Postanowienie IC 2026/09 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 września 2010 r. Sąd Okręgowy w Toru

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 2026/09 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 września 2010 r. Sąd Okręgowy w Toruniu, Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Małgorzata Kończal Ławnicy: Protokolant: stażysta Paulina Mikołajczyk po rozpoznaniu w dniu 15 września 2010 r. w Toruniu sprawy z powództwa : M.P. przeciwko : Skarbowi Państwa – A. Ś. w T. o odszkodowanie 1) oddala powództwo, 2) nie obciąża powoda zwrotem kosztów poniesionych przez pozwanego, 3) przyznaje ze Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Toruniu na rzecz kancelarii radcy prawnego M. Ł. kwotę 4.679,51 zł (cztery tysiące sześćset siedemdziesiąt dziewięć złotych 51/100) tytułem wynagrodzenia za udzielenie powodowi pomocy prawnej z urzędu, 4) kosztami sądowymi, od których powód był zwolniony obciąża Skarb Państwa. --- STRONA 2 --- IC 2026/09 U z a s a d n i e n i e M.P. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – A. Ś. w T. kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w związku z warunkami osadzenia w A. Ś. w T. W uzasadnieniu pisma podał, iż w czasie pobytu w A. Ś. w T. przebywał w różnych celach. W większości przypadków były to cele duże (7 osobowe), o powierzchni około 18 m. kw. Jest to powierzchnia znacznie mniejsza niż norma, którą zapewnia kodeks karny wykonawczy, gdzie zapewniono skazanym nie miej niż 3 m. kw. powierzchni. Podniósł, iż przebywanie w celi o tak małej powierzchni i tak dużym zagęszczeniu osób przez długi okres czasu prowadzi do zmian psychicznych w organizmie człowieka. W takich pomieszczeniach ludzie żyją niczym zwierzęta w klatce, nie ma mowy o poszanowaniu ludzkiej godności . Wskazał, iż obecnie także przebywa w celi 7 osobowej , gdzie na 7-osadzonych jest do dyspozycji tylko 5 taboretów, nie ma żadnych zamknięć md SZ afek, a na 6 punktów świetlnych świecą tylko trzy z nich. Usterki i braki były wielokrotnie zgłaszane , ale nikt tego nie naprawił twierdząc, iż areszt nie ma pieniędzy. Dodał, iż A. Ś. poza prowadzeniem biblioteki nie prowadzi żadnych zajęć kulturalno - oświatowych. Nie ma także dostępu do gazet. Władze A. nie wyrażają także zgody na posiadanie discmenów, które służyłyby do nauki języków obcych. W celi może być tylko odbiornik TV. Tym samym przez 23 godziny na dobę przebywa w pomieszczeniu zadymionym, pozbawionym odpowiedniej i sprawnej instalacji wentylacyjnej. Dostęp do powietrza jest zbyt mały z powodu małych otworów okiennych i założonych z zewnętrznej strony tzw. koszy z kątowników. Cele są słabo oświetlone, co powoduje problemy ze wzrokiem. Wskazał, iż przebywanie w celi z tyloma osobami prowadzi do nieustannych konfliktów i nieporozumień. Nadto wielokrotnie był umieszczany w celach z osobami chorymi i uzależnionymi. Dalej powód wskazał, iż w A. panuje zła opieka lekarska. Jeden z --- STRONA 3 --- osadzonych zmarł bowiem na atak serca, a on sam został zarażony wszawicą odzieżową. Zdarzało się także, iż przez 14 dni cierpiał na bóle żołądkowe i inne dolegliwości, a nikt nie udzielił mu pomocy. Wyjaśnił, iż takie sytuacje i warunki panujące w A. wywołały u uiego silny wstrząs psychiczny. W chwili obecnej zażywa leki na uspokojenie i sen. Dodał, iż na porządku dziennym są sytuacje, że giną wnioski nagrodowe osadzonych, a każda form£ skargi na wychowawcę lub innego przełożonego kończy się zastraszaniem. Podniósł, iż san w bieżącym roku został ukarany dwukrotnie. Nadto odmówiono mu udziału w organizowanym w A. kursie budowlańca oraz klubie pracy. Dodał, iż nie uzyskał także żadnej pomocy od pani psycholog, do której się zgłosił. Określała go jako uciążliwego osadzonego, chcącego coś na niej wymusić. Powód podkreślił, iż sytuacja panująca w A., naruszenie przepisów kkw o powierzchni przypadającej na każdego osadzonego, brak zajęć kulturowo -oświatowych, szykany i złośliwości ze strony administracji powodują poważne i nieodwracalne zmiany w jego psychice. W piśmie wniesionym dnia 23 listopada 2009 r. powód dodał, iż administracja A. nagminnie łamie jego prawa i lekceważy zgłaszane problemy, co jest działaniem celowym. Mimo braku jego zgody został przeniesiony z celi 203 do cełi na parterze, gdzie przebywają osoby chronione. Wielokrotnie prosił o zmianę celi, bowiem nie chce mieć problemów z osadzonymi z wyższych pięter. W odpowiedzi na pozew pozwany reprezentowany przez P. G. Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu podał, iż o fakcie przejściowego przeludnienia regularnie informowano co miesiąc właściwy dla powyższej jednostki penitencjarnej Sąd Penitencjarny, co świadczy o braku bezprawności zachowań pozwanego, który ponadto nie ma żadnych prawnych możliwości uchylenia się od przyjęcia osadzonego na stan zakwaterowania. Pozwany wskazał, iż zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 2 października 2007 r. „warunki, w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności, aczkolwiek uciążliwe , nie uzasadniają powstania roszczenia odszkodowawczego w stosunku do Skarbu Państwa”. --- STRONA 4 --- Pozwany odnosząc się do zarzutu złych warunków socjalno-bytowych stwierdził, iż warunki te odpowiadają obowiązującym przepisom prawa, a tym samym nie można ich uznać za nieludzkie czy niehumanitarne. Dodał, iż powód w trakcie pobytu w A. Ś. w T. nie składał żadnych skarg w zakresie warunków bytowych i przeludnienia. Wskazał, iż A. Ś. w T. prowadził szeroko zakrojone działania w celu rekompensaty osadzonym niedogodności związanych z przejściowym przeludnieniem, np.: zapewniał im zróżnicowany program zajęć oświatowych, sportowych, kulturalnych oraz możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Podniósł, iż oczywiście bezzasadne są zarzuty powoda odnoszące się do warunków sanitarno - higienicznych oraz sposobu działania wentylacji w celach AS w T. Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz uprawniony kominiarz nie stwierdzili w powyższym zakresie żadnych nieprawidłowości. Osadzeni mają zapewniony odpowiedni dostęp do światła dziennego i sztucznego oraz zapewnioną wentylację grawitacyjną w celach. Pozwany wskazał, iż zasądzenie na rzecz powoda jakiegokolwiek zadośćuczynienia czy odszkodowania byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego tj. sprzeczne z art. 5 k.c. Powód naruszył zasady współżycia społecznego poprzez popełnienie przestępstwa. Jego utrzymanie kosztuje podatników rocznie około 28.000 zł Powód swoim zachowaniem, nieprzestrzeganiem prawa, sam się przyczynił do przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych. Dodał, iż realizacja przez powoda roszczeń cywilnoprawnych, w takim kształcie jak w niniejszej sprawie jest nadużyciem prawa podmiotowego. Pozwany wyjaśnił, iż powołana przez powoda argumentacja nie została poparta żadnymi dowodami. Powód powinien udowodnić zaistnienie u niego szkody bądź krzywdy oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy wyrządzoną szkodą bądź krzywdą, a zachowaniem pozwanego Skarbu Państwa. Stwierdził, iż stan faktyczny sprawy nie pozwala na stwierdzenie, że odbywanie przez powoda kary pozbawienia wolności miało miejsce w warunkach naruszających prawa człowieka, a w szczególności jego godność i zasady humanitarnego traktowania. Jest także oczywiste, że działaniom organów postępowania wykonawczego podejmowanym w stosunku do powoda nie towarzyszył zamiar poniżenia i upokorzenia. Pozwany podniósł, iż przesłanką przyznania zadośćuczynienia przewidzianego w art. 448 k.c. --- STRONA 5 --- jest wina podmiotu ponoszącego odpowiedzialność. Powód jednak nawet nie sformułował twierdzenia, że naruszenie jego dóbr osobistych jest konsekwencją takich zachowań stanowiących o odpowiedzialności pozwanego, które podjęte zostały w sposób zawiniony. W piśmie procesowym z 19 kwietnia 2010 r. pozwany z ostrożności procesowej podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres przed dniem 14 września 2006 r. , z uwagi na upływ 3 lat od momentu gdy powód dowiedział się o swojej szkodzie (krzywdzie) i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. S a d u s t a