Wyrok IC 235/15/10

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 235/15/10 > FBI sie Ze SN sosów WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy w P I Wydział Cywilny w składzie: Przewodnicząca: SSO Urszula Jabłońska-Maciaszczyk Protokolant: st. sekr. sąd. Elżbieta Ziętek po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2015 r. w P sprawy z powództwa: M.M. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego we W o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 500,- zł (sł: pięćset złotych) tytułem zadośćuczynienia i to z ustawowymi odsetkami od dnia 1 kwietnia 2015 r. do dnia zapłaty, 2. w pozostałym zakresie powództwo oddala, 3. odstępuje od obciążania powoda kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego należnego Skarbowi Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, 4. przyznaje ze Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w P) adwokat A.Ł. wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 120,- zł + 23 % podatku VAT tj. kwotę 147,60 zł (sł.: sto czterdzieści siedem złotych 60/100). (-) U. Jabłońska-Maciaszczyk | --- STRONA 2 --- Sygnatura akt: IC 235/15 Uzasadnienie . Pozwem z dnia 10 czerwca 2012 r. skierowanym do sadu w dniu 12 czerwca 2012 r. powód M.M. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa — Centralnego Zarządu Służby Więziennej kwoty 150 000,- zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia orzeczenia do dnia zapłaty. Uzasadniając swoje stanowisko powód wskazał, że dochodzona pozwem kwota ma zrekompensować powodowi niehumanitarne warunki osadzenia w jednostkach penitencjarnych pozwanego. Podał, że był osadzany w przeludnionych celach wyposażonych w sprzęt niskiej jakości, brak było kratek wentylacyjnych oraz należytego oświetlenia, nie miał warunków do zachowania higieny osobistej, a opieka zdrowotna nieodpowiednia. Powód wskazywał również, że stan sanitarny pomieszczeń także był nieprawidłowy oraz że funkcjonariusze pozwanego traktowali go w sposób naganny. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Centralny Zarząd Służby Więziennej, a zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa — Główny Urząd Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości, o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda, w zakresie, w jakim wynika ono ze zdarzeń zaistniałych w okresie wcześniejszym niż 3 lata przed dniem prawidłowego wniesienia pozwu. W piśmie z dnia 19 marca 2013 r. pozwany pozy swoje stanowisko procesowe, a w jego uzasadnieniu podał, że w Areszcie Śledczym w O, w okresie nieobjętym przedawnieniem powód przebywał w okresie od 9 listopada 2009 — r. do 25 listopada 2010 r. i nie był osadzony w warunkach przeludnienia, a pozostałe warunki osadzenia odpowiadały prawu. W Zakładzie Karnym we W w zakresie nieobjętym zarzutem przedawnienia powód był osadzony do dnia 30 kwietnia 2008 r. do dnia 11 lipca 2009 r., a następnie od dnia 25 listopada 2010 r. do dnia 18 lipca 2011r. oraz od 3 sierpnia 2011 r. do chwili obecnej. W ocenie pozwanego warunku przeludnienia w trakcie ostatniego wskazanego osadzenia nie przekraczały okresu jednego miesiąca, zaś w pozostałym zakresie odpowiadały prawu. Pozwany wskazał, że w AŚ w P powód przebywał od dnia 18 lipca 2011 r. do dnia 3 sierpnia 2011 r. nie będąc osadzonym w warunkach przeludnienia. Warunki bytowe w trakcie tego pobytu w ocenie pozwanego odpowiadały wymogom stawianym przez prawo. W dalszej części uzasadnienia swojego stanowiska pozwany wskazał, że powód nie wykazał faktów, od których wykazania uzależniona jest odpowiedzialność pozwanego, co czyni powództwo w sprawie niewykazanym, nie zachodzą wiec podstawy do zasądzenia na rzecz powoda jakiejkolwiek kwoty tytułem zadośćuczynienia. Wyrokiem z dnia 25 marca 2014 I. Sąd Okręgowy w P zasądził od pozwanego Skarbu Państwa (określając statio fisci jako Dyrektora Zakąłdu Karnego we W) na rzecz powoda kwotę 2.000,- zł tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 25 marca 2014 T. do dnia zapłaty w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Sąd jednocześnie odstąpił przy tym od obciążania powoda kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego należnego Skarbowi Państwa — Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa oraz zasądził od Skarbu Państwa — Sądu Okręgowego w P na rzecz adwokat A.Ł. kwotę 147,60 zł z VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. 1 PY OOOO no TJ --- STRONA 3 --- © ee R TM O aa sez Sygnatura akt: IC 235/15 | Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w P na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego W P z dnia 25 marca 2014 T. uchylił . zaskarżony wyrok w punkcie 1, 3 1 4 znosząc postępowanie od dnia 13 marca 2014 r. i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w P do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu Sąd II instancji wskazał, że apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie, strona pozwana nie została powiadomiona o terminie posiedzenia, tym samym została pozbawiona możliwości obrony swych praw. W tym stanie rzeczy, na skutek wadliwości procesowych sądu, strona faktycznie nie mogła uczestniczyć w istotnej części postępowania, należało stwierdzić, ze zaszła nieważność postępowania. Stąd też, Sąd Apelacyjny, po uznaniu, że sąd I instancji naruszył prawo, przez co pozwany Skarb Państwa został pozbawiony możności obrony swych praw, uchylił zaskarżony wyrok przy jednoczesnym zniesieniu postępowania z zakresie dotkniętym nieważnością, tj. od dnia 13 marca 2014 I. Pismem z dnia 23 marca 2015 T. (k. 358) pełnomocnik powoda oświadczył, że nie podtrzymuje wniosku o przesłuchanie świadka E.K. Podczas rozprawy w dniu 1 kwietnia 2015 r. pełnomocnik powoda podtrzymał swoje stanowisko procesowe, tj. wniósł o zasądzenie na rzecz powoda kwoty 150 000,- zł z odsetkami ustawowymi od dnia wyroku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na rzecz adw. A.Ł. wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej z urzędu oraz o nieobciążanie kosztami postępowania powoda z uwagi na jego trudną sytuację finansową, a także w związku z jego problemami zdrowotnymi. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód MM_ma lat 30, na stale zamieszkuje w J, wraz ze swoją matką w jej mieszkaniu, prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe. Powód nie pracuje, pozostaje pod stałą opieką lekarską, otrzymuje rentę socjalną. Powód kilkukrotnie był osadzony W zakładach karnych, w okresie od 9 listopada 2010 r. do 25 listopada 2010 r. przebywał w Areszcie Śledczym w O, od 25 listopada 2010 r. do 17 lipca 2011 T. przebywał w Zakładzie Karnym we W, od 21 lipca 2011 r. do 3 sierpnia 2011 r. przebywał w Areszcie Śledczym w P a od 3 sierpnia 2011 roku w Zakładzie Karnym we W. Dowód: karta ewidencyjna — informacje o pobytach i orzeczeniach (k. 72- 80, 98-105), notatka służbowa z dnia 11 stycznia 2013 T. (k. 106), zeznania powoda (k. 48) W czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w O (tj. od 9 listopada 2010 r. do 25 listopada 2010 r.) powód nie przebywał w celach w warunkach przeludnienia. W dniu 4 listopada 2011 roku była przeprowadzona kontrola jednostki penitencjarnej, a jej wyniki wykazały, że nie stwierdzono uchybień, obiekt był utrzymywany w czystości, we wszystkich celach wymienione były wykładziny podłogowe, zadaszone spacerniaki. Z protokołu kontroli wynika, że podczas kontroli nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. W tym samym dniu ocenie poddany został stan sanitarny Aresztu Śledczego w O, podczas której stwierdzono, że osadzeni mają regularnie wymienianą pościel (co 2 tygodnie), prowadzone są zabiegi dezynsekcji i deratyzacji, że cele, w których 2 R] --- STRONA 4 --- Sygnatura akt: IC 235/15 ? przebywają posiadają wentylację, ściany są łatwo zmywalne, do ich dyspozycji jest umywalka z bieżącą wodą oraz że zapewnione są środki higieny. . W kontroli tej oceniono, że stan techniczny pomieszczeń jest dobry oraz że nie stwierdzono nieprawidłowości. Podczas pobytu w AŚ w O powód miał możliwość uczestniczenia w zajęciach kulturalno - oświatowych i sportowych, które były realizowane zgodnie z tygodniowymi planami zająć. Dowód: karta ewidencyjna — informacje o pobytach i orzeczeniach (k. 72- 80, 98-105), notatka służbowa z dnia 11 stycznia 2013 r. (k. 106), protokół kontroli z dnia 4 listopada 2010 r. (k. 111-112), załącznik do protokołu kontroli — ocena stanu sanitarnego (k. 113-114), ocena pomieszczeń (k. 115-116), notatka służbowa