Wyrok IC 188/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 07 czerwca 2011 roku Sąd Okręgowy w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 188/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 07 czerwca 2011 roku Sąd Okręgowy w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodnicząca: SSO Wacława Walencka Protokolant: st. sekr. sądowy Joanna Stec po rozpoznaniu w dniu 07 czerwca 2011 roku w Katowicach sprawy z powództwa R. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. o zapłatę 1. powództwo oddala; 2. odstępuje od obowiązku obciążenia powoda zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanego. Sygn. akt I C 188/11 --- STRONA 2 --- Uzasadnienie Powód R. Z. pozwem z dnia 18 listopada 2010 r. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w W. kwoty 300.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25 października 2010 r. z tytułu zadośćuczynienia za złe warunki osadzenia oraz uszczerbek na zdrowiu. Na uzasadnienie swojego roszczenia podał, iż od 4 lutego 2010 r. przebywał w Zakładzie Karnym w W. typu zamkniętego. Będąc osobą niepalącą, w pozwanej jednostce przebywał w celach dla palących. Wszystkie cele, w których przebywał były czteroosobowe o wymiarach 415 cm na 280 cm. Nie było ciepłej wody, a w oknach zamiast szyb znajdowały się płyty z pleksy. Nadto oświetlenie świetlówkami pogarszało jego wadę wzroku. Place przeznaczone do spacerów były niewymiarowe, a w spacerach uczestniczyły osoby palące, przez co powód był narażony na choroby wywołane tzw. biernym paleniem. Od dnia 3 marca 2010 r. przebywał w Zakładzie Karnym w W. typu półotwartego, gdzie osadzono go w celi ośmioosobowej o wymiarach 545 cm na 485 cm. Na korytarzu było wyznaczone miejsce do palenia, co zmuszało go do wdychania dymu papierosowego. Często przez to miewał bóle głowy i był leczony neurologicznie. W na przełomie czerwca i lipca 2010 r. miało miejsce masowe zatrucie pokarmowe, którego również doznał. Od dnia 20 października 2010 r. został przeniesiony do zakładu typu otwartego w pozwanej jednostce, gdzie osadzono go w celi jedenastoosobowej o wymiarach 480 cm na 720 cm. Warunki sanitarne były złe, w budynku były pluskwy. Powód powołał się na postanowienia Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i Kodeksu karnego wykonawczego (pozew – k. 2-4). Pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego w W. reprezentowany przez Prokuratorię Generalną skarbu Państwa w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Na poparcie swojego stanowiska w sprawie pozwany, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz na --- STRONA 3 --- przepisy Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności i z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych oraz Kodeksu cywilnego, podniósł, iż roszczenie powoda jest całkowicie bezzasadne. Wskazał, iż na mocy art. 6 k.c. w związku z art. 232 zd. 1 k.p.c. ciężar wykazania faktu naruszenia dobra osobistego spoczywa na powodzie, natomiast powód w ocenie pozwanego nie podjął nawet próby uprawdopodobnienia tejże okoliczności, uzasadniając dochodzone roszczenie subiektywnym poczuciem krzywdy i podnosząc ogólnikowe zarzuty. Pomimo to pozwany podniósł, że warunki sanitarne i bytowe w pozwanej jednostce były zgodne z powołanymi powyżej przepisami (odpowiedź na pozew – k. 56-63). W piśmie procesowym z dnia 1 czerwca 2011 r. pozwany dodał, iż powód w trakcie całego pobytu w pozwanej jednostce nie przebywał w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego byłaby niższa niż 3m2. Nadto podał, iż wszystkie cele są wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, powód miał zapewniony dostęp do zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych, nie składał żadnych skarg, a w zakładzie typu zamkniętego był zakwaterowany z osobami niepalącymi, w zakładach typu półotwartego i otwartego przebywał w celach z całkowitym zakazem palenia. Były wydzielone miejsca do palenia (pismo procesowe z dnia 1 czerwca 2011 r. – k. 83-88). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód R. Z. przebywał w Zakładzie Karnym w W. od 4 lutego 2010 r. do 14 kwietnia 2010 r. oraz od 5 maja 2010 r. do 25 października 2010 r. Do 3 marca 2010 r. przebywał w zakładzie typu zamkniętego, następnie w zakładzie typu półotwartego, a od dnia 20 października 2010 r. w zakładzie typu otwartego. Był zakwaterowany w następujących celach: pawilon B oddział 1 cela 9, pawilon B oddział IV cela 108, pawilon G (zakład półotwarty) oddział I cela 18, pawilon E (zakład półotwarty) oddział I cela 11, pawilon E oddział I cela 12, pawilon G oddział I cela 16 i 17 oraz pawilon I (zakład otwarty) oddział I cela 24. W trakcie całego pobytu w pozwanej jednostce powód nie przebywał w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na --- STRONA 4 --- jednego osadzonego wynosiłaby poniżej 3m2, nie mniej jednak niż 2m2. Przebywając w warunkach zakładu typu zamkniętego był kwaterowany z osobami niepalącymi w celach przeznaczonych dla takich osób, a w czasie pobytu w zakładach typu półotwartego i otwartego przebywał w celach z całkowitym zakazem palenia tytoniu. Wówczas inni skazani używający wyrobów tytoniowych mogli palić w specjalnie wyznaczonych do tego miejscach. Dowód: notatka służbowa z dnia 25 maja 2011 r. – k. 88; notatka służbowa z dnia 25 maja 2011 r. – k. 99; notatka służbowa z dnia 12 maja 2011 r. – k. 89.. W pozwanej jednostce na bieżąco przeprowadzane są prace remontowe. Cele mieszkalne w oddziale dla tymczasowo aresztowanych i oddziale zakładu zamkniętego są w pełni przystosowane do obowiązujących przepisów, tj. spełniają normy powierzchni 3m2 przypadającej na jednego osadzonego, mają zabudowane kąciki sanitarne, odpowiednią wentylację oraz oświetlenie. Nadto cele wyposażone są w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy. Okna zapewniają właściwy dopływ światła naturalnego i świeżego powietrza. Skazanym umożliwia się przebywanie na świeżym powietrzu i uczestniczenie w zajęciach sportowych. Kuchnia jest nowoczesna i odpowiada wszystkim standardom dla jednostki tego typu. Nadto osadzeni mają zapewnioną opiekę medyczną, możliwość podjęcia pracy odpłatnej lub nieodpłatnej, dostęp do praktyk religijnych, nauczania i zajęć kulturalno-oświatowych (biblioteka, koncerty, spotkania z zaproszonymi gośćmi, różnego rodzaju gry świetlicowe i sportowe, wycieczki), zajęć terapeutycznych i badań psychologicznych. Dowód: sprawozdanie z wizytacji Zakładu Karnego w W. przeprowadzonej w dniach 14 i 15 kwietnia 2010 r. przez sędziego do spraw penitencjarnych – k. 64-75; notatka służbowa z dnia 10 maja 2011 r. – k. 90; notatka służbowa z dnia 12 maja 2011 r. – k. 89. Jak wynikało z wystąpienia pokontrolnego Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Dąbrowie Górniczej z dnia 2 lipca 2010 r. nie ustalono jednoznacznie czynnika chorobotwórczego, który spowodował wystąpienie objawów gastrycznych u osadzonych w okresie od 13 do 15 czerwca 2010 r. Dowód: wystąpienia pokontrolne Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Dąbrowie Górniczej z dnia 2 lipca 2010 r. – k. 91-97. Sąd zważył, co następuje: --- STRONA 5 --- Powód jako osoba skazana na karę pozbawienia wolności ma zagwarantowane przez prawo warunki odbywania tej kary. Określone są one szczegółowo w przepisach Kodeksu karnego wykonawczego i rozporządzeń wykonawczych, a przede wszystkim wypływają wprost z normy ustawy zasadniczej i wiążących Polskę norm prawa międzynarodowego, zwłaszcza art. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Nie oznacza to jednak braku dolegliwości wynikających z przebywaniem w warunkach izolacyjnych związanych z istotą kary pozbawienia wolności. W świetle poczynionych ustaleń faktycznych i zgromadzonych dowodów stwierdzić należało, iż powód nie wykazał zasadności swojego żądania, skutkiem czego przedmiotowe powództwo uległo oddaleniu w całości. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powód podczas pobytu w Zakładzie Karnym w W. przebywał w nie przeludnionych celach. Powód nie przedstawił dowodu przeciwnego na okoliczność występowania w pozwanej jednostce przeludnienia, ograniczając się jedynie do podania metrażu cel i maksymalnej ilości osób, które mogły w nich przebywać, nie wskazując, ile osób i w jakich okres rzeczywiście było razem z nim osadzonych. Nadto twierdzeń swych nie poparł żadnym dowodem. Co więcej, powód nie wykazał, że był osadzany wraz z osobami palącymi, a w pomieszczeniach, w których był zakwaterowany nie było odpowiedniego dostępu do światła słonecznego i świeżego powietrza, a nadto nie wykazał, iż stan jego zdrowia pogorszył się na skutek warunków panujących w pozwanej jednostce. Tymczasem z okoliczności przytoczonych przez pozwanego oraz z przedstawionych przez niego dowodów wynikało, że w czasie osadzenia powoda w tym zakładzie nie przebywał on w celach przeludnionych, a wówczas panujące tam warunki sanitarno-bytowe odpowiadały obowiązującym normom, gdyż cele były wyposażone we właściwy sprzęt, miały odpowiedni dostęp do światła naturalnego, okna zapewniały dopływ świeżego powietrza, a nadto osadzeni mieli zapewnioną opiekę medyczną i różnego rodzaju zajęcia, w tym sportowe, przeprowadzane również na świeżym powietrzu, i kulturalno-oświatowe, mogli również podejmować pracę i wykonywać praktyki religijne. Natomiast co do faktu zaistnienia zatrucia pokarmowego, to istotnie miało ono miejsca w czasie pobytu powoda w pozwanej jednostce, jednakże, jak wynikało z protokołu pokontrolnego Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Dąbrowie Górniczej, nie można było w sposób jednoznaczny ustalić jego przyczyny i osób za nie odpowiedzialnych. Tym --- STRONA 6 --- samym nie sposób z tego powodu postawić zarzut pozwanemu. Co więcej, powód nie przedstawił żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że wtedy również zatruł się i że nastąpiło to na skutek zaniedbania pozwanego. Odnosząc się natomiast do zarzutu powoda o pogorszeniu się jego stanu zdrowia przez pobyt w pozwanej jednostce, stwierdzić trzeba, iż wobec braku dowodów w tym zakresie, nie można uznać zasadności tego zarzutu. Powód nie przedłożył bowiem ani obecnej ani wcześniejszej dokumentacji medycznej na wykazanie słuszności swoich twierdzeń w tym zakresie. Zatem w świetle powyższego należało więc mieć na względzie, że przyjęcie odpowiedzialności z art. 24 k.c. uzależnione jest od istnienia dobra osobistego, a następnie jego naruszenia lub zagrożenia bezprawnym działaniem (zaniechaniem) sprawcy, co stanowi przesłanki tej odpowiedzialności. Aby jednak można było przypisać zarzut na tej podstawie, poszkodowany musi udowodnić istnienie dobra prawnego oraz fakt jego naruszenia lub zagrożenia na skutek zachowania się sprawcy. W przeciwnym razie w myśl art. 6 k.c. poniesie ujemne konsekwencje nie wykazania faktów, z których wywodzi skutki prawne. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie, dotyczącym przyznawania zadośćuczynienia w związku z pobytem w jednostkach penitencjarnych (por. wyroki Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 7 maja 2009 r., sygn. akt I ACa 247/09, Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 6 grudnia 2007 r., sygn. akt I ACa 499/07), wskazuje się na konieczność oceny skumulowanego efektu takich warunków jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych i zła wentylacja (por. wyrok ETPCz z dnia 15 lipca 2002 r., skarga nr 47095/99). Dopiero zaistnienie sumy takich warunków, towarzyszących przeludnieniu w celi może prowadzić do stwierdzenia, że dobra osobiste osadzonego zostały naruszone. Samo umieszczenie w przeludnionej celi nie jest bowiem wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Co więcej, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt II PK 245/05 wskazał, iż sąd nie jest zobligowany do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych. Przy stosowaniu tej regulacji prawnej sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra. Tymczasem w przedmiotowej sprawie brak było zarówno przeludnienia, jak również nie doszło do kumulacji innych negatywnych czynników, dających podstawy --- STRONA 7 --- do stwierdzenia naruszenia przez pozwanego dóbr osobistych powoda, skutkującego przyznaniem stosownego zadośćuczynienia. Reasumując, sąd uznał, że powód nie doznał krzywdy ani szkody, a także że pozwany nie naruszył jego dóbr osobistych. Zatem wobec braku przesłanek sąd na mocy art. 24 § 1 k.c. w związku z art. 448 k.c. oddalił powództwo w całości. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., mając na uwadze sytuację życiową i materialną powoda, w całości zwolnionego od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie.