Wyrok IC 327/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2008 r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 327/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2008 r. Sąd Okręgowy w Katowicach, Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2008 r. w Katowicach sprawy z powództwa M. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w …………… o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.000 zł (dwa tysiące złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 17 września 2007 r.; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. nie obciąża powoda kosztami procesu; 4. odstępuje od obciążenia powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia. --- STRONA 2 --- Syg. akt l C 327/07 U z a s a d n i e n i e Powód M. P. pozwem z dnia 8 sierpnia 2007r. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa -Dyrektora Aresztu Śledczego w ….. zadośćuczynienia w kwocie 100.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu swego żądania powód podniósł, że żąda zadośćuczynienia za wyrządzoną mu krzywdę i cierpienia psychiczne -bezprawnym działaniem pracowników pozwanego polegającym na: • nie zapewnieniu odpowiednich warunków bytowych zgodnych z warunkami Unii Europejskiej i Kodeksu karnego wykonawczego (przeludnienie, karaluchy, brak intymności i wentylacji cel, brak stosownego dostępu do telefonu, brak płynów do mycia naczyń, brak ciepłej wody w celach, fatalny stan cel i złe warunki higieniczne); • łamaniu konstytucyjnych praw gwarantowanych art.32, 32 ust.2 i 42 ust.3; • łamaniu prawa wynikającego z przepisów: a) art. 5 kpk (domniemanie niewinności); b) art.164 i 165kkw (prawo do organizowania sobie przez skazanego pracy i warunków mieszkaniowych niezbędnych po opuszczeniu ZK); c) art.88kkw (prawo do podgrupy penitencjarnej R 2/P – przy realizowaniu programu indywidualnego oddziaływania, prawo do pobytu w ZK o złagodzonym rygorze); d) art.100kkw (prawo do odbywania kary najbliżej rodziny i miejsca zamieszkania); e) art. ... kkw (prawo do dokonywania odpisu tzw. „oceny okresowej"); f) art. ... kkw (prawo do złożenia wniosku do komisji penitencjarnej o tzw. „przepustki regulaminowe poza teren ZK"); g) art. ... kkw, 207a kkw (prawo do resocjalizacji, obrony). Pozwany Skarb Państwa - Dyrektor Aresztu Śledczego w … w odpowiedzi na pozew z dnia 31 października 2007r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu według norm przepisanych (k.- 44 - 48). --- STRONA 3 --- W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany podał, że powód w pozwanej jednostce penitencjarnej przebywał od 5 czerwca 2007r. do 10 sierpnia 2007r.w następujących celach: • od 5 czerwca 2007r. do 28 czerwca 2007r. w celi trzyosobowej (3 osadzonych) nr 158 o powierzchni 9m 2 ; • od 28 czerwca 2007r.do 16 lipca 2007r. w celi trzyosobowej (4 osadzonych) nr 161, której metraż wynosi 9m 2 ; • od 16 lipca 2007r. do 25 lipca 2007r. w celi dwuosobowej (2 osadzonych) nr 148 o powierzchni 6,95m 2 ; • od 25 lipca 2007r. do 10 sierpnia 2007r. w celi dwuosobowej (2 osadzonych) nr 28 o powierzchni 6,55m 2 . Zgodnie z art.100§2kkw powierzchnia celi mieszkalnej przypadającej na skazanego wynosi 3m 2 . Faktem jest, że zaludnienie celi nr 161, w której przebywał powód okresowo, bo od 28 czerwca 2007r. do 16 lipca 2007r., nie spełniało normy 3m 2 na skazanego z powodu występującego przeludnienia. Decyzja dyrektora Aresztu Śledczego w….. umieszczeniu osadzonych, w tym powoda na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia celi na jedna osobę wynosi mniej niż 3m 2 , ma swoje umocowanie w treści art.248kkw. O takim umieszczeniu osadzonych, dyrektor każdorazowo informuje sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w ….. Odnośnie zarzutu powoda występowania w celach mieszkalnych insektów, to stwierdzenia wymaga, że administracja aresztu dokłada wszelkich starań, aby stan sanitarny jednostki był pozytywny, a warunki pobytu osadzonych zgodne z wymogami określonymi przez Kkw. W tym celu na terenie aresztu przeprowadzane są przez