Wyrok IC 265/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 marca 2013r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 265/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 marca 2013r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Radosław Gaj po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2013r. w Katowicach sprawy z powództwa P. K. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.000zł (dwa tysiące złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 25 marca 2013r.; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. odstępuje od obciążenia powoda kosztami sądowymi z zasądzonego roszczenia; 4. nie obciąża powoda kosztami procesu; 5. przyznaje radcy prawnemu A. R. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 147,60zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy), a w niej kwotę 27,60zł (dwadzieścia siedem złotych sześćdziesiąt groszy) podatku VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. --- STRONA 2 --- S.. akt I C 265/12 UZASADNIENIE Powód P. K. pozwem z dnia 5 kwietnia 2012r. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w M. kwoty 80.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że w Areszcie Śledczym w M. przebywał jako osoba skazana od 6 sierpnia 2008r. do 4 lutego 2009r. i od 24 sierpnia 2009r. do 11 stycznia 2010r. Pozwany w powyższych okresach nie zapewnił mu warunków bytowych, jakie w myśl przepisów prawa powinien zapewnić osobie izolowanej. Ponosi, więc w szczególności odpowiedzialność za: • nadmierne przeludnienie (poniżej 3m 2 na osobę) oraz wynikający z tego brak należytego wyposażenia cel; • niezabudowane sanitariaty w pomieszczeniach mieszkalnych; • wilgotne i zagrzybione ściany oraz zalane i odpadające sufity; • brak wentylacji w celach (brak przewodów wentylacyjnych), brak dostępu do okna; • nadmierną temperaturę w celach w dni upalne z powodu braku wentylacji i nadmiernego przeludnienia; • brak warunków do utrzymania należytej higieny osobistej (łaźnia raz w tygodniu); • brak oddzielnego miejsca do spożywania posiłków – nieustający fetor z kącika sanitarnego; • niewłaściwą temperaturę potraw; • robactwo; • brudne i śmierdzące materace do spania; • nieszczelne okna, co powodowało, że przy minusowych temperaturach powód przemarzał; • brak środków chemicznych do utrzymania należytej higieny osobistej i czystości w celi; • brak zabezpieczeń przy łóżkach • konflikty między osadzonymi z powodu przeludnienia. W związku z powyższymi zarzutami powód został poddany przez cały okres izolacji niezgodnemu z prawem nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu poprzez niezapełnienie przez pozwanego humanitarnych warunków izolacji, do czego jest zobowiązany. Na uzasadnienie swych twierdzeń i zarzutów powód przywołał art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art.91 ust.1 Konstytucji RP, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007r. syg. akt V CSK 431/06 wraz z uzasadnieniem i podniósł, że doszło do wyrządzenia mu poważnej krzywdy przez pozwanego oraz szkody, co wymaga zadośćuczynienia na podstawie art.24kc w zw. z art.448kc. W myśl art.77 Konstytucji RP każdy ma prawo do wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej. --- STRONA 3 --- Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w M. w odpowiedzi na pozew z dnia 28 czerwca 2012r. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k.