Postanowienie IC 181/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 stycznia 2012r. Sąd Okręgowy w Katowicach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 181/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 stycznia 2012r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Magdalena Bochyńska - Jarczyk Protokolant: Gabriela Wolny po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2012r. w Katowicach sprawy z powództwa K. S. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. zobowiązuje pozwaną do przesłania na ręce powoda listem poleconym w terminie 7 dni od uprawomocnienia się niniejszego wyroku oświadczenia następującej treści: „Ze względu na stosowane przez firmę (...) procedury obsługi klienta, które potraktowały Pana jako podejrzanego o złą wolę, przepraszamy za działania powodujące brak poszanowania Pana praw i czasu jako klienta oraz zobowiązujemy się do zmiany procedur obsługi, uwzględniających możliwość zaistnienia nietypowych okoliczności. Prezes Zarządu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G..”; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 600zł (sześćset złotych) tytułem kosztów sądowych; 4. wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności oddala. Sygn. akt I C 181/11 UZASADNIENIE Powód K. S. pozwem z dnia 13 grudnia 2010 r. domagał się od pozwanej (...) Sp. z o.o. w G. zapłaty kwoty 3 000 zł tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, zasądzenia od pozwanej na rzecz Państwowego Domu Dziecka w C. kwoty 10 000 zł. Domagał się również zobowiązania do przesłania mu listu z przeprosinami od Prezesa pozwanej za brak poszanowania klientów, o treści sprecyzowanej w pismach z 28 marca 2011r. i 4 kwietnia 2011r. (uzupełniające pisma procesowe k. 43 i 45). Nadto domagał się zwrotu kosztów sądowych. --- STRONA 2 --- Uzasadniając roszczenie podał, iż w dniu 10 grudnia 2010r. w godzinach wieczornych dołączono mu energię elektryczną i założono plombę, bez wcześniejszego powiadomienia tak aby nie mógł interweniować w dni wolne od pracy. Dokumentację związaną z mieszkaniem w tym rozliczenia za wodę i prąd zabrała była żona powoda, która przebywa w Niemczech. Do mieszkania w którym odcięto powodowi prąd wrócił on 16 lipca 2010r. Przy pomocy poczty elektronicznej skontaktował się z pozwaną, podając aktualne stany liczników. Otrzymał on faktury VAT, które uregulował. Kontakt telefoniczny lub elektroniczny powoda z pozwaną wiązał się z koniecznością podania numeru PESEL i numeru umowy, a z powodu konfliktu z byłą żoną nie mógł on danych tych pozyskać. Powód uzyskał nr PESEL byłej żony, który przesłał pozwanej drogą elektroniczną, wobec czego jej pracownik zobowiązał się przesłać rozliczenie za cały rok. Rozliczenia jednak powód nie otrzymał. Korespondencję pozwanej do byłej żony powoda, odesłał on pozwanej wraz ze sporządzonym pismem. W odpowiedzi otrzymał nową umowę, którą podpisał i wysłał pozwanej. Powód był przekonany, iż do czasu wyjaśnienia sprawy powstrzyma się ona od działań mogących mieć negatywne skutki dla klienta. W wyniku czynności pozwanej powód poczuł się jak potencjalny oszust. Wskazując powodowi numery faktur VAT i należnych kwot nie podano mu indywidualnego numeru konta klienta, na które miałby dokonywać wpłat, natomiast przekazanie przez powoda środków na ogólne konto V. łączyło się dla niego z zagrożeniem ich późniejszej indywidualizacji. Odłączenie zasilania w okresie zimowym, mogło spowodować awarię ogrzewania w związku z zamarznięciem rur. Z uwagi na to powód przebywał poza mieszkaniem. W ocenie powoda powyższe działania pozwanej przed dniami wolnymi od pracy uważa za celowe. Pozwana (...) Sp. z o.o. w G. wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego (odpowiedź na pozew k. 65-67). Uzasadniając stanowisko podała, iż jest spółką grupy V., która zajmuje się obsługą klientów, natomiast sprzedaży energii dokonuje (...) Sp. z o.o. w G.. Od 16 sierpnia 2001r. stroną umowy o sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług przesyłowych do mieszkania powoda była jego żona I. S.. Umowa o dostarczanie energii elektrycznej uległa