wyspecjalizowaną firmę zewnętrzną, cyklicznie, średnio co dwa miesiące dezynsekcje i deratyzacje. Zabiegi te wielokrotnie były sprawdzane przez Powiatową Stację Sanitarno - Epidemiologiczną, która w protokołach pokontrolnych nie stwierdziła jakichkolwiek nieprawidłowości. Areszt podlega także cyklicznym kontrolom sędziego penitencjarnego. Wymienione kontrole są pozytywne dla pozwanego. Odnośnie zarzutu powoda braku intymności i wentylacji cel, to stwierdzenia wymaga, że konstrukcja budynku, jego otoczenie architektoniczne oraz rozmieszczenie pomieszczeń zapewnia odpowiednią wentylację grawitacyjną cel. Dodatkowo w okresie letnim, podczas nieobecności osadzonych dokonuje się wietrzenia cel mieszkalnych w celu złagodzenia panujących upałów. Porządek wewnętrzny dopuszcza za zgodą dyrektora posiadanie wentylatorów. Budynek aresztu wpisano do rejestru zabytków. Ochronie i zachowaniu podlega jego wygląd zewnętrz i elementy wnętrza. W związku z tym, cele znajdujące się w pawilonie mieszkalnym, wyposażone są w kąciki sanitarne z dostępem do bieżącej zimnej wody. Sanitariaty oddzielone są od części mieszkalnej celi zasłoną wykonaną z materiału płóciennego, która w sposób dostateczny zapewnia intymność osadzonym. --- STRONA 4 --- Odnośnie zarzutu powoda braku stosownego dostępu do telefonu, to stwierdzenia wymaga, że dyrektor placówki w zarządzeniu Nr 3/2007 z dnia 1 lutego 2007r. uregulował godziny, czas trwania i miejsce korzystania z samoinkasujących aparatów telefonicznych. Powód w okresie pobytu w areszcie 11 razy przeprowadził rozmowy telefoniczne, o czym świadczą wpisy w zeszycie rozmów telefonicznych. Odnośnie zarzutu powoda braku ciepłej wody oraz fatalnego stanu cel, to stwierdzenia wymaga, iż w pomieszczeniach bytowych zapewniony jest dostęp do zimnej wody bieżącej. Zgodnie z zarządzeniem wewnętrznym dyrektora aresztu, osadzeni korzystają z ciepłej kąpieli raz w tygodniu, co jest zgodne z przepisem §30 ust.3 regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Osadzeni mają ponadto prawo posiadać na wyposażeniu grzałkę elektryczną. Cele mieszkalne są remontowane i odświeżane (malowane) na bieżąco w ramach posiadanych środków finansowych. Odnośnie zaopatrzenia osadzonych w środki czystości, to stwierdzenia wymaga, że w areszcie praktykuje się pobieranie środków czystości 4 razy w tygodniu. Środki te są przekazywane osadzonym w zależności od ich indywidualnie zgłaszanych potrzeb. W kantynie placówki prowadzi się ponadto sprzedaż środków higienicznych, które osadzeni posiadający środki finansowe mogą nabywać według indywidualnych potrzeb. Nietrafny jest również zarzut powoda dotyczący złamania prawa wynikającego z przepisów art.88, 164 i 165 kkw. Podczas pobytu powoda w Areszcie Śledczym w ….. Komisja Penitencjarna nadała mu podgrupę R-1/p. Powód przebywając w Areszcie Śledczym w … na Komisji Penitencjarnej w dniach 18 lipca 2007r. oraz 27 lipca 2007r, gdzie została mu utrzymana grupa i podgrupa klasyfikacyjna R-1/p w związku z toczącym się postępowaniem karnym oraz w oparciu o ocenę okresową i charakter popełnionych czynów. Odnośnie zarzutu „braku możliwości skorzystania z uprawnień wynikających z art.164 i 165kkw", to stwierdzenia wymaga, że powód dnia 17 lipca 2007r. złożył prośbę o udzielenie mu 14- dniowej przepustki. W związku z tym, stanął na Komisji Penitencjarnej w dniu 27 lipca 2007r, która ustaliła wobec niego i za jego zgodą okres niezbędny na przygotowanie do życia po zwolnieniu na czas 6-ciu miesięcy, lecz nie udzieliła mu przepustki z uwagi na negatywną prognozę kryminologiczno - społeczną. Skarga powoda na tę decyzję nie została uwzględniona przez Sąd Okręgowy w ….. Odnośnie podnoszonej przez powoda kwestii nie realizowania przez administrację aresztu prawa wynikającego z art.100kkw, to stwierdzenia wy mag a, że powód został przetransportowany do Aresztu Śledczego w … tymczasowo aresztowany na polecenie S ą d u R e j o n o w e g o w … . Z g o d n i e z o b o w i ą z u j ą c ą rejonizacją, tymczasowo aresztowanych do dyspozycji tego Sądu osadza się w tym właśnie areszcie. --- STRONA 5 --- W świetle powyższego pozwany zaprzeczył, aby powód w związku z pobytem w Areszcie Śledczym w …. doznał jakiegokolwiek uszczerbku, który to miałby być skutkiem niezgodnego z prawem działania lub zaniechania pozwanego bądź by wyrządzono mu krzywdę. Wszystkie podejmowane przez pozwanego działania są prawnie usankcjonowane. Powód w piśmie procesowym z dnia 8 października 2007r. (k.