- 57 - 65). W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany podał, że powód w Areszcie Śledczym w M. przebywał od 6 sierpnia 2008r. do 4 lutego 2009r. oraz od 24 lutego 2009r. do 11 stycznia 2010r., a pozew w niniejszej sprawie wniósł dnia 4 kwietnia 2012r. W związku z tym, pozwany na mocy art.442 1 §1kc podniósł zarzut przedawnienia w odniesieniu do roszczeń powoda związanych z jego osadzeniem w tej jednostce penitencjarnej przed dniem 4 kwietnia 2009r. Zaprzeczył też wszelkim twierdzeniom powoda – kwestionując jego roszczenie co do zasady, jak i co do wysokości. Podniósł, że powód nie wykazał żadnej z przesłanek warunkujących przyznanie mu zadośćuczynienia, które nadto nigdy nie ma charakteru obligatoryjnego. Nie uzasadnił również wysokości żądanej kwoty (art.6kc). Brak jest także podstaw, by uznać zachowanie pozwanego za bezprawne. Nie może być, więc mowy o naruszeniu dóbr osobistych powoda przez jakiekolwiek działania pozwanego. Umieszczenie osadzonych w Areszcie Śledczym w M., w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 było zgodne z art.248kkw, a ponadto występującym w jednostce zjawisku przeludnienia informowany był niezwłocznie Sąd Penitencjarny. Zaprzeczył pozwany, aby po dniu 6 grudnia 2009r. wobec powoda były wydawane decyzje, o których mowa w art.110§2a i b kkw. Podał, że podczas pobytu w Areszcie Śledczym w M. powód osadzony był w celach, gdzie miał zapewnione odpowiednie warunki socjalno – bytowe, w szczególności zapewniające osadzonym intymność podczas czynności higieniczno – sanitarnych. Miał dostęp do środków czystości i higieny osobistej. Cele te były i są wyposażone w adekwatny sprzęt kwaterunkowy we właściwym stanie technicznym. Wentylacja cel poprzez okna uchylne i kratki wentylacyjne oraz ich oświetlenie były właściwe i zgodne z przepisami prawa. Cele mieszkalne są remontowane i odświeżane na bieżąco w ramach posiadanych środków finansowych. Są one stosownie ogrzewane w sezonie grzewczym. Profilaktycznie przeprowadzane są zabiegi dezynsekcji i deratyzacji przez firmę zewnętrzną, które są kontrolowane przez (...). Powód każdorazowo był zakwaterowany w celach mieszkalnych zgodnie z klasyfikacją rozmieszczenia skazanych. W trakcie jego pobytu nie stwierdzono, aby czuł się zagrożony o własne bezpieczeństwo Pełnomocnik powoda z urzędu na rozprawie w dniu 14 marca 2013r. wniósł także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, które to koszty nie zostały pokryte w całości ani w części (k.- 177 verte). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. K. liczy obecnie 37 lat. Jest recydywistą penitencjarnym. W Areszcie Śledczym w M. przebywał od 6 sierpnia 2008r. do 4 lutego 2009r. oraz od 24 lutego 2009r. do 11 stycznia 2010r. W tym okresie był osadzony w następujących celach: numer pow. w m 2 okres pow. na 1 osadzonego Liczba osób w celi 63/II 8,36 6.08.08r. – 7.08.08r. 8,36 1 131/III 6,65 7.08.08r. – 4.02.09r. 1,66 4 --- STRONA 4 --- 126/III 6,00 24.02.09r. – 26.02.09r. 3 2 131/III 6,65 26.02.09r. – 9.03.09r. 2,22 3 22/I 8,25 9.03.09r. – 10.03.09r. 2,06 4 134/III 7,14 10.03.09r. – 4.04.09r. – 5.04.09r. - 20.05.09r. 1,75 4 135/III 6,94 20.05.09r. – 14.07.09r. 1,73 4 123/III 9,00 14.07.09r. – 26.10.09r. 2,25 4 58/II 8.30 26.10.09r. – 3.12.09r. 2,07 4 57/II 8,52 3.12.09r. – 6.01.2010r. 4,26 2 52/II 6,04 6.01.10r. – 7.01.10r. 3,02 2 171/IV 24,97 7.01.2010r.– 11.01.2010r. 3,12 8 (k.- 122 – 124, 141 - 143 i zeznania świadków D. O. k.- 96, M. Ś. k.- 97, M. M. k.- 176 verte oraz powoda k.- 95 verte i 98). Areszt Śledczy w M. jest jednostką, której pojemność w latach 2008 – 2009 wynosiła 399 miejsc zakwaterowania. Jej głównym problemem w tym okresie było przeludnienie i związane z tym przekroczenie normy 3m 2 na jednego osadzonego. Przykładowo na dzień 18 grudnia 2008r. jej stan ewidencyjny wynosił 411 osadzonych (pojemność została przekroczona o 12 miejsc), a na dzień 26 listopada 2009r. wynosił 445 osadzonych (pojemność jednostki przekroczona o 172 osoby) (k.- 145 – 147 i 156 - 158). Dnia 1 sierpnia 2008r. Dyrektor Aresztu Śledczego w M. zgodnie z art.248§1kkw przesyłał Wydziałowi Penitencjarnemu Sądu Okręgowego w Katowicach wykaz cel mieszkalnych, w których umieszczono osadzonych w warunkach, w których powierzchnia mieszkalna na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 . Wykaz ten obejmował między innymi cele, w których przebywał powód. W okresie od 2 września 2008r. do 5 listopada 2009r. Dyrektor Aresztu --- STRONA 5 --- Śledczego w M. co miesiąc na podstawie art.248§1kkw i §2 ust.4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów, wydawał zarządzenia w sprawie umieszczenia osadzonych na czas określony w warunkach, w których umieszczono osadzonych w warunkach, w których powierzchnia mieszkalna na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 (k.