z dnia 16 stycznia 2013 r. (k. 119) Powód przebywał z Zakładzie Karnym we W od dnia 30 kwietnia 2008 r. do dnia 11 lipca 2009 r., a następnie od 25 listopada 2010 r. do 13 grudnia 2012 r. W Zakładzie Karnym we W powód przebywał w warunkach przeludnienia w następujących okresach: - oddnia 7 maja 2008 r. do dnia 9 maja 2008 r. - oddnia 29 maja 2008 r. do dnia 9 czerwca 2008 r. - od dnia 10 czerwca 2008 r. do dnia 31 lipca 2008 r. - oddnia 1 sierpnia 2008 r. do dnia 6 lutego 2009 r. - od dnia 12 lutego 2009 r. do dnia 8 czerwca 2009 r. - od dnia 9 czerwca 2009 r. do dnia 15 czerwca 2009 r. - od dnia 19 czerwca 2009 r. do dnia 28 czerwca 2009 r. - oddnia 29 czerwca 2009 r. do dnia 6 lipca 2009 r. - oddnia 7 lipca 2009 r. do dnia 10 lipca 2009 r. Odnośnie pobytu powoda w warunkach przeludnienia nie została wydana żadna decyzja (od czasu wejścia w życie nowelizacji kodeksu karnego z dnia 6 grudnia 2009 r. ) Podczas pobytu w Zakładzie Karnym we W powód miał możliwość korzystania z zajęć kulturalno — oświatowych, nadto powód mógł uczestniczyć w rozgrywkach w grę w piłkę siatkową, tenis stołowy czy unihokej. Powodowi były wydzielane środki higieny osobistej zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003 T. tj. — mydło toaletowe - 1 szt., papier — 1 szt. toaletowy, nożyk do golenia 1 szt., proszek do prania 200 g., a także — w przypadku dodatkowo zgłoszonego zapotrzebowania — pasta do zębów i krem do golenia. 'W celach mieszkalnych w ZK we W zamontowana jest kratka wentylacyjna (działająca na zasadzie grawitacyjnej), w razie konieczności czyszczone są kratki wentylacyjne, raz na kwartał odbywają się kontrole okresowe przewodów kominowych, dymowych, spalinowych oraz wentylacyjnych, z każdej celi mieszkalnej jest dostęp do zimnej wody użytkowej. Cele, w których przebywał powód wyposażone były w częściowo zabudowany kącik sanitarny, oddzielony od reszty celi mieszkalnej płytą pilśniową na konstrukcji z kątownika trwale przymocowanej do podłoża, w kącikach tym zamontowane były muszle ustępowe oraz umywalka z bieżąca wodą. 3 de o --- STRONA 5 --- Sygnatura akt: IC 235/15 Cele, w których przebywał powód wyposażone były zgodnie z wytycznymi zawartymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003 r. w sprawie . warunków bytowych osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Dowód: notatka służbowa z wykazem dat i numerów cel, powierzchni cel oraz liczby osadzonych przebywających w celach z dnia 18 grudnia 2012 r. (k. 120- 122), notatka służbowa z dnia 20 grudnia 2012 r. (k. 123-125, 128-129), notatka służbowa z dnia 18 grudnia 2012 r. (k. 126), notatka służbowa z dnia 18 grudnia 2010 r. dot. środków do utrzymania czystości w celach mieszkalnych (k. 127), notatka służbowa z dnia 14 stycznia 2013 r. (k. 130), notatka służbowa z dnia 15 stycznia 2013 r. (k. 131), zeznania świadka J.K. (k. 171-172), notatka służbowa z dnia 11 stycznia 2013 r. (k. 107-110) W trakcie pobytu w Zakładzie Karnym we W powód korzystał z opieki lekarskiej. Powód był przebadany przez lekarza okulistę, podczas badania w dniu 6 września 2011 roku stwierdzono, że winien on nosić okulary korekcyjne + 2.0, powód otrzymał je w dniu 16 września 2011 r. Następnie, w marcu 2012 roku powód podczas kolejnej wizyty u lekarza okulisty domagał się wydania kolejnej pary okularów, jednak otrzymał decyzję odmowną, z uwagi na fakt, że darmowa para okularów przysługuje raz na 2 lata. Powód korzystał też z konsultacji lekarza neurologa ( 1 grudnia 2012 r., 27 lipca 2011 r., 30 stycznia 2012 r., 27 lutego 2012 r., 28 maja 2012 r. ), lekarza psychiatry (22 grudnia 2010 r. , 14 lutego 2011 r., 27 stycznia 2012 r. 19 maja 2012 r.). W trakcie wymienionych konsultacji lekarze specjaliści diagnozowali u powoda spowolnienie, uzależnienie od narkotyków, uzależnienie od benzodiazepinu. Lekarz psychiatra przepisał powodowi podawanie Pernazyny, z kolei lekarz neurolog 27 lutego 2012 r. skierował go na badanie EEG, które zostało wykonane w dniu 15 marca 2012 r. Zapis EEG okazał się nieprawidłowy, w związku z czym zalecono obserwację ewentualnych objawów oraz leczenie farmakologiczne. W dniu 19 lipca 2012 r. powód odmówił przyjęcia przepisanego leku i poprosił o rozmowę z neurologiem — ponowna konsultacja neurologiczna odbyła się w dniu 26 lipca 2012r., na prośbę powoda zmieniono lek. Dowód: sprawozdanie z postępowania wyjaśniającego dotyczącego opieki lekarskiej (k. 291-292, 294-295, 297), pismo okręgowego inspektoratu służby więziennej w P skierowane do powoda z dnia 9 sierpnia 2012 r. (k. 289, 293, 296), zeznania powoda (k. 140) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty urzędowe i prywatne dołączone do akt niniejszej sprawy - ich autentyczność oraz wiarygodność nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a i Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków: J.K. oraz P.K., którzy zeznawali na okoliczność warunków panujących w celach mieszkalnych. Ich zeznania nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a także znajdowały potwierdzenie w pozostałym zebranym materiale dowodowym. Na przymiot wiarygodności zasługiwały też zeznania B.P., który wskazał, jak wyglądało odbywanie kary pozbawienia wolności w czasie, kiedy przebywał wspólnie 4 Pee. TT --- STRONA 6 --- Sygnatura akt: IC 235/15 z powodem. Podał, że powód skarżył się na zbyt małą liczbę środków higienicznych do dyspozycji więźniów oraz że kącik sanitarny był odgrodzony płytą o wysokości 1,2 m. * Sąd nie wziął pod uwagę zeznań E.K. — świadek zeznawał w dniu 13 marca 2014 r., a od tego dnia postępowanie w sprawie zostało zniesione przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu. Sąd ponowienie nie przeprowadził dowodu z zeznań wskazanego świadka, bowiem strona powodowa wycofała wniosek o jego przesłuchanie. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w zakresie, w jakim zeznał on, że nie miał zapewnionej opieki lekarskiej, z dokumentów złożonych przez stronę pozwaną wynikało bowiem jednoznacznie, że regularnie korzystał on z porad lekarzy specjalistów — sam powód okolicznościom tym nie zaprzeczył. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd zważył, co następuje: Powództwo okazało się usprawiedliwione co do zasady. Z treści uzasadnienia pozwu, a także dalszych oświadczeń powoda, można wywieść wniosek, iż dochodził on swych roszczeń z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności osobistej i prawa do intymności poprzez niezgodne z prawem, nieludzkie i poniżające traktowanie, wynikające z umieszczenia go w celi, której powierzchnia kształtuje się na poziomie niższym od 3 m, a także niezapewnienia godziwych warunków bytowania, tj. odpowiednich urządzeń sanitarnych i wentylacji w celach, wyposażenia cel, oraz niezapewnienia dostępu do opieki lekarskiej. Podstawą prawną żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych jest art. 24 $ 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Poszkodowany (powód) aby uzyskać zadośćuczynienie pieniężne musi, stosownie do postanowień art. 6 k.. i art. 232 k.p.c., wykazać: 1) naruszenie dobra osobistego, 2) winę sprawcy (przy czym w wypadku odpowiedzialności Skarbu Państwa za bezprawne zachowania jego funkcjonariuszy wystarczające jest wykazanie przesłanki bezprawności), 3) powstania krzywdy w określonych rozmiarach, 4) istnienia związku przyczynowego pomiędzy zawinionym naruszeniem dobra osobistego a powstałą krzywdą. W świetle powyższego, rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien_w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi rozważyć, czy działanie pozwanego było bezprawne. Przepis art. 23 k.c. zawiera ogólną zasadę, że dobra osobiste, wymienione w nim jedynie przykładowo, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie z treścią art. 24 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany 5 Bee one o... --- STRONA 7 --- | Sygnatura akt: IC 235/15 ©, cel społeczny. Możliwość taką ustawodawca przewidział w art. 448 k.c. Przepis art. 24 kc statuuje domniemanie bezprawności działania naruszającego czyjeś dobro . osobiste. Domniemanie bezprawności, które ustanowił ustawodawca w art. 24 kc zwalnia jedynie stroną domagającą się ochrony dobra osobistego od wykazania, że działanie naruszające cudze dobro osobiste było bezprawne. Nie zwalnia natomiast takiej osoby od wykazania, że do naruszenia jej dobra osobistego doszło na skutek działania czy też zaniechania sprawcy. Innymi słowy, w realiach niniejszej sprawy na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia, że przebywał w warunkach urągających jego godności, w szczególności w przeludnionych celach, w których nie zapewniano skazanym odpowiednich warunków sanitarnych. Natomiast na pozwanym ciążył obowiązek wykazania, iż organizując odbywanie kary pozbawienia wolności, działał zgodnie z prawem. Jak stanowi art. 