Postanowienie IC 219/13 Dnia 17 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny w składzie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 219/13 Dnia 17 grudnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Piotr Szymankiewicz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Renata Skórska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa A. K., K. W. (1), K. W. (2) i K. W. (3) przeciwko T. O. o zadośćuczynienie i odszkodowanie Z powództwa A. K. przeciwko T. O.: Zasądza od pozwanego T. O. na rzecz powódki A. K.: kwotę 40.000 ( czterdzieści tysięcy ) zł tytułem zadośćuczynienie za doznana krzywdę z ustawowymi odsetkami od dnia 30 kwietnia 2013 r. kwotę 15.000 zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 7 stycznia 2013 r. W pozostałym zakresie powództwo oddala. Zasądza od pozwanego T. O. na rzecz powódki A. K. kwotę 2.239,60 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Nakazuje pobrać od pozwanego T. O. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 2.183,10 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa. Z powództwa K. W. (1) przeciwko T. O.: Zasądza od pozwanego T. O. na rzecz powoda K. W. (1): kwotę 40.000 ( czterdzieści tysięcy ) zł tytułem zadośćuczynienie za doznaną krzywdę z ustawowymi odsetkami od dnia 30 kwietnia 2012 r. kwotę 15.000 zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 30 kwietnia 2012 r. W pozostałym zakresie powództwo oddala. Zasądza od pozwanego T. O. na rzecz powoda K. W. (1) kwotę 501,30 zł zwrotu kosztów procesu. Wyrokowi nadaje rygor natychmiastowej wykonalności w punkcie II.1.a do kwoty 7.000 zł i w punkcie II.1.b do kwoty 3.000 zł --- STRONA 2 --- Nakazuje pobrać od pozwanego T. O. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 2.848,12 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa. Z powództwa K. W. (2) przeciwko T. O.: Zasądza od pozwanego T. O. na rzecz powódki K. W. (2): kwotę 50.000 ( pięćdziesiąt tysięcy ) zł tytułem zadośćuczynienie za doznaną krzywdę z ustawowymi odsetkami od dnia 30 kwietnia 2012 r. kwotę 15.000 ( piętnaście tysięcy ) zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 30 kwietnia 2012 r. W pozostałym zakresie powództwo oddala. Zasądza od pozwanego T. O. na rzecz powódki K. W. (2) kwotę 1.250 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Wyrokowi nadaje rygor natychmiastowej wykonalności w punkcie III.1.a do kwoty 7.000 zł i w punkcie III.1.b do kwoty 3.000 zł Nakazuje pobrać od pozwanego T. O. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 3.366 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa. Z powództwa K. W. (3) przeciwko T. O.: Zasądza od pozwanego T. O. na rzecz powoda K. W. (3) kwotę 40.000 ( czterdzieści tysięcy ) zł tytułem zadośćuczynienie za doznana krzywdę z ustawowymi odsetkami od dnia 30 kwietnia 2012 r. W pozostałym zakresie powództwo oddala. Zasądza od pozwanego T. O. na rzecz powoda K. W. (3) kwotę 127 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Wyrokowi nadaje rygor natychmiastowej wykonalności w punkcie IV.1 do kwoty 7.000 zł. Nakazuje pobrać od pozwanego T. O. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwotę 2.098,20 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych od uwzględnionej części powództwa. Odstępuje od obciążenia powodów nieuiszczonymi kosztami sądowymi w części oddalającej powództwo. SSO Piotr Szymankiewicz UZASADNIENIE W pozwie złożonym w Sądzie Rejonowym w Krotoszynie w dniu 30 marca 2012 r. powodowie A. K., K. W. (1), K. W. (2), K. W. (3) i R. K. (1) domagali się zasądzenia od pozwanego T. O. świadczeń pieniężnych wskazanych w petitum pozwu i to: • na rzecz A. K. kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; • na rzecz K. W. (1) kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz kwoty 20.000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej; • na rzecz K. W. (2) kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz kwoty 20.000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej; --- STRONA 3 --- • na rzecz K. W. (3) kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; • na rzecz R. K. (2) kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; W uzasadnieniu pozwu powodowie podali, że w dniu 6 listopada 2009 r. w miejscowości G., śmiertelnemu wypadkowi przez uduszenie w trakcie wykonywania pracy u pozwanego T. O. uległa jego pracownica M. W. (1), będąca córką powódki A. K., siostrą powoda R. K. (2) i matką pozostałych powodów. T. O. wyrokiem Sądu Rejonowego w Krotoszynie został prawomocnie skazany za dopuszczenie pracowników do pracy w nie oddanym do użytku i nieoznaczonym strefami niebezpiecznymi węźle betoniarskim a ponadto bez doinformowania pracowników o ich występowaniu, braku opracowanej oceny ryzyka zawodowego, braku skutecznego nadzoru nad pracami, przy których występuje zagrożenie przez co naraził ich na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała, w wyniku czego M. W. (1) niedoinformowana o ryzyku związanym z wykonywaniem pracy weszła w strefę bezpośredniego zagrożenia życia to jest boksu z piaskiem w trakcie jego pracy, co spowodowało jej zasypanie piaskiem i uduszenie Swoje żądania finansowe powodowie uzasadnili treścią art. 446 § 3 i 4 k.c. Prawomocnym zarządzeniem przewodniczącej Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w Krotoszynie z 23 sierpnia 2012 r. ( karta 159 ) pozew R. K. (2) został zwrócony z powodu nieuiszczenia opłaty sądowej. W odpowiedzi na pozew złożonej 30 listopada 2012 r. ( karta 172 ) pozwany T. O. wniósł o oddalenie powództwa A. K. w całości, uznał roszczenie o zadośćuczynienie na rzecz powodów K. W. (1), K. W. (3) i K. W. (2) do kwot po 7.000 zł i roszczenie o odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej na rzecz powodów K. W. (1) i K. W. (3) do kwot po 3.000 zł, a w pozostałym zakresie wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany podniósł miedzy innymi, że dla oceny roszczenia powodów o odszkodowanie za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej należy mieć na uwadze świadczenia wypłacone po śmierci M. W. (1) przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w kwotach 10.860 zł i 73.598 zł, a także kwoty wypłacone dwukrotnie przez pozwanego każdemu z dzieci zmarłej w wysokości po 700 zł. W piśmie procesowym złożonym 7 stycznia 2013 r. ( karta 243 ) pełnomocnik powodów rozszerzył powództwo domagając się ostatecznie: • na rzecz A. K. kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz kwoty 30.000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej; • na rzecz K. W. (1) kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz kwoty 20.000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej; • na rzecz K. W. (2) kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz kwoty 20.000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej; • na rzecz K. W. (3) kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz kwoty 20.000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej; Postanowieniem z 10 stycznia 2013 r. ( karta 250 ) Sąd Rejonowy w Krotoszynie stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Kaliszu. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa również w części w jakiej doszło do jego rozszerzenia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Krotoszynie z dnia 15 kwietnia 2011 r. wydanym w sprawie II K 57/10 pozwany T. O. skazany został miedzy innymi za to, że w okresie od maja 2009 r. do 6 listopada 2009 r. będąc --- STRONA 4 --- odpowiedzialnym za bezpieczeństwo i higienę pracy nie dopełnił swoich obowiązków w ten sposób, że dopuścił do wykonywania przez pracowników prac w nieoddanym do użytku i nieoznaczonym strefami niebezpiecznymi węźle betoniarskim, bez doinformowania pracowników o ich występowaniu, braku opracowanej oceny ryzyka zawodowego, braku skutecznego nadzoru nad pracami, przy których występuje zagrożenie, przez co naraził pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała, w wyniku czego w dniu 6 listopada 2009 r. M. W. (1) niedoinformowana o ryzyku związanym z wykonywaniem pracy weszła w strefę bezpośredniego zagrożenia życia, to jest boksu z piaskiem w trakcie jego pracy, co spowodowało jej zasypanie piaskiem i uduszenie. Dowód: odpis wyroku S.R. w K. wraz z uzasadnieniem k. 19 – 34. W chwili swej tragicznej śmierci M. W. (1) miała ukończone 38 lat i pozostawała w związku małżeńskim z R. W.. Z poprzedniego związku małżeńskiego z J. W., rozwiązanym przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 28 marca 2008 r. w sprawie IC 1361/99, M. W. (1) miała troje dzieci: K. W. (3) ( w chwili śmierci matki lat 18 ), K. W. (1) ( w chwili śmierci matki lat 14 ) i K. W. (2) ( w chwili śmieci matki lat 13 ). Na mocy ugody z dnia 27 sierpnia 1999 r. zawartej przed Sądem Rejonowym w Krotoszynie w sprawie III RC 39/99 J. W. miał obowiązek alimentowania każdego z dzieci kwotami po 200 zł miesięcznie. M. W. (1) była do 1/3 części współwłaścicielką nieruchomości zabudowanej piętrowym budynkiem mieszkalnym, w którym zamieszkiwała razem z rodziną. Spadek po zmarłej M. W. (1) z mocy ustawy nabyły z dobrodziejstwem inwentarza jej dzieci: K. W. (3), K. W. (1) i K. W. (2), każde z nich po 1/3 części. Dowód: dokumenty USC k. 51 – 54, wyrok S.O. w Kaliszu k. 231, wyciąg z protokołu rozprawy k. 230, umowa darowizny k. 67 – 70, postanowienie Sądu Rejonowego w Krotoszynie z 15 lipca 2010 r. k. 73, zaświadczenie o zarobkach k. 175, zaświadczenie o wypłacie ekwiwalentu za urlop i odprawy pośmiertnej k. 176, zeznania powódki A. K. – od 7do 19 minuty nagrania z rozprawy z dnia 18 czerwca 2013r. k. 384. Do chwili swej śmierci w listopadzie 2009 r. M. W. (1) razem z mężem R. W. i trójką dzieci zamieszkiwała na parterze budynku mieszkalnego usytuowanego w K. przy ul. (...). Matka M. W. (1) - powódka A. K. zajmowała w tym budynku mieszkanie na piętrze. Relacje między matką a dziećmi były bardzo dobre, a więzi emocjonalne bardzo silne. Zmarła była dobrą, kochającą i troszczącą się o dzieci matką. Interesowała się ich sprawami i postępami w nauce. Z kolei relacje między M. W. (1), a jej matką były dobre, to jednak nie pozbawione okresowych konfliktów zwykle na tle finansowym stosunku do R. W.. W okresie, gdy M. W. (1) pracowała jej dzieci miały zapewnione obiady u babci. Gdy A. K. przebywała na leczeniu szpitalnym córka ją odwiedzała w szpitalu. Małżonkowie W. zasadniczo nie spędzali wolnego czasu z powódka A. K.. Przez 10 lat ich wspólnego pożycia jedynie kilkakrotnie spędzili wspólnie część świąt. Dowód: zeznania świadka E. W. – od 24 do 39 minuty nagrania z rozprawy w dniu 28 marca 2013 r. k. 286, zeznania świadka R. W. – od 39 do 59 minuty nagrania z rozprawy w dniu 28 marca 2013 r. k. 286, zeznania świadka E. K. – od 14 do 30 minuty nagrania z rozprawy w dniu 23 kwietnia 2013 r. k. 340, zeznania powódki A. K. – od 28 do 30 minuty nagrania z rozprawy z dnia 18 czerwca 2013r. k. 384. Po uzyskaniu rozwodu z pierwszym mężem M. W. (1) znalazła się w trudnym położeniu finansowym, tym bardziej, że były mąż nie wywiązywał się w pełni z obowiązku alimentacyjnego. Chwytała się najróżniejszych prac i korzystała ze wsparcia rodziny. M. W. (1) w latach 2004 – 2007 otrzymywała z Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy (...) w K. zasiłki rodzinne (od 139 do 192 zł miesięcznie), dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci (510 zł), dodatki z tytułu rozpoczęci roku szkolnego (od 270 do 300 zł) i dodatki z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej (od 50 do 80 zł). Po jej śmierci wyszło na jaw, że M. W. (1) pozostawiła zobowiązania wobec Funduszu Alimentacyjnego i to w związku z jednoczesnym pobieraniem świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego i z Funduszu. Zobowiązania te zostały ostatecznie umorzone. Dowód: pismo (...) w K. k. 205, decyzje (...) w K., wnioski o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami i dołączona do nich dokumentacja na k. 207 – 233, zeznania świadka R. W. – od --- STRONA 5 --- 46 do 59 minuty nagrania z rozprawy w dniu 28 marca 2013 r. k. 286, zeznania świadka E. K. – od 14 do 30 minuty nagrania z rozprawy w dniu 23 kwietnia 2013 r. k. 340. W dacie śmierci M. W. (1) pracowała na pełen etat w Przedsiębiorstwie (...). Zgodnie z wystawionym świadectwem pracy okres jej zatrudnienia na stanowisku pracownika fizycznego trwał od 1 czerwca 2008 r. do daty jej śmierci. Wynagrodzenie netto zmarłej w okresie od lipca do września 2009 r. wynosiło 979,96 zł. W rzeczywistości M. W. (1) otrzymywała wynagrodzenie w przedziale od 1.500 do 2.500 zł, a niekiedy nawet wyższe. W przedsiębiorstwie (...) pracował również zmarłej - R. W.. W dni robocze M. W. (1) wracała z pracy do domu późnych godzinach wieczorem. Pracowała też w każdą sobotę do godziny 13 – 14. Po jej śmierci pozwany T. O. wypłacił dzieciom zmarłej ekwiwalent za urlop i odprawę pośmiertną w łącznej wysokości 3.697,90 zł to jest po 815 zł netto na każde z dzieci oraz zapomogi świąteczne po 700 zł na każde dziecko i zapomogi losowe z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w kwotach po 700 zł na każde dziecko. Dowód: zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach k. 175, świadectwo pracy k. 185, zaświadczenie o wypłacie ekwiwalentu za urlop i odprawy pośmiertnej k. 176, zestawienia wypłaconych zapomóg świątecznych i losowych k. 179 – 180 i 310 do 337, zeznania powódki A. K. – od 31 do 37 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440, zeznania powoda K. W. (1) – od 1 godziny 2 minuty do 1 godziny 6 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440, zeznania powoda K. W. (3) – od 1 godziny 37 minuty do 1 godziny 40 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440, zeznania pozwanego T. O. – od 1 godziny 49 minuty do 1 godziny 57 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440. W związku ze śmiercią M. W. (1) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił członkom rodziny zmarłej jednorazowe odszkodowanie i to w marcu 2010 r. w kwocie 49.066 zł, w tym na rzecz K. W. (1) i K. W. (2) po 24.533 zł 24.533 zł oraz w maju 2010 r. na rzecz powódki A. K. jednorazowe odszkodowanie w kwocie 10.860 zł. K. W. (3) odmówiono przyznania jednorazowego odszkodowania za śmierć matki, gdyż nie kształcił się w żadnej szkole, nie spełniał warunków do uzyskania renty rodzinnej, a tym samym do jednorazowego odszkodowania. Decyzją z marca 3010 r. K. i K. W. (2) przyznano rentę rodzinną w łącznej wysokości 810,12 zł corocznie waloryzowanej, w marcu 2012 r. wynoszącej 959 zł. Dowód: pisma ZUS k. 248 i 345. Po śmierci M. W. (1) jej matka A. K. została ustanowiona rodziną zastępczą dla małoletnich dzieci zmarłej. Z tego tytułu Powiatowe (...)w K. wypłacało A. K. począwszy od stycznia 2010 r. pomoc pieniężną w wysokości od 461 do 660 zł miesięcznie na rzecz K. W. (1) i od 461 do 558 zł na rzecz K. W. (2). Dowód: pismo (...) w K. k. 235 i 309. Wiadomość o śmierci matki była dla dzieci sytuacją wysoce traumatyczną. Przeżycia dzieci zwiększał fakt, że śmierć matki miała charakter tragiczny. Ich przeżycia emocjonalne objawiały się z czasem między innymi buntem w relacjach z babcią. R. W. już po dwóch tygodniach opuścił rodzinę i związał się z inną partnerką. Wszystkie dzieci wymagały wsparcia psychologicznego, a w szczególności córka zmarłej - K. W. (2) - najmłodsza i przez to najsilniej z nią związana. Spotkania z psychologiem zorganizowała babcia dzieci - A. K. i trwają one do chwili obecnej. Powódka A. K. podjęła też decyzję o zabraniu dzieci do swego swojego mieszkania na piętrze. Po wyremontowaniu przez dzieci mieszkania na parterze sprowadzili się do niego K. W. (1) i K. W. (3), a powódka K. W. (2) zamieszkała z braćmi po uzyskaniu pełnoletniości w listopadzie 2013 r. Rodzeństwo wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Dowód: zeznania świadka E. W. – od 24 do 39 minuty nagrania z rozprawy w dniu 28 marca 2013 r. k. 286, zeznania świadka R. W. – od 56 do 59 minuty nagrania z rozprawy w dniu 28 marca 2013 r. k. 286, zeznania świadka E. K. – od 14 do 30 minuty nagrania z rozprawy w dniu 23 kwietnia 2013 r. k. 340, zeznania świadka M. W. (2) – od 32 do 45 minuty nagrania z rozprawy w dniu 23 kwietnia 2013 r. k. 340, zeznania powódki A. K. – od 21 do 26 minuty nagrania z rozprawy w dniu --- STRONA 6 --- 5 grudnia 2013 r. k. 440, zeznania powoda K. W. (1) – od 57 do 59 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440, zeznania powódki K. W. (2) – od 1 godziny 16 minuty do 1 godziny 17 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440. W chwili śmierci matki powódka K. W. (2) była uczennicą I klasy Gimnazjum nr 1 w K., powód K. W. (1) był uczniem I klasy Oddziału Przysposabiającego