Wyrok IC 409/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 grudnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Białymst

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 409/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 grudnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Korol Protokolant: st. sekr. sądowy Edyta Kornacka po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2012 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa R. F. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w B., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w B., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w C. i Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w K. o zadośćuczynienie I. Powództwo oddala; II. Odstępuje od obciążania powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi. UZASADNIENIE Powód R. F. po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa Zakładu Karnego w B., Aresztu Śledczego w B., Zakładu Karnego w K., Zakładu Karnego w C. na jego rzecz kwoty 500.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę i za naruszenie jego dóbr osobistych . Wywodził swoje roszczenie z osadzenia go podczas odbywania kary pozbawienia wolności w celach przeludnieniach w ww. jednostkach penitencjarnych oraz niezapewnienia mu minimalnych warunków bytowych i sanitarnych określonych w Konstytucji RP i przepisach Kodeksu Karnego Wykonawczego. Wskazywał m.in., że w Areszcie Śledczym w B. cele były zagrzybione, okna nie były szczelne, nie było wentylacji. Warunki sanitarne były niekorzystne. Nie było warunków, aby się umyć. Wprawdzie przyznał, iż w celi znajdowała się umywalka , jednakże przy 14 osobach w celi, które rano wstaną, nie było możliwości z niej skorzystania. Nadto nie było w celach mieszkalnych miejsca do jedzenia, a powód zmuszony był spożywać posiłki na łóżku. Poza tym w oknach znajdowały się kraty. Warunki sanitarnohigieniczne w Zakładzie Karnym w B. były takie samie jak w Areszcie Śledczym w B.. W Zakładzie Karnym w K. cele również były zagrzybione, okna nieszczelne i spróchniałe, kąciki sanitarne nie zamurowane, a oddzielone jedynie zasłonką o wysokości 1,80 metra . Kąciki sanitarne były jedynie z płyty pilśniowej. Twierdził, iż kiedy rano wstawał było zimno, w związku z czym przebywając w jednostkach penitencjarnych, często się przeziębiał. --- STRONA 2 --- Ponadto wskazywał, iż na skutek pobytu w poszczególnych zakładach karnych nabawił się nerwicy. Pozwany Skarb Państwa wnosił o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych . Sąd ustalił, co następuje : Powód przebywał w pozwanych jednostkach penitencjarnych w następujących okresach: - 27.10.2008 - 03.06.2009 r. Zakład Karny w C. , - 03.06.2009 - 09.09.2009 r. Zakład Karny w B. , - 09.09.2009 - 05.11.2009 r. Areszt Śledczy w B. , - 05.11.2009 - 20.01.2012 r. Zakład Karny w K.. W Zakładzie Karnym w C. powód umieszczony został przez jeden dzień w celi przeludnionej, co miało miejsce w listopadzie 2008 roku (k. 40, dokumentacja z ZK w C. k. 67-76) i odbyło się na podstawie zarządzenia dyrektora Zakładu Karnego w C., a o przeludnieniu był zawiadomiony właściwy sędzia penitencjarny. Podczas osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w B. i Areszcie Śledczym w B., w związku z utrzymującym się przeludnieniem dyrektorzy w/w jednostek penitencjarnych podejmowali zarządzenia o umieszczeniu osadzonych (w tym i powoda) w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 . O zjawisku przeludnienia występującym w pozwanych jednostkach, informowany był właściwy sędzia penitencjarny. Powód nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń, skarg w związku z zaistniałą sytuacją (zawiadomienie dyrektora Aresztu Śledczego w B. k. 86,87, zarządzenie k. 90-95, zawiadomienie dyrektora Zakładu Karnego w B. k. 96-99). Podczas odbywania kary w Zakładzie Karnym w K. decyzją Dyrektora Zakładu Karnego w K. z dnia 8 stycznia 2010 roku powód na okres 14 dni t.j. od 7.01.2010 roku do dnia 21.01.2010 roku został umieszczony w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na jednego skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej niż 2 m 2 (decyzja k.54). Stan techniczny cel mieszkalnych we wszystkich jednostkach penitencjarnych, w których powód odbywał karę był dobry. Wyposażenie było kompletne. Cele posiadały wydzielone kąciki sanitarne, wyposażone zgodnie z obowiązującymi normami. Środki czystości były wydawane w odpowiednich ilościach. Cele mieszkalne utrzymywane są w odpowiedniej temperaturze. W jednostkach penitencjarnych, w których odbywał karę powód, skazani, mieli zapewnioną ciepłą kąpiel raz tygodniu, stosownie do przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Cele wyposażone są w sprzęt kwaterunkowy zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 