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. W judykaturze (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 13; z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07, OSNC-ZD 2008, nr 3, poz. 75, a także z dnia 17 marca 2010 r., II CSK 486/09, LEX nr 599534) trafnie zwrócono uwagę, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) każda osoba pozbawiona wolności musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Zasady powyższe zostały recypowane do polskiego porządku prawnego i wyrażone w art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji. W związku z tym odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności, na gruncie prawa polskiego może też uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności. W art. 110 $ 2 zdanie 2 k.k.w. ustawodawca określił minimalną powierzchnię celi mieszkalnej, jaka powinna przypadać na jednego skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności, na poziomie 3 m?. Przepis ten wyznacza więc jeden z elementów służących zapewnianiu humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Tylko zaś w takich warunkach możliwe jest zagwarantowanie, że wykonywanie tej kary odbywać się będzie przy poszanowaniu godności osób, wobec których jest stosowana. Naruszenie tego przepisu poprzez umieszczenie powoda w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w celi przeludnionej, w której powierzchnia na jednego skazanego jest mniejsza niż 3 m*, niewątpliwie godzi w jego dobra osobiste, a w szczególności jego godność i prawo do intymności. 6 --- STRONA 8 --- Sygnatura akt: IC 235/15 Rozpoznając zgłoszone przez powoda roszczenie o zadośćuczynienie z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych Sąd koncentrował się na okolicznościach : dotyczących warunków, w jakich odbywał on karę pozbawienia wolności w okresie, za który domagał się rekompensaty, a więc od lutego 2002 roku do dnia wniesienia pozwu - tj. 12 czerwca 2012 roku. Pozwany odnosząc się do powyższego żądania podniósł zarzut przedawnienia - z uwagi na fakt, że jego uwzględnienie rodzi szerokie konsekwencje Sąd w pierwszej kolejności odniesie się do niego, a w dalszej części przejdzie do rozważań prawnych nad meritum żądania. Do przedawnienia roszczeń majątkowych z tytułu naruszenia dóbr osobistych zastosowanie znajdzie przepis art. 442 $ 1 k.c. regulujący kwestię przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Wskazuje na to usytuowanie art. 448 kc w tytule VI księgi trzeciej kc „Czyny niedozwolone”. Zgodnie zaś z treścią tego przepisu roszczenia takie ulegają przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Odpowiednio stosując ten przepis do roszczenia o zadośćuczynienie z art. 448 k.c. przyjąć należy, że ulega ono przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o bezprawnym zachowaniu godzącym w jego dobra osobiste i o osobie dopuszczającej się takiego naruszenia. W każdym razie termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od zdarzenia stanowiącego naruszenie dobra osobistego. Według twierdzeń powoda do naruszenia jego dóbr osobistych zaczęło dochodzić od lutego 2002 roku, kiedy to przebywał w Zakładzie Karnym w Gębarzewie, a stan ten trwał - w jego ocenie do dnia wniesienia pozwu. Wnosić zatem należy, że powód miał na bieżąco świadomość bezprawności zachowań funkcjonariuszy pozwanego, na skutek którego doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, a więc z upływem każdego dnia pobytu w jednostkach penitencjarnych rozpoczynał bieg przedawnienia roszczeń z tego tytułu. Skoro powód wniósł pozew dopiero w dniu 12 czerwca 2012 T. uznać należało, że jego roszczenie za okres od lutego 2002 roku do 12 czerwca 2009 roku uległo przedawnieniu. W takim stanie rzeczy przedmiotem badania Sądu był objęty jedynie pobyt powoda w jednostkach penitencjarnych od dnia 12 czerwca 2009 r. do dnia 12 czerwca 2012 T. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w aktach sprawy brak dowodów potwierdzających część zarzutów kierowanych przez powoda pod adresem administracji zakładu karnego. Przeprowadzone w Zakładzie Karnym kontrole sanitarne nie potwierdziły sugestii powoda, jakoby cele były nienależycie oświetlone, a system wentylacyjny był niesprawny. W czasie odbywania kary pozbawienia wolności miał on również możliwość uczestnictwa w zajęciach kulturalno - oświatowych i sportowych, co zostało potwierdzone treścią notatek służbowych, które nie były kwestionowane przez stronę powodową. Odnosząc się z kolei do zarzutów strony powodowej dotyczących zbyt małej liczby środków higienicznych wskazać należy, że zarzut ten również uznać należy za chybiony. W istocie — powód otrzymywał miesięcznie wyliczone środki higieny osobistej (takie jak mydło, papier toaletowy czy pastę do zębów), wynikało to z wykonywania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku, w którym określono warunki bytowe osób osadzonych. To na podstawie powołanego rozporządzenia wydawane byty osadzonym środki higieny. Powód, mając świadomość, jak wygląda miesięczny przydział przekazywanych artykułów sf. BW O Or e | --- STRONA 9 --- Sygnatura akt: IC 235/15 higienicznych winien tak nimi dysponować, aby wystarczyły mu one do otrzymania kolejnego przydziału. ż Kolejnym zarzut powoda dotyczył źle zorganizowanego kącika sanitarnego. Powód wskazywał, że płyta pilśniowa oddzielająca muszlę ustępową od współosadzonych była zbyt niska, nie zapewniała poczucia intymności, co — zdaniem powoda - naruszało jego godność. Wskazać należy, że układ celi oraz jej wyposażenie są determinowane przez zapisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że wszelkie sprzęty, które znajdują się w celi, kąciki sanitarne i wyposażenie powinny odpowiadać wytycznym w rozporządzeniu zawartym. Cyklicznie sprawdzane są warunki panujące w celach — kontrole nie wykazały żadnych nieprawidłowości. Nie wszystkie cele wyposażone są w murowany kącik sanitarny — z akt sprawy wynika, że powód przebywał w celach, w których kącik ten był oddzielony od pozostałej części celi płytą pilśniową — taki stan faktyczny w istocie może powodować pewnego rodzaju poczucie dyskomfortu, nie można jednak uznać, że dobra osobiste powoda zostały w ten sposób naruszone. Płyta pilśniowa oddziela muszlę ustępową i pozwala na zachowanie intymności - choćby w minimalnym stopniu. Oczywistym jest, że najbardziej komfortowo byłoby, gdyby muszla ustępowa była w pełni zabudowana, nie oznacza to jednak, że konieczność korzystania z ubikacji za przepierzeniem z płyty pilśniowej automatycznie godzi w dobra osobiste osadzonych. Powód nie zaoferował również żadnych dowodów, które miałyby potwierdzić brak opieki lekarskiej podczas pobytu w zakładach karnych - z jego zeznań wynikało, że oczekiwał na specjalistyczne konsultacje ok. roku, co uniemożliwiło mu należyte leczenie, wskazać jednak należy, że zarzuty te nie zostały w żaden sposób potwierdzone. Wręcz przeciwnie — z historii wizyt lekarskich i przebytych konsultacji wynikało, że powód korzystał z nich nader często. Powód leczył się u lekarza okulisty, gdzie przepisano mu okulary korekcyjne, a recepta na nie została zrealizowana tydzień po wizycie. Na marginesie wskazać należy roszczeniowy charakter powoda, który w niespełna pół roku po otrzymaniu nowych okularów domagał się ich kolejnej zmiany. Okulary korekcyjne nie zostały jednak wymienione, bowiem osadzonym przysługuje jedna prawda darmowych okularów na dwa lata. Odnosząc się do konsultacji neurologicznych powoda wskazać należy, że i w tym przypadku nie wykazał on, jakoby nie miał dostępu do opieki zdrowotnej - w okresie od 27 lipca 2011 roku do 28 maja 2012 roku był u lekarza neurologa 5-cio krotnie — Sąd nie znalazł więc podstaw do stwierdzenia zasadności stawianych zarzutów. Ubocznie podkreślić należy, że taka częstotliwość wizyt u lekarzy — specjalistów jest często wręcz niemożliwa w warunkach wolnościowych, gdzie terminy konsultacji lekarskich umawiane są z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Poza opisanymi wizytami u lekarzy — specjalistów powód miał też dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej- regularnie miał mierzone