Wyrok IC 278/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Legni

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 278/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Legnicy I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Zbigniew Juszkiewicz Protokolant st. sekr. sądowy Tomasz Leżak po rozpoznaniu w 25 października 2012 r. w L. sprawy z powództwa F. L. przeciwko C. O. o ochronę dóbr osobistych I. zobowiązuje pozwanego C. O., aby przeprosił powoda F. L. w formie pisemnej o następującej treści: „ Ja niżej podpisany C. O. oświadczam, że w Liście Otwartym skierowanym w marcu 2011 roku do członków Spółdzielni (...) w L. zawarłem wyrażenia nieprawdziwe, które godziły w dobre imię F. L.. Za treści zawarte w tym liście przepraszam F. L.” i zobowiązuje pozwanego, aby te przeprosiny w formacie A4, czcionką wielkości 24 wywiesił w miejscu najbliższego Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni (...) w L.; II. dalej idące powództwo oddala; III. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 600zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 278/12 UZASADNIENIE Powód F. L. wniósł do tut. Sądu pozew o ochronę dóbr osobistych skierowany przeciwko pozwanemu C. O.. Powód domagał się zobowiązania pozwanego do przeproszenia go poprzez odczytanie na najbliższym Walnym Zgromadzeniu Spółdzielni (...) w L. oświadczenia o treści: „Ja niżej podpisany C. O. zamieszkały w L. przy ul. (...) 35/7 oświadczam, że w „liście otwartym” skierowanym w marcu 2011r. do członków Spółdzielni (...) w L. zawarłem w treści tego pisma wyrażenia nieprawdziwe, które godziły w dobre imię F. L. i niweczyły w opinii członków Spółdzielni dotychczasowy dorobek związany z jego działalnością na rzecz Spółdzielni. Za swój bezprawny czyn F. L. zamieszkałego w L. przy ul. (...) przepraszam.” Powód wniósł nadto o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 10.000 zł. W uzasadnieniu pozwu powód wyjaśnił, że w marcu 2011r., na dwa dni przed mającym odbyć się w dniu 24 marca Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniem, pozwany wystosował „list otwarty” do członków Spółdzielni, o której mowa powyżej, w którym zawarł treści nieprawdziwe godzące w dobra osobiste powoda. Powód wskazał, że --- STRONA 2 --- przedmiotem Zgromadzenia miał być wybór członków Rady Nadzorczej, do której zmierzał kandydować, jednakże negatywne i nieprawdziwe opinie o jego osobie wyrażone w liście otwartym pozwanego spowodowały, że w opinii członków Spółdzielni zniweczony został dotychczasowy dorobek powoda związany z działalnością na rzecz spółdzielni, a jego kandydatura w tych wyborach przepadła. Powód przywołał uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w Lubinie Wydziału II Karnego z dnia 05 lipca 2012r., którym Sąd umorzył postępowanie zainicjowane z oskarżenia prywatnego F. L. wobec oskarżonego C. O. z uwagi na niską szkodliwość czynu, wskazując jednakże w uzasadnieniu, że formułowane przez pozwanego treści zmierzały do pomówienia F. L., przy czym brak było podstaw do twierdzenia, że F. L. łamał prawo w jakikolwiek sposób. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. W odpowiedzi na pozew potwierdził, że był autorem list otwartego, o którym wspominał powód, wyjaśnił, że motywem jego działania było dobro członków Spółdzielni. Pozwany usprawiedliwiając treść tego pisma wskazywał na liczne jego zdaniem naruszenia prawa jakich dopuszczać miał się powód pełniąc funkcję przewodniczącego Rady Nadzorczej Spółdzielni. Pozwany przywoływał na tę okoliczność koleje uchwały Rady Nadzorczej z udziałem powoda, które miały być podejmowane z rażącym naruszeniem prawa, krytykował działania Rady w zakresie ustalania stawek opłat za centralne ogrzewanie, zasad rozliczania ciepła, wskazywał na wadliwość członkostwa powoda w Radzie Nadzorczej po tym jak F. L. złożył rezygnację z członkostwa w tym organie, a następnie odwołał to oświadczenie i ponownie zostały wybrany do składu Rady, co zdaniem pozwanego nastąpiło bezprawnie. W dalszej kolejności pozwany podniósł wadliwie w jego ocenie przeprowadzoną procedurę zakupu programu komputerowego. Podsumował, że informacje zawarte w liście otwartym oparł na dokumentach oraz wiedzy jaką posiadał uczestnicząc w obradach Rady Nadzorczej jako członek Spółdzielni i mając na względzie dobro Spółdzielni sformułował w liście informacje o braku wiedzy w zakresie prawa spółdzielczego oraz zrozumienia statutu Spółdzielni przez członków Rady Nadzorczej, w tym powoda. Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy: Powód F. L. oraz pozwany C. O. są członkami Spółdzielni (...) w L.. Powód w okresie od lipca 2009r. do lutego 2011r, pełnił funkcje Przewodniczącego Rady Nadzorczej tej Spółdzielni. W organie tym zasiadał także pozwany, który do lipca 2009r. był Przewodniczącym Rady Nadzorczej, kiedy to złożył oświadczenie o rezygnacji z przewodniczenia i członkostwa. Następnie pozwany poprzez udział w posiedzeniach Rady Nadzorczej jako członek Spółdzielni wielokrotnie wypowiadał się negatywnie o działaniach władz spółdzielni, zaskarżał podejmowane uchwały. Dowód: - oświadczenie pozwanego o rezygnacji z dnia 09.07.2010, k. 27, - korespondencja pozwanego w sprawie działalności organów Spółdzielni, k. 49, 60,70, 73,80, - wyrok sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 27.01.2011r., k. 61-63, - przesłuchanie powoda, k. 123 verte. Sąd Okręgowy w Legnicy wyrokiem z dnia 29.10.2010r. w sprawie o sygn. akt I C 234/09 uchylił uchwałę Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółdzielni (...) w L. nr 7/10/2009 z dnia 08.09.2009r. w sprawie wyboru członków Rady Nadzorczej. Sąd wskazał na błędy proceduralne popełnione przez Przewodniczącego Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółdzielni – F. W.. Po uprawomocnieniu się tego wyroku zwołane zostało na dzień 24 marca 2011r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółdzielni w celu dokonania wyboru członków Rady Nadzorczej. Zarówno powód jak i pozwany zamierzali ubiegać się o członkostwo w Radzie Nadzorczej. --- STRONA 3 --- Dowód: - wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 29.10.2010r. I C 234/09, w aktach Sądu Rejonowego w Legnicy II K 405/11. Około 10 marca 2011r. pozwany C. O. sporządził i rozprowadził wśród członków Spółdzielni list otwarty o działalności Rady Nadzorczej, w którym krytykował działania Rady Nadzorczej pod przewodnictwem F. L. stwierdził m.in. że działalność Rady Nadorczej pod jego przewodnictwem to podejmowane uchwały bardzo często błędne, nieprzemyślane, niezgodne z prawem i wręcz szkodliwe dla członków spółdzielni, wytłuszczonym drukiem pisał „o szczególnym przypadku członka RN F. L.” oraz „o szkodliwym działaniu F. L.” , stwierdził, że RN pod przewodnictwem m.in. F. L. to jedynie grono osób wzajemnej adoracji tworzących często bezprawie, a jednocześnie popierające również bezprawne działania zarządu, a okres ich władzy to parodia pracy Rady i wielka kompromitacja tak poważanego organu Spółdzielni. Podczas Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia w dniu 24 marca 2012r. powód nie uzyskał poparcia członków spółdzielni, do Rady Nadzorczej wybrany został m.in. pozwany C. O.. Po upublicznieniu wśród członków Spółdzielni listu otwartego autorstwa C. O., powód czuje się skompromitowany, kiedy zabiera głos na walnych zgromadzeniach słyszy