- 66, 125 - 140). Na przełomie lat 2008 – 2009 osadzeni w ramach kursów wykonywali w celach zabudowy kącików sanitarnych z płyt (...). Wcześniej, kąciki sanitarne od części mieszkalnej były odgrodzone wyłącznie płócienną zasłoną na metalowym pręcie. Stan techniczny cel, w których przebywał powód był opłakany. Ich ściany były zawilgocone i zagrzybione. Nawet w celach po remoncie ze ścian sypał się tynk i wychodził grzyb. Panował w nich zaduch i unosił się fetor z toalety z powodu braku jakiejkolwiek wentylacji. W czasie upałów było w nich bardzo gorąco, a zimą bardzo zimno. Sprzęt kwaterunkowy był stary i zniszczony, a materace na łóżkach śmierdzące. W większości cel otwieranie okien było utrudnione, gdyż osłaniają je ochronne kosze. Okna były stare, zniszczone i się nie domykały. Ich uchylenie przy zamkniętych drzwiach nie powodowało przewiewu. W celach były karaluchy. Z powodu przeludnienia w pomieszczeniach mieszkalnych nie można było się swobodnie poruszać. Odległość pomiędzy piętrowymi łóżkami była niewielka. Stół do spożywania posiłków znajdował się w bardzo bliskiej odległości od kącika sanitarnego. Brak miejsca powodował, że nie można było go przestawić w inne miejsce. Nie było też możliwości, aby przy stole wszyscy równocześnie mogli zjeść posiłek. Większość spożywała go siedząc na łóżkach. Przydział środków czystości i do utrzymania higieny osobistej był niewystarczajacy (zeznania świadków D. O. k.- 96, M. Ś. k.- 97, M. M. k.- 176 verte oraz powoda k.- 95 verte i 98). Według pozwanego: • we wszystkich celach aresztu znajdują się kąciki sanitarne zaopatrzone w umywalkę z bieżącą zimną wodą i ubikację, które wyodrębnione są od części mieszkalnej za pomocą konstrukcji wykonanej z płyt (...). To rozwiązanie zapewnia osadzonym poczucie intymności i w żadnym wypadku nie narusza to ich godności osobistej (k.- 67 – 68); • każdy osadzony ma dostęp do zimnej wody przez 24 godziny na dobę. Można ją podgrzewać grzałką elektryczną. Raz w tygodniu osadzeni korzystają z ciepłej kąpieli (k.- 67 - 68); • konstrukcja budynku wraz z jego otoczeniem architektonicznym oraz rozmieszczeniem pomieszczeń zapewnia odpowiednią cyrkulację powietrza, a poprzez to wentylację cel. Drewniane okna zamontowane we wszystkich celach umożliwiają całkowite przewietrzenie pomieszczeń mieszkalnych. Montowane są nowe kratki wentylacyjne (k.- 69); • cele mieszkalne są remontowane i odświeżane na bieżąco w ramach posiadanych środków finansowych. Prowadzone są prace modernizacyjne ciągów wentylacyjnych (k.-68); • sprzęt kwaterunkowy będący na wyposażeniu cel spełnia warunki techniczne. Nie jest zamontowany na stałe, istnieje możliwość swobodnego przemieszczania stołu bądź taboretu w dowolne miejsce celi i uzyskanie przez to swobodnej przestrzeni (k.-67); • cele posiadają właściwe oświetlenie i są odpowiednio ogrzewane (k.- 68 – 69); • wydawanie środków czystości i higieny osobistej reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (k.- 68 – 69); • na terenie aresztu profilaktycznie przeprowadzane są zabiegi dezynsekcji i deratyzacji (k.- 70); • powód każdorazowo zakwaterowany był w celach mieszkalnych zgodnie z art.82§1kkw i art.110§4kkw (k.- 71). --- STRONA 6 --- Okresowa wizytacja Aresztu Śledczego w M. przeprowadzona przez sędziego wizytatora do spraw penitencjarnych Sądu Okręgowego w Katowicach miała miejsce w dniach 17 – 19 grudnia 2008r. i 25 – 26 listopada 2009r. Z protokołów z tych wizytacji wynika, że pomimo problemów z przeludnieniem, jednostka funkcjonowała prawidłowo i w związku z tym nie formułowano zaleceń powizytacyjnych (k.- 145 - 165). Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd jako okoliczności bezsporne uznał, że: • w Areszcie Śledczym w M. w latach 2008 – 2009 panowało przeludnienie; • stan techniczny cel powodował, że musiały być one na bieżąco remontowane; • z uwagi na wymiary cel, sanitariaty znajdowały się w bliskiej odległości od łóżek i stołów do spożywania posiłków; • w latach 2008 – 2009 w większości cel, kąciki sanitarne od części mieszkalnej oddzielone były zasłoną z tkaniny na metalowym pręcie, a ta, co wynika z doświadczenia życiowego, nie gwarantowała intymności przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, skoro sanitariaty znajdowały się w niewielkiej odległości od łóżek i stołu, na którym spożywa się posiłki; • w celach nie było odpowiedniej wentylacji. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie miał podstaw odmówić wiary zeznaniom przesłuchanych świadków, które powyższe okoliczności potwierdzały. Sąd zważył, co następuje: Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie. Stosownie do przepisów art. 23kc i 24kc poszkodowanemu w przypadku naruszenia jego dobra osobistego służy ochrona cywilnoprawna. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art.24§1kc, które muszą być spełnione równocześnie są: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy, oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6kc i art. 232kc). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie się sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art.24kc nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24kc) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art.24§1kc statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok SN z dnia 19 października 1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i --- STRONA 7 --- akceptowana w danym systemie prawnym. Do najważniejszych dóbr osobistych, które wyraźnie wymienia art. 23kc należy cześć (dobre imię, dobra sława, reputacja, honor, godność osobista) jako wartość właściwa każdemu człowiekowi. Obejmuje ona wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Stosownie do treści art.24§1kc w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd w pierwszym rzędzie ustala jednak, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie ocenia, czy działanie pozwanego naruszyciela było bezprawne. Godność człowieka jest dobrem osobistym, które podlega ochronie między innymi na podstawie art. 23 i art. 24 k.c., jak również - w stosunku do osób odbywających karę pozbawienia wolności - na podstawie art. 40 i art. 40 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz art. 4 Kodeksu karnego wykonawczego. Przepisy te nakazują wykonywanie kary w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności skazanego oraz zakazują stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Ograniczenie praw i wolności skazanego może wynikać jedynie z ustawy i wydanego na jej podstawie prawomocnego orzeczenia. Ustawowe ograniczenia praw i wolności osób odbywających karę pozbawienia wolności zamieszczone są między innymi w Kodeksie karnym wykonawczym (rozdział X, oddział 4), regulującym zasady i sposób wykonywania orzeczonych przez sądy kar. Ograniczenia te wynikają również z Regulaminu Wykonywania K. Pozbawienia Wolności oraz wewnętrznych zarządzeń Dyrektora danej jednostki penitencjarnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przesądzone zostało, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych, zawilgoconych i zagrzybionych celach, bez wentylacji z unoszącym się w nich fetorem z węzła sanitarnego może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności, co na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24kc w związku z art. 448kc. Zdaniem Sądu powód w rozpatrywanej sprawie wykazał, że w okresach objętych pozwem, pozwany naruszył jego dobra osobiste w postaci godności i prawa do intymności poprzez osadzenie go w przeludnionych celach, nie zapewniających