do Pracy przy Gimnazjum nr 2 w K., a K. W. (3) miał już ukończone gimnazjalne studium przyuczenia do zawodu blacharza samochodowego i nieformalnie był zatrudniony u swojego biologicznego ojca za wynagrodzeniem od 900 do 1.000 zł miesięcznie. Dowód: zaświadczenia szkół k. 65 – 66, zeznania powoda K. W. (4) – od 1 godziny 33 minuty do 1 godziny 48 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440. Powódka A. K. ma obecnie 62 lata, utrzymuje się z emerytury w kwocie 792 zł. Po otrzymaniu wiadomości o śmierci córki powódka aż do pogrzebu przebywała u swojego syna. Razem z dziećmi i przy udziale swego brata powódka organizowała pogrzeb córki. Pierwsze miesiące po śmierci córki była zajęta organizacją opieki nad dziećmi. W lutym 2010 r. udała się do psychologa i pozostaje pod jego opieką, obecnie z zaleceniem pracy na zasobach. Począwszy od 2000 r. przez klika następnych lat powódka leczyła się w poradni zdrowia psychicznego w K.. Jej pierwszy kontakt z psychiatrą wiązał się z wydarzeniami dotyczącymi śmierci jej męża. Kontakt z psychiatrą został odnowiony po śmierci córki i był związany z przeżywaniem tej tragedii, sytuacją rodzinną, porzuceniem rodziny przez męża zmarłej - R. W. oraz udziałem w procesie karnym przeciwko pozwanemu, który dodatkowo nasilił przeżycia. Psychiatra zapisywał leki nasenne i uspokajające. Obecnie powódka zażywa je sporadycznie, systematycznie za to odwiedza grób córki. Powódka ma syna z którym utrzymuje bliski i serdeczny kontakt, może zawsze liczyć na jego pomoc Dowód: zaświadczenie lekarskie k. 56, dokumentacja psychologiczna w kopertach na k. 361 i 376, zeznania powódki A. K. – od 8 do 45 minuty nagrania z rozprawy z dnia 18 czerwca 2013 r. k. 384 i od 22 do 57 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440. W chwili obecnej wspomnienie tragicznego wydarzenia wywołuje u A. K. silne napięcie emocjonalne. Nie potrafi wówczas opanować emocji i płacze. Jest osoba pełną niepokoju i lęku, jest nadwrażliwa, zbyt emocjonalna i zbyt silnie reaguje na różne bodźce. Często jest wytrącona z równowagi i może reagować w sposób irracjonalny. Czuje się osamotniona i niezrozumiana. Wobec ludzi ujawnia nieufność, neurotyczną podejrzliwość, co może u nie powodować trudności w kontaktach międzyludzkich Dowód: opinia pisemna biegłego psychologa k. 407. Powód K. W. (1) ma obecnie 19 lat. Utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 450 zł i zasiłku z tytułu nauki płaconego przez (...) w kwocie 400 zł miesięcznie. W okresie pracy M. W. (1) u T. O. powód miał stosunkowo mały kontakt z matką, która wracała z pracy do domu miedzy godzinami 21 a 23. O swoich problemach rozmawiał tylko z matką, gdyż nie miał bliższej mu osoby. Pierwszych dni po śmierci matki nie pamięta. Miał podawane jakieś leki uspokajające, był pod opieką babci i wuja. Kontynuował naukę w Ochotniczym Hufcu P. zdobywając zawód kucharza małej gastronomii. Następnie podjął naukę w liceum ogólnokształcącym i obecnie jest w II klasie. Ograniczeniu uległy jego kontakty rówieśnicze, które do dzisiaj nie zostały w pełni odbudowane. Od lutego 2010 r. korzysta z terapii psychologicznej, obecnie z zaleceniem dalszych spotkań kontrolnych. Spotkania z psychologiem mu pomagają. Dowód: dokumentacja psychologiczna w kopertach na k. 359 i 376 akt, zeznania powoda K. W. (1) – od 48 minuty do 1 godziny 2 minuty nagrania z rozprawy w dniu 18 czerwca 2013 r. k. 384 i od 57 minuty do 1 godziny 15 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440. Tragiczna śmierć matki była dla K. W. (1) silnym traumatycznym przeżyciem i nadal wywołuje u niego silne napięcie emocjonalne objawiające się płaczem. Wymagał on pomocy psychologicznej, z której dotychczas korzysta. Śmierć matki wpłynęła negatywnie na jego funkcjonowanie. Wcześniej był osobą bardzo towarzyską, lubianą przez kolegów, natomiast po śmierci matki bardzo się zmienił, unika towarzystwa, uważa że oni się od niego odsunęli. Ujawnia --- STRONA 7 --- styl funkcjonowania społecznego wycofująco – masochistycznego. Jego zachowania odznaczają się uległością, aż do wycofywania się i społecznej izolacji. Ujawnia skłonność do odrzucania siebie i innych. Stosuje mechanizmy obronne w formie małej aktywności społecznej, uzewnętrznia samooskarżenia. Ma poczucie małej wartości, negatywną ocenę własnego miejsca w życiu, własnych możliwości oraz działań. Charakteryzuję się bezradnością i pesymizmem, jest podejrzliwy, napięty lękowo, przewiduje jedynie przeszkody i niepowodzenia, a nie pozytywne rezultaty swego działania. Dowód: opinia pisemna biegłego psychologa k. 405 - 406. Powódka K. W. (2) ma obecnie 18 lat. Uczęszcza do II klasy szkoły zawodowej, uczy się zawodu sprzedawcy, zamierza zaocznie kontynuować naukę w liceum ogólnokształcącym. Utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 450 zł i zasiłku z tytułu nauki płaconego przez (...) w kwocie 400 zł miesięcznie. Dochody te wystarczają na zaspokojenie wyłącznie niezbędnych potrzeb. O swoich problemach rozmawiała tylko z mamą, która była dla niej najbliższą osobą O śmierci matki dowiedziała się od swojego ojca, który przyjechał do niej do szkoły. Po śmierci matki przez kilka dni przebywała z babcią u wuja i oni oboje udzielili jej wsparcia i podawali środki uspokajające. Po tragicznej śmierci matki powódka znacznie opuściła się w nauce. W wielu przedmiotach jej promocja była zagrożona, jednak ostatecznie zdała do następnej klasy. Ograniczeniu uległy jej kontakty z rówieśnikami. Od lutego 2010 r. pozostaje pod opieką psychologa z zaleceniem kontynuowania terapii celem udzielenia dalszego wsparcia. Nadal przeżywa śmierć matki, rozmyśla o tym wieczorami. Szczególnie trudne dla całej rodziny są okresy świąteczne. Brakuje jej matki, osoby, której mogłaby się zwierzać, z którą mogłaby rozmawiać. Dowód: dokumentacja psychologiczna w kopercie na k. 359 i 376 akt, zeznania powódki A. K. – od 30 do 32 minuty nagrania z rozprawy z dnia 18 czerwca 2013 r. k. 384, zeznania świadka M. W. (2) – od 32 do 45 minuty nagrania z rozprawy w dniu 23 kwietnia 2013 r. k. 340, zeznania powódki K. W. (2) – od 1 godziny 3 minuty do 1 godziny 14 minuty nagrania z rozprawy z dnia 18 czerwca 2013 r. k. 384 i od 1 godziny 16 minuty do 1 godziny 31 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k 440. Tragiczna śmierć M. W. (1) była dla małoletniej K. traumatycznym przeżyciem. Dziewczynce trudno było skupić uwagę, stąd jej problemy z nauką. Wystąpiły u niej również trudności w kontaktach społecznych, dziewczynka zerwała relacje rówieśnicze, utrzymywała kontakt jedynie z jedną koleżanką. W początkowym okresie po śmierci matki miała trudności ze snem, leczyła się farmakologicznie. Małoletnia pozostaje nadal pod opieka psychologa, wspomnienie matki wywołuje u niej silne napięcie emocjonalne. Codziennie myśli o matce, nie może pogodzić się z myślą, że nie będzie ona uczestniczyła w dalszym jej życiu, nie będzie jej przy niej w ważnych chwilach. Przeprowadzone badania psychologiczne wskazują u K. W. (2) obniżenie nastroju, tempa działania i myślenia, Jest ona emocjonalnie zahamowana, ma poczucie niezdolności do optymizmu, zwłaszcza w stosunku do przyszłości. Czuje się przygnębiona, zniechęcona, ma poczucie niebezpieczeństwa, brakuje jej samozadowolenia. Utrzymywanie się tego stanu może prowadzić do poważnych zaburzeń nerwicowych. Z wszystkich powodów K. W. (2) wymaga obecnie największego wsparcia. Dowód: opinia pisemna biegłego psychologa k. 402 – 403 wyjaśnienia ustne biegłe psycholog – od 5 do 11 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440. Powód K. W. (3) ma obecnie 22 lata. W chwili śmierci matki miał ukończone gimnazjum z przysposobieniem do zawodu blacharza samochodowego. Później nauki nie kontynuował. Stałej pracy nie podejmuje. Utrzymuje się z prac drożnych, nierejestrowanych, z których otrzymuje od 900 do 1.000 zł miesięcznie. Od czterech lat jest zarejestrowaną jako osoba bezrobotna. Proponowanych mu ofert pracy nie przyjął, gdyż nie były związane z wyuczonym zawodem. Matka była dla niego osobą najbliższą i znaczącą, organizatorką życia rodzinnego. O jej śmierci poinformował go biologiczny ojciec. Pozostaje pod opieką psychologa od 2012 r., obecnie z zaleceniem dalszych spotkań kontrolnych. Wcześniejszego kontaktu z psychologiem nie miał, bo wolał rozmowy z babcią, a przed psychologiem trudno było mu się otworzyć. --- STRONA 8 --- Dowód: dokumentacja psychologiczna w kopercie na k. 359 i 376 akt, zeznania powoda K. W. (3) – od 1 godziny 16 minuty do 1 godziny 22 minuty nagrania z rozprawy z dnia 18 czerwca 2013 r. k. 384 i od 1 godziny 33 minuty do 1 godziny 47 minuty nagrania z rozprawy w dniu 5 grudnia 2013 r. k. 440. Śmierć matki w znacznym stopniu wpłynęła na życie K. W. (3). Bez jej opieki było mu bardzo ciężko. Planował ślub, w przygotowaniu którego miała go wspierać matka. Plany te nie zostały zrealizowane. Obecnie korzysta ze wsparcia psychologicznego. Śmierć matki pozbawiła go normalnego życia rodzinnego, jednak stara się żyć normalnie, ma grono znajomych, z którymi spędza czas i ma poczucie, że jest przez nich lubiany i akceptowany. Cechuje go styl funkcjonowania społecznego uległo – zależnego. Odznacza się uległością i podporządkowaniem wobec innych. Cechuje się gotowość do nawiązywania kontaktów społecznych wyrażających chęć bycia ochranianym przez innych. W jego funkcjonowaniu ujawnia się skłonność do dręczenia się różnymi drobnymi problemami Dowód: opinia pisemna biegłego psychologa k. 404. Pozwany T. O. prowadzi jako osoba fizyczna działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo (...), specjalizujące się w produkcji betonów. W listopadzie 2009 r. pozwany zatrudniał 19 osób, był właścicielem 33 samochodów osobowych i ciężarowych oraz właścicielem gospodarstwa rolnego o obszarze 88 ha. Dowód: uzasadnienie wyroku S.R. w K. w sprawie II K 57/10 na k. 21 – 34. Pismem z dnia 22 czerwca 2011 r. pełnomocnik powodów wezwał pozwanego T. O. do zapłaty na rzecz K. W. (1), K. W. (2) i K. W. (3) kwot po 100.000 zł tytułem odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej oraz kwot po 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a na rzecz A. K. i R. K. (2) kwot po 50.000 zł tytułem zadośćuczynienie za doznana krzywdę. Pozwany T. O. (4) w odpowiedzi na wezwanie doręczone mu w dniu 4 lipca 2011 r. oświadczył pełnomocnikowi powodów, że do zgłoszonych żądań ustosunkuje się po uprawomocnieniu się wyroku karnego. Wezwanie do zapłaty zostało ponowione w piśmie pełnomocnika powodów z 8 marca 2012 r. i pozostało bez odpowiedzi. Dowód: wezwanie do zapłaty k. 41- 47 i 49 – 50, odpowiedź pozwanego z 4 lipca 2011 r. k. 48. Powyższe ustalenia nie były w większości przedmiotem sporu, a poczynione zostały na podstawie opinii biegłej psycholog, dokumentów złożonych do akt sprawy oraz zeznań powodów i pozwanego. Kontrowersyjne w swej treści były jedynie zeznania świadka R. W. i to w części opisującej relacje między zmarłą M. W. (1), a jej matką A. K.. Z zeznań tych miało wynikać, że stosunki rodzinne między obiema kobietami były często napięte, przeplatane okresami, w których ze sobą nie rozmawiały. Zeznania