buczenie wśród zebranych na sali, obawia się o swoje bezpieczeństwo, stracił wielu znajomych. Dowód: - list otwarty do członków Spółdzielni, k. 6-7, - przesłuchanie powoda, k. 123-124. Powód F. L. wystąpił przeciwko pozwanemu C. O. z prywatnym aktem oskarżenia zarzucając mu popełnienie przestępstwa pomówienia z art. 212 kk. Wyrokiem z dnia 05 lipca 2012r. Sąd Rejonowy w Lubinie umorzył postępowanie karne wobec oskarżonego C. O.. Sąd Rejonowy ustalił, że zawarte w liście otwartym zarzuty o łamaniu prawa przez F. L. nie były zasadne, a C. O. nie był uprawniony do formułowania takich treści. Sąd Rejonowy ocenił także, że użyte przez pozwanego sformułowania miały zmierzać do pomówienia F. L. i przedstawienia go jako osoby, która lekceważy zasady przyzwoitości, zasady współżycia społecznego i normy prawne, a co za tym idzie nie budziła wątpliwości Sądu Rejonowego wina i sprawstwo C. O. w przedmiocie zarzucanego mu czynu. Jednocześnie Sąd ten uznał, że czyn pozwanego charakteryzuje się znikomą społeczna szkodliwością i tym samym nie stanowi przestępstwa. Lustracja ustawowa przeprowadzona w Spółdzielni (...) w L. za okres 01 01.01.2008 do 31.12.2010r. nie wykazała nieprawidłowości w funkcjonowaniu Spółdzielni, jak również w działaniach powoda jako członka Rady Nadzorczej. Dowód: - wyrok Sądu Rejonowego w Legnicy z dnia 05.07.2012r. w sprawie o sygn. akt II K 405/11 wraz uzasadnieniem, - protokół z lustracji Spółdzielni, w aktach II K 405/11. Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługuje częściowo na uwzględnienie. Powód domagając się przeprosin oraz zapłaty na swoją rzecz tytułem zadośćuczynienia kwoty 10.000 zł oparł swe żądanie na przepisach art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Art. 23 k.c. zawiera ogólną zasadę, że dobra osobiste pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Przepis ten zawiera przykładowy katalog dóbr podlegających ochronie. Są to m.in. zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko, --- STRONA 4 --- pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Środki ochrony tych dóbr przewiduje art. 24 k.c. stanowiąc w § 1, iż ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone bezprawnym działaniem innej osoby, może żądać zaniechania tego działania, a w razie już dokonanego naruszenia, może domagać się usunięcia jego skutków, a ponadto, na zasadach przewidzianych w kodeksie, może on żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Rozważając przesłanki potrzebne do powstania skutecznego roszczenia o zadośćuczynienie wskazać należy, że konieczne jest ustalenie po pierwsze faktu naruszenia dobra osobistego, po drugie szeroko rozumianej bezprawności tego naruszenia, a więc sprzeczności tego naruszenia z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 § 1 k.c. zawiera domniemanie bezprawności, w związku z czym to na pozwanym ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających jego działanie, a więc uchylających bezprawność. Bezprawność działania jest zwykle wyłączona w takich okolicznościach jak: działanie w ramach porządku prawnego, działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub indywidualnego, obrona konieczna, stan wyższej konieczności, zgoda pokrzywdzonego, działanie podjęte z prawdopodobną wolą osoby zainteresowanej (por. orzecz. SN z 19.10.1989r., II CR 419/89, OSP nr 11 – 12, poz. 377). Nadto warunkiem uwzględnienia tego typu żądania jest zawiniony charakter działania godzącego w dobro osobiste podmiotu chronionego. O konieczności wykazania w procesie o zadośćuczynienie winy sprawcy naruszenia przesądza brzmienie powołanego przepisu art. 24 k.c. odwołującego się do „zasad określonych w