Postanowienie IC 1528/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2011r. Sąd Okręgowy w Łodzi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 1528/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2011r. Sąd Okręgowy w Łodzi, w I Wydziale Cywilnym, w składzie: Przewodniczący: SSO Barbara Krysztofiak Protokolant: Emilia Grabarczyk po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2011r. w Łodzi, na rozprawie, spraw z powództwa A . G przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w(…) o zapłatę 1. oddala powództwa; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa reprezentowanego przez Sąd Okręgowy w (…) na rzecz adw. B. P kwotę 4.428,- (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi A. G z urzędu; 3. nie obciąża A .G kosztami zastępstwa procesowego; 4. nie obciąża A. G nieuiszczonymi kosztami sądowymi, przejmując je na rachunek Skarbu Państwa. UZASADNIENIE W pozwie z dnia 25 czerwca 2010 roku powód A.G wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w (…) o zapłatę kwoty 100.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych poprzez przetrzymywanie go w okresie od 6 grudnia 2002 roku do 14 października 2004 roku w celach, które nie spełniały norm zagwarantowanych przez kodeks karny wykonawczy, wskutek czego było przeludnienie osadzonych. Ponadto powód wskazał, że był umieszczony w celach z osobami palącymi, pomimo, że on nie palił tytoniu, a cele nie miały zapewnionej wentylacji, panowała w nich wilgoć i zaduch, ściany były zagrzybione, nie było w nich urządzeń sanitarnych (wody, toalety, kanalizacji), w celach było natomiast robactwo (karaluchy, mrówki i pająki). ( pozew k.2-3 w załączonych aktach I C 1614/10) W pozwie z dnia 20 lipca 2010 roku powód A .G wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Zakład Karny w (…) o zapłatę kwoty 100.000 złotych tytułem zadośćuczynienia w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności w celach, w których nie zapewniono odpowiedniej powierzchni skazanemu, bieżącej ciepłej i zimnej wody (tylko raz w tygodniu była możliwość korzystania z łaźni), zabudowanego kącika sanitarnego, wentylacji, odpowiedniego oświetlenia. Ponadto w okresie odbywania kary od 14 października 2004 roku do 31 maja 2005 roku w celach, w których przebywał powód panowała wilgoć, z sufitu i ścian odpadał tynk, było robactwo --- STRONA 2 --- (komary, pająki, szczury, myszy). Powód wskazał również, że został umieszczony w celach z osobami palącymi tytoń. W uzasadnieniu pozwu powód podał, iż podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (…) zostały naruszone jego dobra osobiste – przebywał w celach, w których drewniane podłogi gniły i śmierdziały, spod podłogi wylęgało się robactwo, kącik sanitarny nie był wydzielony od celi mieszkalnej, wodę trzeba było nabierać z wiadra, z łaźni korzystał tylko raz w tygodniu przy czym przez 5 minut wraz z 2-3 innymi osadzonymi, nie było odpowiedniego ciśnienia wody w natrysku, w porze zimowej w łaźni było bardzo zimno, a w porze letniej była zaparowana, małe okna w celi nie dostarczały odpowiedniej ilości światła dziennego, nie było wentylacji, w celach o powierzchni 15m² przebywało 5-6 osób, był osobą niepalącą, ale przebywał z nałogowymi palaczami tytoniu, tylko raz dziennie wypuszczano powoda oraz około 40 innych osadzonych na 60 minutowy spacerniak na powierzchni 80m². ( pozew k. 2-3) W piśmie procesowym z dnia 20 sierpnia 2010 roku powód poparł powództwo wobec pozwanego Zakładu Karnego w (…) pomimo, że jednostka ta została zlikwidowana. ( pismo procesowe k. 14) Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2010 roku Sąd połączył do wspólnego rozpoznania sprawy o sygn. akt I C 1528/10 i I C 1614/10 i postanowił prowadzić je pod nr I C 1528/10. ( postanowienie k. 16) W odpowiedzi na pozew złożonej w dniu 20 września 2010 roku pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Zakład Karny w (…) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczeń powoda, a nadto podkreśliła, że brak jest przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, gdyż powód nie wykazał aby jego dobra osobiste zostały naruszone i działania pozwanego były bezprawne, warunki