ciśnienie i możliwość korzystania z pomocy doraźnej. Ustosunkowując się do zarzutu powoda, jakoby przebywał w przeludnionych celach wskazać należy, że co do zasady zarzut ten jest słuszny, ale tylko co do pewnego okresu. Z ewidencji pobytu powoda w Zakładzie Karnym we W wynika, że w 8 www www --- STRONA 10 --- Sygnatura akt: IC 235/15 : zakresie objętym pozwem powód przebywał w warunkach przeludnienia 26 dni - od 12 do 15 czerwca 2009 r., od 19 do 30 czerwca 2009 r. oraz od 1 do 10 lipca 2009 r. W ocenie Sądu działanie pozwanego polegające na osadzeniu powoda w celach, które nie spełniły wymogu określonego przez art. 110 $ 2 k.k.w. tj. miało charakter bezprawny. Jak już wcześniej wskazano, do przypisania odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa nie ma konieczności wykazywania winy w działaniu bądź zaniechaniu jego funkcjonariuszy. Art. 417 $1 k.c. wymaga jedynie bezprawności działania bądź zaniechania pozwanego. W związku z tym pozwany nie mógł ekskulpować się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, iż Dyrektor Zakładu Karnego we W nie ma żadnego wpływu na liczbę skazanych kierowanych do jego jednostki celem odbycia kary pozbawienia wolności, albowiem ocena zachowania pozwanego związana jest immanentnie z polityką karną i penitencjarną państwa. Sąd stosując art. 417 k.c. ocenia całokształt działalności państwa w tej sferze. Jest oczywiste, że represyjna polityka państwa przy niezapewnieniu podstawowych warunków dla jej realizacji (wykonywania kary pozbawienia wolności) nie może usprawiedliwiać naruszania dóbr osobistych skazanego (godności i intymności) przez umieszczenie go na stałe w celach przeludnionych, z częściowo odsłoniętym kącikiem sanitarnym. Stanowisko pozwanego oparte jest na nieporozumieniu wynikającym z błędnego utożsamiania braku winy Dyrektora Zakładu Karnego we W z brakiem winy samego Skarbu Państwa. Dyrektor jest jedynie organem państwowej jednostki organizacyjnej uprawnionym na mocy art. 67 $ 2 k.p.c. do reprezentowania w niniejszym procesie pozwanego Skarbu Państwa. Brak winy po jego stronie nie oznacza więc braku winy pozwanego Skarbu Państwa. Może ona bowiem wynikać również z zachowań innych niż Dyrektor funkcjonariuszy państwowych. Państwo ma obowiązek takiego zorganizowania systemu penitencjarnego, aby skazani odbywali karę w warunkach humanitarnych. Jeśli tego nie czyni, mamy do czynienia co najmniej z winą organizacyjną po stronie najwyższych organów władzy publicznej odpowiedzialnych za funkcjonowanie i finansowanie więziennictwa. Naruszenie godności człowieka z natury rzeczy rodzi u niego negatywne przeżycia psychiczne. Doznanie przez powoda krzywdy było więc oczywiste. Także istnienie normalnego związku przyczynowego (art. 361 $ l k.c.) pomiędzy bezprawnym zachowaniem pozwanego, a naruszeniem godności osobistej powoda i odniesioną przez niego z tego tytułu krzywdą było niewątpliwe. Mając na uwadze powyższe, należało uznać, że w sprawie zachodziły wszystkie przesłanki odpowiedzialności pozwanego za krzywdę powoda (art. 448 k.e.). W tej sytuacji należało jeszcze przesądzić, czy w okolicznościach sprawy żądana przez powoda forma rekompensaty krzywdy jest uzasadniona. Prawo cywilne kładzie bowiem nacisk przede wszystkim na naprawienie krzywdy przez zastosowanie środków ochrony niemajątkowej, które są ukierunkowane na usunięcie jej skutków. Wynika to z brzmienia art. 24 k.c., w którym wskazuje się przede wszystkim na możliwość żądania, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła niezbędnych czynności, w szczególności złożyła oświadczenie w odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Natomiast możliwość żądania zadośćuczynienia pieniężnego wskazana jest w tym przepisie jako dodatkowe, uzupełniające roszczenie, stanowiące formę dodatkowego zrekompensowania krzywdy. W ocenie Sądu takie aspekty jak : najwyższa waga naruszonego dobra osobistego (godności i intymności - jednych z najważniejszych dóbr osobistych człowieka), oczywista przewaga pozycji pozwanego i jego funkcjonariuszy nad powodem, która czyniła każde naruszenie praw tego 9 PU ZW OWE OP SZER a ABA Aa] --- STRONA 11 --- Sygnatura akt: IC 235/15 M ostatniego boleśniejszym oraz fakt, że przeproszenie powoda przez pozwanego stanowiłyby dla niego w tej sytuacji tylko niewielką satysfakcję, przemawiały za > przyznaniem powodowi zadośćuczynienia pieniężnego. Przy ocenie wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowaną naruszeniem dóbr osobistych należy mieć na uwadze rodzaj dobra, które zostało naruszone oraz charakter, stopień nasilenia i długość okresu doznawania przez pokrzywdzonego ujemnych przeżyć psychicznych spowodowanych naruszeniem (krzywda). Jednocześnie przypomnieć należy, że zakres krzywdy należy oceniać nie według subiektywnego odczucia pokrzywdzonego, ale według miar zobiektywizowanych, odwołujących się nie tylko do tych odczuć, ale przede wszystkim do obiektywnego postrzegania tej krzywdy w odbiorze społecznym. Prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie, zaś nadmierne zagęszczenie celi może samo w sobie być kwalifikowane jako traktowanie niehumanitarne — co zostało wprost wskazane w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2010 r. (II CSK 486/09). W niniejszej sprawie nie pozostawiał wątpliwości fakt, że powód przebywał w warunkach przeludnienia, że przebywał w celach, w których na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m? powierzchni. Choć okres ten (odnośnie do którego nietrafny okazał się zarzut przedawnienia) nie trwał długo, bo wynosił zaledwie 26 dni, uznać należało, że okoliczność ta w żaden sposób nie uwalnia Skarbu Państwa od odpowiedzialności za to naruszenie - odpowiedzialności mającej swoje źródło w normie zawartej w art. 448 kc. Jak bowiem wynika z art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu tratowaniu albo karaniu. Europejski Trybunał Praw Człowieka stoi na stanowisku, że sam fakt występowania zjawisko skrajnego braku przestrzeni (jakim jest odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia) jest przesłanką do stwierdzenia poniżającego traktowania osadzonego. Sąd, mając na względzie europejskiej standardy odbywania kary pozbawienia wolności, a także mając na uwadze konieczność poszanowania godności każdego człowieka uznał zatem, że w związku z naruszeniem przed pozwanego dóbr osobistych powoda MM przysługuje odszkodowanie. Powód domagał się zasądzenia na jego rzecz kwoty 150 000,- zł (z tytułu przeludnienia cel, nieodpowiednich warunków bytowych a także braku dostatecznej opieki medycznej), w ocenie Sądu żądanie to zostało jednak w wyraźny sposób zawyżone, nie przystając do ekonomicznych realiów społeczeństwa. Sąd uznał, iż okres naruszenia i charakter krzywdy (dyskomfort) uzasadniają zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 500,00 zł jako kwoty która stanowi dla powoda pewien wymiar ekonomiczny nie będąc symboliczną. Większość z zarzutów powoda nie została udowodniona, a fakt odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia trwał niespełna miesiąc, w tym stanie rzeczy Sąd uznał, że powyższa kwota pozwoli na zrekompensowanie krzywdy powoda, a przy tym nie będzie nadmiernie wysoka nie doprowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia strony powodowej. 10 --- STRONA 12 --- Sygnatura akt: IC 235/15 Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę . 500,- zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 kwietnia 2015 roku do dnia zapłaty, w pozostałym zaś zakresie powództwo oddalił. Sąd kierował się przy tym zasadą wyrażoną w art. 321 $ 1 kpc i uwzględnił żądanie odsetkowe powoda za okres od dnia wyrokowania do dnia zapłaty — zgodnie z żądaniem (punkt1i2 wyroku).Podstawę zasądzenia odsetek stanowi art. 481 $ 11 2 kc w zw. z art. 455 kc. Na podstawie art. 102 kpc Sąd nie obciążył powoda kosztami postępowania, a to z uwagi na jego trudną sytuację materialną — powód nie pracuje, utrzymuje się z | zasiłku, który w całości przeznaczony jest na zakup niezbędnych medykamentów, a pozostałe koszty jego utrzymania pokrywa jego matka, z którą zamieszkuje. Sąd zasądził od Skarbu Państwa — Sądu Okręgowego w P na rzecz adwokat A.Ł. kwotę 147,60 zł tytułem wynagrodzenie za reprezentowanie powoda jako pełnomocnik z urzędu a to na podstawie $ 19 pkt 1 wzw.z $ 11 ust. 1 pkt 25 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu — tekst jednolity z dnia 25 lutego 2013 r. — Dz. U. z 2013 r. poz. 461. SSO Urszula Jabłońska - Maciaszczyk 11