Wyrok IC 329/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 grudnia 2010r. Sąd Okręgowy w Katowicach W

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 329/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 grudnia 2010r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010r. w Katowicach sprawy z powództwa J. J. (1) przeciwko D. M. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę powództwo oddala. S.. akt I C 329/10 UZASADNIENIE Powódka J. J. (1) pozwem z dnia 18 marca 2010r. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej D. M. kwoty 1.000zł tytułem zadośćuczynienia oraz kosztów postępowania, a także o zobowiązanie pozwanej do opublikowania w gazecie (...) przeprosin następującej treści: „Ja D. M. przepraszam całą rodzinę J. mieszkającą w M. za zeznania niesłusznie obciążające, co przyczyniło się do sprawy sądowej i nadszarpnięcie dobrego imienia całej rodziny”. W uzasadnieniu swego żądania powódka podniosła, że pozwana będąc świadkiem w sprawie karnej II K 240/05 i II K 690/07 wielokrotnie zeznając rzekome fakty, które później się nie potwierdzały oraz wielokrotnie zmieniając zeznania naruszyła jej dobre imię i cześć. Powódka do tej pory była i jest osobą nie karaną. Aż do powyższych spraw karnych, nigdy wcześniej nie miała styczność z pozwaną. Pozwana zeznając na Policji oskarżyła ją o popełnienie czynów, które nie miały miejsca, co później zostało uwidocznione w zeznaniach przed sądem. Jednak zeznając przed sądem dołączyła inne zeznania, które były nielogiczne i również nie znalazły potwierdzenia w faktach. Pozwana przed Sądem oskarżyła powódkę o czynności, które miały być rzekomo dokonane przed zeznaniami składanymi na Policji, lecz tam o tych zdarzeniach nic nie wspomniała. Przez takie działania, pozwana naruszyła dobre imię i cześć powódki przed Policją i policjantami oraz przed Sądem w Mikołowie i K. tworząc wizerunek jej osoby jako przestępcy, który brutalnie rozprawia się z bezbronnymi osobami. Pozwana D. M. na rozprawie w dniu 12 października 2010r. wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, że w toku postępowania przygotowawczego i przed Sądem Rejonowym w Mikołowie w sprawie syg. akt II K 240/05, a następnie syg. akt II K 690/07 nie kłamała (k.- 40). --- STRONA 2 --- Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powódka J. J. (1) w 2000r. pożyczyła Z. C., którą poznała poprzez swego syna A., pieniądze w kwocie 800zł. W podobnym okresie czasu, pożyczkę w kwocie 2.000zł dla Z. C., lecz na swoje nazwisko w (...) zaciągnęła K. J. (1) znajoma powódki zamieszkała w M. przy ul. (...) naprzeciwko Szkoły Podstawowej nr (...). Zarówno powódka, jak i K. J. (1) miały duże trudności w odzyskaniu pożyczonych tej osobie pieniędzy. Z. C. posiada córki S. T., K. K. (1) i N. K.. Pozwana D. M. była przyjaciółką K. K. (1) (zeznania świadka K. J. k.- 52 verte, powódki k.- 42 verte i pozwanej k.- 43 verte). Dnia 13 lutego 2004r. S. T. w Komendzie Powiatowej Policji w M. złożyła zawiadomienie o popełnieniu przez J. J. (1) i K. J. (1) przestępstwa polegającego na kierowaniu w stosunku do niej i osób jej najbliższych gróźb, które wzbudziły w niej uzasadnioną obawę, że będą spełnione. Zawiadomiła także, że syn powódki A. J. dwukrotnie usiłował przejechać jej siostrę K., a świadkiem tego zdarzenia była D. M.. Dnia 22 czerwca 2004r. pozwana licząca wówczas 16 lat, przesłuchiwana w charakterze świadka w powyższej sprawie w Komendzie Powiatowej Policji w M. odnośnie powódki zeznała: „kilkakrotnie widziałam jak ta pani o nazwisku jakby J. wyzywa K., mówi do niej „ty k…, szmato”, używa wielu wulgarnych słów. Mówi, że oni rodzinę K. zabiją, że są złodziejami. (…) ta pani wraz z synem mieszkają naprzeciwko Szkoły Podstawowej nr (...) w M.” (k.