w jakich przebywał w jednostce penitencjarnej w jakikolwiek sposób nie spełniały wymagań określonych przepisami prawa w tym zakresie. Pozwany zauważył, że powodowi zapewniono oddzielne miejsce do spania, ciepłą kąpiel co najmniej raz w tygodniu, odpowiednie jakościowo i kalorycznie ciepłe posiłki, sprzęt kwatermistrzowski, środki czystości do zachowania własnej higieny jak i czystości w celi, o osadzeniu powoda w przeludnionej celi był zawiadamiany Sąd Penitencjarny w trybie art. 248 § 1 k.k.w., a wysokość żądanego przez powoda zadośćuczynienia nie ma odniesienia do okoliczności opisanych w pozwie. (odpowiedź na pozew k. 43-47) Postanowieniem z dnia 1 lutego 2011 roku Sąd ustalił, że Skarb Państwa w zakresie roszczeń dotyczących pobytu powoda w Zakładzie Karnym w (…) reprezentuje Zakład Karny w (…), który jest następcą prawnym zlikwidowanej jednostki penitencjarnej. ( postanowienie k. 67) Na rozprawie w dniu 31 marca 2011 roku pełnomocnik powoda poparł powództwo w obu połączonych sprawach oraz wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały zapłacone w żadnej części. (protokół rozprawy k.93-96) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Od 1990 roku – z przerwami - powód A .G odbywa karę pozbawienia wolności w różnych zakładach karnych. W okresie od dnia 6 grudnia 2002 roku do dnia 14 października 2004 roku powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (…), a następnie od 14 października 2004 roku do dnia 31 maja 2005 roku w Zakładzie Karnym w (…). (okoliczności niesporne) W czasie osadzenia w Zakładzie Karnym w (…) powód przebywał: - od 06 grudnia.2002 roku do 21 maja 2003 roku w pawilonie (…) oddział (…) cela (…) o pow. 20,39 m 2 , przeznaczonej dla 6 osób, okresowo kwaterowano do 8 osób, --- STRONA 3 --- - od 21 maja 2003 roku do 09 czerwca 2003 roku w pawilonie (…) oddział (…) cela (…) o pow. 41,18 m 2 , w której kwaterowano do 18 osób, - od 09 czerwca 2003 roku do 14 października 2004 roku w pawilonie oddział (…) cela (…) o pow. 20,44 m2, przeznaczonej dla 6 osób, w której kwaterowano okresowo do 8 osób. ( pismo k. 47) Cele mieszkalne, w których był kwaterowany pozostawały otwarte całą dobę. W celach były dwupoziomowe łóżka, stał stół , szafa oraz szafka przy łóżku. Okna były zabite gwoździami i nie można było ich otworzyć. Powód otrzymywał środki czystości – 100 gram proszku do prania, mydło, pastę do zębów, maszynkę do golenia. Osadzeni sami sprzątali cele. Kącik sanitarny był usytuowany poza celą, na korytarzu i były w nim 4 kabiny. Toalety były sprzątane przez osadzonych. Zdarzało się, że sprzątanie toalety polegało tylko na polewaniu wodą i w związku z tym były one brudne. Umywalki były w osobnych pomieszczeniach. Dostępna była tam zimna woda. Osadzeni mieli do dyspozycji raz w tygodniu natryski z ciepłą wodą. Zdarzało się, że osadzeni oczekiwali na prysznic w kolejce. W łaźni osadzeni prali swoją odzież. Zakład karny prał osadzonym prześcieradła (raz na dwa tygodnie), powłoki na poduszki i ręczniki ( raz na tydzień). Posiłki były wydawane osadzonym w pomieszczeniu obok kuchni. Każdy z osadzonych miał swoją kartę z numerem do otrzymania posiłku. Osadzeni odbierali posiłek, a następnie zanosili go do celi i tam go spożywali. Powód jest osobą niepalącą tytoniu, ale w celach w których był osadzony przebywali osadzeni, którzy palili papierosy. W zakładzie były wyznaczone miejsca do palenia wyrobów tytoniowych i były one usytuowane poza celami mieszkalnymi. Skazani mieli możliwość palenia wyrobów tytoniowych w godzinach 6.30-21.30, wyłącznie w miejscach do tego wyznaczonych, czyli poza celami mieszkalnymi. W przypadkach stwierdzenia łamania przez osadzonych ustaleń porządku wewnętrznego oraz nie przestrzegania obowiązków określonych w art.116 k.k.w. były wyciągane konsekwencje dyscyplinarne. W zakładzie osadzeni mogli korzystać z siłowni, boiska do piłki, stołu do tenisa. Nie było tam jednak świetlicy. (pismo k. 50, 51, zeznania świadka Z. S k.94-95, zeznania powoda k. 68-70 w zw. z k. 95—96) W Zakładzie Karnym w (…) cele mieszkalne posiadają sprawną wentylację grawitacyjną, każdego roku dokonywany jest przegląd drożności wentylacyjnej przez firmę