Wyrok IC 1833/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 grudnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Łodzi I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 1833/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 grudnia 2010 roku Sąd Okręgowy w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Izydor Rekść Protokolant: asystent sędziego Małgorzata Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2010 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa M. K. przeciwko B. M. o prawo do grobu oddala powództwo. UZASADNIENIE Pozwem z dnia 20 września 2010 roku, skierowanym przeciwko B. M., M. K wniosła o ustalenie, iż prawo do dysponowania grobem ziemnym zlokalizowanym na Cmentarzu (…) kwatera (…), linia (…), nr (…) przysługuje M. K. oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu. Na uzasadnienie zgłoszonego żądania powódka wskazała, że w grobie zlokalizowanym na Cmentarzu (….) kwatera (…), linia (…), nr (…) pochowana jest matka powódki R. Z. Dysponentami grobu oraz ostatnio opłacającymi grób były powódka oraz nieżyjąca już siostra powódki, a matka pozwanego – K. M. W ocenie M. K. B. M. niesłusznie rości sobie prawo do grobu, w którym pochowani są rodzice powódki. Ojciec pozwanego oraz jego matka i brat, a także dziadkowie ze strony ojca pochowani są w oddzielnym grobie położonym na tym samym cmentarzu. Pozwany jest więc dysponentem tego grobu. Pozwany jest też dysponentem grobu, w którym pochowana jest siostra jego ojca oraz teść. --- STRONA 2 --- (pozew – k. 3) W odpowiedzi na pozew z dnia 6 października 2010 roku pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki kosztów procesu wskazując, że jako zstępny B. Z. i R. Z. ma prawo do dysponowania grobem dziadków, to jest grobem, którym za życia dysponowała jego matka. Pozwany podkreślił, że K. M. przekazała siostrze prawo dysponowania grobem nr (…) a zatem powódka może zrealizować tam prawo do pochówku. W ocenie pozwanego niniejsze powództwo jest próbą pozbawienia go prawa do dysponowania grobem nr (…), co byłoby sprzeczne z wolą jego matki. (odpowiedź na pozew – k. 11 - 12) Na rozprawie w dniu 13 grudnia 2010 roku strony podtrzymały stanowiska zajęte w sprawie. (protokół rozprawy – k. 26 – 27) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 31 grudnia 1966 roku zmarł ojciec powódki, a dziadek pozwanego – B. Z. Matka powódki – R. Z. wraz z siostrą powódki, a matką pozwanego – K. M. zakupiły wówczas dwa place, to jest dwie kwatery na Cmentarzu (…). Były to kwatery oznaczone numerami (…) i (…). B. Z. pochowany został w grobie oznaczonym numerem (…). (zeznania powódki M. K. – k. 27) W marcu 1967 roku matka pozwanego K. M. zleciła Spółdzielni (…) w Ł. wykonanie robót na grobie między innymi w postaci wykonania obramowania i wykucia liter. (zamówienie z dnia 13 marca 1967 roku – k. 13) Do 31 lipca 1983 roku powódka wraz z siostrą K. M. i matką zgodnie opiekowały się grobem, w którym pochowany został B. Z. R. Z. zmarła w dniu 31 lipca 1983 roku, pochowana została w grobie nr (…) usytuowanym na Cmentarzu (…). Matka powódki przed śmiercią stale zamieszkiwała w domu K. M, która zajęła się organizacją pogrzebu R. Z. Po śmierci R. Z. powódka wraz z siostrą wspólnie opiekowały się grobem rodziców. M. K. i K. M. ustaliły, że powódka będzie dysponowała kwaterą nr (…), zaś matka pozwanego kwaterą (…). Od tamtej pory powódka dokonuje opłat za kwaterę, w której pochowany został jej ojciec, to jest za kwaterę (…), zaś matka pozwanego dokonywała opłat za kwaterę nr (…). (zeznania powódki M. K. – k. 27, odpis skrócony aktu zgonu – k. 7, pokwitowania – k. 4, k. 8, wyciąg z akt ewidencji ludności – k. 15, pokwitowanie nr (..) – k. 16, pokwitowanie nr (..) – k. 18) W 2003 roku na grobie R. Z. i B. Z. postawiony został potrójny nagrobek obejmujący zarówno --- STRONA 3 --- kwaterę nr (…), jak i (…). Budowa nagrobka sfinansowana została przez M. K. jej córkę oraz K. M. Powódka wraz z siostrą zwróciły G. K. 2000 złotych tytułem kosztów postawienia nagrobka. (zeznania B. M. – k. 27, dowód wpłaty – k. 23) K. M. zmarła w 2005 roku, pochowana została w grobie po dziadkach pozwanego ze strony ojca. Powódka wykupuje msze w intencji siostry. M. K. ma dwoje dzieci, wnuczkę oraz zięcia. Wolę powódki jest, by dysponentami grobu, w którym pochowani zostali jej rodzice byli jej bliscy. (zeznania powódki M. K. – k. 27) Sąd uznał za wiarygodny zebrany w sprawie materiał dowodowy i oparł się na nim dokonując ustaleń faktycznych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Żądanie pozwu jest niezasadne i jako takie podlega oddaleniu. W toku niniejszego postępowania powódka domagała się ustalenia, że przysługuje jej prawo do dysponowania grobem ziemnym nr (….) zlokalizowanym na Cmentarzu (….) Rozważając zasadność zgłoszonego żądania w pierwszej kolejności należy zauważyć, że grób (grobowiec) nie stanowi przedmiotu odrębnej od gruntu własności (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 września 1978 r. III CZP 56/78 - OSNCP 1979, z. 4, poz. 68). Nie może też stanowić przedmiotu użytkowania wieczystego ani żadnego z ograniczonych praw rzeczowych. Grób może być jednak przedmiotem określonych uprawnień, których zespół zwykło się określać jako "prawo do grobu". Jego pierwotnym źródłem jest umowa, na mocy której zarząd cmentarza oddaje zainteresowanej osobie miejsce na grób (por uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1994 roku, III CZP 155/94, OSNC 1995/3/52). Umowa zawierana jest pomiędzy podmiotem zarządzającym cmentarzem a osobą zainteresowaną (bliską zmarłemu). Stosunek powstały w wyniku zawarcia umowy zawiera elementy wielu innych stosunków prawnych, a jednocześnie nie ma własnej nazwy, nie funkcjonuje samodzielnie w prawie cywilnym. Sąd Najwyższy w uchwale z 7 grudnia 1970 r., III CZP 75/70, OSNCP 1971, nr 7-8, poz. 127 i w uchwale z 29 września 1978 r., III CZP 56/78, OSNCP 1979, nr 4, poz. 68. określił ten stosunek jako „swoisty stosunek cywilnoprawny”. Uprawnienie do grobu lub do miejsca w grobie rodzinnym ma dwojaki charakter. Przede wszystkim jest to uprawnienie o charakterze dobra osobistego. Do dóbr osobistych człowieka bowiem należy zaliczyć jego prawo, aby jego zwłoki znalazły się w wybranym przez niego miejscu, w szczególności w grobie rodzinnym obok osób mu bliskich. Z drugiej strony uprawnienie do grobu zawiera także elementy o charakterze majątkowym, zakup bowiem miejsca na cmentarzu i urządzenie grobu wymaga świadczeń finansowych, niekiedy bardzo znacznych. Gdy w grobie został złożony --- STRONA 4 --- zmarły, prawo do grobu obejmuje urządzenie jego wystroju, wystawienie nagrobka i wykonywanie zwyczajowo przyjętych czynności, takich jak np. składanie na grobie kwiatów i wieńców, czy palenie zniczy, stanowiących wyraz czci pamięci osoby zmarłej. Uprawnienia te, aczkolwiek związane z ponoszeniem wydatków, i to nieraz znacznych, mają niewątpliwie charakter osobisty. Ze względu na dominujący charakter dobra osobistego prawo do grobu nie podlega regułom dziedziczenia. Prawo do pochowania w danym grobie przysługuje z reguły określonym osobom, które same grób urządziły lub dla których został on urządzony. Reguły dziedziczenia mogą co najwyżej służyć za posiłkową wskazówkę w wypadkach, gdy miejsca w grobie rodzinnym nie zostały z góry przeznaczone przez osobę, która go urządziła, dla określonych osób bliskich (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1979 roku, I CR 25/79 OSNC 1979/10/195). Prawo do grobu jest skuteczne wobec osób trzecich, polega na tym, że nie mogą one ingerować w sferę tego prawa – dlatego prawo do grobu ma pewne cechy zbliżone do służebności osobistych. Sąd Najwyższy (w uchwale III CZP 75/70) uznał prawo do grobu za swoiste „władztwo faktyczne nad grobem, przy czym władztwo to odpowiada treści określonego prawa cywilnego, władztwo stanowi posiadanie zależne”. Nie jest to zatem posiadanie grobu, który nie jest rzeczą, ale uprawnienie do prawa do grobu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej Sąd stanął na stanowisku, że brak jest podstaw do ustalenia, że wyłączne uprawnienie do prawa do grobu znajdującego się na Cmentarzu (…), oznaczonego numerem (…) przysługuje powódce M. K. Podkreślić należy, że jeszcze za życia K. M. powódka wraz z siostrą ustaliły, że M. K. będzie dysponentką kwatery oznaczonej numerem (…), zaś matka pozwanego dysponentką kwatery nr (…). Zgodnie z tym ustaleniem M. K. dokonywała opłat za kwaterę nr (…), zaś K. M. za kwaterę oznaczoną nr (…). Podkreślić należy, że między siostrami nie było konfliktu w kwestiach związanych z wystrojem grobu, składaniem na grobie kwiatów, paleniem zniczy, czy też w kwestii wystawieniem nagrobka. Obecnie to B. M. i M. K. zajmują się grobem rodziców powódki, a dziadków pozwanego. Brak jest między nimi sporu w kwestiach dotyczących wykonywania zwyczajowo przyjętych czynności stanowiących wyraz czci pamięci osób zmarłych. Konflikt miedzy stronami dotyczy uprawnienia do formalnego dysponowania grobem, decydowania o tym, kto ma być pochowany w tymże grobie. W toku niniejszego postępowania powódka wyraziła obawę, że B. M. w grobie, w którym pochowana jest jej matka będzie chciał pochować swoją teściową. Obawy powódki nie znalazły potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Pozwany wyraźnie zaprzeczył by taka była jego wola. Sąd ustalił jednocześnie, że pozwany od lat zajmuje się grobem dziadków, z którymi był blisko związany, a wolą jego jest czynienie opłat za kwaterę oznaczoną numerem (…), a tym samym realizowanie woli matki i babki. W ocenie Sądu powódka nie wykazała, by zachowanie pozwanego w jakikolwiek sposób naruszało jej dobra osobiste, a w konsekwencji uzasadniało ustalenie, że wyłącznie jej przysługuje prawo do dysponowania grobem znajdującym się na Cmentarzu (….), oznaczonym numerem (…). W --- STRONA 5 --- ocenie Sądu B. M., jako wnuczek B. Z. i R. Z., a jednocześnie następca prawy K. M., która wykupiła miejsce na grób ma prawo do dysponowania tymże grobem. Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd oddalił powództwo.