kodeksie”. Zasady te reguluje art. 448 k.c. przewidujący, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia naruszenia. Przepis ten ma zastosowanie w razie naruszenia wszelkich dóbr osobistych korzystających z ochrony prawa, w szczególności wymienionych w art. 23 k.c. Za jedne z najważniejszych dóbr osobistych, jako wartości właściwych każdemu człowiekowi, uważa się dobre imię i godność. Zdaniem Sądu Najwyższego cześć, dobre imię, dobra sława są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego, w związku z czym naruszenie czci może nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub prowadzenia innej działalności. Przy ocenie, czy dobro osobiste zastało naruszone, zasadnicze znaczenie ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej i jego indywidualne miara wrażliwości, lecz to jaką reakcję w społeczeństwie wywołuje naruszenie. Należy przyjmować więc koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Obiektywna ocena zachowania pozwanego polegającego na sporządzeniu w marcu 2011r. listu otwartego adresowanego do członków spółdzielni, prowadzi, zdaniem Sądu do wniosku, że użyte przez pozwanego sformułowania pod adresem powoda F. L. sugerujące m.in., że jego działania są bezprawne, szkodliwe dla spółdzielni, że Rada Nadzorcza pod jego przewodnictwem to grono osób wzajemnej adoracji tworzących bezprawie, a okres jego władzy to parodia pracy Rady i kompromitacja tego organu naruszyły dobra osobiste powoda, tj. jego dobre imię i godność. Jak nadmienił Sąd wyżej, jako przyczyny wyłączające bezprawność działania w nauce prawa wymienia się działanie w ramach porządku prawnego, wykonywanie prawa podmiotowego, obronę interesu zasługującego na ochronę, zezwolenie uprawnionego. Działanie w ramach obowiązującego porządku prawnego, by wyłączyć bezprawność, musi być dokonane w granicach określonych tym porządkiem prawnym, to jest pozostawać w zgodzie z obowiązującymi przepisami, powinno być rzeczowe, obiektywne, podjęte z należytą ostrożnością i przez osobę uprawnioną. Nie może też wykraczać poza niezbędną dla określonych prawem celów potrzebę w zakresie wyrażania ocen. --- STRONA 5 --- Wypowiedzi pozwanego pod adresem powoda nie sposób uznać za działanie w ramach tak rozumianego porządku prawnego. Sąd nie podziela oceny C. O., który argumentował, że działał w interesie Spółdzielni i jej członków a krytyka odnosiła się do działania Rady jako organu. Przeczy temu forma listu otwartego, w którym wytłuszczoną i podkreśloną czcionką zaakcentowane zostały akapity „O szczególnym przypadku członka RN F. L.” i „O szkodliwym działaniu F. L.”, a nazwisko powoda było wielokrotnie wytłuszczone. Czytelnik zaś listu utożsamia opisywane w liście nieprawidłowości głównie z osobą F. L.. Sąd nie odmawia przy tym członkowi spółdzielni mieszkaniowej prawa do krytykowania i oceniania jej organów, jednakże nie może się to odbywać w formie naruszającej dobra osobiste poszczególnych osób. Pozwany na uzasadnienie prawdziwości oceny osoby powoda wskazywał na liczne postępowania sądowe jakie toczyły się w przedmiocie uchylenia uchwał Rady Nadzorczej. Możliwość poddania uchwał kontroli Sądu nie oznacza jednak, że automatycznie każda uchylona uchwała pozwala na przyjęcie, że organ ją podejmujący tworzy bezprawie . Uchylenie uchwały przez Sąd jest dopuszczalnym skutkiem jej weryfikacji i nie uprawnia do formułowania takich ocen, jak te zawarte w omawianym liście otwartym. Również dowód w postaci protokołu z lustracji Spółdzielni znajdujący się w aktach sądu Rejonowego w Lubinie o sygn. akt II K 405/11 nie stwierdził uchybień po stronie organów Spółdzielni, a tym bardziej osoby powoda. Nie bez znaczenia pozostają także okoliczności, w których doszło do napisania przez pozwanego listu otwartego, co miało miejsce niemal w przeddzień wyborów członków Rady Nadzorczej, do której wolę kandydowania wyrazili zarówno powód jak i pozwany. Powyższe uzasadnia zdaniem Sądu wniosek, że intencją pozwanego było zdyskredytowanie osoby powoda jako kontrkandydata do Rady, co zresztą odniosło skutek i w rezultacie powód do tego organu nie został wybrany w przeciwieństwie do pozwanego. Pozwany negował także fakt naruszenia dóbr osobistych powoda twierdząc, że nie użył wobec niego określeń obraźliwych, czy też wulgarnych, ale takie stanowisko nie zasługuje na aprobatę, albowiem dla naruszenia dobra osobistego w postaci godności i dobrego imienia nie jest konieczne aby użyte wobec danej osoby sformułowania były wulgarne. Nie sposób nie dostrzec, że treść listu otwartego wpłynęła na ocenę osoby powoda przez członków spółdzielni czego wyrazem był brak poparcia w wyborach do Rady Nadzorczej, a także zjawiska z jakimi powód do tej pory się spotyka, jak. np. buczenie w czasie jego wypowiedzi podczas Walnych Zgromadzeń. Zgodnie z treścią art. 11 k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Tyczy się to jednak tylko prawomocnego wyroku skazującego, a zatem Sąd nie był związany wyrokiem Sądu Rejonowego w Lubinie wydanym w sprawie II K 405/11, którym Sąd ten umorzył postępowanie wobec C. O.. Nieuprawnionym zatem byłoby twierdzenie, że pozwany przez sporządzenie listu otwartego popełnił przestępstwo pomówienia. Dowód jednak z dokumentów zawartych w aktach Sądu Rejonowego w Lubinie pozwolił na dokonanie ustaleń zbieżnych z tymi poczynionymi w sprawie II K 405/11, mianowicie, że zawarte w liście otwartym zarzuty pod adresem powoda były chybione i zmierzały do pomówienia F. L.. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 23 i 24 § 1 k.c. orzekł, że pozwany, który swym bezprawnym i zawinionym zachowaniem, naruszył dobra osobiste powoda, ma obowiązek złożyć oświadczenie o treści oraz formie określonej w punkcie I wyroku, które swym zasięgiem obejmie członków Spółdzielni, a więc ten sam krąg osób do których skierowany był list otwarty pozwanego. Powód wnioskował aby oświadczenie zostało przez pozwanego odczytane podczas Walnego Zgromadzenia, jednakże Sąd miał na względzie, że oświadczenie powinno przybrać formę zbliżoną do tej w jakiej nastąpiło naruszenie dóbr osobistych, a zatem skoro pozwany nie wygłaszał ocen zawartych w liście osobiście na forum Walnego Zgromadzenia, to najodpowiedniejszym sposobem usunięcia skutków naruszenia będzie złożenia oświadczenia w formie pisemnej i podanie go do wiadomości członków spółdzielni w miejscu gdzie każdy będzie mógł się z nim zapoznać. Sąd nie uwzględnił powództwa w części dotyczącej zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia w wysokości 10.000 zł. Uwzględnienie roszczeń z art. 448 k.c. ma charakter fakultatywny, a więc nie muszą one być zasądzone mimo spełnienia przesłanek ustawowych. Jakkolwiek Sąd dostrzega winę w działaniu pozwanego to całokształt okoliczności fatycznych sprawy, fakt, że do naruszenia dóbr osobistych powoda nie doszło publicznie, a adresatem listu otwartego był krąg osób zawężony do członków spółdzielni mieszkaniowej, obiektywnie oceniany rozmiar doznanej krzywdy i --- STRONA 6 --- intensywność naruszenia nie uzasadniają zdaniem Sądu rekompensowania powodowi naruszenia również w formie pieniężnej. Orzeczenie o kosztach oparł Sąd na podstawie art. 100 k.p.c. Pozwany przegrał proces w części, tj, w zakresie żądania niemajątkowego, od którego powód uiścił opłatę stałą w wysokości 600 zł i tę właśnie kwotę zasądził Sąd od pozwanego na rzecz powoda.