prywatności przy korzystaniu z toalety, zmuszających do przebywania i spożywania posiłków w tym samym pomieszczeniu z osobą załatwiającą potrzeby fizjologiczne, przy braku wentylacji, a nadto z brakiem możliwości spożywania posiłku przy stole, gdyż stanowiło to przejaw poniżającego traktowania. Takich, bowiem warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika także z art. 110§2 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny (...). Jak wyżej wskazano, przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie (zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego, a przepis art. 24kc przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że na nim spoczywa ciężar wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Ciężar dowodu, że warunki, w których był osadzony powód odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych spoczywał, więc na stronie pozwanej (art. 6kc w związku z art. 24kc). Według pozwanego, jego działanie w postaci osadzenia powoda w celach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , było zgodne z prawem albowiem decyzja dyrektora Aresztu Śledczego w M. o umieszczeniu powoda w takich warunkach miała swoje umocowanie w treści art.248kkw oraz §2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 65 poz.459), a za okres po dniu 6 grudnia 2009r. powód nie przedstawił decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w M., o których mowa w art.110§2a i §b kkw. --- STRONA 8 --- Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, iż kwestia przetrzymywania powoda w przeludnionych celach w okresach, gdy przepis art.248§1kkw obowiązywał jest bardziej złożona. Złożoność problemu polega na tym, że przepisy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie zawierają żadnych regulacji normatywnych dotyczących minimalnej powierzchni zakwaterowania przypadającej na jedną osobę pozbawioną wolności lub tymczasowo aresztowaną. Art.3 Konwencji stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu. Europejski Trybunał Praw Człowieka w S. wydał szereg orzeczeń odnoszących się do rozumienia tej normy. Można rozważać czy przebywanie powoda przez określony okres czasu w przeludnionych celach wypełnia dyspozycje przepisu art.3 Konwencji, które to uregulowanie zgodnie z art.91 ust.2 Konstytucji RP ma pierwszeństwo przed ustawą na stosowanie, które powołuje się pozwany. Słusznie, bowiem podnosi on, że stwierdzenie przez Trybunał niezgodności z niektórymi przepisami Konstytucji RP przepisu art.248§1kkw nie wyłączyło tego przepisu z obrotu prawnego, gdyż określenie późniejszej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego nie może być tłumaczone inaczej, niż jego pozostawienie przez czas oznaczony w porządku prawnym i utrzymanie w mocy niekonstytucyjnej normy prawnej (por. orzecz. SN z dnia 3 lipca 2003r. syg. akt III CZP 45/03 – OSNC 2004/9/136 i z dnia 23 czerwca 2005r. syg. akt III CZP 35/05 – OSNC 2006/5/81). Z powyższego wynika, że w dacie przebywania powoda w Areszcie Śledczym w M. obowiązywał zarówno art.3 Konwencji zakazujący torturom oraz nieludzkiego albo poniżającego traktowania oraz przepis art.248§1kkw pozwalający na umieszczanie osadzonych w celach, w których przypada mniej niż 3m 2 na jednego osadzonego, a po dniu 6 grudnia 2009r. przepis art.110§2a i §b kkw. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sprawy nie zachodziła konieczność ustalenia wzajemnych korelacji między tymi przepisami. Przepis art.248§1kkw jako przepis o charakterze szczególnym w stosunku do uregulowania zawartego w art.110kkw w brzmieniu sprzed dnia 6 grudnia 2009r., nie może być wykładany w sposób rozszerzający. Z art. 248§1kkw wynika, że umieszczenie osadzonego w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 może mieć miejsce w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: • musi mieć miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, • umieszczenie osadzonych w celach nie spełniających wymogu wynikającego z art.110kkw może nastąpić na czas określony, • o takim umieszczeniu należy niezwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. W ocenie Sądu pozwany wykazał spełnienie jedynie pierwszej z powyższych przesłanek. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy jak i z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. syg. akt SK 25/07 wynika, że w dacie kiedy powód przebywał w Areszcie Śledczym w M., w zakładach karnych oraz aresztach śledczych panowało permanentne przeludnienie. Brak było miejsc do odbywania kary pozbawienia wolności i przetrzymywania tymczasowo aresztowanych. 40 tysięcy skazanych oczekiwało na odbycie kary pozbawienia wolności. Można, więc uznać, że miał miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim mowa w art. 248§1kkw. Kolejne dwie przesłanki zagęszczenia osadzonych nie zostały jednak spełnione. Wspomniany przepis wymaga, bowiem aby umieszczenie osadzonych w warunkach przeludnienia w celi nastąpiło na czas określony i aby niezwłocznie został o tym powiadomiony sędzia penitencjarny. Pozwany nie wypełnił tego obowiązku. Mimo permanentnego przeludnienia nie informował sędziego, na jaki okres umieszcza powoda w przeludnionej celi. Ograniczył się do przesłania sędziemu penitencjarnemu zbiorczych informacji o tym, w których celach (a dotyczyło to większości cel) nie spełniony jest normatyw wynikający z art.110kkw. W istocie, więc powód osadzony był w warunkach przeludnienia na czas nieokreślony. Stwierdzenia tego nie podważa okoliczność, że w oparciu o dane ewidencyjne można ustalić, jaką ilość dni powód był zakwaterowany w celach, w których do dyspozycji osadzonych było mniej niż 3m 2 na osobę. Przetrzymywanie powoda na takich zasadach, w takich warunkach przez prawie dwa lata musi być uznane jako bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności. --- STRONA 9 --- Za bezprawne, bo sprzeczne z art.110§2kkw należy także uznać działanie pozwanego polegające na osadzeniu powoda w celach, w których nie było odpowiednich warunków higienicznych (brak właściwego oddzielenia toalety i węzła sanitarnego od reszty pomieszczenia przeznaczonej do spania, odpoczynku i spożywania posiłków) oraz wentylacji. Zdaniem Sądu, powyższe spowodowało, że cierpienie i upokorzenie powoda przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, a zatem stanowiło też naruszenie przepisu art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (np. orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 29 kwietnia 2003r. nr (...) i z tej samej daty nr (...)). A wszystko to uzasadnia odpowiedzialność pozwanego przewidzianą w przepisie art.24kc (por. wyrok SN z dnia 2 października 2007r. syg. akt II CSK 269/07). Zgodnie z treścią art. 448kc: w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (...). Na podstawie powyższej normy powód domagał się kwoty 80.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku. Wobec faktu, że żądanie zadośćuczynienia na podstawie art.448kc podlega badaniu w ramach reżimu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art.417kc), za słuszny należało uznać podniesiony przez pozwanego na podstawie art.442 1 §1kc zarzut przedawnienia roszczeń powoda wynikających ze zdarzeń, z którymi wiąże on powstanie szkody, a które miały miejsce przed 5 kwietnia 2009r. Zgodnie z tą normą: roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Skoro szkodą powoda jest naruszenie przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności, to niewątpliwym jest, że musiał o niej wiedzieć przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym w M.. Tym samym musiał też wiedzieć, kto jest naruszycielem jego dóbr osobistych, a zatem kto jest osobą obowiązaną do naprawienia szkody. W tym stanie rzeczy wniesienie pozwu dopiero w dniu 5 kwietnia 2012r. spowodowało, że jego roszczenia wynikające ze zdarzeń mających miejsce przed dniem 5 kwietnia 2009r. uległy przedawnieniu i dlatego w tej części powództwo oddalono. Do rozpoznania pozostały, więc roszczenia powoda za okres nieprzedawnionym, który obejmuje jego pobyt w Areszcie Śledczym w M. od 5 kwietnia 2009r. do 11 stycznia 2010r., co stanowi 9 miesięcy i 6 dni. W tym okresie w warunkach przeludnienia był on osadzony przez okres około 8 miesięcy. Przyznanie poszkodowanemu pieniężnego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zależy od oceny i uznania sądu, opartego na wszystkich okolicznościach konkretnej sprawy. Oczywiście w tej kwestii nie może być dowolności w działaniu Sądu, bowiem o rozstrzygnięciu decydują zawsze wyniki przeprowadzonego postępowania. Kodeks cywilny (art.448kc) nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za krzywdę, powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich zachodzących okoliczności, zwłaszcza mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy. Określenie wysokości zadośćuczynienia powinno być, więc dokonane z uwzględnieniem wszystkich zachodzących okoliczności danego przypadku. --- STRONA 10 --- Choć wielkość doznanej przez poszkodowanego krzywdy jest niewymierna i nie ma możliwości określenia w sposób dokładnie odpowiadający rzeczywistości zadośćuczynienia, to jednak jego wysokość nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać wartość odczuwalną ekonomicznie, musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Biorąc pod uwagę powyższe wskazówki, rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy, zakres i stopień negatywnych dla niego konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, oraz to, że powód w okresie nieprzedawnionym w Areszcie Śledczym w M. przebywał ponad 9 miesięcy, w tym prawie 8 miesięcy w celach nie spełniających warunków 3m 2 na jednego osadzonego Sąd uznał, iż zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 80.000zł za krzywdy doznane przez cały okres pobytu w areszcie, w tym także za okres przedawniony jest zdecydowanie wygórowane i dlatego powództwo ponad kwotę 2.000zł oddalił. Inaczej, bowiem ocenia się stopień wrażliwości osoby, która dotychczas nie była poddana takim czynnikom stresogennym jak osadzenie w zakładzie karnym, niż osoby, która odbywała już karę pozbawienia wolności. Powód jest recydywistą penitencjarnym, a zatem na stres związany z osadzeniem jest niewątpliwie bardziej odporny, gdyż doskonale znane mu są uciążliwości i niedogodności związane z samym pobytem w zakładzie karnym. W ocenie Sądu zasądzona kwota 2.000zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25 marca 2013r. na mocy art.455kc w zw. z art.481§1 i 2kc nie jest symboliczna, ma kompensacyjny charakter, spełnia funkcję represyjną wobec sprawcy naruszenia i utrzymuje się w rozsądnych granicach, gdyż jest adekwatna do rozmiaru i intensywności krzywdy doznanej przez powoda, odpowiada aktualnym warunkom oraz przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Orzeczenie o kosztach procesu zawarte w: • pkt 3 wyroku uzasadnia przepis art.113 ust.4 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167 poz.1398 ze zmianami); • pkt 4 wyroku uzasadnia przepis art. 102kpc który wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Szczególne znaczenie dla możliwości jego zastosowania ma ocena zachowania się stron z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Podstawą do takiej oceny może być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja poza procesowa (stan majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie tak zasady współżycia społecznego, jak i stan majątkowy oraz szczególna sytuacja życiowa powoda zastosowanie tej zasady w pełni uzasadniają; • w pkt 5 wyroku uzasadniają przepisy art.22 3 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010r. Nr 10 poz. 65 ze zmianami) oraz §2 ust. 3, §10 ust.1 pkt25 i §15 pkt1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1349 ze zmianami), gdyż powód ze swym roszczeniem utrzymał się jedynie w 2,5%.