te nie zostały uznane przez Sąd za wiarygodne. Z zeznań powodów wynikało bowiem, że między matką, a córką istniała pozytywna więź emocjonalna, a z zeznań powódki A. K. wynikało dodatkowo że to jej córka wielokrotnie uskarżała się jej na zachowanie męża. Mając na uwadze tak poczynione ustalenia Sąd zważył, co następuje: Powodowie wystąpili o zasądzenie od pozwanego zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę spowodowana śmiercią bliskiego członka ich rodziny oraz o odszkodowania za znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej w następstwie tego zdarzenia. Legitymacja bierna pozwanego T. O. nie była w procesie kwestionowana. M. W. (1) uległa śmiertelnemu wypadkowi w czasie wykonywania na rzecz pozwanego pracy w węźle betoniarskim. Pozwany T. O. został prawomocnie skazany za dopuszczenie do wykonywania przez pracowników prac w nie oddanym do użytku i nieoznaczonym strefami niebezpiecznymi węźle betoniarskim, bez doinformowania pracowników o ich występowaniu, braku opracowanej oceny ryzyka zawodowego, braku skutecznego nadzoru nad pracami, przy których występuje zagrożenie utraty życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała, w wyniku czego M. W. (1) weszła w strefę bezpośredniego zagrożenia życia to jest boksu z piaskiem, co spowodowało jej zasypanie piaskiem i uduszenie. Ponieważ do zdarzenia --- STRONA 9 --- doszło w zmechanizowanym przedsiębiorstwie wprawianym w ruch za pomocą sił przyrody, to podstawą prawną odpowiedzialności pozwanego są przepisy art. 415 k.c. w zw. z art. 435 § 1 k.c. Dwojakość roszczeń zgłoszonych przez powodów wymagała odrębnego ich omówienia z uwzględnieniem realiów sprawy poddanej rozstrzygnięciu. W pierwszej kolejności powodowie zgłosili roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Po nowelizacji kodeksu cywilnego dokonanej ustawą z 30 maja 2008 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 731) zakresem odszkodowania na podstawie art. 446 § 4 k.c. objęty jest uszczerbek niemajątkowy doznany przez najbliższych członków rodziny zmarłego, w następstwie jego śmierci, spowodowanej uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia. Krąg uprawnionych do domagania się kompensaty krzywdy obejmuje najbliższych członków rodziny zmarłego. Obejmuje on z reguły małżonka i dzieci zmarłego, a innych członków jego rodziny, a więc zarówno dalszych krewnych, powinowatych jak i osoby niepowiązane formalnymi stosunkami prawnorodzinnymi, tyko wtedy, gdy zmarły pozostawał z nimi faktycznie w szczególnej bliskości powodowanej bardzo silną więzią uczuciową. Przepis art. 446 § 4 k.c. nie wiąże wystąpienia krzywdy ze szkodą ujętą w kategoriach medycznych. Osoby którym prawo przyznaje to roszczenie nie doznają uszkodzenia ciała, a śmierć osoby bliskiej często nie łączy się z rozstrojem zdrowia. To co charakteryzuje osoby uprawnione do uzyskania zadośćuczynienia na podstawie komentowanego przepisu to cierpienie, którego zakres pozostaje poza możliwościami dowodowymi. Aktualny stan wiedzy medycznej nie pozwala bowiem na udowodnienie rozmiaru uczuć i przywiązania. Skoro do świadczenia takiego mają prawo wyłącznie członkowie najbliższej rodziny to usprawiedliwionym pozostaje wniosek, ze zadośćuczynienie ma kompensować nie tyle doznany ból spowodowany śmiercią osoby bliskiej, lecz przed wszystkim przedwczesną utratę członka rodziny. Dobrem osobistym, którego naruszenie wymaga kompensaty, jest zatem prawo do życia w rodzinie oraz związanego z nim utrzymywania więzi osobistych i emocjonalnych z członkami rodziny. Dla powodów K. W. (1), K. W. (2) i K. W. (3) zmarła M. W. (1) była matką, a dla powódki A. K. – córką. W tej sytuacji niewątpliwym pozostaje, że wszyscy powodowie należą do kręgu osób najbliższych zmarłej w rozumieniu art. 446 § 4 k.c. tym bardziej, że wszystkie dzieci ( w tym dwoje małoletnich ), a także matka zmarłej, zamieszkiwali w jednym budynku. Z zeznań powodów, a także z opinii biegłej psycholog wynikała też silna więź uczuciowa łącząca powodów z M. W. (1). Oceniając wysokość zgłoszonych przez powodów roszczeń o zapłatę zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowym i doktrynie zostały wypracowane kryteria ustalania zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych (art. 23 i art. 24 w zw. z art. 448 k.c.). Sąd orzekając w przedmiocie takiego żądania musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i rodzaj naruszonego dobra. Z uwagi na ciężar gatunkowy dobra osobistego w postaci prawa do życia w rodzinie, wywodzonego z art. 446 § 4 k.c. powinno ono w hierarchii wartości zasługiwać na wzmożoną ochronę w porównaniu z innymi dobrami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy i podzielając stanowisko aktualnego orzecznictwa, należy uznać, że krzywda w postaci cierpień psychicznych w wyniku śmierci osoby najbliższej, bez względu na poziom wrażliwości poszczególnych poszkodowanych, jest oczywista i nie wymaga dowodu. Dla dokonania prawidłowej oceny krzywdy powodów istotnym pozostaje nie tylko fakt, że relacje powodów z matką były bardzo dobre, bliskie i serdeczne ale też fakt, że na skutek śmierci matki troje dzieci ( w tym dwoje małoletnich i jedno dopiero co pełnoletnie ) utraciły matkę, a więc osobę z natury najbliższą, a strata ta nastąpiła w wieku wymagającym jeszcze nie tylko codziennej opieki, ale również wsparcia, rady i pokierowania ich postępowaniem. Dla dzieci zmarła M. W. (1) była osobą najbliższą nie tylko z racji naturalnej więzi łączącej matkę z dziećmi, ale również tej przyczyny, że dzieci nie mogły liczyć na wsparcie