rozwiązaniu w dniu 9 grudnia 2010r. I. S. w rozmowie telefonicznej z 8 września 2010r. wskazała, iż nie przebywa w mieszkaniu gdzie dostarczany jest prąd, bowiem została z niego wyrzucona, a skoro ona reguluje opłaty za prąd to powoda nie powinien interesować stan rozliczeń między nią a pozwaną. W kolejnej rozmowie telefonicznej z tego samego dnia I. S. dowiadywała się w jaki sposób ma rozwiązać umowę sprzedaży energii elektrycznej, domagając się „wybudowy licznika”. Pracownicy pozwanej pytali powoda o podanie numeru umowy i PESEL osoby, która zawarła umowę, tak aby mieć pewność, że osoba niepowołana nie dokona zmian w danym koncie. Poinformowano powoda, iż dane te są niezbędne do uzyskania jakichkolwiek informacji, bowiem bez nich nie ma pewności czy korespondencję prowadzi osoba upoważniona do uzyskania informacji. Powód został poinformowany o tym, iż zmiany umowy może dokonać wyłącznie osoba, z którą umowa została zawarta. 1 grudnia 2010r. powód skierował wniosek o zawarcie umowy z pozwaną. Wyjaśniono powodowi, iż w lokalu przy ul. (...) w C. obowiązuje umowa i nie można zawierać kolejnej. Wniosek jego wpłynął do pozwanej 8 grudnia 2010r., a odcięcie energii elektrycznej zbiegło się w czasie z rozpatrywaniem jego wniosku. Procedura odcięcia energii elektrycznej nastąpiła w związku z brakiem zapłaty za dwie faktury VAT. Nowa umowa została z powodem zawarta lecz nie wyrażał on chęci aby dostawy energii zostały wznowione. Zdaniem pozwanej w sprawie nie może być mowy o naruszeniu dóbr osobistych powoda w rozumieniu art. 23 i 24 k.c., bowiem jej pracownicy zawsze zwracali się do powoda z szacunkiem, a nie odpowiada ona za fakt nie regulowania należności przez I. S., co spowodowało odłączenie energii elektrycznej. Działania pozwanej były zgodne z przepisami prawa. Podczas rozprawy (k. 119) pozwana podniosła zarzut braku legitymacji procesowej biernej, gdyż procedurą wstrzymywania dostaw energii elektrycznej zajmuje się (...) Sp. z o.o. w G., a pozwana odpowiada za obsługę klientów. W kolejnym piśmie procesowym powód zaprzeczył jakoby występował o zmianę umowy oraz że nie wyrażał chęci dostawy energii elektrycznej. Rozwiązanie umowy z byłą żoną nastąpiło na wniosek powoda. Traktowanie powoda z szacunkiem nie zapobiegło odłączeniu licznika. Przyczyną zaistniałej sytuacji był bezwład organizacyjny pozwanej, a --- STRONA 3 --- za to odpowiada jej Prezes i to on jest odpowiedzialny za współdziałanie poszczególnych pionów i koordynację między obsługą, rozliczaniem i działaniem technicznym odłączającym liczniki (pismo procesowe k. 110 - 111). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód był współwłaścicielem odrębnej własności lokalu przy ul. (...) w C.. W wyniku podziału majątku wspólnego z byłą żoną I. S., mocą ugody sądowej z dnia 19 października 2010r., zawartej przed Sądem Rejonowym w Chorzowie (sygn. akt I Ns 312/10), uzyskał on wyłączną własność powyższego lokalu z obowiązkiem spłaty. Powód 16 lipca 2010r. zamieszkał w tym mieszkaniu, a wcześniej wyprowadziła się z niego jego była żona. Powód niezwłocznie zwrócił się do zarządcy nieruchomości, pozwanej oraz dostawcy gazu, z pismami, celem ustalenia wysokości bieżących opłat. Dokumenty dotyczące rozliczeń z pozwaną zabrała była żona powoda, która opuszczając mieszkanie utrzymywała, iż obawia się powoda. Korespondencję z pracownikami pozwanej powód prowadził drogą e-mailową od 20 sierpnia 2010r. W tym czasie starał się on uzyskać informacje na temat wysokości opłat i terminu płatności za energię elektryczną, jednakże pracownicy pozwanej odmawiali mu tych informacji wskazując, iż nie mogą ich udostępnić, bez podania numeru PESEL osoby, która zawarła umowę, tj. żony powoda. Finalnie powód uzyskał duplikat rozliczenia oraz zapewnienie, iż otrzyma całe rozliczenie, za okres roku od 15 stycznia 2010r. Następnie po uzupełnieniu przez powoda nr PESEL byłej żony, uzyskał on od pozwanej informacje na temat pozostałych do zapłacenia nr faktur VAT, dat i terminów płatności, przy czym nie wskazano mu numeru rachunku bankowego, na który należność ma zostać uregulowana (dowody: zeznania powoda k. 145, kopia protokołu rozprawy z 19.10.2010r. przed SR w Chorzowie sygn. I Ns 312/10 k. 128, wydruk wiadomości e-mail powoda z pozwaną k. 9-15, 84-97). Po otrzymaniu przez powoda korespondencji pozwanej kierowanej do jego byłej małżonki, zwrócił się on do pozwanej z pismem z dnia 28 października 2010r., w którym zarzucił jej niewłaściwą obsługę, porównując ją do (...) Spółki (...), która mu takich problemów nie przysporzyła. W piśmie tym powód podał, iż nie ma kontaktu z byłą żoną, która była stroną umowy oraz w dalszym ciągu oczekuje od pozwanej podania danych o wysokości wpłat i numeru rachunku bankowego, na które winien on wnosić opłaty za rachunki (dowód – pismo z dnia 28.10.2010r. k. 22-23). Pozwana przysłała powodowi wniosek o zawarcie umowy kompleksowej dostarczania energii elektrycznej oraz oświadczenie, że małżonka powoda, która jest stroną dotychczasowej umowy sprzedaży energii opuściła lokal związany z umową, nie będzie w nim zamieszkiwać i brak jest możliwości kontaktu z nią, natomiast powód zobowiązuje się do uregulowania powstałej zaległości w płatnościach. Pisma te powód wypełnił, podpisał 1 grudnia 2010r., a następnie dostarczył pozwanej, przy czym wniosek o zawarcie umowy sprzedaży energii elektrycznej pozwana otrzymała 8 grudnia 2010r. (dowody: wniosek o zawarcie umowy z 1.12.2010r. k. 98, oświadczenie powoda z 1.12.2010r. k. 99). 10 grudnia 2010r. powód po powrocie do mieszkania przy ul. (...) w C. zaobserwował odłączenie energii elektrycznej, polegające na odpięciu przewodów prowadzących od licznika do jego mieszkania i zaplombowaniu ich. Widząc to powód poczuł się urażony działaniem pozwanej zwłaszcza, że uregulował zaległości w płatnościach, wobec czego samodzielnie przyłączył przewody elektryczne z mieszkania do licznika (dowód – zeznania powoda k. 146). Powód zawarł z (...) Sp. z o.o. w G. umowę kompleksową dostarczania energii elektrycznej dnia 10 grudnia 2010r. na okres do dnia 30 listopada 2011r. Po sprzedaży mieszkania do którego dostarczana była energia elektryczna powód podpisał w dniu 13 marca 2011r. z wymienioną Spółką protokół zdawczo-odbiorczy dotyczący dostawy energii elektrycznej (dowody: protokół zdawczo odbiorczy z 13.03.2011r. k. 101, umowa z dnia 10.12.2010r. k. 102). Według koordynatora do spraw windykacji należności pozwanej D. H. skoro dnia 25 października 2010r. dział windykacji pozwanej wezwał I. S. do zapłaty zaległości w terminie do dnia 5 października 2010r., następnie drugie wezwanie do zapłaty wysłano 15 listopada 2010r., a opłata nie wpłynęła, to w dniu 8 grudnia 2010r. wystawione zostało zlecenie wstrzymania energii elektrycznej, które zostało zrealizowane dnia 10 grudnia 2010r. (dowód – zeznania św. D. H. k. 118-119). --- STRONA 4 --- Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2012r. wydanym podczas rozprawy Sąd oddalił wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z pism składanych do Sądów: Rejonowego w C. i Okręgowego w K., listu powoda do I. S., opinii laboratorium kryminalistycznego KWP w K., umowy o sprzedaż energii elektrycznej dotyczącej G. O., pisma I. S. do Urzędu Miasta w C., pisma (...) do I. S., zaświadczenia Komisariatu Policji w C., salda naliczeń za rok 2009 K. i I. S. –PW (...) w C., gdyż zgodnie z art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu mogą być jedynie fakty mające dla sprawy istotne znaczenie, a okoliczności które miały być wykazane w oparciu o powyższe dowody do takich zaliczyć nie można. Poza powyższym, Sąd przeprowadził wszystkie zawnioskowane dowody. Dowody z dokumentów nie budziły wątpliwości Sądu, a zeznania świadków i powoda jako środek dowodowy uzupełniały stan faktyczny tworząc logiczną całość wraz z pozostałymi dowodami. Zasadniczo stan faktyczny nie był w sprawie przedmiotem sporu, a sporną pozostawała kwestia oceny działań pozwanej w kategoriach naruszenia dóbr osobistych powoda. Sąd zważył, co następuje. Stosownie do przepisów art. 23 k.c. i art. 24 k.c. poszkodowanemu w przypadku naruszenia jego dobra osobistego służy ochrona cywilnoprawna. Dobra osobiste podlegają ochronie, jeżeli ich naruszenie (zagrożenie) jest bezprawne. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianymi w przepisie art. 24 § 1 k.c., które muszą być spełnione równocześnie są istnienie dobra osobistego, jego naruszenie lub zagrożenie naruszenia i bezprawność działania sprawy. Spełnienie dwóch pierwszych przesłanek wykazać musi poszkodowany. Jego rzeczą jest, więc przede wszystkim określić, w jakich swoich odczuciach ewentualnie, w jakich konkretnie prawem przewidzianych dobrach osobistych został dotknięty zachowaniem się sprawcy oraz na czym polega naruszenie tej jego sfery przeżyć, a także okoliczności te udowodnić (art. 6 k.c. i art. 232 k.c.). Poszkodowany nie musi natomiast wykazać, że działanie sprawcy było bezprawne. W polskiej doktrynie cywilistycznej panuje obiektywne pojęcie bezprawności, według którego bezprawne jest zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Osoba szukająca ochrony przewidzianej w art. 24 k.c. nie musi, zatem wykazywać winy sprawcy zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego. Ciężar dowodu braku bezprawności działania (art. 24 k.c.) spoczywa na osobie, której zarzucono naruszenie dobra osobistego. Musi ona wykazać, że była do tego uprawniona. Przepis art. 24 § 1 k.c. statuuje, bowiem domniemanie bezprawności działania sprawcy naruszenia dobra osobistego. Każde, więc naruszenie lub zagrożenie tego dobra należy wstępnie zakwalifikować jako bezprawne. Domniemanie to może sprawca obalić, jeżeli wykaże, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność działania. Okolicznościami tymi są: działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa; wykonywanie prawa podmiotowego; zgoda pokrzywdzonego; działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego (wyrok SN z dnia 19.10.1989r. II CR 419/89 OSP 1990/11-12/377). Dobro osobiste w odniesieniu do osoby fizycznej definiowane jest jako wartość o charakterze niemajątkowym, ściśle związana z jednostką ludzką, decydująca o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będąca przejawem odrębności psychicznej i fizycznej danej osoby oraz jej możliwości twórczych, powszechnie uznana w społeczeństwie i akceptowana w danym systemie prawnym. Wyliczenie dóbr osobistych zawarte w art. 23 k.c. nie jest wyliczeniem wyczerpującym. Podobne stanowisko w tej materii zajął Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 21 stycznia 2010r. sygn. akt I ACa 676/09, OSASz 2011/4/34-62: „Art. 23 k.c. nie zawiera zamkniętego katalogu dóbr osobistych człowieka, więc w konkretnej sprawie powód może zarzucać pozwanemu naruszenie innych jeszcze dóbr osobistych, ale powinien dobra te opisać”. Zgodnie z art. 24 § 1 k.c. w sprawie o ochronę dóbr osobistych Sąd w pierwszym rzędzie ustala, czy do ich naruszenia doszło i dopiero w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie ocenia, czy działanie pozwanego naruszyciela było bezprawne. --- STRONA 5 --- Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie ma nie subiektywne odczucie osoby, jej indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w społeczeństwie. Należy, więc przyjmować koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Kwestia zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych winna być ujmowana w płaszczyźnie faktycznej i prowadzić do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego. Mając na uwadze powyższe wskazówki oraz całokształt okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że formułowane przez powoda zarzuty przeciwko pozwanej świadczyły o naruszeniu przez nią jego dobra osobistego, gdyż potraktowała go jako potencjalnego oszusta i złodzieja. Opisane przez powoda dobro będące przedmiotem naruszenia wiąże się z brakiem koordynacji działań pozwanej ze Spółką odpowiedzialną za dostarczanie energii elektrycznej, co spowodowało, że pomimo zawarcia z powodem umowy i pokrycia zaległości oraz bieżących opłat doprowadziła do wstrzymania mu dopływu energii elektrycznej. Zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. prawo energetyczne sprzedawca z urzędu energii elektrycznej jest obowiązany do zapewnienia świadczenia usługi kompleksowej i do zawarcia umowy kompleksowej, na zasadach równouprawnionego traktowania z odbiorcą energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, nie korzystającym z prawa wyboru sprzedawcy i przyłączonym do sieci przedsiębiorstwa energetycznego. Sprzedawca energii elektrycznej nie może odmówić konsumentowi zawarcia umowy sprzedaży energii, co powoduje, że jest on związany wnioskiem o zawarcie takiej umowy. Ciąży na nim również obowiązek zapewnienia dostarczania tej energii. Powód podjął wszelkie możliwe dla niego działania, aby zapewnić stałą dostawę energii elektrycznej do swojego lokalu mieszkalnego. Przez ponad dwa miesiące usiłował ustalić stan zadłużenia związany z dostawą energii oraz usiłował uregulować należności, natomiast kiedy finalnie tego dokonał oraz złożył wiążący dla pozwanej wniosek o zawarcie umowy, pozwana nie zapobiegła odłączeniu urządzeń dostarczających energię. Takie postępowanie pozwanej narusza opisane wyżej dobro osobiste powoda i w świetle powołanego przepisu jest ono bezprawne. Nie można przyjąć, iż poczucie krzywdy powoda obejmuje wyłącznie jego subiektywne odczucie. Zdaniem Sądu odcięcie dopływu energii elektrycznej osobie, która podjęła wszelkie możliwie niezbędne działania, aby zapewnić ciągłość dostawy stanowi obiektywnie rozumiane naruszenie dobra osobistego i nie pozostaje ono wyłącznie indywidualnie negatywnym odbiorem w sferze emocji jednostki. Zarzut pozwanej braku posiadania legitymacji biernej był niezasadny, bowiem to ona była odpowiedzialna za bezpośredni kontakt z klientami i to jej działania zwykle prowadzą do zawierania umów z klientami, do zmiany treści tych umów, bądź też do ich całkowitego rozwiązania. Pozwana jako podmiot zajmujący się obsługą klientów, w zakresie swych kompetencji rozwiązuje problemy powstałe na tle wykonywania umów sprzedaży energii. Jest ona inicjatorem zaprzestania dostawy energii elektrycznej, gdyż wyniku przekazywanych przez nią informacji na temat sytuacji danego klienta podmiotowi odpowiedzialnemu za dostawę energii dochodzi do wdrożenia odpowiedniej procedury odłączenia urządzeń przesyłowych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczność Sąd przyjął, iż pozwana naruszyła dobro osobiste powoda w postaci dobrego imienia i godności osobistej, co skutkowało uwzględnieniem powództwa. Jednakowoż nie wszystkie z roszczeń wysuniętych przez niego zasługiwały na uwzględnienie. W ocenie Sądu przeproszenie powoda stanowi zasadny, a zarazem satysfakcjonujący sposób usunięcia skutków naruszenia przedmiotowego dobra osobistego. Natomiast roszczenia pieniężne powoda były nadmierne, w świetle jego zachowania po odłączeniu mu energii elektrycznej. Powód, bowiem samodzielnie podłączył sieć elektryczną do swojego mieszkania, bez wiedzy i woli pozwanej, do czego nie był uprawniony, a zatem zadysponował urządzeniami przesyłowymi w sposób, który właściwy jest wyłącznie przedsiębiorstwu energetycznemu. Z tego powodu wysuwanie przez powoda w stosunku do pozwanej roszczeń pieniężnych było nadużyciem prawa w rozumieniu art. 5 k.c., które nie zasługuje na ochronę. Zgodnie z tym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Sąd miał przy tym na względzie stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone --- STRONA 6 --- w wyroku z dnia 30 kwietnia 1970r. (sygn. akt II CR 103/70, OSP 1971/4/83): „przepis art. 5 k.c. może uzasadniać ograniczenie sankcji, które mogą być stosowane na podstawie art. 24 k.c., a których sam ustawodawca z góry nie określa w sposób wyczerpujący, pozostawiając ich konkretyzację sądowi stosownie do rodzaju dobra osobistego i sposobu jego naruszenia”. Na mocy art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd obciążył pozwaną, przegrywającą w zakresie roszczenia niepieniężnego, kosztami sądowymi opłaty od pozwu w tej części, gdyż powód od kosztów sądowych był częściowo zwolniony. Wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności został oddalony, w oparciu o stosowany a contrario art. 333 § 3 k.p.c., ponieważ nie wykazał on, że opóźnienie w wykonaniu wyroku może uniemożliwić lub poważnie utrudnić jego egzekucję albo narazić powoda na szkodę.