Wyrok IC 189/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2011r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 189/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2011r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2011r. w Katowicach sprawy z powództwa F. K. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M., Dyrektorowi Aresztu Śledczego w T. i Dyrektorowi Zakładu Karnego w S. o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego; 3. przyznaje rady prawnemu M. P. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 4.392zł (cztery tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa złote), a w niej kwotę 792zł (siedemset dziewięćdziesiąt dwa złote) podatku VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. 1 --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 189/10 U z a s a d n i e n i e Powód F. K. pozwem z dnia 17 marca 2010r., doprecyzowanym pismami z dni 7 i 22 czerwca 2010r. (k. 105-106 i 110-111) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa Dyrektora Aresztu Śledczego w T. kwoty 30 000 zł tytułem zadośćuczynienia, od pozwanego Skarbu Państwa Dyrektora Aresztu Śledczego w M. kwoty 40 000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz od pozwanego Skarbu Państwa Dyrektora Zakładu Karnego w S. kwoty 50 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Nadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu swego żądania powód zarzucił pozwanym placówkom penitencjarnym nadmierne przeludnienie celach mieszkalnych oraz brak odpowiednich warunków sanitarnych przez nie zapewnienie minimum prywatności i intymności. Powód powołał się przy tym na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz na Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, jak i Konstytucję RP. Odnosząc się do pobytu w okresie od miesiąca sierpnia 2006r. do dnia złożenia pozwu w Zakładzie Karnym w S. stwierdził, iż przebywał w celach o powierzchni 25 m 2 w dziesięć osób. Nie było doprowadzonej do celi ciepłej wody. Brakowało drabinek prowadzących na górne łóżka. Był wyłączony prąd w godzinach 8:30-11:30, co uniemożliwiało przygotowanie ciepłego posiłku. Odnosząc się do pobytu w okresie od 24 sierpnia 2005r. do miesiąca sierpnia 2006r. w Areszcie Śledczym w M. podał, iż przebywał w celach o powierzchni 8 m 2 w cztery osoby. Brakowało odpowiedniego dopływu powietrza, gdyż wewnętrzna krata oraz zewnętrzna szyba zbrojeniowa uniemożliwiały pełne otwarcie okna. Cele były zagrzybione i wszędzie obecne były karaluchy. Ubikacje nie były zabudowane, a jedynie zasłonięte były prześcieradłami. Nie było doprowadzonej ciepłej wody do cel oraz brakowało drabinek prowadzących na górne łóżka. W godzinach 0:00-6:00 był wyłączony prąd, co utrudniało skorzystanie z WC. Odnosząc się do pobytu w okresie od 16 listopada 2003r. do 14 kwietnia 2005r. w Areszcie Śledczym w T. podniósł, iż przebywał w celach o powierzchni 8 m 2 w cztery osoby oraz w celach o powierzchni 20 m 2 w dziesięć osób. Ubikacje zasłonięte były prześcieradłami. Brak było drabinek na górne łóżka. Nie było ciepłej wody doprowadzonej do 2 --- STRONA 3 --- cel, co doprowadziło do choroby skóry u powoda. Wyłączano programy telewizyjne w godzinach 23:00-6:00. Spacery odbywały się na przestrzeni powierzchni 30m 2 przy udziale 30 osób co uniemożliwiało swobodne poruszanie się. Pozwany Skarb Państwa: - Dyrektor Aresztu Śledczego w M., - Dyrektor Aresztu Śledczego w T., - Dyrektor Zakładu Karnego w S. zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew z dnia 7 czerwca 2010r. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej (k.- 37 – 48). Pozwany podniósł zarzut przedawnienia odnośnie roszczeń przeciwko Dyrektorowi Aresztu Śledczego w T. i Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M. z uwagi na upływ trzyletniego okresu przedawnienia od dnia w którym powód dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany podniósł, że to na powodzie spoczywa ciężar dowodu, ten zaś wnosi o przeprowadzenie dowodów z dokumentów i rejestrów osadzenia próbując przesunąć ciężar dowodu na pozwanego. Nadto powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności w związku z naruszeniem dóbr osobistych powoda. W okresie osadzenia powoda w latach 2003-2010 obowiązywał do dnia 6 grudnia 2009r. art. 248 k.k.w. Zarzut naruszenia art.110 § 2 k.k.w. to jest osadzenia powoda w celi o powierzchni mniejszej niż 3m² na jednego osadzonego jest całkowicie bezzasadny albowiem działanie takie nie nosi w żadnym przypadku znamion bezprawności. W świetle, bowiem art. 248 § 1 k.k.w. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 65 poz.459) działanie administracji penitencjarnej w stosunku do powoda mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2008r. sygn. SK 25/07, który spowodował utratę mocy obowiązującej art. 248 k.k.w. nie może być podstawą roszczeń odszkodowawczych, gdyż wywołał on jedynie skutki na przyszłość. Pozwane jednostki penitencjarne podlegały regularnym kontrolom sędziego penitencjarnego i nie stwierdzono żadnych uchybień, a o fakcie przeludnienia w Aresztach i Zakładzie Karnym był regularnie informowany Sąd Penitencjarny. 3 --- STRONA 4 --- W odniesieniu do pobytu powoda w Areszcie Śledczym w M. poza zarzutem przedawnienia z ostrożności procesowej wskazano że powód mógł czasowo przebywać w warunkach przeludnienia ale decyzja Dyrektora Aresztu była zgodna z wyżej wymienionym przepisami, a administracja tej jednostki penitencjarnej miała obowiązek przyjmowania kierowanych do nich osób bez względu na istniejące przeludnienie. Cele wyposażone były są w sprzęt kwaterunkowy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, a sprzęt ten spełnia warunki techniczne. Łóżka w celach były odpowiednich rozmiarów oraz miały zapewniony dostęp do wewnętrznych krat koszowych umożliwiając odpowiedni wypoczynek. Powód miał możliwość posiadania i korzystania z wentylatora elektrycznego, a cele były każdorazowo podczas spaceru wietrzone. Zawieszone za oknami osłony wykonane były w sposób nie utrudniający prawidłowego dopływu powietrza do celi. W Areszcie tym były profilaktycznie przeprowadzane zabiegi dezynsekcji i deratyzacji przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwo. Kąciki sanitarne oddzielone były od reszty celi parawanem z płótna bądź płytami OSB. Do cel doprowadzona była zimna woda bieżąca, a raz w tygodniu osadzeni korzystali z ciepłej kąpieli, co pozostawało w zgodzie z § 30 ust. 3 regulaminu organizacyjno – prorządowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Powód nie składał nigdy skarg formalnych podczas pobytu w Areszcie Śledczym w M. W odniesieniu do pobytu powoda w Zakładzie Karnym w S. pozwany stwierdził, iż zachodziło przeludnienie, jednakże sędzia penitencjarny był informowanych cotygodniowymi meldunkami o ilości skazanych osadzonych w tej jednostce. Powód był osadzony w warunkach przeludnienia w okresie od 17 października 2008r. do 20 marca 2009r. o czym został poinformowany na piśmie, a decyzję o osadzeniu w tych warunkach potwierdził własnoręcznym podpisem. Natomiast sędzia penitencjarny został poinformowany o osadzeniu powoda w warunkach przeludnienia. W okresie od 25 marca 2009r. do 26 lutego 2010r. powód nie przebywał w warunkach przeludnienia. Odnośnie pozostałych zarzutów wobec powyższej placówki pozwany stwierdził, iż wszystkie kąciki sanitarne posiadały stałą zabudowę, oddzielającą od reszty pomieszczenia. Środki higieny wydawane były powodowi zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Brak drabinek prowadzących na górne łóżko nie pozostaje w sprzeczności z powyższym rozporządzeniem. Brak ciągłego dostarczania energii elektrycznej do cel nie stanowił naruszenia prawa, gdyż możliwość użytkowania w celach 4 --- STRONA 5 --- urządzeń elektrycznych nie stanowi niezbywalnego prawa osadzonych. Nadto powód nigdy nie składał skarg w okresie pobytu w tej placówce. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód F. K. liczy obecnie 26 lat. W Areszcie Śledczym w T. powód przebywał w okresie od dnia 16 listopada 2003r. do dnia 14 kwietnia 2005r. Następnie w Areszcie Śledczym w M. przebywał on w okresie od 24 sierpnia 2005r. do sierpnia 2006r. W Zakładzie Karnym w S. przebywał on do dnia 18 sierpnia 2006r. do 26 lutego 2010r., odbywając karę pozbawienia wolności za popełnienie przestępstw z art. 279 § 1 k.k. i art. 59 ust. 1 i 2 ustawy o zapobieganiu i przeciwdziałaniu narkomanii (dowody: zeznania powoda k. 193-195, notatka służbowa Kierownika Działu Penitencjarnego Z.K. w S. k. 188). W dniach od 27-28 lipca 2009r. Sędzia Sądu Okręgowego w Opolu przeprowadził wizytację Zakładu Karnego nr 1 w S. obejmującą okres od 1 sierpnia 2008r. do 15 lipca 2009r. funkcjonowania tej jednostki. Przedmiotem wizytacji były między innymi warunki bytowe, opieka medyczna, stan sanitarny oraz organizowania czasu wolnego skazanym. Podczas wizytacji nie stwierdzono by w okresie objętym kontrolą przekroczono normę 3 m 2 na jednego osadzonego. Nadto stwierdzono, że wszystkie cele mieszkalne mają doprowadzoną wodę, są wyposażone w umywalki oraz WC. Kąciki sanitarne są oddzielone od reszty pomieszczenia i są zamknięte. Malowanie cel i innych pomieszczeń odbywa się na bieżąco, według potrzeb ale w miarę posiadanych środków. Osadzeni otrzymują odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę osobistą, obuwie, pościel i środki higieny osobistej. Osadzeni korzystają z cotygodniowej ciepłej kąpieli, a zatrudnieni mogą kąpać się częściej. Zalecenia powizytacyjne ogólne dotyczyły systematycznego odnawiania cel w zakresie malowania i wymiany podłóg oraz działań mających na celu utrzymanie stanu zaludnienia tak by norma 3m 2 na osadzonego nie została przekroczona (dowód – sprawozdanie z wizytacji ZK nr 1 w S. 27-28.07.2009r k. 180-187) . Powód podczas osadzenia w Zakładzie Karnym w S. jedynie w okresie od dnia 17 października 2008r. do dnia 20 marca 2009r. przebywał w celi, przy braku zachowania normy 3 m 2 na jednego osadzonego. Zachowanie powoda ocenione zostało przez personel Zakładu jako zmienne, okresy pozytywnych postaw przeplatały się z okresami negatywnego zachowania wyrażanego łamaniem ustalonego w tej jednostce porządku wewnętrznego. Był on w sumie sześciokrotnie 5 --- STRONA 6 --- karany dyscyplinarnie i szesnaście razy nagradzany regulaminowo (dowód – notatka służbowa Kierownika Działu Penitencjarnego Z.K. w S.. A. D. z 25.05.2010r. k. 188) . W okresie od sierpnia 2006r. do października 2008r. Dyrektor Zakładu Karnego nr 1 w S., dwukrotnie w każdym miesiącu informował Sąd Okręgowy w Opolu Wydział Penitencjarny o ilości osób osadzonych. W okresie od marca 2007r. do października 2008r. podejmował on kolejne decyzje o umieszczeniu osadzonych w celach mieszkalnych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 , informując o tym sędziego penitencjarnego (dowody: informacje Dyrektora ZK nr 1 w S. o zaludnieniu kierowane do Sądu Okręgowego w Opolu – Wydziału Penitencjarnego, k. 51-99). W październiku 2008r. Dyrektor Zakładu Karnego w S. wydał zarządzenie wobec imiennie oznaczonego powoda o umieszczeniu go na okres sześciu miesięcy w warunkach w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 , przesyłając odpis zarządzenia Sądowi Okręgowemu w Opolu Wydziałowi Penitencjarnemu. Zarządzenie to przedstawiono powodowi, który własnoręcznym podpisem potwierdził zapoznanie się z nim. W dniu 20 marca 2009r. anulowano powyższe zarządzenie (dowód - zawiadomienie Dyrektora ZK w S. do S.O. w Opolu Wydziału Penitencjarnego z 3.11.2008r. wraz z zarządzeniem z października 2008r. k. 49-50) . W dniach 25-27 października 2004r. Sędzia Sądu Okręgowego w Gliwicach przeprowadził wizytację Aresztu Śledczego w T. Stwierdził on utrzymujące się w tym Areszcie przeludnienie osadzonych, które w dniu wizytacji wynosiło 107 % ustalonej jego pojemności. Ponadto stwierdził, iż zachowana jest legalność wykonywania orzeczonych kar i tymczasowego aresztowania. Wizytator nie dostrzegł żadnych uchybień w działalności kontrolowanej jednostki, a prawa osób pozbawionych wolności są należycie respektowane (dowód – sprawozdanie z wizytacji Aresztu Śledczego w T. z 25-27.10.2004r. k. 133-136). W okresie od marca 2004r. do kwietnia 2005r. Dyrektor Aresztu Śledczego w T. w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 248 § 1 k.k.w. zawiadamiał Przewodniczącego Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Gliwicach o braku możliwości zachowania normy 3 m 2 na osadzonego, przesyłając wykaz cel w których to występuje (dowody: pisma Dyrektora A.Ś. w T. do S.O. w Gliwicach z okresu 2004-2005 k. 137-141) . Powód podczas pobytu w Areszcie Śledczym w T. przebywał w dziesięciu różnych celach. Były to cele o powierzchni od 6,79 m 2 do 45,32 m 2 . Administracja Aresztu nie ewidencjonowała danych dotyczących ilości osób które przebywały w poszczególnych celach w 6 --- STRONA 7 --- danych okresach (dowód – notatka urzędowa Kierownika Działu Ewidencji A.Ś. w T. R. G. z dnia 26.05.2010 k. 142) . Powód miał zapewnioną opiekę medyczną stosownie do zgłaszanych dolegliwości w Areszcie Śledczym w T. Był on 59 razy na konsultacji lekarskiej ogólnej, a 4 razy na konsultacji dermatologicznej. Był również dwukrotnie izolowany z powodu podejrzenia świerzbu (dowody: notatka służbowa Starszego Pielęgniarza A.Ś. w T. R. K. z 26.05.2010r. k. 144, odpis książeczki zdrowia powoda k. 145-157) . Areszt Śledczy w T. dysponuje sześcioma placami spacerowymi o powierzchniach od 25,2 m 2 do 53,3 m 2 . Liczebność grup odbywających spacery jest różna. Plan spacerów zatwierdza dyrektor lub upoważniony przez niego pracownik tak by osadzeni mieli swobodę poruszania się. Wyłączanie sygnału telewizyjnego miedzy godzinami 23:00-6:00 miało na celu zapewnienie porządku i spokoju podczas ciszy nocnej, aby nie dochodziło do konfliktów pomiędzy osadzonymi, którzy udali się na spoczynek, a chcącymi oglądać telewizję (dowód – notatka służbowa Kierownika Działu Ochrony A.Ś. w T. A. M. z 26.05.2010r. k. 158) . W okresie od stycznia do sierpnia 2006r. Dyrektor Aresztu Śledczego w M., w związku z koniecznością o umieszczenia osadzonych w celach mieszkalnych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 informował Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Katowicach (dowody: zawiadomienia SO w Katowicach – Wydziału Penitencjarnego k.160-164). W dniu 19 października 2006r. Areszt Śledczy w M. został poddany kompleksowej kontroli Państwowego Powiatowego Inspektoratu Sanitarnego w Katowicach. Podczas kontroli nie stwierdzono żadnych uchybień i nie wydano żadnych zaleceń (dowód- protokół kontroli sanitarnej z 26.10.2005r. k. 165-169) . W okresie od sierpnia 2005r. do czerwca 2006r. na terenie Aresztu Śledczego w M. profilaktycznie przeprowadzane były cyklicznie średnio, co dwa miesiące przez wyspecjalizowaną firmę zewnętrzną Zakład Usługowy J. zabiegi dezynsekcji i deratyzacji (dowody: faktury VAT za usługi deratyzacji i dezynsekcji pomieszczeń k. 170-175) . Każda z cel A.Ś. w M. wyposażona jest w drewniane okna, które są całkowicie otwierane. Cele wyposażone są w kratki wentylacyjne, a zastosowana jest wentylacja grawitacyjna. Kratki wentylacyjne podłączone są do przewodu kominowego, a sytuowane są one nad tzw. kącikiem sanitarnym. Dodatkowo cele posiadają wentylację do wewnątrz budynku. Na wyposażeniu cel znajdują się: łóżko, taboret, stoły mały i duży, szafki mała i duża, półka na środki czystości i półka pod telewizor. Sprzęt ten spełnia warunki techniczne. Cele są remontowane i odświeżane na bieżąco. Łóżka wielopoziomowe umieszczane są w 7 --- STRONA 8 --- odległości 10-20 cm od wewnętrznych krat koszowych tak, że ich usytuowanie zapewnia swobodny wypoczynek (dowód – notatka służbowa Kierownika Działu Kwatermistrzowskiego W.C. z dnia 26.05.2010r. k. 177-179) . Areszt Śledczy w M. mieści się w centrum miasta. Teren wokół jednostki jest zabudowany. Część w której umieszczeni są osadzeni znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej. Sprzyja to niedozwolonym kontaktom osadzonych z osobami przebywającymi na zewnątrz. Celem zapobieżenia takim kontaktom stosowane są przesłony okienne umieszczone na zewnątrz pawilonu mieszkalnego oraz wewnętrzne kraty koszowe instalowane za drzwiami wejściowymi i przed otworami okiennymi (dowód – notatka służbowa Kierownika Działu Ochrony P.S. k. 176) . Ustalając powyższy stan faktyczny, Sąd oparł się na dowodach wskazanych wyżej. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły dokumenty w tym dokumenty urzędowe, które pod względem treści i formy nie budziły wątpliwości Sądu. Uzupełniająco podstawę ustaleń faktycznych stanowiły zeznania powoda oraz Dyrektora Zakładu Karnego w S. Zeznania powoda stanowiły zasadniczo powtórzenie twierdzeń pozwu, a zatem w zakresie w jakim pozostawały w sprzeczności ze zgromadzoną dokumentacją nie mogły stanowić podstawy ustaleń faktycznych, albowiem w przeciwieństwie do dokumentów były subiektywne, a powód miał interes procesowy w uzyskaniu korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Sąd zważył, co następuje: Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną Konstytucji RP, w której są zawarte przepisy dotyczące bezpośrednio dóbr osobistych. Wśród przepisów o wolności, prawach i obowiązkach człowieka, ustawodawca w art. 30 stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r. II CSK 269/07 LEX nr 315849). Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 25 kwietnia 1989r., I CR 143/89, (OSPiKA 1990, poz. 330) wyjaśnił, że godność osobista jest tą 8 --- STRONA 9 --- sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które stanowi istotny element psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg okoliczności zewnętrznych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007r. V CSK 431/06 (LEX nr 255593) stwierdził, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust.1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art.3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950r. ratyfikowanej przez Polskę w 1993r. (Dz.U. z 1993r. Nr 61 poz.284 ze zmianami) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga 8224/78, i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga 21915/93). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię 2,8 m 2 , przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006r. (skarga nr 73786/01). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001r. (skarga nr 28524/95) stwierdził, że 9 --- STRONA 10 --- przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001r. (skarga nr 40907/98) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Należy, zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z oddzieloną w sposób niewystarczający toaletą i węzłem sanitarnym może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24 § 1 k.c., które muszą być spełnione łącznie są: - istnienie dobra osobistego, - jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia, - bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6 k.c. i art. 232 k.c.). Biorąc pod uwagę czas, w którym powód przebywał Aresztach Śledczych w T. i M. oraz Zakładzie Karnym nr 1 w S. należało rozważyć podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia. Wobec faktu, że żądanie zadośćuczynienia na podstawie art.448kc podlega badaniu w ramach reżimu naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym (art.417kc), za słuszny należało uznać podniesiony przez pozwanego na podstawie art.442¹§1kc zarzut przedawnienia roszczeń powoda wynikających ze zdarzeń, z którymi wiąże on powstanie szkody, a które miały miejsce przed 17 marca 2007r. Zgodnie z tą normą: roszczenie o naprawienie szkody (odpowiednio krzywdy) wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany 10 --- STRONA 11 --- dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Skoro krzywdą powoda jest naruszenie przez pozwanego jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności, to niewątpliwym jest, że musiał o niej wiedzieć przez cały okres pobytu w Areszcie Śledczym w M. Tym samym musiał też wiedzieć, kto jest naruszycielem jego dóbr osobistych, a zatem kto jest osobą obowiązaną do naprawienia szkody. W tym stanie rzeczy wniesienie pozwu dopiero w dniu 17 marca 2010r. spowodowało, że jego roszczenia wynikające ze zdarzeń mających miejsce przed dniem 17 marca 2007r. uległy przedawnieniu i dlatego w tej części powództwo oddalono. Wszelkie zatem roszczenia powoda w dotyczące warunków pobytu w Aresztach Śledczych w T. i M. zostały oddalone. Podlegały również oddaleniu roszczenia dotyczące osadzenia powoda w Zakładzie Karnym nr 1 w S. w okresie przed dniem 17 marca 2007r. Do rozpoznania pozostały, więc roszczenia powoda za okres nieprzedawniony, który obejmuje wyłącznie jego pobyt w Zakładzie Karnym nr 1 w S. od 17 marca 2007r. do dnia złożenia pozwu tj. 17 marca 2010r. Jak wynikało z ustaleń stanu faktycznego podczas osadzenia w Zakładzie Karnym nr 1 w S., jedynie w okresie od 17 października 2008r. do dnia 20 marca 2009r. przebywał on w celi, gdzie nie był zachowany normatyw 3 m 2 na jednego osadzonego. Według pozwanego, jego działanie w postaci osadzenia powoda w celach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , było zgodne z prawem albowiem decyzja dyrektora Z.K. o umieszczeniu powoda w takich warunkach miała swoje umocowanie w treści art. 248 k.k.w. oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (Dz.U. Nr 65 poz.459), a dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. sygn. SK 25/07, gdyż stwierdzenie przez Trybunał niezgodności z niektórymi przepisami Konstytucji RP przepisu art. 248 § 1 k.k.w. nie wyłączyło tego przepisu z obrotu prawnego. Odnosząc się do powyższego należy stwierdzić, iż kwestia przetrzymywania powoda w przeludnionych celach w okresie, gdy przepis art. 248 § 1 k.k.w. obowiązywał jest bardziej złożona. Złożoność problemu polega na tym, że przepisy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności nie zawierają żadnych regulacji normatywnych dotyczących minimalnej powierzchni zakwaterowania 11 --- STRONA 12 --- przypadającej na jedną osobę pozbawioną wolności lub tymczasowo aresztowaną. Art.3 Konwencji stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wydał szereg orzeczeń odnoszących się do rozumienia tej normy. Można rozważać czy przebywanie powoda przez określony okres czasu w przeludnionych celach wypełnia dyspozycje przepisu art.3 Konwencji, które to uregulowanie zgodnie z art. 91 ust.2 Konstytucji RP ma pierwszeństwo przed ustawą na stosowanie. Stwierdzenie przez Trybunał niezgodności z niektórymi przepisami Konstytucji RP przepisu art. 248 § 1 k.k.w. nie wyłączyło tego przepisu z obrotu prawnego, gdyż określenie późniejszej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego nie może być tłumaczone inaczej, niż jego pozostawienie przez czas oznaczony w porządku prawnym i utrzymanie w mocy niekonstytucyjnej normy prawnej (por. orzecz. SN z dnia 3 lipca 2003r. sygn. akt III CZP 45/03 – OSNC 2004/9/136 i z dnia 23 czerwca 2005r. sygn. akt III CZP 35/05 – OSNC 2006/5/81). Z powyższego wynika, że w okresie odbywania przez powoda części kary w Zakładzie Karnym w S., kiedy to był on osadzony w warunkach przeludnienia, tj. od 17 października 2008r. do dnia 20 marca 2009r. obowiązywał zarówno art. 3 Konwencji zakazujący torturom oraz nieludzkiego albo poniżającego traktowania oraz przepis art. 248 § 1 k.k.w. pozwalający na umieszczanie osadzonych w celach, w których przypada mniej niż 3m² na jednego osadzonego. Zdaniem Sądu dla rozstrzygnięcia sprawy nie zachodziła konieczność ustalenia wzajemnych korelacji między tymi przepisami. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. jako przepis o charakterze szczególnym w stosunku do uregulowania zawartego w art. 110 k.k.w. nie może być wykładany w sposób rozszerzający. Z art. 248 § 1 k.k.w. wynika, że umieszczenie osadzonego w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3m² może mieć miejsce w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: • musi mieć miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, • umieszczenie osadzonych w celach nie spełniających wymogu wynikającego z art.110kkw może nastąpić na czas określony, • o takim umieszczeniu należy niezwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. W ocenie Sądu pozwany wykazał spełnienie wszystkich powyższych przesłanek. Z dokumentów zawartych w aktach sprawy jak i z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt SK 25/07 wynika, że w dacie kiedy powód przebywał w Zakładzie Karnym w S. w zakładach karnych oraz aresztach śledczych panowało permanentne przeludnienie. Brak było miejsc do odbywania 12 --- STRONA 13 --- kary pozbawienia wolności i przetrzymywania tymczasowo aresztowanych. Można, więc uznać, że miał miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim mowa w art. 248 § 1 k.k.w. Kolejne dwie przesłanki zagęszczenia osadzonych również zostały spełnione. Wspomniany przepis wymaga, bowiem aby umieszczenie osadzonych w warunkach przeludnienia w celi nastąpiło na czas określony i aby niezwłocznie został o tym powiadomiony sędzia penitencjarny. Pozwany w ocenie Sądu należycie wypełnił ten obowiązek. Decyzja o umieszczeniu powoda w takich warunkach na okres sześciu miesięcy miała charakter jednorazowy, a Dyrektor Z.K. indywidualnie wobec powoda określonego imiennie podjął tę decyzję, zaś powód własnoręcznym podpisem potwierdził, iż zapoznał się z jej treścią. Odpis zarządzenia Dyrektora Z.K. przesłany został Wydziałowi IV Penitencjarnemu i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych Sądu Okręgowego w Opolu, zatem wymóg zawiadomienia sędziego penitencjarnego również został zachowany. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należało przyjąć, iż osadzenie powoda w okresie od 17 października 2008r. do dnia 20 marca 2009r. w warunkach przeludnienia nie nosiło znamion bezprawności, bowiem szczegółowo zastosowano się do przesłanek ówcześnie obowiązującego art. 248 § 1 kkw. W takich okolicznościach powód nie jest uprawniony do domagania się ochrony dóbr osobistych w postaci godności ludzkiej, poprzez osadzenie w przeludnionych celach skoro nie stanowiło ono działania bezprawnego. Pozostałe zarzuty powoda dotyczące warunków bytowych w Zakładzie Karnym w S. nie stanowiły naruszenia jego dóbr osobistych. Jak wynikało z ustaleń faktycznych sanitariaty umieszczone w celach Zakładu Karnego w S. posiadały stałą zabudowę odpowiednio odgradzającą je od reszty pomieszczenia. Nie odpowiadający powodowi brak doprowadzenia do cel ciepłej wody bieżącej nie pozostawał w sprzeczności z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Nadto dyspozycja § 30 ust. 3 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności jest zachowana, jeżeli skazany raz w tygodniu korzysta z ciepłej kąpieli, a to powód miał zapewnione. Kwestia braku drabinek przy piętrowych łóżkach w ocenie Sądu nie stanowiła naruszenia dobra osobistego powoda, skoro wszelki sprzęt kwaterunkowy cel był zgodny z wymogami w/w rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z 17 października 2003r., a usytuowanie łóżek piętrowych w pobliżu krat umożliwiało swobodny dostęp do górnych 13 --- STRONA 14 --- części. Nadto warunki bytowe w tym wyposażenie cel, były przedmiotem kontroli w toku wizytacji przez Sędziego Penitencjarnego, ten natomiast nie stwierdził żadnych uchybień w zakresie stanu sprzętu kwaterunkowego. Sędzia Penitencjarny przeprowadzał w dniu 21 sierpnia 2008r. indywidualne rozmowy ze skazanymi, którzy do tego się zgłosili, a jak wynikało ze sprawozdania powód do rozmowy takiej nawet się nie zgłosił. Naruszenie dobra osobistego poprzez brak dostarczenia energii elektrycznej w godzinach porannych do cel powód wiązał z brakiem możliwości przygotowania dla siebie ciepłego napoju czy posiłku. Jednakże działania takiego nie można kwalifikować jako naruszenia dobra osobistego powoda, skoro przygotowanie i dostarczenie do cel trzech posiłków dziennie i tak spoczywało na personelu pozwanej jednostki penitencjarnej, a zatem energia elektryczna w celi nie była powodowi wówczas niezbędna. Podsumowując, wszelkie zarzuty powoda pod adresem warunków osadzenia w Zakładzie Karnym nr 1 w S. były niezasadne i nie dawały podstaw dla stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych powoda, skutkiem czego powództwo w całości zostało oddalone. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. zasądzając od przegrywającego powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, kwotę 3 600 zł, przy zastosowaniu art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Na mocy art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze oraz § 2 ust 3 i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono o wynagrodzeniu adwokata powoda, uwzględniając jednocześnie podatek od towarów i usług. 14