biologicznego ojca, który de facto zerwał kontakt z rodziną, a ojczym nie interesował się bliżej losem dzieci, o czym świadczy fakt, że opuścił je już w kilka tygodni po śmierci żony. Z doświadczenia życiowego wywieść należy, że więź dzieci z matką jest bardzo silna i utrzymuje się również po ich usamodzielnieniu i założeniu własnych rodzin. Więź rodzinna między rodzeństwem jest też silniejsza w okresie, gdy elementem spajającym rodzinę jest osoba któregoś z rodziców, a w szczególności matki. Powodowie K. W. (1), K. W. (2) i K. W. (3) pomimo prawdopodobieństwa --- STRONA 10 --- zaprzestania w przyszłości wspólnego z matką prowadzenia gospodarstwa domowego mogli nadal tworzyć szczęśliwą rodzinę, wzajemnie się wspomagającą. Póki co jednak wskutek tragicznej śmierci M. W. (1) wskazani powodowie zostali pozbawieni prawa do życia w rodzinie w rozumieniu wspólnego prowadzenia z matką gospodarstwa domowego, wspólnych trosk, radości, codziennej wzajemnej pomocy i codziennego przebywania razem, wspólnego planowania i osiągania zamierzonych celów. Odnośnie roszczenia o zadośćuczynienie zgłoszonego przez powódkę A. K. wskazać należy, że również ona wskutek śmierci córki utraciła osobę bardzo bliską i znaczącą. Pomimo oddzielnego prowadzenia gospodarstw domowych A. K. pozostawała w codziennym kontakcie z córką z racji zamieszkiwania w jednym z córka budynku mieszkalnym i przejmowania opieki nad dziećmi w czasie, gdy M. W. (1) pozostawała w pracy. Zastrzeżenia świadka R. W., co do rzeczywistych relacji między matką a córką zostały poddane krytycznej analizie przy ocenie dowodów. Istotnym też pozostaje, że przez śmierć córki powódka nie może liczyć w przyszłości na opiekę, do której córka byłaby zobowiązana jako osoba najbliższa i mieszkająca w tym samym budynku. Z uwagi na wiek powódki liczącej w chwili śmierci córki 58 lat i średniego statystycznego okresu życia kobiet w P. wynoszącego 80 lat, można założyć, że powódka i jej zmarła córka tworzyłyby rodzinę jeszcze przez ponad 20 lat. Z drugiej strony na wysokość przyznanego zadośćuczynienia wpływ musiała mieć ocena, że powódka nie została pozbawiona prawa do życia w rodzinie w rozumieniu wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Poza tym na rozmiar przyznanego zadośćuczynienia wpływ musiała mieć okoliczność, że powódka po śmierci córki nie została całkowicie osamotniona, bo jak sama przyznaje wszelkiego wsparcia i pomocy udziela jej mieszkający w tej samej miejscowości syn. Poczucie osamotnienia wypełniają jej też częściowo dzieci zmarłej, z którymi powódka ma codzienny kontakt i które mogą udzielać jej zwykłej bieżącej pomocy. Sąd wziął też pod uwagę, że dzięki posiadanym cechom osobowości oraz osobistym predyspozycjom do radzenia sobie w trudnych sytuacjach, powódka poradziła sobie w sytuacji traumatycznej, jaka była śmierć córki i przy pomocy psychologicznej funkcjonuje obecnie bez większych zaburzeń. W szczególności powódka sporadycznie korzysta już z pomocy psychiatrycznej, umiała odnaleźć się w nowej rzeczywistości i nas nowo zorganizować życie z udziałem wnucząt, którymi się zaopiekowała. Wszystkie te okoliczności nakazywały Sądowi uwzględnić powództwo o zadośćuczynienie jednak w rozmiarze mniejszym od wnioskowanego w pozwie. W ocenie Sądu właściwą kwotą zadośćuczynienia pieniężnego dla powodów: A. K., K. W. (1) i K. W. (3) są kwoty po 40.000 zł, zaś w odniesieniu do powódki K. W. (2) kwota 50.000 zł gdyż sytuacja tej ostatniej z uwagi na młody wiek, w którym utraciła matkę, niskie osobiste predyspozycje do zwalczanie traumy i konieczność dalszego wsparcia psychologicznego jest najtrudniejsza. Z tych względów na podstawie art. 446 § 4 k.c. Sąd orzekł w punktach I.1.a, II.1.a III.1.a i IV.1.a sentencji wyroku. Przechodząc do rozważań na temat należnego powodom odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej na skutek śmierci M. W. (1) Sąd miał w pierwszym rzędzie na uwadze, że aktualnie przepis art. 446 § 3 k.c., odmiennie niż przed nowelizacją, jest podstawą do kompensaty jedynie szkody majątkowej. Powołany przepis uzależniając możliwość przyznania najbliższym członkom rodziny zmarłego odszkodowania, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej, nie ogranicza kryteriów, jakie należy mieć na względzie przy ocenie tego, czy wspomniane pogorszenie sytuacji życiowej wystąpiło tylko do tzw. czynników materialnych. Decydujące jest bowiem, że pod pojęciem znacznego pogorszenia sytuacji życiowej, o jakim mowa w art. 446 § 3 k.c. należy rozumieć nie tylko pogorszenie się sytuacji materialnej osoby bliskiej zmarłego, ale także pogorszenie się sytuacji takiej osoby w zakresie pozaekonomicznym (wyrok SA w Łodzi z 14 marca 2013 r., I ACa 1090/12, opubl. w LEX nr 1311971), szczególnie, że art. 446 § 3 k.c. ma umożliwić naprawienie szkód majątkowych, aczkolwiek niekiedy trudnych do uchwycenia i wymierzenia. Określając wysokość odszkodowania przyznanego najbliższym członkom rodziny osoby zmarłej z powodu wypadku zawinionego przez inną osobę, jeżeli wskutek śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej, Sąd jest obowiązany wziąć pod uwagę różnicę między stanem, w jakim znaleźli się członkowie rodziny zmarłego po jego śmierci, a przewidywanym stanem materialnym, gdyby zmarły żył. Pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, ale także na utracie rzeczywistej możliwości uzyskania stabilnych warunków życiowych oraz ich realnego polepszenia (wyrok SA w Katowicach z 28 marca 2013 r., I ACa 20/13, opubl. w LEX nr 1294773). W ramach ustalenia rozmiaru szkody uwzględnia się