l i ł , c o n a s t ę p u j e : Powód W. P. przebywał w A. Ś. w T. w okresie od 6 kwietnia 1999 r. do grudnia 2009 r. kilkakrotnie. W okresie od 15 grudnia 2000 r. do 3 kwietnia 2001 r. przebywał w celi nr 9, która jest dwuosobowa, w okresie od 26 lipca 2003 r. do 8 grudnia 2005 r. przebywał w celi 107, która jest dwuosobowa, nr 7, która jest dwuosobowa , nr 10, która jest czteroosobowa i nr 9, która jest dwuosobowa. W okresie od 10 października 2006 r. do 5 marca 2007 r. przebywał w celi nr 204, która jest pięcioosobowa, w okresie od 3 kwietnia 2007 do 22 kwietnia 2008 r. przebywał w celi nr 404, która jest pięcioosobowa, w celi nr 308, która jest dwuosobowa, w celi nr 205, która jest --- STRONA 6 --- pięcioosobowa, w celi nr 209, która jest pięcioosobowa. W okresie od 20 października 2008 r. do 13 stycznia 2009 r. przebywał w celi nr 404, a w okresie od 4 maja 2009 do 2 grudnia 2009 przebywał w celi 309, która jest pięcioosobowa, w celi nr 409, która jest sześcioosobowa, w celi nr 203, która jest pięcioosobowa i w celi nr 9 która jest czteroosobowa. W A. Ś. w T. panują warunki określone przez normy. Każdy osadzony ma łóżko, taboret, szafkę. Nawet jeżeli osadzony zostaje przeniesiony do innej celi, dostawiany jest mu taboret. Szafki nie muszą być zamykane na klucz. W celi znajdują się także stoliki w zależności od ilości osadzonych. Na początku każdego roku sporządzany jest harmonogram remontu cel, które są w najgorszym stanie i są na bieżąco remontowane. W roku 2009 r. zostało wyremontowanych 12 cel. Kąciki sanitarne w celach są zabudowane. b (dowód: zeznania świadka A.K. - k. 127-128 zeznania świadka L.L. - k. 128-128v kserokopia notatki służbowej - k. 165 akt) Powód przez okres pobytu w A. Ś. wykazywał postawę roszczeniową . Z uwagi na próbę samobójczą, komisja zdecydowała o przekwalifikowaniu powoda z zakładu półotwartego do zamkniętego. (dowód: zeznania świadka A.K.- k. 127-128 akt) W A. Ś. w T. panowało i panuje przeludnienie, w związku z czym w celach przebywało więcej osób, niż była ona przystosowana. Nie każdy osadzony miał zagwarantowaną powierzchnię 3 m. kw. Dyrektor A. Ś. w T. podejmując decyzję o umieszczeniu skazanych i tymczasowo aresztowanych, w czasie utrzymującego się przeludnienia jednostki, w warunkach , w których powierzchnia celi na 1 osobę wynosi mniej niż 3 m. kw. zawsze informował o tym fakcie sędziego penitencjarnego . (dowód: kserokopie informacji - k. 5 6 - 6 5 przesłuchanie powoda — k. 238- akt) Zgodnie z wymogami co roku sprawdzane były w A. przewody kominowe i wentylacyjne . Były one przeczyszczane. Stan techniczny nie budził zastrzeżeń , oceniany był jako dobry. Oświetlenie jest zgodne z polską normą. Przeprowadzone w latach 2006-2007 --- STRONA 7 --- kontrole sanitarne nie stwierdziły nieprawidłowości. W dniu 3 listopada 2005 r. w Izbie Chorych został przeprowadzony kapitalny remont, usunięto zniszczony gumolit. (dowód: kserokopie protokołów sprawozdawczo - opiniodawczych - k 72-75, zeznania świadka L.L. - k. 128-128v akt, (dowód: kserokopie protokołów kontroli sanitarnej - k. - 76-87 akt) Przeprowadzone w A. Ś. wizytacje potwierdziły, iż została przekroczona pojemność aresztu, który przewidywany jest na 159 osadzonych. Wizytator stwierdził, iż praktyka właściwej polityki kar i nagród wpisuje się w pozytywne efekty resocjalizacji znamiennie sumiennym wykorzystywaniem zezwoleń na opuszczenie aresztu. W toku przeprowadzonej wizytacji cel mieszkalnych żaden ze skazanych nie artykułował zastrzeżeń odnośnie do więziennej służby zdrowia, choć w pismach procesowych niejednokrotnie tego typu zastrzeżenia artykułowano. Wizytator stwierdził, iż zastrzeżenia podawane w pismach miały jedynie charakter instrumentalny, obliczony na opuszczenie aresztu śledczego. Zauważył, iż A. Ś. w T., z racji swej funkcji, a także ograniczeń architektonicznych nie jest przystosowany do prowadzenia zajęć kulturalno - oświatowych i sportowych. Gry sportowe ograniczają się jedynie do gier stolikowych. Sędzia ofertę kulturalno - oświatową ocenił pozytywnie, bowiem w A. funkcjonuje