toalety i węzła sanitarnego od reszty pomieszczenia przeznaczonej do spania, odpoczynku i spożywania posiłków). Zdaniem Sądu, powyższe spowodowało, że cierpienie i upokorzenie powoda przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, a zatem stanowiło też naruszenie przepisu art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (np. orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29 kwietnia 2003r. nr (...) i z tej samej daty nr (...)). A wszystko to uzasadnia odpowiedzialność pozwanego przewidzianą w przepisie art.24kc (por. wyrok SN z dnia 2 października 2007r. syg. akt II CSK 269/07). Zgodnie z treścią art. 448kc: w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (...). Na podstawie powyższej normy powód domagał się kwoty 300.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku. Wobec faktu, że żądanie zadośćuczynienia na podstawie art.448kc podlega badaniu w ramach reżimu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art.417kc), za słuszny należało uznać podniesiony przez pozwanego na podstawie art.442 1 §1kc zarzut przedawnienia roszczeń powoda wynikających ze zdarzeń, z którymi wiąże on powstanie szkody, a które miały miejsce przed dniem 21 czerwca 2007r. Zgodnie z tą normą: roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Skoro szkodą powoda jest naruszenie przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności, to niewątpliwym jest, że musiał o niej wiedzieć przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym w S.. Tym samym musiał też wiedzieć, kto jest naruszycielem jego dóbr osobistych, a zatem kto jest osobą obowiązaną do naprawienia szkody. W tym stanie rzeczy wniesienie pozwu dopiero w dniu 21 czerwca 2010r. spowodowało, że jego roszczenia wynikające ze zdarzeń mających miejsce przed dniem 21 czerwca 2007r. uległy przedawnieniu i dlatego w tej części powództwo oddalono. --- STRONA 9 --- Do rozpoznania pozostały, więc roszczenia powoda za okres nieprzedawnionym, który obejmuje jego pobyt w Areszcie Śledczym w S. od 21 czerwca 2007r. do 15 stycznia 2009r., co stanowi 19 miesięcy. Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zależy od oceny i uznania sądu, opartego na wszystkich okolicznościach konkretnej sprawy. Oczywiście w tej kwestii nie może być dowolności w działaniu Sądu, bowiem o rozstrzygnięciu decydują zawsze wyniki przeprowadzonego postępowania. Kodeks cywilny (art.448kc) nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być, więc dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności danego przypadku. Choć wielkość doznanej przez poszkodowanego krzywdy jest niewymierna i nie ma możliwości określenia w sposób dokładnie odpowiadający rzeczywistości zadośćuczynienia, to jednak jego wysokość nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać wartość odczuwalną ekonomicznie, musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki, rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, oraz to, że powód w okresie nieprzedawnionym w Areszcie Śledczym w S. przebywał 19 miesięcy, w tym z reguły w celach nie spełniających warunków 3m 2 na jednego osadzonego Sąd uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 300.000zł za krzywdy doznane przez cały okres pobytu w areszcie, w tym także za okres przedawniony jest zdecydowanie wygórowane i dlatego powództwo ponad kwotę 3.500zł oddalił. Sąd zasądził od pozwanego taką kwotę z ustawowymi odsetkami od dnia 25 października 2011r. na mocy art.455kc w zw. z art.481§1 i 2kc, gdyż nie może być ona symboliczna, musi mieć kompensacyjny charakter oraz spełniać funkcję represyjną wobec sprawcy naruszenia. Jej wysokość musi mieć charakter indywidualny, niedopuszczalne jest stosowanie jakiś przeciętnych kwot czy taryf. Zdaniem Sądu zasądzona kwota utrzymuje się w rozsądnych granicach, gdyż jest adekwatna do rozmiaru i intensywności krzywdy doznanej przez powoda, odpowiada aktualnym warunkom oraz przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Wobec ograniczenia żądania i cofnięcia pozwu ponad kwotę 300.000zł postępowanie w sprawie w tej części umorzono na mocy art.355kpc. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 100 k.p.c. i art. 102 k.p.c. oraz art.113 ust.4 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2010r. Nr 90 poz.594 ze zmianami). Powód utrzymał się ze swym roszczeniem w 1,2%, co zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu (art. 100 k.p.c.) uzasadniałoby zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (której udział w procesie był obowiązkowy, bowiem sprawę rozpoznawał Sąd Okręgowy w I instancji) kosztów procesu w kwocie 7.200zł. Jednak z uwagi na sytuację majątkową powoda, która legła także u podstaw zwolnienia go od kosztów sądowych, zasadnym było zastosowanie art. 102 k.p.c. Sąd uznał, iż powód obowiązany jest zwrócić pozwanemu tylko część kosztów, a to kwotę 500zł oraz odstąpił od obciążania go kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia. Na mocy art. 22 3 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010r. Nr 10 poz. 65 ze zmianami) oraz § 2 ust 3 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz.1349 ze zmianami) orzeczono jak w pkt6 sentencji wyroku, a podzielając --- STRONA 10 --- stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2011r. II CZ 137/10 (LEX nr 846042), że w skład kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony nie wchodzą koszty przejazdu do sądu pełnomocnika będącego radcą prawnym (adwokatem) (art. 98 § 3 k.p.c.), to oddalono wniosek pełnomocnika powoda z urzędu o zwrot wydatków, w tym również obejmujących poniesione koszty wysyłki korespondencji do powoda i sądu oraz wykonanych telefonów i zużytego papieru. Sąd oddalił też wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności, albowiem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa nadanie wyrokowi takiego rygoru jest niedopuszczalne z mocy art. 335 § 2 k.p.c.