więc takie czynniki --- STRONA 11 --- niewymierne jak np.: utratę oczekiwanego wsparcia na przyszłość (nie tylko materialnego), cierpienie związane z utratą osoby bliskiej i związane z tym osłabienie aktywności życiowej oraz motywacji do przezwyciężania trudności życia codziennego (wyrok SA w Katowicach z 4 lutego 2013 r., I ACa 982/12, LEX nr 1289426), Małoletni K. W. (1) i K. W. (2) od czasu śmierci matki do chwili obecnej utrzymują się z renty rodzinnej w kwotach po 450 zł na każde z nich oraz z dodatkowych świadczenia w kwotach po 400 zł wypłacanych z systemu pomocy społecznej w związku z kształceniem się dzieci. Każde z nich dysponuje zatem kwotą po około 850 zł, która nominalnie rekompensuje utratę wynagrodzenia uzyskiwanego przez zmarłą (udziału w jakim przyczyniała się ona do zaspokajania potrzeb dzieci). Jednakże okoliczność ta nie eliminuje, ani nie łagodzi straty doznanej przez powodów w codziennym funkcjonowaniu, wynikającej z utraty źródła wsparcia i pomocy na jaką mogły liczyć dzieci ze strony matki. U obojga powodów występuje osłabienie aktywności życiowej i motywacji do planowanego działania. W obecnej w sytuacji są oni zdani przede wszystkim na siebie, nie mogą już liczyć na duchowe i emocjonalne wsparcie matki, a także na jej wkład w zaspokajanie potrzeb rodziny, w tym faktyczny podział obowiązków domowych i życiowych. Również sytuacja powódki A. K. uległa znacznemu pogorszeniu na skutek śmierci córki. Na powódce tej przez klika lat spoczywa ciężar utrzymanie i wychowania dwójki małoletni dzieci oraz pomocy w usamodzielnieniu się starszego wnuka, który na skutek braku stałej pracy pozostaje na częściowym utrzymaniu powódki. Tego obowiązku powódka nie musiałaby dźwigać, gdyby jej córka żyła. W konsekwencji porównując sytuację życiową powodów sprzed, jak i po feralnym zdarzeniu (i to nie tylko w aspekcie czystko ekonomicznym) stwierdzić należało, że w ich przypadku doszło do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej. Odnosząc się do podniesionej przez pozwanego okoliczności wypłaconych powodom jednorazowych odszkodowań z sytemu ubezpieczeń społecznych wskazać należy, że kwoty te podobnie jak odprawy pośmiertne, zasiłki pogrzebowe czy renty wypłacane przez ZUS nie ulegają zaliczeniu na poczet odszkodowań z art. 446 § 3 k.c. Tak samo należy potraktować świadczenia wypłacone powodom z zakładowego fundusz świadczeń socjalnych. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że właściwą kwotą odszkodowania dla powodów A. K., K. W. (1) i K. W. (2) będą kwoty po 15.000 zł, a w pozostałym zakresie powództwo oddalił W odniesieniu do powoda K. W. (3) Sąd oddalił powództwo w zakresie odszkodowania uznając, że skoro powód w dacie śmierci matki miał już zakończoną edukację i był zdolny do pracy, to jego sytuacja materialna nie uległa znacznemu pogorszeniu. Powód przez rok pracował u swojego biologicznego ojca, a później podejmowała się prac doraźnych, które starczały mu na bieżące utrzymanie. Gdyby jego matka pozostawała przy życiu powód musiałby uczestniczyć finansowo w utrzymaniu rodziny, z którą prowadziłby wspólne gospodarstwo domowe. Rozstrzygając o odsetkach należnych powodom z tytułu opóźnienia w zapłacie zadośćuczynienia z art. 446 § 4 k.c. oraz odszkodowania z art. 446 § 3 k.c. Sąd uwzględnił, że ze skonkretyzowanym kwotowo żądaniem w omawianym zakresie powodowie wystąpili do pozwanego w piśmie z dnia 22 czerwca 2011 r. odebranym przez pozwanego w dniu 4 lipca 2011 r. Z tym momentem zobowiązanie pozwanego nabrało charakteru terminowego ( art. 455 k.c. ). Jednakże powodowie swoje żądanie odsetkowe oznaczyli w pozwie na dzień wytoczenia powództwa, a więc 30 kwietnia 2012 r. i od tej daty należało zasądzić odsetki za opóźnienie przewidziane w art. 481 k.c. W zakresie w jakim powodowie rozszerzyli powództwo odsetki biegną od dnia doręczenia pisma rozszerzającego powództwo, a więc od dnia 7 stycznia 2013 r. ( odszkodowanie na rzecz powódki A. K. ). Współuczestnictwo powodów miało charakter formalny. Nakazywało to rozstrzygnąć o kosztach procesu z osobna w odniesieniu do każdego z czterech powodów przy uwzględnieniu okoliczności, że jedynie powódka A. K. uiściła część opłaty sądowej w kwocie 1000 zł, a pozostali powodowie byli od kosztów sądowych zwolnieni w całości. W sprawach każdego z powodów, każda ze stron poniosła wydatki na wynagrodzenie adwokata w kwotach po 3.617 zł. Dodatkowo strona powodowa zgłosiła do rozliczenia wydatki związane ze stawiennictwem swego pełnomocnika, które podlegały rozdzieleniu na cztery części w kwotach po 257,77 zł. W toku postepowania powstały też wydatki związane z opiniami biegłej psycholog, które tymczasowo zostały skredytowane przez Skarb Państwa. --- STRONA 12 --- Uwzględniając wszystkie te okoliczności oraz fakt, że powódka A. K. wygrała proces w 69 %, powód K. W. (1) w 55%, powódka K. W. (2) w 65%, a powód K. W. (3) w 50% a także wyrażoną w art. 100 k.p.c. regułę stosunkowego rozdzielenia kosztów Sąd orzekł o kosztach procesu jak w punktach I.3 i 4, II.3 i 5, III.3 i 5, oraz IV.3 i 5 sentencji wyroku. Na podstawie art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 100 k.p.c. pobrano od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu kwoty brakujących opłat sądowych i wydatków od uwzględnionych części powództwa. Uwzględniając przyznane powodom zwolnienie od kosztów sądowych oraz charakter zgłoszonych roszczeń Sąd nie obciążył powodów kosztami sądowymi w części oddalającej powództwa (art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 102 k.p.c.). SSO Piotr Szymankiewicz