radiowęzeł (emituje program od 6.30 do 21.00), a dwa razy w tygodniu emitowany jest f ilm wideo oraz dodatkowo ma miejsce emisja filmu w świetlicy. Na terenie A. funkcjonuje także biblioteka, czynna 2 razy w tygodniu. Utrzymuje się w niej wysoki poziom czytelnictwa. Nadto w 2007 r. miała miejsce wycieczka po zabytkach sakralnych oraz zwiedzanie Torunia połączone z rejsem statkiem. Na terenie A. miał także miejsce koncert rockowy oraz prelekcja podróżnika. W grudniu każdego roku planowane są spotkania bożonarodzeniowe, spotkania opłatkowe, w którym bierze udział jeden członek rodziny oraz spotkanie wigilijne. Tylko w jednym przypadku stosowano środki przymusu bezpośredniego. Stosowanie i dokumentowanie stosowania tych środków nie budziło zastrzeżeń. Sędzia w związku z wizytacją nie stwierdził uchybień w zakresie działalności jednostki i nie dostrzegł wymogów wydawania zaleceń, poza potrzebą rozważenia, czy mniejszy plac spacerowy nie może zostać przeznaczony na teren siłowni. Stwierdził, iż przyjęta polityka rozmieszczenia osadzonych, kierowania ich do pracy oraz umożliwiania korzystania z pomocy lekarskiej, jak i korzystania z wolności religijnej oraz zajęć kulturalno - oświatowych i sportowych nie budzi zastrzeżeń. (dowód: kserokopia protokołu z wizytacji - k. 65-70, 71-72v zeznania świadka A.K. - k. 127-128 akt) --- STRONA 8 --- W czasie spotkań z kadrą kierowniczą A. jak i wychowawcami, powód nie zgłaszał zastrzeżeń co do warunków panujących w celi jak i w całym A. Zgłaszane przez niego inne skargi były niezasadne i rozpatrzono je negatywnie. Powód zadaniom i obowiązkom wiążącym się z wykonaniem kary pozbawienia wolności nadaje dwa standardy. W sposób zadowalający dba o higienę. W celi mieszkalnej nie jest konfliktowy. W czasie pobytu w A. Ś. w T. nie przyjmował posiłków przygotowanych przez administrację oraz dokonał szeregu autoagresji. Rozpoznawano u niego instrumentalne motywy dokonywania autoagresji. Powód wiele spraw wyolbrzymia uwzględniając tylko własne potrzeby. W sytuacjach dla siebie trudnych potrafi być roszczeniowy i konfrontacyjny. W lipcu 2009 r. pozorował samobójstwo przez powieszenie się w kąciku sanitarnym. Miało to miejsce po posiedzeniu sądu penitencjarnego, gdzie uzyskał odmowę udzielenia przerwy w karze . W tym okresie zaprzestał uczestniczyć w życiu celi, nie podejmował rozmów, nie odpowiadał na pytania, zaprzestał jeść. Odmawiał wyjścia na konsultacje. Po pozorowanej próbie samobójczej powód próbował przekazać żonie korespondencję w postaci grypsu, w którym opisywał pozorowaną próbę samobójczą oraz podnosił kwestie związane ze sprawa karną. (dowód: zeznania świadka L.L. - k. 128-128v akta osobopoznawcze) orzeczenie psychologiczno - penitencjarne- teczka osobopoznawcza ) Powód wielokrotnie spotykał się z psychologiem. Zdarzało się, że sam zabiegał o takie spotkanie i rozmowę. W czasie rozmów, gdy był zdenerwowany, psycholog, starał się zawsze uspokoić powoda, zlecał mu zadania, np. napisanie racy pisemnej „niebezpieczeństwa wynikające ze stosowania środków narkotycznych”. Składane przez powoda do Dyrektora A. Ś. w T. prośby, między innymi o możliwość zaślubin na terenie A., o wpisanie syna na listę odwiedzin, były zazwyczaj rozpoznawane przez władze A. pozytywnie. W czasie osadzenia w A. Ś. w T., wychowawca powoda za dobre zachowanie składał wiele wniosków o przyznanie mu nagrody. Dyrekcja A. zgadzała się z wnioskami wychowawcy i przyznawała zaproponowane przez niego nagrody. Powód otrzymał także kary dyscyplinarne, między innymi w związku z pozorowaną próbą samobójczą i usiłowaniem przekazania grypsu. Powód jest osobą palącą i przebywał w celi z palącymi. Po złożeniu oświadczenia o nie paleniu papierosów, został osadzony w celi dla niepalących. --- STRONA 9 --- (dowód: akta osobopoznawcze) Dnia 22 lipca 2009 r. powód złożył do P. R. T. C. - Z. w T. zawiadomienie o złośliwych działaniach i złośliwym traktowaniu jego osoby przez pracowników administracji A. Postanowieniem z dnia 7 września 2009 r. odmówiono wszczęcia śledztwa w sprawie niedopełnienia obowiązków i przekroczenia uprawnień w okresie od 30 kwietnia 2009 r. do 31 lipca 2009 r. w T. przez pracowników administracyjnych A. Ś. w T. ę* (dowód: postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa - k. 150-153 akt) W okresie od 1 września 2009 r. do 17 września 2009 r. powód brał udział w szkoleniu w Klubie Pracy, które ukończył, otrzymując zaświadczenie (dowód: zaświadczenie o ukończeniu szkolenia- akta osobopoznawcze) Składane przez powoda prośby o zezwolenie na posiadania telewizora, przewodu antenowego oraz discmena z przedłużaczem i 4 płytami CD , zostały pozytywnie zaopiniowane przez wychowawcę. (dowód: prośby powoda z 4 grudnia 2009 r.- akta osobopoznawcze) S a d z w a ż y ł , c o n a s t ę p u j e : Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody z dokumentów zgromadzonych w tej sprawie, zeznanie świadków A.K. i L. L. , częściowo zeznania powoda oraz akta osobowe powoda . Za wiarygodne Sąd uznał zeznania świadków A.K. i L.L. albowiem były logiczne i spójne wzajemnie się uzupełniały, a nadto znajdują potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Świadkowie w wyczerpujący sposób opisali warunki, jakie panują w A. Ś. w T. i w jakich warunkach przebywał powód. Także zeznaniom powoda, w części w której znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, Sąd dał wiarę. Sąd uznał za wiarygodne, iż powód przebywał w celach 2, 4 i 6 osobowych, gdzie w rzeczywistości przebywało więcej osadzonych. Za wiarygodne uznał również, iż powód przebywając w A. Ś. --- STRONA 10 --- zaraził się wszawicą ubraniową oraz że w okresie letnim było duszno, źle działała wentylacja. Okoliczności te zostały przyznane przez zeznających w sprawie świadków, znajdują także potwierdzenie z aktach osobopoznawczych powoda. Jeżeli chodzi o wentylację, to zeznania i powoda mogą być częściowo wiarygodne, gdyż przy tak dużych upałach, jakie panowały w tym roku, zarzut braku wentylacji jest zrozumiały. Nie musi to jednak oznaczać źle działającej wentylacji. Wentylacja była bowiem sprawdzana, czyszczona i przy kontrolach okresowych spełniała wymogi. Wprawdzie z opinii sporządzonej na zlecenie S. R. w T. w sprawie IC 278/08 wynika, że wentylacja nie działała sprawnie, ale opinia sporządzona w tamtej sprawie nie jest dla sądu wiążąca, dotyczyła częściowo innych cel niż te, w których przebywał powód i była kwestionowana przez pozwanego. Za niewiarygodne natomiast Sąd uznał zeznania powoda, iż w A. jest ciemno, brakuje wyposażenia -taboretów, są niezamykane szafki oraz że nie ma dostępu do lekarza i wychowawcy. Sąd nie dał także wiary powodowi, iż w związku z pobytem w A. Ś. w T. i złymi warunkami tam panującymi, ucierpiał psychicznie, ma stany lękowe. Okoliczności tych powód nie udowodnił, a przeczy im pozostały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, z którego wynika, ze wszystkie braki w umeblowaniu były na bieżąco uzupełniane, a szafki nie muszą być zamykane. Z akt osobopoznawczych powoda wynika, iż powód często kontaktował się z wychowawcą i nie zgłaszał żadnych skarg, czy próśb, co do warunków w celi. Nie wnosił także o możliwość przedłużenia czasu trwania spaceru. Powód korzystał także z pomocy psychologa. W czasie pobytu w A. w T. z konsultacji psychologicznych korzystał kilkakrotnie. Wynika z tego, że zawsze mógł liczyć na pomoc profesjonalisty. W rozmowach z psychologiem nigdy nie skarżył się na stany lękowe, depresyjne, nerwice, czy zły stan psychiczny. W czasie konsultacji psycholog także nie stwierdził występowania u powoda takich dolegliwości. Także w innych zakładach karnych, w których powód przebywał, psychologowie w czasie konsultacji nie stwierdzili u powoda stanów depresyjnych, czy nerwic. Jeżeli chodzi o zarzut powoda, że w A. nie prowadzi się żadnych zajęć kulturalno -oświatowych, to jak wynika z protokołu z wizytacji, taka działalność jest prowadzona i to w szerokim zakresie i jest bardzo pozytywnie oceniana przez wizytującego A. Zgodnie z art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw --- STRONA 11 --- człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 roku (Dz. U. z 1977 roku, Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 roku, ratyfikowanej przez Polskę w 1993 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzające wyżej wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Powód domagał się ochrony prawnej, wywodząc swoje uprawnienie z naruszenia jego dobra osobistego oraz wyrządzenia szkody poprzez naruszenie art. 110 par. 2 kkw. Twierdził, że poprzez fakt, iż został naruszony przepis art. 110 par. 2 kkw i nie miał zagwarantowanej powierzchni 3 m 2 Skarb Państwa – A. Ś. w T. wyrządził mu krzywdę. W wyniku braku wymaganej powierzchni w celi - 3 m 2 oraz braku prawidłowego oświetlenia, i --- STRONA 12 --- wentylacji doznał uszczerbku na zdrowiu w postaci zmian psychicznych w organizmie. Wskazywał, iż doznał także krzywdy moralnej. Powód wskazał, iż w związku z brakiem zagwarantowanej przez art. 110 par. 2 kkw powierzchni 3 m 2 podczas pobytu w A. Ś. w T. poniósł szkodę, którą ocenił na kwotę 150.000 zł. Zgodnie z art. 24 § 1 k.c, ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Przede wszystkim należy wskazać, że powód nie wykazał naruszenia jego dóbr osobistych. Sam fakt nie zachowania norm powierzchni celi, czy niewłaściwej wentylacji nie oznacza naruszenia dóbr osobistych. Powód wytaczając powództwo i później składać zeznania używał ogólników nie wskazując konkretnie, jakie jego dobra osobiste zostały naruszone i na czym polegało to naruszenie. Powód twierdził też, że naruszenie jego dóbr osobistych spowodowało szkodę w wysokości 150.000zł. Tej kwestii też w żaden sposób nie wyjaśnił. Niewątpliwie pobyt w Z. K. czy A. Ś. wiąże się z niedogodnościami. Podstawową niedogodnością jest pozbawienie wolności, co nie może jednocześnie oznaczać naruszenia dobra osobistego. Kolejną przesłanką konieczną do udzielenia ochrony na podstawie art. 24 § 1 k.c. jest bezprawność działania naruszającego dobra osobiste. Z cytowanego przepisu wynika domniemanie bezprawności, a co za tym idzie na pokrzywdzonym spoczywa jedynie obowiązek wykazania, że konkretne dobro osobiste zostało naruszone, zaś sprawca naruszenia chcący uwolnić się od odpowiedzialności musi wykazać okoliczności wyłączające bezprawność jego zachowania. Spór pomiędzy stronami dotyczył tego, czy pozwany umieszczając powoda w celi, w której nie miał zagwarantowanej powierzchni 3 m 2 postępował bezprawnie. Niewątpliwym bowiem jest, iż przepis art. 24 kc chroni tylko przed bezprawnym naruszeniem bądź zagrożeniem dóbr osobistych. Natomiast nie wymaga, by naruszenie było zawinione. Ciężar dowodu braku bezprawności działania spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych może więc uwolnić się od odpowiedzialności. Przesłanka bezprawności działania ujmowana jest w prawie cywilnym szeroko. Przyjmuje się mianowicie, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, --- STRONA 13 --- a nawet z porządkiem prawnym oraz z zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 110 § 2 zd. pierwsze kodeksu karnego wykonawczego, powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 . Prawdą jest, że powód nie zawsze miał zapewnioną w A. Ś. w T. właśnie taką powierzchnię. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 248 par. kkw w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych , na pewien czas , w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wyniesie mniej niż 3 m 2 . O takim umieszczeniu bezzwłocznie zawiadamia się sędziego penitencjarnego. Takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem było właśnie przeludnienie w A. Zatem umieszczając powoda w celi pięcioosobowej, gdzie w rzeczywistości przebywało 6 osadzonych, a w celi czteroosobowej gdzie przebywało w rzeczywistości 5 osadzonych, pozwany działał w ramach porządku prawnego. W okresie, gdy powód przebywał u pozwanego panowało przeludnienie w aresztach i zakładach karnych. Stan przeludnienia panował także w A. Ś. w T. Żaden jednak areszt czy zakład karny nie może odmówić przyjęcia osadzonego z powodu braku miejsc. Dlatego też konieczne było zmniejszenie powierzchni celi mieszkalnej przypadającej na jednego więźnia. Pozwany zmniejszając powierzchnię celi mieszkalnej przypadającą na jednego więźnia działał zgodnie z przepisami prawa. Zgodnie z wymogami zawiadomił o tej sytuacji właściwego terytorialnie Sędziego Penitencjarnego. W postępowaniu pozwanego nie można zatem dopatrzeć się cech bezprawności. Stwierdzić należy, że pozwany wykazał, że jego działanie nie było bezprawne. Należy podkreślić, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, jednakże osadzenie skazanego/ tymczasowo aresztowanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wyniosła mniej niż 3 m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 par. 1 kkw, jest zgodne z prawem (por. II CSK 269/2007, wyrok SN- Izba Cywilna z 2 października 2007 r.). Odnosząc się do kwestii wyposażenia cel mieszkalnych należy wskazać, że zgodnie z § 28. ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, cela mieszkalna powinna być wyposażona w łóżko dla każdego skazanego, odpowiednią do liczby skazanych ilość stołów, szafek i taboretów oraz środków do utrzymania czystości w celi. Niezbędne urządzenia sanitarne sytuuje się w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie. --- STRONA 14 --- 10 Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że cele mieszkalne, w których zakwaterowany był powód spełniały podstawowe wymogi wyposażenia w sprzęt kwaterunkowy. Co więcej, przeprowadzane w tychże celac h wizytacje nie wykazały, by ich stan techniczny, w tym także stan oświetlenia, czy wentylacji budził zastrzeżenia. Nie odnotowano także żadnych skarg, wniosków i uwag powoda i innych osadzonych w tym zakresie. Powód starał się wykazać, iż złe warunki panujące w A. Ś. w T. - złe oświetlenie cel, zła wentylacja pomieszczeń, brak dostępu do służb medycznych i wychowawcy oraz ograniczona ilość spacerów, spowodowały u niego zmiany psychiczne w organizmie i doprowadziły do tego, że czuł się jak zwierzę w klatce. Zarzuty jakie postawił powód pod adresem pozwanego nie miały jednak żadnego poparcia w , zgromadzonym materiale dowodowym. Przeciwnie, z załączonych dokumentów, oraz akt osobopoznawczych bezsprzecznie wynika, iż powód miał niczym nieograniczony kontakt z wychowawcą z psychologiem, oraz lekarzem ogólnym. W celach panowało oświetlenie zgodne z Polską Normą. Oświetlenie w izbach celnych odpowiadało zatem oświetleniu w izbach żołnierskich. Zatem i w tym przypadku zarzut powoda okazał się bezzasadny. Także zarzut złej wentylacji panującej w A. był nietrafiony. Pozwany wykazał, iż co roku przeprowadzane są w A. kontrole przewodów kominowych (wentylacyjnych i spalinowych). W wyniku przeprowadzonych kontroli stwierdzano, iż przewody kominowe są drożne. Tym samym stwierdzić należy, iż wentylacja panująca w Areszcie była prawidłowo, a pozwany zlecając co roczne czyszczenie przewodów kominowych postępował zgodnie z obowiązującymi przepisami i normami. Podkreślić należy, że powód nie wykazał by stwierdzone i opisane wyżej naruszenie jego dóbr osobistych spowodowało u niego pogorszenie stanu zdrowia, w tym w szczególności stanu zdrowia psychicznego. Nie wykazał, by doznał jakiegokolwiek ubytku na zdrowiu w wyniku odbywania kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach mieszkalnych. Reasumując stwierdzić należy, że warunki w jakich przebywał powód w A. Ś. w T. nie spowodowały naruszenia jego godności, czy innych dóbr osobistych. Pomimo mniejszej niż przewidzianej w art. 110 par. 2 kkw normy m 2 przypadających na | jednego osadzonego , warunków w celi nie można uznać na niegodziwe. Osoba osadzona w A. Ś., czy Z. K. musi zdawać sobie sprawę z ograniczeń i dolegliwości jakie są z tym związane. Na państwie ciąży, przewidziany w normach j konstytucyjnych oraz umowach międzynarodowych, obowiązek zapewnienia osadzonym godziwych warunków. Jednakże przekroczenie norm dotyczących powierzchni przypadającej --- STRONA 15 --- 11 w celi na jedną osobę nie może każdorazowo decydować o uznaniu tych warunków za naruszające godność. Sąd Okręgowy podziela twierdzenia powoda, że stworzone przez pozwanego warunki odbywania kary pozbawienia wolności nie były komfortowe. Powód powinien jednakże pamiętać o tym, że osadzony zawsze musi się liczyć z ograniczeniem przestrzeni życiowej, prywatności, intymności oraz niższym niż na wolności standardem życia. Stanowią one bowiem istotę kary pozbawienia wolności. W ocenie Sądu, stan faktyczny niniejszej sprawy nie wskazuje na to, by ograniczenia i niedogodności związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności, które spotkały powoda były szczególnie dotkliwe. Możliwość domagania się zadośćuczynienia istnieje natomiast wówczas, gdy umieszczenie w przeludnionej celi zostało połączone z jednoczesnym naruszeniem takich podstawowych standardów jak zapewnienie każdemu osadzonemu oddzielnego miejsca do spania albo oddzielenia węzła sanitarnego od ogólnej przestrzeni celi, a na taką sytuację powód nawet nie wskazywał. Taka sytuacja nie zachodziła w niniejszej sprawie, co czyni żądanie powoda nieuzasadnionym. Warunki zaś w jakich zmuszony był odbywać karę pozbawienia wolności były takie, jakie w danej sytuacji mogła optymalnie zapewnić administracja zakładu. Podkreślenia wymaga, że powód naruszając porządek prawny miał zapewne świadomość, że za popełnione przestępstwo zostanie mu wymierzona kara, a z uwagi na powszechnie znany fakt przeludnienia zakładów karnych, przyjdzie mu ją odbywać w trudnych warunkach. Ponadto, nawet gdyby sąd doszedł do wniosku, że nastąpiło bezprawne przekroczenie powierzchni przypadającej na skazanego, a przez to naruszenie jego godności, nie oznacza to automatycznie, że Sąd ma obowiązek zasądzenia na rzecz osadzonego zadośćuczynienia. W świetle ugruntowanego poglądu zarówno doktryny jak i orzecznictwa zadośćuczynienie ma charakter fakultatywny, a jego przyznanie zależy od zakresu i stopnia naruszenia dóbr osobistych, a także charakteru i rodzaju naruszonego dobra. Gdyby nawet uznać, że poprzez osadzenie powoda w A. Ś. zostały naruszone jego dobra osobiste, i że działanie pozwanego było bezprawne, to w ocenie Sądu, przyznanie powodowi żądanej kwoty byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i poczuciem sprawiedliwości. Oznaczałoby to bowiem, że osoba naruszająca porządek prawny, która zostałaby skierowana do odbycia kary pozbawienia wolności w przeludnionych - z uwagi na ograniczone możliwości finansowe państwa - zakładach --- STRONA 16 --- 12 karnych, mogłaby skutecznie domagać się na tej podstawie zadośćuczynienia. Przy czym : odszkodowanie to byłoby wypłacane ze środków Skarbu Państwa, tj. między innymi ze środków pochodzących od ofiar popełnionych przez nią przestępstw. Sytuacja taka z cał ą pewnością godziłaby w poczucie społecznej sprawiedliwości, naruszałaby autorytet wymiaru sprawiedliwości i jednocześnie obniżała i tak skromne już możliwości państwa w zakresie poprawy warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Innymi słowy powstałoby niebezpieczeństwo, że kara pozbawienia wolności zamiast pełnić, represyjną, stanowiłaby dla skazanych swoiste źródło gratyfikacji finansowych. Biorąc powyższe pod uwagę, na mocy art. 23 i 24 k.c. a contrario orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 102 k.pc. w zw. z art. 113 u. o k. s. w s. c. Sąd nie obciążył powoda zwrotem kosztów poniesionych przez pozwanego. Rozstrzygając w ten sposób Sąd miał na uwadze sytuację majątkową i finansową powoda. Powód nadal odbywa karę pozbawienia wolności, nie pracuje i nie posiada żadnych oszczędności. Nie byłby zatem w stanie zwrócić pozwanemu poniesionych przez niego kosztów. Jednocześnie na podstawie § 1 pkt 1, §6 pkt 6 i § 19 (ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu), Sąd przyznał ze Skarbu Państwa – S. O. w T. kwotę 4.679,51 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu. Na powyższą kwotę składa się kwota 3600 zł, wynikająca z § 6 pkt 6 rozporządzenia oraz kwota 792 zł stanowiąca kwotę podatku, (3600x22%=792 +3600 = 4392 zł), a także kwota 287,51 zł stanowiąca koszt dojazdu z T. do S. R. w S. w dniu 29 czerwca 2010 r. w związku z odezwą S. O. w T.