kominiarską, a stwierdzone nieprawidłowości są usuwane. Nadto skazani są obowiązani do informowania wychowawców lub oddziałowych o fakcie zauważeniu insektów. Wiadomości te są przekazywane do działu kwatermistrzowskiego i specjalistyczna firma zajmuje się dezynsekcją. ( pismo k. 51) W Zakładzie Karnym w Łęczycy w okresie od 14 października 2004 roku do 31 maja 2005 roku powód był osadzony w jednej celi nr (…) w oddziale (…) . Cela miała powierzchnię 17,40 m², była przeznaczona nominalnie dla 5 osób, a przebywało w niej okresowo 8 osadzonych. Cela była zamknięta. Raz dziennie powód był na spacerze i wychodził po wodę do mycia, spłukiwania toalety i picia. W każdej celi mieszkalnej znajdowała się toaleta oddzielona co najmniej 2 metrową trwałą przegrodą z drzwiami od reszty celi. Mieli do niej dostęp przez całą dobę wszyscy zakwaterowani w celi osadzeni. Podczas korzystania z niej osadzony nie był widoczny przez współmieszkańców. W kąciku sanitarnym było wc, umywalka w zimną wodą. Wszystkie cele Zakładu Karnego w (…) posiadały otwierane okna i drożne przewody wentylacyjne. Raz w roku dokonywane były przeglądy drożności przewodów wentylacyjnych przez uprawnioną firmę. We wszystkich celach mieszkalnych były okna o wymiarach: 70cm x 120 cm. W zależności od powierzchni w celach znajdowały się jeden, dwa lub trzy otwory okienne. Ze względu na to, że budynek zakwaterowania był obiektem zabytkowym zabronione było powiększanie --- STRONA 4 --- istniejących okien. W każdej celi mieszkalnej znajdowało się i kilka punktów świetlnych, które zapewniały odpowiednie natężenie oświetlenia. W celach osadzeni nie mieli zapewnionej ciepłej wody. Budynek zakwaterowania, w którym przebywali osadzeni był budynkiem zabytkowym na XIV wiecznej podbudowie, w którym instalacja zakładała doprowadzenie do cel tylko zimnej wody. Osadzeni mieli stały dostęp do grzałek elektrycznych i we własnym zakresie nagrzewali sobie wodę (osadzeni mieli stały dostęp do zimnej bieżącej wody w celi) dla swoich potrzeb pomiędzy regulaminowymi kąpielami w łaźni. Łaźnia, z której korzystali osadzeni posiadała odpowiednią wentylację oraz wyposażenie. Była ona również okresowo odnawiana. Powód miał możliwość kąpieli pod prysznicem jeden raz w tygodniu . Jednocześnie z kąpieli korzystało ośmiu osadzonych, gdyż tyle było zainstalowanych sitek natryskowych. Osadzeni mieli zagwarantowaną zawsze ciepłą wodę do kąpieli. W każdym roku kalendarzowym był ustalany harmonogram potrzeb odnawiania cel mieszkalnych. Aktualny stan powłoki malarskiej zależał od populacji przebywającej w celi osadzonych i ich dbałość o czystość oraz powstrzymywania się od wyklejania ścian plakatami, zdjęciami. Zdarzały się przypadki odparzonego tynku w wyniku zalania stropu przez zakwaterowanych powyżej, uszkodzenia były naprawiane, dotyczyło to wszystkich cel. W Zakładzie Karnym w (…) zabiegi dezynsekcji były wykonywane regularnie przez firmę specjalizującą się w tym zakresie. Natomiast każdy zgłoszony przypadek występowania insektów był natychmiast sprawdzany i w miarę potrzeby była wzywana specjalistyczna firma. W celi powoda stał stały dwa stoły dwuosobowe, a ponadto przez pewien czas prywatny telewizor. Powód otrzymywał środki czystości. A. G był osadzony w celi razem z osobami palącymi. ( pismo k.49, zeznania powoda k. 68-70 w zw. z k. 95—96) Przebywając w Zakładzie Karnym w (…) powód nie zgłaszał zastrzeżeń w zakresie warunków zakwaterowania lub przypadków palenia tytoniu przez innych osadzonych w celach mieszkalnych. Ponadto powód miał możliwości uczestniczenia w zajęciach kulturalno-oświatowych i sportowych organizowanych poza celą mieszkalną i brał udział w takich zajęciach np. w turnieju tenisa stołowego. ( pismo k. 48) Dyrektor Zakładu Karnego w (…) – zgodnie z art. 248 § 1 k.k.w. – informował Sąd Okręgowy w (…) o nie zapewnieniu normy 3m² powierzchni: - na dzień 18 października 2004 roku 187 osadzonym; - na dzień 06 grudnia 2004 roku 199 osadzonym; - na dzień 29 listopada 2004 roku 191 osadzonym; - na dzień 03 stycznia 2005 roku 196 osadzonym; - na dzień 14 lutego 2005 roku 187 osadzonym; - na dzień 07 marca 2005 roku 190 osadzonym; - na dzień 04 kwietnia 2005 roku 177 osadzonym; -na dzień 9 maja 2005 roku 215 osadzonym. (pisma k. 52-58) Zakład Karny w (…) został zniesiony i zlikwidowany z dniem 31 grudnia 2006 roku. ( okoliczność bezsporna) Powód A. G ma obecnie 38 lat, z zawodu jest ślusarzem. Pozostało mu jeszcze do odbycia 4,5 roku kary pozbawienia wolności. Powód posiada dom jednorodzinny po rodzicach w (…). Dom został wybudowany w 1985 roku, jest w nim podłączona ciepła woda i kanalizacja. Obecnie mieszka w nim brat powoda z żoną i dziećmi oraz matka powoda. Mieszkanie powoda składa się z 3 pokoi, a cały dom ma 3 piętra. W maju 2010 roku powód wystąpił do (…) o udzielenie opinii odnośnie złamania prawa w zakresie zapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych przez jednostki penitencjarne, w których odbywał karę pozbawienia wolności. W czerwcu 2010 roku powód otrzymał na piśmie opinię, z której dowiedział się, że może wystąpić do Sądu o odszkodowanie. (zeznania powoda k. 68-70 w zw. z k. 95—96, opinia k. 92 ) --- STRONA 5 --- Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił w oparciu o powołane dowody w postaci załączonych do akt dokumentów, a także częściowo zeznań powoda A. G oraz zeznań świadka Z. S złożonych na okoliczność warunków odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda, naruszenia jego dóbr osobistych, charakteru i zakresu tych naruszeń. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w tej części, w której podał numery i powierzchnie cel, w których przebywał w Zakładzie Karnym w (…), gdyż pozostawały one w wyraźnej sprzeczności z informacjami działu kadrowo-organizacyjnego, który niewątpliwie posiada wiarygodną dokumentację dotyczącą miejsca osadzenia poszczególnych skazanych. Ponadto Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w części dotyczącej warunków bytowych w Zakładzie Karnym w (…): kącika sanitarnego i braku w nim drzwi, stanu okien ( nieszczelności i zabicia gwoździami) oraz nieprawidłowej wentylacji i odnośnie występowania w celach robactwa i gryzoni w celach, oraz co do faktu nie otrzymywania posiłków, gdyż nie zostały one potwierdzone żadnymi innymi obiektywnymi dowodami. Podkreślić należy, iż powód nie składał żadnych skarg w czasie odbywania kary w wymienionych jednostkach penitencjarnych na panujące w nich warunki. Także wyjaśnienia powoda dotyczące przyczyn braku skarg z jego strony w ocenie Sądu nie zasługują na wiarę, są gołosłowne i zdaniem Sądu mają na celu jedynie uzyskanie w niniejszej sprawie korzystnego rozstrzygnięcia. W tym zakresie, wobec braku innych dowodów, należało oprzeć się na dokumencie sporządzonym przez kierownika działu kwatermistrzowskiego, który w sposób rzetelny i jasny opisał warunki panujące w Zakładzie Karnym w (…) Niewątpliwie stan techniczny budynku w którym usytuowany był Zakład Karny w (…) nie był zadawalający. Wynikało to przede wszystkim z wieku budynku, jednak podstawowe warunki jak oddzielna toaleta w każdej celi, wentylacja, oświetlenie, dostęp do łaźni, zimna woda w celi były zachowane. Ponadto – zdaniem Sądu Okręgowego – nie ulega wątpliwości, że powód A.G w sposób subiektywny przedstawił warunki odbywania kary pozbawienia wolności w jednostkach penitencjarnych, wyolbrzymiając niedogodności z jakimi niewątpliwie kara ta się wiąże. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie, strony reprezentowane były przez profe- sjonalnych pełnomocników, którzy oprócz wymienionych dowodów, żadnych innych wniosków do- wodowych nie zgłaszali. Obecnie, przy rozpoznawaniu sprawy na podstawie przepisów kodeksu postępowania cy- wilnego, zmienionych ustawą z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189) oraz ustawą z dnia 2 lipca 2004 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172 poz. 1804), rzeczą Sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, ani też Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Stanowisko takie zawarł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 1996 roku (I CKU 45/96, opubl. OSNC z 1997, z. 6-7, poz. 76). Mając zatem na względzie rządzącą procesem cywilnym zasadę kontradyktoryjności po- stępowania i nie znajdując podstaw do przeprowadzenia dowodów z urzędu (art. 232 k.p.c.), Sąd Okręgowy uznał sprawę za dojrzałą do stanowczego rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy zaważył, co następuje: Roszczenie powoda A. G podlega oddaleniu w całości. Powód wywodzi swoje roszczenie z naruszenia jego dóbr osobistych, do którego doszło podczas odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia cel oraz złych warunków bytowych. Powództwo oparte jest więc na podstawie art. 23, 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Stosownie do treści art. 24 § 1 k.c. ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie --- STRONA 6 --- dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Zgodnie zaś z treścią art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego, Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Podstawową przesłanką cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych jest wobec tego ustalenie, że dobro osobiste zostało naruszone działaniem bezprawnym i jedynie ta przesłanka warunkuje zarówno roszczenia zmierzające do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, np. przeproszenie jak i roszczenie o zasądzenie zadośćuczynienia albo stosownej sumy pieniężnej na cel społeczny. Naruszenie dobra osobistego rozumianego jako prawa podmiotowego osoby fizycznej i prawnej dopuszcza się każdy, kto w takie dobro chronione konkretną normą lub zasadami współżycia społecznego godzi w sposób bezprawny. Odnosząc się do godności osobistej, stwierdzić należy, że jest to sfera osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Poczucie to, które jest istotnym elementem psychiki człowieka, kształtowane jest przez szereg różnych okoliczności zewnętrznych i jest uwarunkowane historycznie i kulturowo. Jego postawa i rozmiar w istotny sposób zależą od innych cech psychiki człowieka i od całokształtu jego osobowości. Powoduje to zróżnicowanie poczucia własnej wartości człowieka i naruszenia jego godności (por. uchwała SN z 8.06.1971 r. III PZP 12/71, LEX, wyrok SN z 7.11.2000 r., I CKN 1149/98, LEX). Ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, jakim jest stan uczuć, cześć, godność osobista, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego, ta bowiem może być szczególnie duża z uwagi na cechy osobnicze, uwarunkowania chorobowe itp. Innymi słowy mówiąc, nie może to być ocena subiektywna (tak: SN w wyroku z dnia 11.03.1997 r., III CKN 33/97, LEX). Ocena ta powinna być zobiektywizowana, czyli musi uwzględniać uczucia szerszego grona uczestni- ków i powszechnie przyjmowane normy postępowania. Nie ulega też wątpliwości, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z wymogów nowożytnego państwa prawa, co znajduje swoje odzwierciedlenie m. in. w art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Mię- dzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19.12.1966 r. (Dz. U. nr 38 z 1977 r., poz. 167 i 168). Zgodnie z tym przepisem każda osoba pozbawiona wolności zostanie potraktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Z kolei Europejska Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4.12.1950 r. (ratyfikowana przez Polskę w 1993 r. - Dz. U. nr 61/1993, poz. 248 ze zm.) wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kar, nienaruszających godności ludzkiej. Te zasady prawa międzynarodowego zostały przeniesione na grunt prawa polskiego i znalazły swoje odzwierciedlenie w art. 40, art. 41 i art. 47 Konstytucji RP, zgodnie z którymi, nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu, zakazuje się stosowania kar cielesnych, każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny i każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. W rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność osadzenia powoda w okresie od 6 grudnia 2002 roku do 14 października 2004 roku w Zakładzie Karnym w (…) i w okresie od 14 października 2004 roku do 31 maja 2005 roku w Zakładzie Karnym w (…) w celach, gdzie przebywała nadmierna ilość osób pozbawionych wolności. W ocenie Sądu, w świetle poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, przyjąć należy, że powyższa okoliczność daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia dobra osobistego powoda w postaci godności osobistej i prawa do prywatności, czy intymności. Ponadto uznać należało, że strona pozwana naruszyła zasady wynikające z kodeksu karnego wykonawczego (art. 248 § l k.k.w.), co do sposobu wykonywania kary pozbawienia wolności, a nadto powszechnie wiążącego obowiązku szanowania godności i innych dóbr osobistych każdego człowieka, które należy doprecyzować jako prawo do godności i humanitarnego traktowania. Powód bowiem przez cały okres przebywania w przeludnionych celach mógł odczuwać skutki tego przeludnienia jako poniżające i nie zapewniające właściwego komfortu psychicznego. Wskazać --- STRONA 7 --- również należy, iż strona pozwana zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem dowodowym, aby uwolnić się od odpowiedzialności winna udowodnić, że zachodziła jedna z okoliczności wyłączających bezprawność jej naruszeń. Podkreślił to również Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując w wyroku z dnia 4 grudnia 1985 roku w sprawie 42/1994/988/591, iż to na państwie spoczywa ciężar wykazania, że doznane przez osadzonego cierpienia i urazy nie zostały spowodowane postępowaniem władz. W niniejszej sprawie strona pozwana dowodu takiego nie przedstawiła. W szczególności nie wykazała zasadności stanowiska, iż w niniejszej sprawie przeludnienie cel, w których przebywał powód miało charakter czasowy i stanowiło szczególnie uzasadniony wypadek. Natomiast zarzuty powoda dotyczące warunków sanitarnych w celach oraz braku możliwości utrzymania higieny osobistej okazały się również nieuzasadnione. Przede wszystkim w celach w Zakładzie Karnym w (…) wydzielone były kąciki sanitarne tj. wyodrębnione pomieszczenia, w których osoby osadzone mogły załatwiać potrzeby fizjologiczne i higieniczne bez skrępowania, zaś w Zakładzie Karnym w (…) cele były otwarte całą dobę, dlatego też istniała możliwość załatwiania potrzeb fizjologicznych w osobnych toaletach. Z zeznań złożonych przez powoda oraz świadka Z. S wynika, iż w ciągu tygodnia skazani korzystali z umywalki (z zimną wodą), a kąpiel w łaźni, gdzie była dostępna ciepła woda – mieli jeden raz w tygodniu. Zgodnie bowiem z § 30 ust. 3 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności – skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli, natomiast kąpiel skazanego chorego odbywa się według wskazań lekarza. W ocenie Sądu Okręgowego, w niniejszej sprawie powyższa norma została zachowana, a więc nie doszło do naruszenia prawa w tym zakresie. Ponadto, nie naruszało praw powoda comiesięczne wydzielanie środków higieny osobistej oraz środków dla utrzymania czystości w celach. Rodzaj i ilość środków czystości przekazywanych powodowi oraz częstotliwość ich przekazywania była zgodna z obowiązującymi w tym zakresie normami wynikającymi z aktów prawnych niższego rzędu. Dlatego też te działania służby więziennej – wykonywane w granicach prawa – nie godziły w dobra osobiste powoda. Warto też w tym miejscu wskazać, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż powód nigdy nie zwracał się do funkcjonariuszy z prośbą o wydanie dodatkowych środków higienicznych, co może świadczyć o tym, że ich nie potrzebował. Jako jedną z niedogodności odbywania kary pozbawienia wolności powód w pozwach wskazywał przebywanie w jednej celi z osobami palącymi wyroby tytoniowe. Jednak administracja jednostek penitencjarnych zapewniała odpowiednie miejsce do palenia tytoniu, w celi obowiązywał zakaz palenia, zaś powód nigdy nie skarżył się na tę okoliczność. Wskazać należy, że uwzględnienie roszczeń określonych w przepisie art. 448 k.c., ma charakter fakultatywny. Nie muszą być one uwzględnione mimo spełnienia przesłanek ustawowych. Zatem nawet przyjmując, że samo naruszenie minimalnej normy 3 m 2 powierzchni dla jednego osadzonego w celi stanowi naruszenie przepisu prawa i w związku z tym naruszenie jego dobra osobistego jakim jest godność osobista w rozumieniu art. 24 k.c., nie musi to zawsze prowadzić do uwzględniania powództwa na podstawie art. 448 k.c. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, biorąc pod uwagę długość odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, fakt przebywania przez powoda w celi typu półotwartego, możliwość korzystania z boiska, siłowni, spacerów, uzyskiwania prasy, w ocenie Sądu prowadzi do wniosku, iż nie ma podstaw do przyznania na rzecz powoda zadośćuczynienia. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd wziął również pod uwagę zgłoszony przez stronę pozwaną i niezakwestionowany przez powoda zarzut przedawnienia. W doktrynie poddawany był dyskusji problem związany z ustaleniem, czy instytucja zadośćuczynienia pieniężnego uregulowana w art. 448 k.c. jest związana poprzez swoje umiejscowienie wyłącznie z odpowiedzialnością typu deliktowego. Ostatecznie należy uznać, iż przeważa pogląd, że komentowany przepis może znaleźć zastosowanie tylko w razie zawinionego naruszenia dóbr osobistych (por. B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, W sprawie wykładni art. 448 KC, PS 1997, Nr 1, s. 6 i nast.; Z. Radwański, Zobowiązania, s. 221; M. Safjan, Komentarz, s. 1315 i nast.; A. Szpunar, Zadośćuczynienie, s. 211 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 12.12.2002 r., V CKN 1581/00, OSN 2004, Nr 4, poz. 53). --- STRONA 8 --- Zgodnie z art. 442 1 §1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Zdarzeniem, z którym powód wiąże powstanie szkody jest pobyt w Zakładzie Karnym w (…) od 6 grudnia 2002 roku do 14 października 2004 roku i w Zakładzie Karnym (…) od dnia 14 października 2004 roku do dnia 31 maja 2005 roku. W niniejszych sprawach pozwy zostały złożone przez powoda odpowiednio w dniu 25 czerwca 2010 roku odnośnie pobytu w Zakładzie Karnym w (…) i w dniu 20 lipca 2010 roku odnośnie pobytu w Zakładzie Karnym w (…), a zatem upłynął trzyletni termin przedawnienia . Zgodnie z art. 117 § 2 k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Wobec tego, że strona pozwana skorzystała z zarzutu przedawnienia roszczenie powoda nie podlega zaspokojeniu. Dlatego też powództwo należało oddalić. W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy zarzut przedawnienia zasługuje na uwzględnienie i nie stanowi nadużycia prawa w rozumieniu art. 5 k.c. Powód nie wskazał żadnej przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia powództwa we właściwym czasie. W tym miejscu należy podkreślić, iż powód przebywał w przeludnionych celach przez dłuższy czas i skoro uznawał, że zostały naruszone jego dobra osobiste, to powinien wystąpić na drogę sądową znacznie wcześniej. Sąd uznał, że nie było przeszkód do wniesienia powództwa z zachowaniem przepisanego terminu. Powód wiedział o szkodzie, o osobie zobowiązanej do jej naprawy. Ponadto wiadomym jest, że osadzeni w zakładach karnych występują z podobnymi roszczeniami i przekazują sobie nawzajem informacje dotyczące procesów sądowych. Ustalenie wiedzy poszkodowanego o szkodzie nie jest rekonstrukcją rzeczywistego stanu świadomości poszkodowanego, lecz stanowi przypisywanie mu świadomości wystąpienia szkody według kryteriów zrelatywizowanych do właściwości podmiotowych poszkodowanego, dostępnej mu wiedzy o okolicznościach wyrządzenia szkody oraz zasad doświadczenia życiowego, w szczególności co do powiązania zaistniałej szkody z określonym czynem niedozwolonym (wyrok Sądu Apelacyjnego w (…) z 19 marca 1991 roku, I ACr 39/91). Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił żądania powoda, uznając je za przedawnione. Na podstawie przepisu § 2 i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd przyznał i nakazał wypłacić na rzecz adw. B. P kwotę 4.428 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Powód był reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu w obu połączonych sprawach, w których wartość przedmiotu wynosiła łącznie 200.000 zł. W związku z tym Sąd zastosował obowiązującą przy tej wartości stawkę minimalną stanowiącą podstawę opłaty za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego powoda, podwyższając ją o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd nie obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego. --- STRONA 9 --- Na podstawie przepisu art. 113 ust.4 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 168, poz. 1389 ze zm. ) Sąd nie obciążył powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi, przejmując je na rachunek Skarbu Państwa.