- 160), na rozprawie w dniu 8 stycznia 2008r. (k.- 284) i w dniu 27 maja 2008r. (k.- 341) sprecyzował i zmodyfikował swe żądanie w ten sposób, że zasądzenia zadośćuczynienia domaga się za naruszenie przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności poprzez poniżające i nieludzkie traktowanie go w Areszcie Śledczym w ….. polegające na tym, że panowało w nim przeludnienie, nie było oddzielnych ubikacji, była nieodpowiednia wentylacja pomieszczeń, a przede wszystkim plaga insektów -karaluchów. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód M.P. obecnie 38 lat. Posiada wykształcenie średnie. Jest z zawodu technikiem mechanikiem. Areszt Śledczy w …opuścił dnia 22 kwietnia 2008r. (zeznania powoda k.- 342). Areszt Śledczy w ….jest jednostką, której pojemność została ustalona na 397 miejsc zakwaterowania (k.- 53 - 55). Jej głównym problemem jest przeludnienie i związane z tym przekroczenie normy 3m 2 na jednego osadzonego. Przykładowo na dzień 22 listopada 2006r. jej stan ewidencyjny wynosił 571 osób osadzonych (pojemność jednostki przekroczona o 172 osoby), a na dzień 14 listopada 2007r. jej stan ewidencyjny wynosił 478 osób osadzonych (pojemność jednostki przekroczona o 79 osób) (k.- 68 i 79 oraz 296 i 298). W okresie objętym pozwem, w areszcie tym powód przebywał od 5 czerwca 2007r. do 10 sierpnia 2007r. w następujących celach: • od 5 czerwca 2007r. do 28 czerwca 2007r. w celi trzyosobowej (3 osadzonych) nr 158 o powierzchni 9m 2 ; --- STRONA 6 --- • od 28 czerwca 2007r. do 16 lipca 2007r. w celi trzyosobowej (4 osadzonych) nr 161, której metraż wynosi 9m 2 ; • od 16 lipca 2007r. do 25 lipca 2007r. w celi dwuosobowej (2 osadzonych) nr 148 o powierzchni 6,95m 2 ; • od 25 lipca 2007r. do 10 sierpnia 2007r. w celi dwuosobowej (2 osadzonych) nr 28 o powierzchni 6,55m 2 (k.- 51). Celę nr 158 i nr 161 powód dzielił między innymi z D.M. a c e l ę n r 1 4 8 z A . K . ( k - - 6 0 - 6 1 o r a z zeznania świadka D. M. k.- 211 verte - 212 i powoda k.- 286). Pozwany pismem z dnia 2 lipca 2007r. zgodnie z art.248§1kkw przesłał Wydziałowi Penitencjarnemu Sądu Okręgowego w …. wykaz cel mieszkalnych, w których umieszczono osadzonych w warunkach, w których powierzchnia mieszkalna na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 . Wykaz ten obejmował między innymi celę nr 161, w której przebywał powód (k.- 63). Przeludnienie powodowało, że nie było dla wszystkich osadzonych miejsca przy stole tak, więc posiłki spożywano siedząc na łóżku (zeznania powoda k.- 287). W celach mieszkalnych pozwanego znajdują się uchylane okna o wymiarach około 1mx1m. Od strony zewnętrznej okna te są zabezpieczone nieprzeźroczystymi (matowymi) płytami ze szkła zbrojonego, które nie dopuszczają do celi świeżego powietrza, a od strony wewnętrznej są zabezpieczone wystającą na około pół metra konstrukcja z metalowych prętów. Konstrukcja ta blokuje dostęp do okna i ogranicza powierzchnię mieszkalną. Zabezpieczenia te powodują, że w celach nie ma cyrkulacji powietrza i uniemożliwiają ich wentylację. W okresie letnim, w celach (nr 148, 158, 161) na Oddziale IV położonym na trzeciej kondygnacji dochodzi do efektu szklarni, gdyż nagrzane powietrze z dolnych pięter unosi się do góry, gdzie dodatkowo jest podgrzewane przez szklany dach. Wobec faktu, iż również w tym okresie osadzeni mogli korzystać z kąpieli tylko raz w tygodniu, to w celach panował zaduch, smród i upał (zeznania świadka D. M. k.- 211 verte - 212 i powoda k.- 285 - 286). Zdaniem pozwanego, konstrukcja budynku aresztu, jego otoczenie architektoniczne oraz rozmieszczenie pomieszczeń zapewnia odpowiednią wentylację grawitacyjną cel. Dodatkowo w okresie letnim, podczas nieobecności osadzonych dokonuje się wietrzenia cel mieszkalnych w celu złagodzenia panujących upałów. Porządek wewnętrzny dopuszcza za zgodą dyrektora posiadanie wentylatorów (k.-46). W celach mieszkalnych pozwanego znajdują się kąciki sanitarne zaopatrzone w umywalkę z bieżącą zimną wodą i ubikację. Nad toaletą wmurowane są dwa pręty, na których można przywiesić zasłonę, lecz nie --- STRONA 7 --- każda cela taką zasłonę posiada. Nawet jednak wisząca zasłona nie gwarantuje intymności przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, gdyż sanitariaty znajdują się w niewielkiej odległości od łóżek czy stołu, na którym spożywa się posiłki (zeznania świadków D. M. k.- 211 verte - 212 i D. B. k.- 212 verte i powoda k.- 287). Zdaniem pozwanego, sanitariaty oddzielone są od części mieszkalnej celi zasłoną wykonaną z materiału płóciennego, która w sposób dostateczny zapewnia intymność osadzonym, a wobec faktu, że budynek aresztu wpisano do rejestru zabytków, to ochronie i zachowaniu podlega jego wygląd zewnętrz i elementy wnętrza. Zgodnie, więc z zasadami ochrony zabytków elementy te (cele), winny zostać zachowane w niezmienionej postaci (k.- 46). Według powoda i świadków D. M. i D. B. w celach mieszkalnych pozwanego panuje wilgoć, grzyb i pleśń, a przede wszystkim plaga insektów - karaluchów, zaś sporadycznie przeprowadzane zabiegi dezynsekcji są całkowicie bezskuteczne (k.- 5 i 65 oraz zeznania świadków D. M. k.- 211 verte, D.B. k.- 212 verte i powoda k.- 286). Zdaniem pozwanego, na terenie aresztu przeprowadzane są cyklicznie średnio, co dwa miesiące przez wyspecjalizowaną firmę zewnętrzną dezynsekcje i deratyzacje. Zabiegi te wielokrotnie były sprawdzane przez Powiatową Stację Sanitarno - Epidemiologiczną, która w protokołach pokontrolnych nie stwierdziła jakichkolwiek nieprawidłowości. Areszt podlega także cyklicznym kontrolom sędziego penitencjarnego i są one pozytywne dla pozwanego. Ponadto cele mieszkalne są remontowane i odświeżane (malowane) na bieżąco w ramach posiadanych środków finansowych (k.- 45, 66 - 90, 123, 206, 224 - 253, 294 - 303). Okresowa wizytacja Aresztu Śledczego w ... przeprowadzona przez sędziego wizytatora do spraw penitencjarnych Sądu Okręgowego w … miała miejsce w dniach 22 - 24 listopada 2006r. oraz w dniach 14-16 listopada 2007r. Z protokołów z tych wizytacji wynika, że pomimo problemów z przeludnieniem, jednostka funkcjonuje prawidłowo, zaś pozytywne wyniki wizytacji zwalniają od wydania zaleceń powizytacyjnych (k.- 66 - 79 i 294 - 303). Areszt Śledczy w ... był poddawany kontrolom przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w ….: • interwencyjnej dotyczącej złych warunków bytowych w celi nr 169 w dniu 22 marca 2007r. (k.- 229 - 230); • kompleksowej w dniu 30 maja 2007r. (k.- 231 - 239 i 244 - 250); • tematycznej - bieżącego stanu sanitarno porządkowego w dniu 2 października 2007r. (k.- 87 - 90); --- STRONA 8 --- • interwencyjnej - sanitarno - porządkowej pomieszczeń aresztu w dniu 2 października 2007r. (k.- 227 - 228 i 240 - 241); • interwencyjnej - sanitarno - porządkowej pomieszczeń aresztu w dniu 7 listopada 2007r. (k.- 225 - 226, 242 - 243 i 251 - 253). Z protokołów kontroli sanitarnej - interwencyjnych, tematycznych i kompleksowej wynika, że w żadnym przypadku nie stwierdzono nieprawidłowości i nie wydano doraźnych zaleceń dotyczących usunięcia uchybień. Powód na rozprawie w dniu 27 maja 2008r. powyższe protokoły z wizytacji Aresztu Śledczego w ... przez sędziego wizytatora do spraw penitencjarnych Sądu Okręgowego w …. jak i z kontroli aresztu przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w… zakwestionował jako sprzeczne z rzeczywistym stanem sanitarnym i bytowym tej placówki penitencjarnej (k.- 341 verte). Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd jako okoliczności bezsporne uznał, że w Areszcie Śledczym w ... panuje przeludnienie, a w celach mieszkalnych sanitariaty znajdują się w bliskiej odległości od łóżek, od których nie zawsze oddzielone są płócienną zasłoną. Pomimo, zaś wniosków z wizytacji i kontroli przeprowadzonych w tym areszcie, Sąd dał wiarę zeznaniom świadków D. M. i D. B. oraz powoda, że w placówce tej panuje plaga insektów - karaluchów, a przeprowadzane zabiegi dezynsekcji nie są skuteczne. Gdyby, bowiem insektów nie było, to cykliczne przeprowadzanie zabiegów dezynsekcji i deratyzacji nie byłoby konieczne, a powód do pozwu nie byłby w stanie dołączyć stosownych okazów. Sąd dał także wiarę, że w celach brak jest właściwej wentylacji i dopływu świeżego powietrza. Z doświadczenia życiowego wynika niezbicie, że przebywanie przez około 23 godziny na dobę 2 osób w zamkniętym pomieszczeniu o powierzchni około 6m 2 czy też 3 lub 4 osób w takim pomieszczeniu o powierzchni 9m 2 , w którym nie ma klimatyzacji, a okno jest zamknięte lub lekko uchylone powoduje duchotę, zaduch, a tym samym brak jakiejkolwiek wentylacji. W tym stanie rzeczy , Sąd oddalił wnioski powoda o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków A. K. i J. W., o ponowne przesłuchanie świadków D. M. i D. B., o przeprowadzenie wizji lokalnej Oddziału IV pozwanego, o dopuszczenie dowodu z nagrania reportażu TVP2 z udziałem powoda na terenie Zakładu Karnego w ……oraz o zobowiązanie pozwanego do złożenia dokumentacji fotograficznej cel nr 148, 158 i 161, gdyż okoliczności, na które dowody te miały by być przeprowadzone zostały wykazane. --- STRONA 9 --- Sąd zważył, co następuje: Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną Konstytucji RP, w której są zawarte przepisy dotyczące bezpośrednio dóbr osobistych. Wśród przepisów o wolności, prawach i obowiązkach człowieka, ustawodawca w art. 30 stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r. II CSK 269/07 LEX nr 315849). Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989r, l CR 143/89, (OSPiKA 1990, póz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007r. V CSK 431/06 (LEX nr 255593) stwierdził, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, póz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950r. ratyfikowanej przez Polskę w 1993r. (Dz.U. z 1993r. Nr 61 poz.284 ze zmianami) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. --- STRONA 10 --- Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga 8224/78, i z dnia 12 stycznia 1995 r, skarga 21915/93). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m 2 , przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006r. (skarga nr 73786/01). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. (skarga nr 28524/95) stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 r. (skarga nr 40907/98) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Należy, zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z nie oddzieloną toaletą i węzłem sanitarnym, nieodpowiednią wentylacją i plagą insektów - karaluchów może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24kc w związku z art. 448kc jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24§1kc, które muszą być spełnione łącznie są: - istnienie dobra osobistego, -jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia, - bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w --- STRONA 11 --- jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6kc i art. 232kc). Zdaniem Sądu powód w rozpatrywanej sprawie wykazał, że w okresie od 5 czerwca 2007r. do 10 sierpnia 2007r. pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności i prawa do intymności poprzez poniżające traktowanie polegające na tym, że osadził go: • w celach, w których nie było odpowiedniej wentylacji, co w okresie letnim powodowało efekt szklarni; • w celach, w których brak było oddzielenia urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia przeznaczonej do spania, odpoczynku i spożywania posiłków; • w celach, w których panowała plaga insektów - karaluchów, a w okresie od 28 czerwca 2007r. do 16 lipca 2007r. w celi nie spełniającej warunków 3m 2 na jednego osadzonego (przeludnienie). Takich, bowiem warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika także z art. 110§2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24kc przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Ciężar dowodu, że warunki w Areszcie Śledczym w … odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda spoczywał, więc na stronie pozwanej (art. 6kc w związku z art. 24kc). Pozwany Skarb Państwa, stał na stanowisku, że jego działanie, w tym też osadzenie powoda w celi nr 161 w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , było zgodne z prawem albowiem decyzja dyrektora Aresztu Śledczego w ... o umieszczeniu powoda w takich warunkach miała swoje umocowanie w treści art.248kkw. --- STRONA 12 --- Wobec faktu, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2008r. w sprawie syg. akt SK 25/07 orzekł, że art. 248§1kkw jest niezgodny z art.40, art.41 ust.4 i art.2 Konstytucji RP, to powyższe działanie pozwanego za zgodne z prawem uznać nie sposób. Za bezprawne, bo sprzeczne z art.110§2kkw należy także uznać działanie pozwanego polegające na osadzeniu powoda w celach, w których nie było odpowiednich warunków higienicznych (grzyb, wilgoć, karaluchy, brak właściwego oddzielenia toalety i węzła sanitarnego od reszty pomieszczenia przeznaczonej do spania, odpoczynku i spożywania posiłków) oraz nie było dostatecznego dopływu powietrza i odpowiedniej do pory roku temperatury, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych. Zdaniem Sądu, powyższe spowodowało, że cierpienie i upokorzenie powoda przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, a zatem stanowiło też naruszenie przepisu art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (np. orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29 kwietnia 2003r. nr 38812/97 i z tej samej daty nr 50390/99). Zgodnie z treścią art. 448kc: w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (...). Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zależy od oceny i uznania sądu, opartego na wszystkich okolicznościach konkretnej sprawy. Oczywiście w tej kwestii nie może być dowolności w działaniu Sądu, bowiem o rozstrzygnięciu decydują zawsze wyniki przeprowadzonego postępowania. Kodeks cywilny (art.448kc) nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia" to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być, więc dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności danego przypadku. --- STRONA 13 --- Choć wielkość doznanej przez poszkodowanego krzywdy jest niewymierna i nie ma możliwości określenia w sposób dokładnie odpowiadający rzeczywistości zadośćuczynienia, to jednak jego wysokość nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać wartość odczuwalną ekonomicznie, musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki, rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, stopień zawinienia po stronie sprawcy naruszenia oraz to, że powód w okresie objętym pozwem w Areszcie Śledczym w ... przebywał latem przez 67 dni, w tym przez 19 dni w celi nie spełniającej warunków 3m 2 na jednego osadzonego Sąd uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 100.000zł jest zdecydowanie wygórowane i dlatego powództwo ponad kwotę 2.000zł oddalił. Sąd zasądził od pozwanego taką kwotę z ustawowymi odsetkami na mocy art.481§1 i 2 kc w zw. z art.455kc od dnia 17 września 2007r. (k.- 21), gdyż nie może być ona symboliczna, musi mieć kompensacyjny charakter oraz spełniać funkcję represyjną wobec sprawcy naruszenia. Jej wysokość musi mieć charakter indywidualny, niedopuszczalne jest stosowanie jakiś przeciętnych kwot czy taryf. Zdaniem Sądu zasądzona kwota utrzymuje się w rozsądnych granicach, gdyż jest adekwatna do rozmiaru i intensywności krzywdy doznanej przez powoda, odpowiada aktualnym warunkom oraz przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, uwzględnia także natężenie winy pozwanego. Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnia przepis art. 102kpc i art.113 ust.4 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167 póz. 1398 ze zmianami).