- 21 akt Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. II K 690/07 – związkowe). Dnia 30 czerwca 2004r. Prokuratura Rejonowa w Mikołowie, po przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego w toku, którego poza pozwaną przesłuchano w charakterze świadków S. T., Z. C., K. K. (1) i N. K., wniosła do Sądu Rejonowego w Mikołowie akt oskarżenia przeciwko K. J. (1), A. J. i powódce, którą oskarżyła o to, że: 1. w okresie od września 2001r. do maja 2004r. wielokrotnie w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu odzyskania zwrotu wierzytelności od Z. C. groziła jej pozbawieniem życia, przy czym groźby te wzbudziły u niej uzasadnioną obawę ich spełnienia; 2. w okresie od wiosny 2002r. w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wielokrotnie groziła K. K. (1) pozbawieniem jej życia, przy czym groźby te wzbudziły u niej uzasadnioną obawę ich spełnienia (k.- 3 – 48 akt Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. II K 690/07). Dnia 23 listopada 2005r. pozwana licząca wówczas 17 lat, przesłuchiwana w charakterze świadka w sprawie Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. akt II K 240/05 odnośnie powódki zeznała: „Potwierdzam, że byłam świadkiem, raz albo dwa razy jak J. J. (1) wyzywała wulgarnie K. K. (1). Dwa, trzy razy słyszałam jak J. J. (1) mówiła w mojej obecności, że zabiją rodzinę K.. (…). Zeznania składałam dawno temu wszystkiego już dobrze nie pamiętam. (…) półtorej roku temu byłam w mieszkaniu K. K. (1) (…) usłyszałam nagle huk, stukot do drzwi. Słychać było głosy trzech osób zza drzwi. J. J. (1) próbowała włamać się do mieszkania, miała pokrywki od garnków, tłukła tymi pokrywkami w drzwi. Było tam dwóch synów J. J. (1). (…). J. J. (1) powiedziała, że Z. C. tego nie przeżyje, że zabiją jej rodzinę. Widziałam jak te osoby wychodzą z klatki (…). Kiedyś (…) spotkałam J. J. (1) z psem, powiedziała do mnie, z kim to ja się zadaję, oni mnie okradną. (…) J. J. (1) wyzywała wulgarnie K.. (…) byłam z K. na spacerze, J. J. (1) z synem (…) mówili do K., że przyjdziemy do szkoły, zrobimy porządek z tobą i całą rodziną. (…). Potwierdzam, że w mojej obecności J. J. (1) mówiła do K. K. (1) „ty k…, szmato” (k.- 141 - 142 akt Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. II K 690/07). Dnia 26 czerwca 2006r. pozwana, ponownie przesłuchiwana w charakterze świadka w sprawie Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. akt II K 240/05, podtrzymała w całości powyższe zeznania (k.- 182 akt Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. II K 690/07). --- STRONA 3 --- Sąd Rejonowy w Mikołowie, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w toku, którego poza pozwaną przesłuchano innych świadków oraz odebrano wyjaśnienia od oskarżonych, wyrokiem z dnia 22 lutego 2007r. syg. akt II K 240/05 uniewinnił oskarżonych J. J. (1), A. J. i K. J. (1) od popełnienia zarzucanych im czynów (k.- 278 – 279 i 291 – 295 akt Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. II K 690/07). Od powyższego wyroku apelację wnieśli pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej i Prokurator Rejonowy w Mikołowie, który między innymi zarzucił, że Sąd nie ocenił wiarygodności zeznań D. M. i I. W., które były bezpośrednimi świadkami gróźb kierowanych przez J. J. (1) i K. J. (1), ale ustalając stan faktyczny nie oparł się na ich zeznaniach, a D. M. jednoznacznie i konsekwentnie w toku postępowania sądowego i przygotowawczego twierdziła, że była naocznym świadkiem tego, że J. J. (1) mówiła do K. K., że zabije jej rodzinę (k.- 304 – 307 akt Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. II K 690/07). Na skutek powyższych apelacji, Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 26 października 2007r. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej uniewinnienia oskarżonej J. J. (1) i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Rejonowemu w Mikołowie do ponownego rozpoznania, a w pozostałej części utrzymał go w mocy. W motywach swego rozstrzygnięcia Sąd ten między innymi stwierdził, że z zeznań świadka D. M. w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że była ona niejednokrotnie świadkiem jak oskarżona groziła pokrzywdzonej, że zabije jej rodzinę (k.- 351 – 353 akt Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. II K 690/07). Dnia 25 czerwca 2008r. pozwana licząca wówczas 19 lat, po raz kolejny przesłuchiwana w charakterze świadka w sprawie Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. akt II K 690/07 zeznała: „(…) ja właściwie już nic nie pamiętam”, a odnośnie powódki: „(…) Byłam wtedy u K. K. (1) w domu i wtedy (…) oskarżona, jeszcze jedna pani i jeszcze ktoś zaczęli trzaskać w drzwi, coś tam krzyczeli, ale już nie pamiętam co. (…) ja widziałam przez okno te osoby”. Potrzymała natomiast w całości odczytane jej wcześniejsze zeznania (k.- 405 - 406 akt Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. II K 690/07). Sąd Rejonowy w Mikołowie, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w toku, którego poza pozwaną przesłuchano innych świadków oraz odebrano wyjaśnienia od oskarżonej, wyrokiem z dnia 14 stycznia 2009r. syg. akt II K 690/07 uniewinnił oskarżoną J. J. (1) od popełnienia zarzucanych jej czynów, a w jego motywach między innymi stwierdził, że: • jedynie świadek D. M., zeznając w postępowaniu przygotowawczym oraz na pierwszej rozprawie przed Sądem przyznała, iż słyszała jak oskarżona mówiła w jej obecności do pokrzywdzonej K. K. (1), że „zabije jej rodzinę”. Nie potwierdziła jednak tej okoliczności, składając zeznania w postępowaniu sądowym, toczącym się po ponownym rozpoznaniu sprawy. Co więcej, o takiej otwartej groźbie pozbawienia życia nie wspominają nawet pokrzywdzone. Całokształt wypowiedzi wskazanych wyżej osób świadczy raczej o złośliwym dokuczaniu pokrzywdzonej przez oskarżoną oraz osoby z jej otoczenia, próbie zdyskredytowania pokrzywdzonej oraz jej rodziny w opinii lokalnego środowiska, nękaniu ich. Na fakt związany z wulgarnym wyzywaniem pokrzywdzonej oraz jej córek zwrócili uwagę wszyscy wymienieni wyżej świadkowie; • zeznania świadków D. M. oraz I. W. również nie dały podstaw do przypisania oskarżonej zarzuconych jej czynów. (…) Jedynie D. M. była świadkiem interwencji oskarżonej oraz jej dwóch synów w mieszkaniu pokrzywdzonej. Słuchana po raz pierwszy na rozprawie w dniu 23 listopada 2005r. wspomniała, iż oskarżona odgrażała się wówczas, że pokrzywdzona Z. C. „tego nie przeżyje, że ją zabije”; • kierowane przez oskarżoną w stosunku do pokrzywdzonych wypowiedzi, iż „ich załatwi” bądź też „zabije” nie wywołały w ich psychice uzasadnionego stanu obawy ich spełnienia; • ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje, iż podczas interwencji oskarżonej w mieszkaniu pokrzywdzonej dochodziło do wzajemnych „pyskówek”; --- STRONA 4 --- • zachowanie oskarżonej sprowadzało się w głównej mierze do kierowania w stosunku do pokrzywdzonych Z. C. i K. K. (1) oraz S. T. i N. K. aktów złości i agresji w postaci wulgarnego wyzywania ich oraz nękania; • w sprawie nie sposób ze 100% pewnością przypisać oskarżonej sprawstwa zarzuconych jej przestępstw, a inne ustalenia z łatwością można podważyć. Mimo zatem wykorzystania istniejących możliwości poznawczych nadal pozostały wątpliwości, co do tegoż sprawstwa, które zgodnie z art.5§2kpk tłumaczyć należy na korzyść oskarżonej. Skutkować to musi uniewinnieniem J. J. (1), gdyż nie jest dopuszczalne przypisanie jej zarzuconych czynów ze względu na regułę in dubio pro reo (k.- 450 - 451 i 454 - 465 akt Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. II K 690/07). Powódka J. J. (1) nigdy nie mieszkała w M. przy ul. (...) naprzeciwko Szkoły Podstawowej nr (...) i nigdy nie miała psa, lecz pod tym adresem odwiedzała swoją znajomą K. J. (1), która okresowo opiekowała się psem syna (zeznania świadka K. J. k.- 52 verte i powódki k.- 43). Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd zeznania świadka K. J. (1) w części dotyczącej oceny wiarygodności zeznań pozwanej w sprawie Sądu Rejonowego w Mikołowie syg. akt II K 240/05 uznał za nader subiektywne jako, że ona sama również była oskarżoną w tej sprawie. Sąd zważył, co następuje: Stosownie do przepisów art. 23kc i 24kc poszkodowanemu w przypadku naruszenia jego dobra osobistego służy ochrona cywilnoprawna. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art.24§1kc, które muszą być spełnione równocześnie są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawcy. Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Do najważniejszych dóbr osobistych, które wyraźnie wymienia art. 23kc należy cześć (dobre imię, dobra sława, reputacja, honor, godność osobista) jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Obejmuje ona wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Naruszenie czci może, więc nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym naruszające dobre imię danej osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności. Zeznania świadków w procesie karnym nader często dotykają dóbr osobistych, a wypowiedzi takie w innych warunkach byłyby uznane za bezprawne. Jednak konieczność zgromadzenia przez sąd orzekający jak najszerszego materiału, wyłącza w tych wypadkach bezprawność działania. W przeciwnym razie, zeznania świadka utraciłyby istotną cechę, jaką stanowi spontaniczność i szczerość. Dopiero złożenie zeznań subiektywnie nieprawdziwych (fałszywych) wyłącza ochronę prawną, z jakiej korzysta świadek i czyni je działaniem bezprawnym w rozumieniu prawa cywilnego. Kwalifikacji takiej nie uzasadnia natomiast odmowa wiarygodności takiego dowodu i uniewinnienie oskarżonego. W procesie karnym ma bowiem zastosowanie domniemanie niewinności i rozstrzyganie na korzyść oskarżonego nie dających się usunąć wątpliwości (art. 5 § 1 i 2 k.p.k.). Ostatnio wskazany przepis powołał Sąd Rejonowy w Mikołowie w uzasadnieniu wyroku uniewinniającego powódkę. Ponieważ ustalenia wyroku uniewinniającego w procesie karnym nie wiąże sądu rozstrzygającego sprawę cywilną, co do przesłanek zgłoszonego roszczenia, sąd ten ustala je samodzielnie według reguły rozkładu ciężaru dowodu wyrażonej w art. 6 k.c. Skutkiem wyłączenia bezprawności wypowiedzi dokonywanych w charakterze zeznania świadka przed sądem lub inną powołaną władzą jest zatem przerzucenie na poszkodowanego w procesie cywilnym o ochronę dóbr osobistych ciężaru dowodu ich fałszywości (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2004r. IV CK 304/02, LEX nr 602281). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie powódka dowodu takiego nie przeprowadziła. Wykazała wprawdzie, że nigdy nie mieszkała w M. przy ul. (...) naprzeciwko Szkoły Podstawowej nr (...) i nigdy nie miała psa, lecz całość ujawnionych w --- STRONA 5 --- toku postępowania okoliczności wskazuje, że pozwana miała dostateczne podstawy, aby złożyć zeznania wskazujące na powódkę jako osobę kierującą w stosunku do pokrzywdzonych Z. C. i K. K. (1) akty złości i agresji w postaci wulgarnego wyzywania ich oraz słownego grożenia im, a także nękania. Tego, bowiem typu zachowania oskarżonej J. J. (1) w stosunku do pokrzywdzonych w wyniku oceny innych dowodów, ponad wszelką wątpliwość ustalił Sąd Rejonowy w Mikołowie rozpoznający jej sprawę karną. Powódka została uniewinniona, gdyż kierowane przez nią w stosunku do pokrzywdzonych wypowiedzi, iż „ich załatwi” bądź też „zabije”, w ocenie sądu karnego, nie wywołały w ich psychice uzasadnionego stanu obawy ich spełnienia. Uzasadnienie wyroku uniewinniającego powódkę określa stan obiektywny bez przesądzania stanu świadomości pozwanej i ewentualnych przyczyn jej błędnego przekonania, że groźby oskarżonej wzbudziły u pokrzywdzonych uzasadnioną obawę ich spełnienia. Zdaniem Sądu powyższe oraz tryb, w jakim pozwana wypowiadała się o zdarzeniach z udziałem powódki, wyłącza bezprawność jej działania. Z przepisów kodeksu postępowania karnego wynika, bowiem że składanie zeznań jest obowiązkiem osoby wezwanej w charakterze świadka (art. 177 § 1 k.p.k.), a rota przyrzeczenia (art. 188 § 1 k.p.k.) wskazuje na obowiązek zrelacjonowania wszystkiego, co jest wiadome osobie wezwanej. Nieuchronność błędnego postrzegania lub zapamiętywania faktów oraz inne zjawiska psychologiczne stwarzają ryzyko niezgodności w zeznaniach świadków i konieczność ustalania prawdziwego stanu rzeczy przez sąd na podstawie oceny sprzecznych ze sobą dowodów. Sąd Rejonowy w Mikołowie wydając wyrok uniewinniający powódkę tego właśnie dokonał. Skoro, więc powódka zobowiązana do wykazania fałszywości zeznań pozwanej złożonych w procesie karnym, nie wywiązała się z tego obowiązku, a pozwana dodatkowo zaprzeczyła wszystkim jej twierdzeniom i zarzutom, to powództwo należało oddalić jako bezzasadne, gdyż brak przesłanki bezprawności działania sprawcy wyklucza jego odpowiedzialność za ewentualne naruszenie dóbr osobistych poszkodowanej.