Wyrok IC 342/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 marca 2014r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 342/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 marca 2014r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014r. w Katowicach sprawy z powództwa A. T. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. nie obciąża powoda kosztami procesu; 3. przyznaje adwokatowi A. H. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 147,60zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy), a w niej kwotę 27,60zł (dwadzieścia siedem złotych sześćdziesiąt groszy) podatku VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 342/13 UZASADNIENIE Powód A. T. pozwem z dnia 20 maja 2013r., sprecyzowanym pismem procesowym z dnia 21 sierpnia 2013r. (k.- 54 – 55) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w W. kwoty 80.000zł za przeludnienie i złe warunki bytowe. W uzasadnieniu swego żądania powód podniósł, że podczas pierwszego pobytu w Zakładzie Karnym w W. uległ zatruciu. Miał biegunkę, gorączkę i wymioty. Przebywał w celach nie spełniających normy powierzchni na jednego osadzonego. Wentylacja nie działała prawidłowo. Pod oknem jednej z cel, w których przebywał była dziura przez co często ulegał przeziębieniom. W celach nie było odpowiedniej ilości szafek, łóżko zapadało się do środka przez co cierpiał na dolegliwości kręgosłupa. Uskarżał się na oświetlenie i zbyt gęstą siatkę co powodowało zaburzenia widzenia, lecz nie został skierowany do okulisty. Kącik sanitarny jest tylko prowizorycznie zastawiony deskami, stąd roznoszący się fetor. Zabraniano powodowi rozwieszania prania, a rozwieszone zrzucano na podłogę. Został uderzony przy przyjęciu przez starszego oddziałowego. Dostawał starą zużytą odzież. Bezprawnie pozbawiono go ciepłej wody mimo istnienia instalacji. Dopuszczano do użytku talerze i sztućce bez atestów. Niewystarczająca była ilość środków higieny osobistej. Sala widzeń uniemożliwiała kontakt z rodziną. Obowiązywał zakaz otrzymywania w paczkach past do zębów i środków czystości. Obowiązywały ograniczenia zawartości paczek żywnościowych. W związku z powyższym naruszono godność powoda, a on przez to doznał krzywdy. Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego w W. w odpowiedzi na pozew z dnia 23 lipca 2013r. i w piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2013r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k.- 31 – 38 i 129 - 132). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany zakwestionował powództwo zarówno, co do zasady jak i wysokości. Podał, że powód przebywał w Zakładzie Karnym w W. w okresach: od 27 października 2009r. do 5 sierpnia 2010r., od 7 stycznia 2013r. do 15 kwietnia 2013r. i od 29 kwietnia 2013r. do 11 lipca 2013r. W związku z tym na podstawie art. 442 1 § 1 k.c. podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda, które wywodzi on ze zdarzeń mających miejsce w okresie ponad trzech lat przed wniesieniem przez niego pozwu to jest przed dniem 24 maja 2010r. Wskazał, że w okresie nie objętym zarzutem przedawnienia powód nie przebywał w warunkach przeludnienia. Nie była też wobec niego wydawana - zgodnie a art.110§2dkkw – stosowna decyzja o umieszczeniu go na czas określony w celi, w której niezachowana była norma 3m 2 na jednego osadzonego. Wszystkie cele mieszkalne, w których był on osadzony w tej jednostce są wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Pawilony A i (...) są nowymi budynkami oddanymi do użytkowania w 2006r. (paw. A) i w 2009r. (paw. (...)). W pawilonach tych kąciki sanitarne znajdują się w celach. Są one zabudowane i zamykane drzwiami. Wentylacja cel jest sprawna. Do każdej z nich dostarczana jest bieżąca woda. Jest w nich dostęp do światła dziennego. Podczas pobytu w tej placówce penitencjarnej powód nie składał jakichkolwiek skarg, w tym dotyczących warunków osadzenia. Wszyscy osadzeni w Zakładzie Karnym w W., w tym powód byli i są traktowani zgodnie z obowiązującymi przepisami, a zwłaszcza z poszanowaniem ich godności osobistej. W egzekwowaniu od osadzonych przestrzegania porządku wewnętrznego oraz regulaminów, administracja jednostki kieruje się przede wszystkim zasadami humanitaryzmu, praworządności oraz indywidualizacji. Powód w żaden sposób nie udowodnił faktu naruszenia jego dóbr osobistych, a tym bardziej doznania krzywdy w jakiejkolwiek postaci. --- STRONA 3 --- Pełnomocnik z urzędu powoda na rozprawie w dniu 20 marca 2014r. wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, które nie zostały pokryte w całości ani w części, a w przypadku oddalenia powództwa o nieobciążanie powoda kosztami procesu (k.- 161 verte). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. T. liczy obecnie 25 lat. Aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym w S.. W Zakładzie Karnym w W. przebywał w okresach: od 27 października 2009r. do 5 sierpnia 2010r., od 7 stycznia 2013r. do 15 kwietnia 2013r. i od 29 kwietnia 2013r. do 11 lipca 2013r. W okresach od 9 listopada 2009r. do 12 listopada 2009r., od 17 listopada 2009r. do 19 listopada 2009r., od 20 listopada 2009r. do 3 grudnia 2009r. i od 29 stycznia 2010r. do 2 lutego 2010r. był osadzony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 . W pozostałych okresach był zakwaterowany w celach nr 37, 105, 55, 39, 99, 96, 4 i 22 (pawilon A) oraz 39 i 40 (pawilon B). Każda z nich spełniała metraż 3m 2 na jednego osadzonego. Według pozwanego cele w tych pawilonach wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający osadzonym osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieniczne, dostateczny dopływ świeżego powietrza, prawidłową wentylację i odpowiednią do pory roku temperaturę oraz odpowiednie natężenie oświetlenia, w tym dziennego. W każdej celi jest zabudowany, zamykany drzwiami kącik sanitarny. W celach jest bieżąca woda zimna, bo brak jest technicznych możliwości dostarczania do nich ciepłej wody. Pawilony posiadają sprawną wentylację. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, osadzeni co miesiąc otrzymują indywidualne środki higieny zgodnie z normą. Wydawane są im także w wystarczających ilościach środki do utrzymania czystości w celach. Używane przez osadzonych talerze, kubki i sztućce posiadają atest. W sali widzeń są boksy z ladą bez kraty. Osadzeni mają, więc osobisty kontakt z osobami, które ich odwiedzają. Kontrolą paczek zajmuje się dział ochrony. Ograniczenia dotyczą środków higieny i czystości z uwagi na bezpieczeństwo (k.- 39 – 46, 131 – 132 i zeznania świadka W. D. k.- 120 – 121). W okresie od 29 kwietnia 2013r. do 11 lipca 2013r. powód był osadzony razem z G. S. (1) i K. B. (1) w celi nr 40 (pawilon B) o powierzchni 9,2m 2 . W tej celi: • była wentylacja; • kącik sanitarny był zabudowany do sufitu z przesuwnymi drzwiami, miał samodzielne oświetlenie; • było otwieralne okno zabezpieczone z zewnątrz pleksą, która nie przepuszcza światła dziennego; • oświetlenie jest jarzeniowe, takie jak na sali rozpraw; • była jedna miska do prania i mycia, w tym podłogi, co stanowiło problem i było przedmiotem ustnych skarg osadzonych; • każdy miał miejsce do spania, szafkę na jedzenie, taboret i miejsce przy stole; • sprzęt kwaterunkowy był zużyty, a materace stare, zniszczone i poplamione, składające się z trzech części, co powodowało, że wpadały pomiędzy metalowe poprzeczki w łóżkach; • zabraniano suszyć prania na prowizorycznych sznurkach zrobionych z taśmy klejącej, którą przy przeszukaniu przecinano (k.- 131, zeznania świadków G. S. k.- 121 i K. B. k.- 122 oraz powoda k.- 154). Według powoda, podczas pierwszego pobytu w Zakładzie Karnym w W. uległ zatruciu. Miał gorączkę, wymioty i biegunkę. Podczas całego okresu osadzenia w tej placówce miał przeziębienia oraz kłopoty z kręgosłupem, bo zapadało mu się łóżko do środka. Od stycznia 2013r. starał się o okulistę, bo czuł, że pogorszył się mu wzrok, ale skierowania --- STRONA 4 --- nie otrzymał. W jego ocenie opieka medyczna była niewłaściwa, gdyż lekceważono pacjentów, a na przeziębienia ordynowano mu zawsze te same tabletki ( zeznania powoda k.- 154). Z książki zdrowia powoda wynika, że w okresie osadzenia w Zakładzie Karnym w W. pozostawał miedzy innymi pod opieką lekarza chorób wewnętrznych (choroby górnych dróg oddechowych), dermatologa (łupież pstry) i chirurga. Miał wykonane badanie RTG klatki piersiowej (bez zmian, w granicach normy). W marcu 2013r. z powodu podejrzenia wirusowej infekcji jelitowej udzielano mu pomocy w (...) Pogotowia (...) w B.. Nie zgłaszał dolegliwości kręgosłupa ani kłopotów ze wzrokiem (k.- 101 – 102). W trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w W. powód nie składał żadnych skarg na piśmie (k.- 48 i zeznania powoda k.- 154). Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd w świetle zbieżnych zeznań świadków G. S. (1) i K. B. (1) dotyczących warunków bytowo – sanitarnych osadzonych w celi nr 40 nie miał podstaw odmówić wiary zeznaniom świadka W. D. w zakresie tych warunków osadzonych w ogólności. Zeznania tych świadków nie potwierdziły jednak, iż powód w tej placówce penitencjarnej po lutym 2010r. przebywał w warunkach przeludnienia oraz, że był niewłaściwie leczony. Wniosek powoda o dokonanie oględzin cel, w których przebywał celem ustalenia ich rzeczywistej powierzchni oddalono, gdyż powierzchnie tych cel zostały dokładnie wskazane w notatce służbowej sporządzonej przez Kierownika D. Ewidencji Zakładu Karnego w W. ppor. mgr Ł. B.. Oddalono też wniosek powoda o zwrócenie się do Zakładu Karnego w W. o nadesłanie jego dokumentacji medycznej jako bezprzedmiotowy, gdyż została ona złożona przez Zakład Karny w S.. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Żądanie zadośćuczynienia na podstawieart.448kc podlega badaniu w ramach reżimu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art. 417 k.c.). Przesądzenie tej podstawy odpowiedzialności pociąga za sobą konieczność zbadania w pierwszej kolejności zasadności podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia powoda na podstawie art. 442 1 § 1 k.c., za okres przed dniem 20 maja 2010r., gdyż powód złożył pozew w dnu 20 maja 2013r., a nie w dniu 24 maja 2013r. Zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c.: roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. W rozpatrywanej sprawie zdarzeniem, które według powoda wyrządziło mu krzywdę było przetrzymywanie go w Zakładzie Karnym w W. w okresach od 27 października 2009r. do 5 sierpnia 2010r., od 7 stycznia 2013r. do 15 kwietnia 2013r. i od 29 kwietnia 2013r. do 20 maja 2013r. (do dnia wniesienia pozwu) w warunkach przeludnienia oraz w złych warunkach bytowych, które skutkowały między innymi dolegliwościami kręgosłupa i pogorszeniem wzroku. Skoro szkodą powoda jest naruszenie przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności osobistej wskutek umieszczenia go w przeludnionych i niewłaściwie wyposażonych celach, a zatem przetrzymywanie w nieludzkich warunkach, to niewątpliwym jest, że musiał o niej wiedzieć przez cały okres pobytu w Zakładzie Karnym w W.. Tym samym musiał też wiedzieć, kto jest naruszycielem jego dóbr osobistych, a zatem kto jest osobą obowiązaną do naprawienia szkody. W tym stanie rzeczy wniesienie pozwu w dniu 20 maja 2013r. spowodowało, że jego roszczenia wynikające ze zdarzeń mających miejsce przed dniem 20 maja 2010r., uległy przedawnieniu na mocy art.442 1 §1kc. Procesowym następstwem skutecznego podniesienia zarzutu przedawnienia jest oddalenie powództwa. Zgodnie z art.117§2zd.1k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od --- STRONA 5 --- jego zaspokojenia, chyba, że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W toku niniejszego procesu pozwany nie zrzekł się tegoż zarzutu. W ocenie Sądu, mając na uwadze charakter dochodzonego roszczenia, przyczyny opóźnienia i jego nadmierność, podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie nosi znamion nadużycia prawa (art. 5 k.c.). Wobec powyższego, powództwo obejmujące roszczenia wynikające ze zdarzeń sprzed 20 maja 2010r. oddalono jako przedawnione. Do rozpoznania pozostały, więc roszczenia powoda za okres nieprzedawnionym, który obejmuje jego pobyt w Zakładzie Karnym w W. w okresach od 21 maja 2010r. do 5 sierpnia 2010r., od 7 stycznia 2013r. do 15 kwietnia 2013r. i od 29 kwietnia 2013r. do 20 maja 2013r. Stosownie do przepisów art. 23kc i 24kc poszkodowanemu w przypadku naruszenia jego dobra osobistego służy ochrona cywilnoprawna. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art.24§1kc, które muszą być spełnione równocześnie są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6kc i art. 232kc). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie się sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art.24kc nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24kc) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art.24§1kc statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok SN z dnia 19.10.1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Do najważniejszych dóbr osobistych, które wyraźnie wymienia art. 23kc należy cześć (dobre imię, dobra sława, reputacja, honor, godność osobista) jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Obejmuje ona wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Stosownie do treści art.24§1kc w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd w pierwszym rzędzie ustala jednak, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie ocenia, czy działanie pozwanego naruszyciela było bezprawne. Godność człowieka jest dobrem osobistym, które podlega ochronie między innymi na podstawie art. 23 i art. 24 k.c., jak również - w stosunku do osób odbywających karę pozbawienia wolności - na podstawie art. 40 i art. 40 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz art. 4 Kodeksu karnego wykonawczego. Przepisy te nakazują wykonywanie kary w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności skazanego oraz zakazują stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Ograniczenie praw i wolności skazanego może wynikać jedynie z ustawy i wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Ustawowe ograniczenia praw --- STRONA 6 --- i wolności osób odbywających karę pozbawienia wolności zamieszczone są między innymi w Kodeksie karnym wykonawczym (rozdział X, oddział 4), regulującym zasady i sposób wykonywania orzeczonych przez sądy kar. Ograniczenia te wynikają również z Regulaminu Wykonywania K. Pozbawienia Wolności oraz wewnętrznych zarządzeń Dyrektora danej jednostki penitencjarnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przesądzone zostało, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych, zawilgoconych i zagrzybionych celach, bez wentylacji z unoszącym się w nich fetorem z węzła sanitarnego może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności, co na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24kc w związku z art. 448kc. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że w okresie objętym żądaniem pozwu, ale nieprzedawnionym to jest od 21 maja 2010r. do 5 sierpnia 2010r., od 7 stycznia 2013r. do 15 kwietnia 2013r. i od 29 kwietnia 2013r. do 20 maja 2013r. powód przez cały czas osadzony był w celach, w których powierzchnia przypadająca na skazanego, wynosiła nie mniej niż 3 m 2 . Wykazało też, że w celi nr 40 były pewne niedogodności związane z tym, że była w niej jedna miska służąca w zasadzie do wszystkiego oraz, że zabraniano osadzonym suszenia w niej odzieży na prowizorycznych sznurkach, a materace były zużyte i zapadały się pomiędzy metalowymi prętami łóżek. Powód zaoferowanymi środkami dowodowymi nie wykazał natomiast, że miał dolegliwości kręgosłupa, że pogorszył mu się wzrok, że bezskutecznie domagał się skierowania do okulisty i, że w związku z tym był niewłaściwie leczony (art.6kc i art.232kpc). W ocenie Sądu, ograniczenia praw i wolności, na które uskarża się powód są typowe dla osób odbywających karę pozbawienia wolności. Wynikają one bezpośrednio z ustawy oraz z aktów wykonawczych i jako takie nie mogą być rozpatrywane i oceniane jako naruszające jakiekolwiek jego dobra osobiste. Również brak należytego dofinansowania więziennictwa nie może być uznany za przejaw złej woli pozwanego, którego świadomym działaniem byłoby stworzenie takich warunków odbywania kary pozbawienia wolności, które same w sobie (złe warunki sanitarne, bytowe, techniczne) stanowiłyby dodatkową dolegliwość i represję dla osób skazanych, a tym samym przejaw niehumanitarnej polityki penalnej państwa. Nie dofinansowanie więziennictwa, tak jak wielu innych aspektów publicznej działalności Państwa, w tym przede wszystkim działań podejmowanych na rzecz osób nie naruszających porządku prawnego (służba zdrowia, szkolnictwo, opieka społeczna) jest efektem wieloletnich zaszłości determinowanych poprzednimi warunkami ustrojowymi i odczuwalnymi jeszcze skutkami transformacji systemu społeczno – ekonomicznego. Wszystko to sprawia, że, obiektywnie rzecz oceniając, nie można uznać, by pobyt powoda w takich warunkach, jako recydywisty penitencjarnego, mógł mieć wpływ na jego poczucie własnej wartości lub na oczekiwanie szacunku od innych ludzi. Jak stwierdził bowiem Sąd Najwyższy, o naruszeniu dobra osobistego w postaci uchybienia godności osadzonego w zakładzie karnym nie można mówić w przypadku pewnych uciążliwości lub niedogodności związanych z samym pobytem w takim zakładzie, polegających np. na niższym od oczekiwanego standardzie celi czy urządzeń sanitarnych, bowiem dla wielu ludzi nie odbywających kary pozbawienia wolności warunki mieszkaniowe bywają często równie trudne. Godność skazanego przebywającego w zakładzie karnym nie jest naruszona, jeżeli odpowiada uznanym normom poszanowania człowieczeństwa (orzeczenie z dnia 20 grudnia 2010 r. IV CSK 449/10, niepubl.). Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu w okolicznościach tej konkretnej sprawy o bezprawności działania czy zaniechania pozwanego nie może być mowy. Z tych wszystkich przyczyn, a zatem wobec braku łącznego zaistnienia przesłanek, o których mowa w art.24§1kc powództwo oddalono. Orzeczenie o kosztach procesu zawarte w: • pkt 2 wyroku uzasadnia przepis art. 102kpc który wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja --- STRONA 7 --- zdrowotna i życiowa). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie tak zasady współżycia społecznego, jak i stan majątkowy oraz szczególna sytuacja życiowa powoda zastosowanie tej zasady w pełni uzasadniają; • pkt 3 wyroku uzasadniają przepisy art.29 ust.1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009r. Nr 146 poz. 1188 ze zmianami) oraz §11 ust.1 pkt25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zmianami).