186, poz. 1820). Cele mieszkalne w zakładzie Karnym w B. wyposażone są w osobne dla każdego osadzonego miejsce do spania, stół więzienny przypadający na 2 osoby, szafkę więzienną dużą przypadająca na 4 osoby, taboret przypadający na jedną osobą, co pozostaje w zgodzie z przepisami w/w aktu. W zakładach karnych i aresztach śledczych, w których osadzony był powód, każda cela mieszkalna oraz każde pomieszczenie sanitarne wyposażone jest w przewód wentylacyjny, który raz w roku jest poddawany przeglądowi przez zakład kominiarski. Osadzeni dodatkowo mogą wietrzyć cele poprzez swobodne otwarcie okna. Nadto osadzeni mogą uczestniczyć w dostępnych formach zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych. Powód mógł uczestniczyć w licznych --- STRONA 3 --- konkursach ogólnopolskich o zróżnicowanej tematyce, należeć do różnych kół zainteresowań, korzystać z bogatej ofert gier stolikowych, ze świetlicy. Posiłki dla osadzonych, przygotowywane są między innymi zgodnie z Kodeksem karnym wykonawczym jak również Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określania wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w Zakładach Karnych i Aresztach Śledczych z późn. zm. Każdego roku dokonywane są kontrole jednostek przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w zakresie bieżącego nadzoru sanitarnego w jednostkach penitencjarnych. W dokumentacji skargowej z jednostek penitencjarnych nie zanotowano żadnej skargi powoda na warunki sanitarne, higieniczne i bytowe. Zgodnie z wytycznymi programowo funkcjonalnymi oraz wymaganiami technicznymi i ochronnymi dopuszczalne jest w Zakładzie Karnym w C. założenie zabezpieczenia ochronnego w postaci przesłon na otwory okienne. Blendy zostały zamontowane zgodnie z projektem budowlanym, sporządzonym przez biuro projektowe, przez osoby o odpowiednich uprawnieniach i kwalifikacjach. Powyższe ustalono na podstawie dowodów z dokumentów w postaci notatek służbowych i informacji z pozwanych jednostek penitencjarnych , które obrazowały całokształt warunków socjalno – bytowych (k. 56-63, 77-80,88-89, 100, 104-118, opinia kominiarska k.101 , protokołów o okresowej kontroli przewodów kominowych k. 64-66). Sąd zważył, co następuje: Przede wszystkim należy wskazać, iż słusznym okazał się zarzut, iż roszczenia powoda w części są przedawnione t.j. te związane z osadzeniem w ww. jednostkach penitencjarnych przed dniem 5 marca 2009 r. Stosownie bowiem do przepisu art. 442 1 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Zdarzenia, z którymi powód wiąże powstanie szkody, czyli pobyt w ww. jednostkach penitencjarnych miało miejsce w latach 2008-2009 r. Należy więc stwierdzić, iż w części zdarzenia miały miejsce trzy lata przed wystąpieniem przez powoda z pozwem przeciwko Skarbowi Państwa. W zakresie pozostałych roszczeń, wymagalnych po dniu 5 marca 2009 roku, zauważyć należy, wszelkie zarzuty pod adresem jednostek penitencjarnych okazały się bezzasadne, poza zarzutem umieszczenia powoda w przeludnionych celach. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że warunki bytowe, sanitarne i higieniczne, w jakich powód odbywał karę w jednostkach penitencjarnych, były zgodne z przepisami prawnymi normującymi odbywanie kary pozbawienia wolności: Kodeksem karnym wykonawczym i przepisami licznych Rozporządzeń, które dotyczą tej materii. Nie były może komfortowe, lecz nie tego należy oczekiwać od jednostek penitencjarnych. Z pewnością jednak pozostawały w zgodzie z prawnymi standardami. Odnosząc się do odbywania kary przez powoda w warunkach przeludnienia, wskazać należy, iż powyższe nie mogło spowodować uwzględnienia powództwa z uwagi przede wszystkim na fakt, iż działanie pozwanego nie nosiło znamion bezprawności, a oparte było na prawie. Zgodnie z art. 248 § 1 kkw, obowiązującym w czasie osadzenia powoda, w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Umieszczenie osadzonych w warunkach, o których mowa w art. 248 § 1 kkw, powinno mieć oparcie w stosownym zarządzeniu dyrektora zakładu karnego lub aresztu śledczego , o czym winien być zawiadomiony sędzia penitencjarny. Sędzia penitencjarny dysponuje bowiem na zasadach ogólnych, instrumentami w ramach nadzoru penitencjarnego . W realiach niniejszej sprawy , zostały wydane stosowne zarządzenie dyrektora jednostki penitencjarnej, a o zjawisku przeludnienia występującym w pozwanych jednostkach informowany był właściwy sędzia penitencjarny, który nie zgłaszał zastrzeżeń i nie korzystał z --- STRONA 4 --- żadnych instrumentów w ramach nadzoru penitencjarnego. Nadto w dokumentacji z jednostek penitencjarnych brak jakichkolwiek skarg powoda w związku z wystąpieniem zjawiska przeludnienia. Przepis art. 248 § 1 kkw został uchylony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 października 2009 r. (Dz.U.2009.190.1475) zmieniającej nin. ustawę kodeks karny wykonawczy z dniem 6 grudnia 2009 r., co było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku (SK 25/07). Trybunał orzekł, że art. 248 § 1 k.k.w., dopuszczający tzw. "przeludnienie" w zakładach karnych, jest niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji RP. Skutkiem powyższego była zmiana brzmienia art. 110 k.k.w., w ten sposób, że: a) precyzyjnie określono przesłanki umieszczania skazanych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi poniżej 3 m 2 , podkreślając wyjątkowy charakter takiej decyzji; b) określono maksymalny czas umieszczenia skazanego w tych wyjątkowych warunkach; c) określono tryb postępowania organów postępowania wykonawczego w przedmiocie umieszczenia skazanych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi poniżej 3 m 2 . Po dniu 6 grudnia 2009 roku, kiedy to uchylono przepis art. 248 kkw, powód osadzony był w warunkach przeludnienia jedynie w okresie od 7.01.2010 roku do dnia 21.01.2010, a w pozostałym czasie odbywania kary, miał zapewnione wymagane 3 m 2 . Nadto odbyło się to na podstawie indywidualnej decyzji, zgodnie z nowymi wymogami przewidzianymi w art. 110 § 2 b kkw i mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny (t.j. osadzono go w celi mniejszej niż 3 m 2 , ale nie mniejszej niż 2 m 2 , na określony ściśle czas – 14 dni, skazany został pouczony o prawie zaskarżenia decyzji do sądu w określonym terminie, z czego nie skorzystał ). Art. 24 kc wymienia przesłanki i środki sądowej ochrony dóbr osobistych. Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne ( tak też Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 08.07.2011, I ACa 375/11). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, powód w żaden sposób nie wykazał, ażeby doszło do opisanych przez niego zdarzeń, które naruszały lub nawet zagrażałyby dobrom osobistym powoda. Tym bardziej nie może być mowy o działaniach bezprawnych. Wszelkie działania pozwanych jednostek penitencjarnych znajdowały oparcie w przepisach prawa i tym samym nie były bezprawne. W tym stanie rzeczy powództwo na gruncie art. 24 kc nie było zasadne. Powództwo nie było również uzasadnione w oparciu o art. 448 kc. Konieczną przesłanką przyznania zadośćuczynienia, zgodnie z art. 448 kc jest doznanie przez osadzonego krzywdy . Zdaniem Sądu o jakiejkolwiek krzywdzie w sytuacji powoda nie może być mowy. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2011 roku wydanego w sprawie V CSK 113/11, lex nr 1101690) stwierdzono, że samo tylko umieszczenie w celi o powierzchni na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 nie przesądza o zasadności powództwa o zadośćuczynienie. Jego przyznanie zależy od wielu okoliczności, w szczególności od długotrwałości przebywania w przeludnionej celi, związanych z tym uciążliwościami, pozostałych warunków odbywania kary, które mogą zwiększać poczucie krzywdy lub je osłabiać, a nawet sprawiać , że w ogóle nie powstało. Opierając się na dokumentacji z jednostek penitencjarnych, wskazać należy, iż osadzony przebywał w Zakładzie Karnym w K. w warunkach przeludnienia jedynie w okresie od 7.01.2010 roku do dnia 21.01.2010, a więc przez okres krótki – 14 dni, w pozostałym czasie odbywania kary, miał zapewnione wymagane 3 m 2 . Co do pozostałych okresów odbywania kary – w Zakładzie Karnym w B. i Areszcie Śledczym w B., to nie można nie zauważyć, iż faktycznie były one dłuższe niż pobyt w przeludnionej celi w Zakładzie Karnym w K., jednakże brak jakichkolwiek skarg powoda z tamtego okresu na taką sytuację, co świadczy jednoznacznie, iż nie odczuwał on --- STRONA 5 --- powyższego jako niedogodności, szczególnego dyskomfortu. Czas osadzenia nie jest jedyną, ani decydującą przesłanką decydującą o rozmiarze krzywdy. Przede wszystkim zauważyć należy, iż powód w ogóle nie skarżył się na taki stan rzeczy, mimo że miał taką możliwość. Tymczasem podkreślić należy, iż zgłoszenie skargi powinno spowodować reakcję adresata, a dopiero jej brak lub reakcja negatywna, może świadczyć o lekceważeniu zgłaszanych nieprawidłowości. W tym stanie rzeczy, należy dojść do wniosku, iż niedobór powierzchni wówczas był dla powoda wręcz niedostrzegalny. Powód nie odczuwał, że jest traktowany w sposób niehumanitarny. Wobec powyższego, Sąd po analizie materiału dowodowego, znajdującego się w aktach sprawy , powództwo oddalił , jak w punkcie I sentencji wyroku. W punkcie II sentencji wyroku, na mocy art. 102 kpc, uznając, iż w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, kierując się tym, iż powód odbywa karę pozbawiania wolności i stąd na chwilę obecną nie ma możliwości zarobkowania, Sąd odstąpił od obciążania powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi.