Wyrok IC 138/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 07 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Legnicy I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IC 138/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 07 stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w Legnicy I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Zbigniew Juszkiewicz Protokolant st. sekr. sądowy Tomasz Leżak po rozpoznaniu 07 stycznia 2013 r. w L. sprawy z powództwa D. K. przeciwko J. B. o ochronę dóbr osobistych I. nakazuje pozwanej J. B., aby przeprosiła powoda D. K. w formie pisemnej, pismem odręcznym z podpisem zawierającym swoje imię i nazwisko i przysłała je listem poleconym na adres zamieszkania powoda, w terminie 7 dni od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia przeprosinami o następującej treści: „J. B. przeprasza D. K. za to, że użyła w stosunku do niego słów obraźliwych i wulgarnych, i zapewnia, że w przyszłości nie będzie używała tego rodzaju słów do D. K.”; II. dalej idące powództwo oddala; III. zasądza od pozwanej J. B. na rzecz powoda D. K. kwotę 300zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt IC 138/12 UZASADNIENIE Powód- D. K. wniósł o nakazanie pozwanej J. B. zaniechania naruszania jego dóbr osobistych, poprzez powstrzymywanie się od wypowiadania w stosunku do niego słów obraźliwych uwłaczających jego godności; o nakazanie pozwanej przeproszenia powoda ustnie na rozprawie oraz na piśmie z uwzględnieniem treści przeprosin oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 5.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną i o zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu podał, że dokonał nagrania rozmowy pozwanej- J. B. z jej rodzicami w części mieszkania zajmowanego przez C. i J. S.. W trakcie tej rozmowy pozwana nastawiała negatywnie swoich rodziców zarówno do powoda, jak i do swojej siostry J. M. oraz – tak jak wcześniej wielokrotnie – używała w stosunku do powoda słów obelżywych, obraźliwych i uwłaczających jego godności osobistej. --- STRONA 2 --- Pozwana- J. B. wniosła o oddalenie powództwa i o zasądzenie na jej rzecz od powoda kosztów zastępstwa procesowego. W złożonej odpowiedzi na pozew pozwana zaprzeczyła, aby wypowiadała treści przypisywane jej, a w załączonym do pozwu tekście. Zdaniem pozwanej z załączonej transkrypcji nie da się wywnioskować, kto jest osobą, o której rzekomo wypowiada się J. B.. Sąd ustalił następujący stan faktyczny sprawy : Tło zdarzenia: J. M.- siostra pozwanej J. B. w 2010 roku sprzedała powodowi- D. K. lokal mieszkalny położony w L. przy ul. (...). Z decyzją o sprzedaży nie mogła pogodzić się pozwana. Od 2010 roku pozwana usiłowała przedstawić powoda swoim rodzicom w złym świetle, zaś w stosunku do powoda odnosiła się wulgarnie, obrażała go. Pozwana pozostaje również w konflikcie ze swoją siostrą J. M.. Okoliczności zdarzenia: Na początku sierpnia 2011 r. powód zwrócił się do M. M. (1), aby pożyczyła mu urządzenie nagrywające dźwięk (dyktafon), gdyż zamierza nagrać wypowiedzi pozwanej. Prawdopodobnie 7 sierpnia 2011 roku w mieszkaniu powoda przebywały następujące osoby: w kuchni przebywali rodzice pozwanej: C. i J. S. oraz pozwana- J. B.; natomiast w jednym z pokoi przebywali: J. M., M. M. (1), powód i najmłodsza córka J. M.. Gdy do mieszkania weszła pozwana zamknęła drzwi od kuchni, zaś powód położył włączony dyktafon przy drzwiach kuchennych w koszyku kota. Powód opuścił mieszkanie. J. M. przemieszczała się między pokojami, spotkała się na korytarzu z wychodzącą pozwaną. W trakcie rozmowy pozwanej z rodzicami, ta nazywała powoda „chujem; szmatą pierdoloną; mendą społeczną; Ł., a to przecież najgorsze szmaty… katowali i męczyli Polaków; alfons pierdolony; zrobił bękarta Jolce; on jak mówi to szczeka, jąkała”. Po dokonaniu nagrania powód w towarzystwie J. M.i M. M. (1) odsłuchał nagrania. M. M. (1) dokonała transkrypcji nagrania, którą wręczyła powodowi kilka miesięcy po dokonanym nagraniu. Dowody: -zeznania świadków: J. M., k.55 e-protokół: 00:03:00, M. M. (1), k.56 e-protokół: 00:22:53, -transkrypcja nagrania, k.7-15. Sąd zważył, co następuje : Powództwo zasługuje na uwzględnienie. Powód domagając się od pozwanej przeprosin oparł swe żądanie na przepisach art. 23 i 24 k.c. Art. 23 k.c. zawiera ogólną zasadę, że dobra osobiste pozostają pod ochroną prawa cywilnego. Przepis ten zawiera przykładowy katalog dóbr podlegających ochronie. Są to m. in. zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko, pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Środki ochrony tych dóbr przewiduje art. 24 k.c. stanowiąc w § 1, iż ten czyje dobro --- STRONA 3 --- osobiste zostaje zagrożone bezprawnym działaniem innej osoby, może żądać zaniechania tego działania, a w razie już dokonanego naruszenia, może domagać się usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby osoba ta złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Rozważając przesłanki potrzebne do powstania tego typu skutecznego roszczenia wskazać należy, że konieczne jest ustalenie po pierwsze faktu naruszenia dobra osobistego, po drugie szeroko rozumianej bezprawności tego naruszenia, a więc sprzeczności tego naruszenia z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 24 § 1 k.c. zawiera domniemanie bezprawności, w związku z czym to na pozwanym ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających jego działanie, a więc uchylających bezprawność. Bezprawność działania jest zwykle wyłączona w takich okolicznościach jak: działanie w ramach porządku prawnego, działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub indywidualnego, obrona konieczna, stan wyższej konieczności, zgoda pokrzywdzonego, działanie podjęte z prawdopodobną wolą osoby zainteresowanej (por. orzecz. SN z 19.10.1989 r., II CR 419/89, OSP nr 11 – 12, poz. 377). Za jedne z najważniejszych dóbr osobistych, jako wartości właściwych każdemu człowiekowi, uważa się dobre imię i godność. Zdaniem Sądu Najwyższego cześć, dobre imię, dobra sława są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego, w związku z czym naruszenie czci może nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub prowadzenia innej działalności. Przy ocenie, czy dobro osobiste zostało naruszone, zasadnicze znaczenie ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej i jego indywidualna miara wrażliwości, lecz to jaką reakcję w społeczeństwie wywołuje naruszenie. Należy przyjmować więc koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, należy przede wszystkim wskazać, że odróżnić należy dobro osobiste w postaci godności (określanej jako tzw. cześć wewnętrzna) od dobra osobistego w postaci czci, czy inaczej dobrej sławy (określanej mianem tzw. czci zewnętrznej). Najkrócej rzecz ujmując, przez godność osobistą (cześć wewnętrzną) rozumie się wyobrażenie jednostki o własnej wartości, a przez cześć zewnętrzną – opinię (dobre imię, „dobrą sławę”, reputację), jaką inni ludzie mają o wartości danego człowieka, w więc jego obraz w oczach osób trzecich. Przy uwzględnieniu tej podstawowej różnicy, dla stwierdzenia naruszenia godności osobistej nie jest konieczne, aby zarzut sformułowany pod adresem danej osoby był rozpowszechniony, a nawet- by w ogóle dotarł do wiadomości innych osób (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2002 r., IV CKN 1402/00 niepubl.). Natomiast o naruszeniu tzw. czci zewnętrznej (reputacji), która jest oceną jednostki w oczach innych, można mówić dopiero wówczas, gdy dyskredytująca jednostkę wypowiedź dotrze do osób trzecich, zostanie upubliczniona. (tak SN w wyroku z 18 listopada 2005 r. IV CK 213/05). Tak więc nie jest konieczne upublicznienie wypowiedzi pozwanej szkalującej powoda. Możliwość naruszenia dóbr osobistych w postaci godności osobistej możliwe jest w liście tradycyjnym, w e-meilu. Natomiast czy doszło do naruszenia tej godności osobistej jest kwestią bezsporną, albowiem z chwilą powzięcia przez powoda wiadomości (tj. po odsłuchaniu nagrania) o wypowiedzi pozwanej na jego temat wystarczające dla stwierdzenia naruszenia dobra osobistego jest ustalenie, że określona wypowiedź mogła potencjalnie wywołać negatywną ocenę osoby domagającej się ochrony (patrz: wyrok S.N. z 23.IV.2005 r., ICK 639/04). A wypowiedź pozwanej zarówno co do treści jak i co do formy narusza cześć i dobre imię powoda, bez potrzeby dokonania analizy, jakiego rodzaju skutki dla powoda mogła wywrzeć ta wypowiedź gdyby ktoś jeszcze się z nią zapoznał. Używanie słów wulgarnych w określeniu osoby powoda, przypisywanie jego narodowości, wyznania, pejoratywnych cech – nawet w stanie emocji – nie może usprawiedliwiać zachowania pozwanej. Dolegliwością dla powoda była przykrość, jakiej doznał zapoznając się z wypowiedzią pozwanej i to niezależnie od miary indywidualnej wrażliwości powoda, gdyż sąd ocenia wypowiedź pozwanej jako ukierunkowany na wywołanie określonej reakcji. Jej wypowiedź przekracza dozwoloną skalę zachowań i próg społecznie dozwolonych wypowiedzi (również co do formy). --- STRONA 4 --- W ocenie zachowania pozwanej, a zwłaszcza bezprawności jej zachowania istotne znaczenie ma cel wypowiedzi. Pozwana wyartykułowała stek obelg pod adresem powoda wyłącznie po to aby zdyskredytować go w oczach jej rodziców i wywołał przykrość powodowi. Pozwana już wcześniej, wielokrotnie wypowiadała treści obrażające powoda. Celem tych wypowiedzi nie było przekazanie ojcu jakiejś informacji lecz wypowiedź pozwanej każdorazowo była obliczona na to, że usłyszy ją powód, aby wywołać u niego negatywne odczucia. Nagranie dokonane „przez drzwi” jest tego dowodem. Powód utrwalił nagraniem jedną akcję pozwanej, będąc przekonanym o tym jaką przypuszczalnie treść ona będzie zawierać. Takie zachowanie jest negatywne i bezprawne. Domniemanie bezprawności mogło być obalone jedynie przez pozwaną, gdyż na niej spoczywał ciężar dowodu na okoliczność, że działanie nie było bezprawne. A pozwana zarzuciła, że to nie ona wypowiedziała zarzucane treści. Powód wykazał jednak skutecznie, że treści zawarte w stenogramie sporządzonym przez świadka M. M. (1) znajdowały się na nośniku pierwotnym (tj. dyktafonie). Fakt nagrywania i treść odsłuchanej rozmowy potwierdza również siostra pozwanej J. M.. Za zasadne uznał więc sąd żądanie powoda co do przeproszenia go w formie pisemnej i przeslanie jej na adres powoda. Zdaniem Sądu będzie to adekwatny sposób usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda. Sąd nie uwzględnił żądania przeprosin powoda na rozprawie (tzn. ustnie), jako dodatkowej formy usunięcia skutków ekscesu pozwanej z następujących względów: po pierwsze – rozprawy sądowe – co do zasady – są jawne, a więc dostępne dla publiczności, a naruszenie dóbr powoda nastąpiło niepublicznie. Forma usunięcia naruszeń musi być adekwatna do formy naruszenia; po drugie – na rozprawie zapadnie nieprawomocne orzeczenie, które – gdy się uprawomocni – będzie podlegało wykonaniu. Aby wykonać tak zredagowane żądanie, należałoby doprowadzić do rozprawy, podczas której ewentualnie nastąpiłaby wypowiedź pozwanej. W ocenie Sądu jest to żądanie absurdalne; po trzecie – jednorazowa, pisemna forma przeprosin jest w ocenie sądu wystarczającą. Sąd nie przychylił się również do niemajątkowej formy ochrony dóbr osobistych opartej na art., 448 k.c., chociaż pozwana naruszyła je w sposób zawiniony. Zdaniem Sądu sposobem usunięcia skutków dokonanego naruszenia, będzie oświadczenie pisemne pozwanej, o którym była mowa powyżej. Rozstrzygając o kosztach sądowych, Sąd przyjął, że powód wygrał sprawę co do zasady, jednak z uwagi na oddalenie powództwa w części roszczenia majątkowego oraz w części jednej z form przeprosin, Sąd uznał, że koszty sądowe należy rozliczyć w następujący sposób : - w zakresie żądania majątkowego (oddalonego) opłatę sądową ponosi powód, W zakresie żądania niemajątkowego (oddalonego co do jednej z form przeprosin), Sąd obciążył pozwaną opłatą w ½ części, tj. 300 zł (art. 98 kpc), -koszty zastępstwa procesowego - zdaniem Sądu – winny ulec wzajemnej kompensacie (art. 100 kpc).